#paulus — Public Fediverse posts

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

Wie 💧Wasser und 🔥Feuer....

Petrus und Paulus gelten beide als "#Apostelfürsten". Dabei hätte ihre Biographie unterschiedlicher nicht sein können:

#Petrus:
🔸Teil des Schülerkreises um Jesus
🔸erwählt zum Fels der Kirche
🔸Zeuge der Auferstehung
🔸Leiter der Jerusalemer Urkirche

#Paulus:
🔹verfolgte als Saulus die ersten Christen
🔹Bekehrung bei Damaskus
🔹Mission außerhalb des Judentums
🔹aktiver Kontakt mit Gemeinden

Gemeinsam hatten sie:
✔️die Begeisterung für Jesus
✔️den Auftrag zur Ausbreitung des Glaubens
✔️Marytrium
✔️Grab in Rom

Die beiden #Apostel zeigen also, dass jeder und jede von Gott beachtet wird und einen #Auftrag erhält. Die Ausgangslage und das Vorgehen können aber höchst unterschiedlich sein.

_____________________
Bibeltext: Einheitsübersetzung der Heiligen Schrift, © 2016 Katholische Bibelanstalt GmbH, Stuttgart; Alle Rechte vorbehalten
Foto der Statuen: Apostel in der Wallfahrtskirche Biberbach

Wie 💧Wasser und 🔥Feuer....

Petrus und Paulus gelten beide als "#Apostelfürsten". Dabei hätte ihre Biographie unterschiedlicher nicht sein können:

#Petrus:
🔸Teil des Schülerkreises um Jesus
🔸erwählt zum Fels der Kirche
🔸Zeuge der Auferstehung
🔸Leiter der Jerusalemer Urkirche

#Paulus:
🔹verfolgte als Saulus die ersten Christen
🔹Bekehrung bei Damaskus
🔹Mission außerhalb des Judentums
🔹aktiver Kontakt mit Gemeinden

Gemeinsam hatten sie:
✔️die Begeisterung für Jesus
✔️den Auftrag zur Ausbreitung des Glaubens
✔️Marytrium
✔️Grab in Rom

Die beiden #Apostel zeigen also, dass jeder und jede von Gott beachtet wird und einen #Auftrag erhält. Die Ausgangslage und das Vorgehen können aber höchst unterschiedlich sein.

_____________________
Bibeltext: Einheitsübersetzung der Heiligen Schrift, © 2016 Katholische Bibelanstalt GmbH, Stuttgart; Alle Rechte vorbehalten
Foto der Statuen: Apostel in der Wallfahrtskirche Biberbach

Wie 💧Wasser und 🔥Feuer....

Petrus und Paulus gelten beide als "#Apostelfürsten". Dabei hätte ihre Biographie unterschiedlicher nicht sein können:

#Petrus:
🔸Teil des Schülerkreises um Jesus
🔸erwählt zum Fels der Kirche
🔸Zeuge der Auferstehung
🔸Leiter der Jerusalemer Urkirche

#Paulus:
🔹verfolgte als Saulus die ersten Christen
🔹Bekehrung bei Damaskus
🔹Mission außerhalb des Judentums
🔹aktiver Kontakt mit Gemeinden

Gemeinsam hatten sie:
✔️die Begeisterung für Jesus
✔️den Auftrag zur Ausbreitung des Glaubens
✔️Marytrium
✔️Grab in Rom

Die beiden #Apostel zeigen also, dass jeder und jede von Gott beachtet wird und einen #Auftrag erhält. Die Ausgangslage und das Vorgehen können aber höchst unterschiedlich sein.

_____________________
Bibeltext: Einheitsübersetzung der Heiligen Schrift, © 2016 Katholische Bibelanstalt GmbH, Stuttgart; Alle Rechte vorbehalten
Foto der Statuen: Apostel in der Wallfahrtskirche Biberbach

Wie 💧Wasser und 🔥Feuer....

Petrus und Paulus gelten beide als "#Apostelfürsten". Dabei hätte ihre Biographie unterschiedlicher nicht sein können:

#Petrus:
🔸Teil des Schülerkreises um Jesus
🔸erwählt zum Fels der Kirche
🔸Zeuge der Auferstehung
🔸Leiter der Jerusalemer Urkirche

#Paulus:
🔹verfolgte als Saulus die ersten Christen
🔹Bekehrung bei Damaskus
🔹Mission außerhalb des Judentums
🔹aktiver Kontakt mit Gemeinden

Gemeinsam hatten sie:
✔️die Begeisterung für Jesus
✔️den Auftrag zur Ausbreitung des Glaubens
✔️Marytrium
✔️Grab in Rom

Die beiden #Apostel zeigen also, dass jeder und jede von Gott beachtet wird und einen #Auftrag erhält. Die Ausgangslage und das Vorgehen können aber höchst unterschiedlich sein.

_____________________
Bibeltext: Einheitsübersetzung der Heiligen Schrift, © 2016 Katholische Bibelanstalt GmbH, Stuttgart; Alle Rechte vorbehalten
Foto der Statuen: Apostel in der Wallfahrtskirche Biberbach

Paulus in Spanje

De apostel Paulus lijkt rond het jaar 56 na Chr., toen hij op reis was door Griekenland, het voornemen gehad te hebben om nog eens verder te gaan naar Rome. Ter voorbereiding van dat bezoek schreef hij aan de plaatselijke christelijke gemeenschap de Brief aan de Romeinen. Aan het einde vertelt hij:

Ik heb mijn taak in deze streken nu beëindigd, en omdat ik er zo naar verlang om na al die jaren naar u toe te komen, hoop ik dat te doen wanneer ik naar Spanje ga.noot Romeinen 15.23-24; NBV21.

Dat hij vanuit Griekenland – mogelijk iets preciezer: Korinthe – door wilde reizen naar Italië en Spanje, paste uitstekend bij Paulus’ ambitie het christendom te verspreiden. Maar je vraagt je af hoe hij dat wilde aanpakken. Je krijgt uit Paulus’ brieven de indruk dat hij een heel netwerk van mensen had, joden en godvrezenden, op wie hij overal kon terugvallen. Maar had hij zulke contacten ook in het verre Spanje? Had hij daar, om zo te zeggen, al wat logeeradressen?

In elk geval geen joden. Tot voor kort werd als oudste onomstreden bewijs voor joodse aanwezigheid op het Iberische Schiereiland een grafsteen uit Mérida aangewezen (niet de bovenstaande), maar ik hoorde in januari, toen ik het Sefardische Museum van Toledo bezocht, dat die inmiddels in de zevende eeuw wordt gedateerd. Een derde-eeuwse inscriptie uit de omgeving van Málaga, die ik in het plaatselijke museum niet heb gezien, is nu het oudste onomstreden materiële bewijs. Er zijn wel wat oudere aanwijzingen, maar die zijn te ambigu om doorslaggevend te zijn. Hebreeuwse letters op bijvoorbeeld een potscherf kunnen evengoed Aramees zijn.

Niet dat de Joden niet zouden hebben geweten van het bestaan van Spanje. Er is een theorie dat het Tarsis waarheen de profeet Jona wil vluchten,noot Jona 1.3. feitelijk het Andalusische Tartessos is.

Ten slotte is er het bewijs van usucapio. Dit is een procedure uit het Romeins Recht die erop neerkomt dat je eigenaar kunt worden van iets als je dat te goeder trouw in handen hebt gekregen en lange tijd hebt gebruikt zonder dat de feitelijke eigenaar van zich liet horen. Dus ongeveer zoals je iets mag houden dat je op straat hebt gevonden zonder dat de eigenaar zich bekendmaakt. Usucapio speelde in de Late Oudheid een rol toen mensen zich vestigden op onbeheerde landgoederen, de zogeheten bona vacantia.

Ook de rabbijnen bespraken deze procedure. De Mishna, de eerste grote optekening van rabbijnse wijsheid, noteert dat iemand die drie jaar onafgebroken en zonder bezwaar gebruik heeft kunnen maken van een huis, een cisterne, een gracht, een opslagruimte, een duiventil, een badhuis, een olijfpers, een veld of een slaaf, deze verwerft. Een van de geciteerde rechtsgeleerden, een rabbijn uit het midden van de tweede eeuw na Chr., vertelt dan dat de periode van drie jaar is bedacht omdat dit lang genoeg is om iemand in Spanje (Ispamia) te laten vernemen dat iets in het Land van Israël door een ander in gebruik is genomen en bezwaar te laten maken.noot Mishna, Baba Bathra 3.2.

Je kunt de rabbijnse discussie niet zomaar extrapoleren naar de tijd van de apostel Paulus. Alle in de discussie over usucapio geciteerde rabbijnen leefden in de tweede eeuw en je krijgt de indruk dat de ongebruikte huizen, cisternen, grachten, opslagruimten, duiventillen, badhuizen, olijfpersen, velden en slaven bona vacantia waren na een van de Joods-Romeinse oorlogen. Kortom, ik heb niet het idee dat als Paulus werkelijk verder naar Spanje is gereisd, hij daar veel joodse geloofsgenoten zal hebben ontmoet.

[Ik organiseer een reis naar Spanje. Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

In april 2027 organiseer ik een mooie reis naar Spanje. Heeft u belangstelling? Kijk eens hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Paulus in Spanje

De apostel Paulus lijkt rond het jaar 56 na Chr., toen hij op reis was door Griekenland, het voornemen gehad te hebben om nog eens verder te gaan naar Rome. Ter voorbereiding van dat bezoek schreef hij aan de plaatselijke christelijke gemeenschap de Brief aan de Romeinen. Aan het einde vertelt hij:

Ik heb mijn taak in deze streken nu beëindigd, en omdat ik er zo naar verlang om na al die jaren naar u toe te komen, hoop ik dat te doen wanneer ik naar Spanje ga.noot Romeinen 15.23-24; NBV21.

Dat hij vanuit Griekenland – mogelijk iets preciezer: Korinthe – door wilde reizen naar Italië en Spanje, paste uitstekend bij Paulus’ ambitie het christendom te verspreiden. Maar je vraagt je af hoe hij dat wilde aanpakken. Je krijgt uit Paulus’ brieven de indruk dat hij een heel netwerk van mensen had, joden en godvrezenden, op wie hij overal kon terugvallen. Maar had hij zulke contacten ook in het verre Spanje? Had hij daar, om zo te zeggen, al wat logeeradressen?

In elk geval geen joden. Tot voor kort werd als oudste onomstreden bewijs voor joodse aanwezigheid op het Iberische Schiereiland een grafsteen uit Mérida aangewezen (niet de bovenstaande), maar ik hoorde in januari, toen ik het Sefardische Museum van Toledo bezocht, dat die inmiddels in de zevende eeuw wordt gedateerd. Een derde-eeuwse inscriptie uit de omgeving van Málaga, die ik in het plaatselijke museum niet heb gezien, is nu het oudste onomstreden materiële bewijs. Er zijn wel wat oudere aanwijzingen, maar die zijn te ambigu om doorslaggevend te zijn. Hebreeuwse letters op bijvoorbeeld een potscherf kunnen evengoed Aramees zijn.

Niet dat de Joden niet zouden hebben geweten van het bestaan van Spanje. Er is een theorie dat het Tarsis waarheen de profeet Jona wil vluchten,noot Jona 1.3. feitelijk het Andalusische Tartessos is.

Ten slotte is er het bewijs van usucapio. Dit is een procedure uit het Romeins Recht die erop neerkomt dat je eigenaar kunt worden van iets als je dat te goeder trouw in handen hebt gekregen en lange tijd hebt gebruikt zonder dat de feitelijke eigenaar van zich liet horen. Dus ongeveer zoals je iets mag houden dat je op straat hebt gevonden zonder dat de eigenaar zich bekendmaakt. Usucapio speelde in de Late Oudheid een rol toen mensen zich vestigden op onbeheerde landgoederen, de zogeheten bona vacantia.

Ook de rabbijnen bespraken deze procedure. De Mishna, de eerste grote optekening van rabbijnse wijsheid, noteert dat iemand die drie jaar onafgebroken en zonder bezwaar gebruik heeft kunnen maken van een huis, een cisterne, een gracht, een opslagruimte, een duiventil, een badhuis, een olijfpers, een veld of een slaaf, deze verwerft. Een van de geciteerde rechtsgeleerden, een rabbijn uit het midden van de tweede eeuw na Chr., vertelt dan dat de periode van drie jaar is bedacht omdat dit lang genoeg is om iemand in Spanje (Ispamia) te laten vernemen dat iets in het Land van Israël door een ander in gebruik is genomen en bezwaar te laten maken.noot Mishna, Baba Bathra 3.2.

Je kunt de rabbijnse discussie niet zomaar extrapoleren naar de tijd van de apostel Paulus. Alle in de discussie over usucapio geciteerde rabbijnen leefden in de tweede eeuw en je krijgt de indruk dat de ongebruikte huizen, cisternen, grachten, opslagruimten, duiventillen, badhuizen, olijfpersen, velden en slaven bona vacantia waren na een van de Joods-Romeinse oorlogen. Kortom, ik heb niet het idee dat als Paulus werkelijk verder naar Spanje is gereisd, hij daar veel joodse geloofsgenoten zal hebben ontmoet.

[Ik organiseer een reis naar Spanje. Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

In april 2027 organiseer ik een mooie reis naar Spanje. Heeft u belangstelling? Kijk eens hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Morgen darf ich - zusammen mit 1300 anderen Sänger*innen - das Oratorium #Paulus von Mendelssohn Bartholdy im Großen Saal der #Philharmonie #Berlin aufführen. Ich bin gespannt und freue mich sehr!

Morgen darf ich - zusammen mit 1300 anderen Sänger*innen - das Oratorium #Paulus von Mendelssohn Bartholdy im Großen Saal der #Philharmonie #Berlin aufführen. Ich bin gespannt und freue mich sehr!

Right the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wchnow,

Right the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wchnow,

Right the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wchnow,

Right the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wchnow,

Right the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wchnow,

In 25 minutes, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

In 25 minutes, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

In 25 minutes, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

In 25 minutes, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

In 25 minutes, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

Today, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

Today, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

Today, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

Today, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

Today, the Cantus Trio and Albany Pro Musica perform #Ešenvalds #Boykin #Paulus and more in #Troy https://www.worldconcerthall.com/en/schedule/the_cantus_trio_and_albany_pro_musica_perform_eenvalds_boykin_paulus_and_more_in_troy/91937/ #wch

Auch das ist ja #Zusammenhalt, #Nichtspaltenlassen und #Dorfgemeinschaft: einmütig auf ihn losstürmen und Stephanus steinigen.

https://www.bibleserver.com/EU/Apostelgeschichte7%2C57

Das schöne Wort für „mit den Zähnen knirschen“ ist übrigens „griesgramen“ (https://woerterbuchnetz.de/?sigle=DWB&lemid=G28155).

#Saulus #Paulus #Damaskus

https://www.europesays.com/at/116009/ Beim Wien-Marathon – Pizzaschnitte & Häusl sorgten für herzhafte Lacher #AT #Austria #Benjamin #dr #ErsteBank&Sparkasse #Jan #Matti #MattiWaldner #Österreich #Paulus #PaulusBohl #Vienna #Wien

RE: https://freiburg.social/@breakdownthewalls/116352446381685470

Vielen herzlichen Dank, @breakdownthewalls für diesen schönen Post zum paulinischen Hymnus auf die Liebe ! 🫶🏻 📚 🤓

Just gestern las ich diesen Text unserem Jüngsten vor & sprach mit ihm darüber (auch als Warnung vor jedem feindselig-dualistischen #Glauben ohne #Liebe zu Anders- und Nichtglaubenden).

Dass sich in der griechischen Version des Textes auch der #Thymos findet, war mir bis heute nicht bewusst - Danke auch dafür! 🙏🖖 #Bibel #Paulus #Ostern #Pessach #Dialog #Fediverse https://scilogs.spektrum.de/natur-des-glaubens/begriffsklaerung-thymos-oligarchische-timokratie-ki-digitale-thymokratie/

RE: https://freiburg.social/@breakdownthewalls/116352446381685470

Vielen herzlichen Dank, @breakdownthewalls für diesen schönen Post zum paulinischen Hymnus auf die Liebe ! 🫶🏻 📚 🤓

Just gestern las ich diesen Text unserem Jüngsten vor & sprach mit ihm darüber (auch als Warnung vor jedem feindselig-dualistischen #Glauben ohne #Liebe zu Anders- und Nichtglaubenden).

Dass sich in der griechischen Version des Textes auch der #Thymos findet, war mir bis heute nicht bewusst - Danke auch dafür! 🙏🖖 #Bibel #Paulus #Ostern #Pessach #Dialog #Fediverse https://scilogs.spektrum.de/natur-des-glaubens/begriffsklaerung-thymos-oligarchische-timokratie-ki-digitale-thymokratie/

@BlumeEvolution

Vor Jahren las ich eine Interpretation des Liebenshymnus von Paulus (1. Kor 13). In dem Hymnus heißt es:

"Die Liebe ist langmütig, / die Liebe ist gütig. / Sie ereifert sich nicht, / sie prahlt nicht, / sie bläht sich nicht auf.

Sie handelt nicht ungehörig, / sucht nicht ihren Vorteil, / lässt sich nicht zum Zorn reizen, / trägt das Böse nicht nach.

Sie freut sich nicht über das Unrecht, / sondern freut sich an der Wahrheit.

Sie erträgt alles, / glaubt alles, / hofft alles, / hält allem stand."

Und auch als Agnostiker las ich beides mit Gewinn. Steckt doch in dem Hymnus die Quintessenz eines gedeihlichen Miteinanders, einerlei ob hier im Fediverse oder jenseits dessen.

Sie, lieber Herr Blume, schreiben an anderer Stelle über den Begriff Thymos. Er findet sich, wem sage ich das, gleich hier zu Beginn: Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ

μακροθυμεῖ, verstanden als langmütig, als 'langsam zum Zorn'. Anzuerkennen, dass der andere genauso ein Recht hat auf dieser Erde zu leben, gemeinsam mit mir genauso wie sie oder er ist,

Das ist auch in heutiger Zeit reichlich naiv, ich weiß, aber ich denke es ist nicht das Schlechteste, sich von Zeit zu Zeit hieran zu erinnern.

#ostern #thymos #makrothymei #liebe #geduld #wahrheit #paulus #Hymnus #deutschland #fediverse

@BlumeEvolution

Vor Jahren las ich eine Interpretation des Liebenshymnus von Paulus (1. Kor 13). In dem Hymnus heißt es:

"Die Liebe ist langmütig, / die Liebe ist gütig. / Sie ereifert sich nicht, / sie prahlt nicht, / sie bläht sich nicht auf.

Sie handelt nicht ungehörig, / sucht nicht ihren Vorteil, / lässt sich nicht zum Zorn reizen, / trägt das Böse nicht nach.

Sie freut sich nicht über das Unrecht, / sondern freut sich an der Wahrheit.

Sie erträgt alles, / glaubt alles, / hofft alles, / hält allem stand."

Und auch als Agnostiker las ich beides mit Gewinn. Steckt doch in dem Hymnus die Quintessenz eines gedeihlichen Miteinanders, einerlei ob hier im Fediverse oder jenseits dessen.

Sie, lieber Herr Blume, schreiben an anderer Stelle über den Begriff Thymos. Er findet sich, wem sage ich das, gleich hier zu Beginn: Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ

μακροθυμεῖ, verstanden als langmütig, als 'langsam zum Zorn'. Anzuerkennen, dass der andere genauso ein Recht hat auf dieser Erde zu leben, gemeinsam mit mir genauso wie sie oder er ist,

Das ist auch in heutiger Zeit reichlich naiv, ich weiß, aber ich denke es ist nicht das Schlechteste, sich von Zeit zu Zeit hieran zu erinnern.

#ostern #thymos #makrothymei #liebe #geduld #wahrheit #paulus #Hymnus #deutschland #fediverse

De hoofddoek (2)

Ik gaf gisteren aan dat het hoofddoekje in het oude Nabije Oosten en in de Mediterrane wereld gold als het privilege van een getrouwde vrouw. Negatief geformuleerd: het onbedekte haar van slavinnen, prostituees en ongetrouwde meisjes was een aanwijzing dat ze seksueel beschikbaar waren – uiteraard na toestemming van de eigenaar, na betaling of na huwelijkssluiting. Ik attendeerde er ook op dat vrouwenportretten een andere werkelijkheid documenteren: vrouwen waarvan we zeker weten dat ze getrouwd waren, worden doorgaans met onbedekt haar afgebeeld. Ik ben er vrij zeker van dat niemand de Romeinse keizerin beschouwde als seksueel beschikbaar.

Dat er in elk geval in de Romeinse keizertijd diverse normen bestonden, blijkt wel uit de teksten die het joodse leven documenteren. De traditionele norm, dat een getrouwde vrouw een hoofddoek mocht dragen, wordt verondersteld in de rond 200 na Chr. samengestelde Mishna. Deze eerste grote optekening van rabbijnse opvattingen legt het vertrouwde verband tussen het dragen van een hoofddoek en het huwelijk: een man mocht zijn echtgenote verstoten als ze met onbedekt haar over straat ging, en hoefde dan de bruidsschat niet terug te betalen.noot Mishna, Ketuboth 7.6.

Eeuwen later, ten tijde van het Kalifaat, documenteert de Babylonische Talmoed een rabbijnse discussie over de vraag of een vrouw die een mand op haar hoofd droeg, haar haar voldoende had bedekt, en tevens de vraag of dit ook binnenshuis gold. Zoals te doen gebruikelijk staan de diverse meningen naast elkaar en is er geen eenduidig antwoord, maar het interessante is dat de rabbijnen als vanzelfsprekend de norm aannemen dat een getrouwde vrouw een hoofddoek draagt. (Ik zeg er volledigheidshalve bij dat de rabbijnen niet vroegen om een vrouwelijke mening.)

Een andere joodse stem is die van de apostel Paulus die, toen hij de Eerste Brief aan de Korintiërs schreef, nog niet kon weten dat latere generaties hem tot het christendom zouden rekenen. Nadat hij heeft verteld dat een man het beste blootshoofds kan gaan, schrijft de leerling van rabbijn Gamaliël:

Een vrouw maakt haar hoofd te schande wanneer ze met onbedekt hoofd bidt of profeteert, want dat is even schandelijk als met een kaalgeschoren hoofd. Een vrouw die haar hoofd niet bedekt, kan zich net zo goed laten kaalknippen of kaalscheren.noot 1 Korintiërs 11.5-6.

Toch is er een verschil met de opvattingen uit joods Babylonië. Waar de rabbijnen de norm konden veronderstellen toen ze de details bespraken, adviseert Paulus de mensen om zich aan de norm te houden. Anders gezegd: het was in Korinthe niet langer vanzelfsprekend. Het advies staat bovendien niet op zichzelf. De christelijke auteur Tertullianus wijdde, ruwweg op het moment dat elders de Mishna werd samengesteld, dus rond 200 na Chr., een compleet traktaat aan de hoofddoek voor maagden – met andere woorden, aan niet-getrouwde vrouwen.

Hij erkent daarbij dat hij redeneert vanuit de christelijke waarheid en dat hij zich niet beroepen kan op de traditie, die dus anders was. Van een auteur die zich ook afvroeg wat Jeruzalem met Athene van doen had – met andere woorden: een auteur die de gangbare Mediterrane beschaving afwees – hadden we geen ander standpunt verwacht. Tertullianus bleef dan ook een minderheid en het latere canonieke recht bepaalde slechts dat mensen zich in een kerkgebouw netjes moesten kleden, waarbij men het advies van Paulus overnam: mannen blootshoofds, vrouwen liever met bedekt haar.

[Wordt vervolgd; een overzicht van passages uit het Nieuwe Testament is hier.]

In september organiseer ik een reis Algerije en waarom die de moeite waard is leest u hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Jakobus de Rechtvaardige

Het leiderschap van de sicariërs, een stroming binnen het jodendom, was in handen van de afstammelingen van Judas de Galileeër; als leiders van de farizeeën komen we de familie van Gamaliël tegen; je zou van de op Jezus van Nazaret teruggaande stroming dus eveneens verwachten dat zijn verwanten er grote invloed hadden. En zo is het inderdaad. Het Nieuwe Testament noemt Jezus’ broer Jakobus als een leider van de vroege christelijke gemeenschap . Mogelijk oefende ook een broer Judas gezag uit. Op gezag van de tweede-eeuwse auteur Hegesippos weten we dat ook Judas’ kleinzonen nog een rol speelden. Ik blogde daar al eens over en ik laat het nu rusten.

Ik wil het hebben over Jakobus, die in de vroegchristelijke literatuur bijnamen heeft als “broer van de Heer” en “de Rechtvaardige”. Hij wordt ook wel “de Mindere” genoemd, misschien om hem te onderscheiden van de Jakobus die een van de Twaalf was (en die wordt vereerd in Santiago de Compostela). In elk geval: Jezus had een broer die Jakobus heet en die in het Marcus-citaat waarover ik vorige week blogde, in één adem wordt genoemd met Joses, Judas, Simon en een onbepaald aantal zussen.noot Marcus 6.3.

Deze Jakobus zou dus een leider zijn geweest van de vroege kerk, en meer in het bijzonder: in Jeruzalem. Dat is opmerkelijk, want de familie kwam uit Galilea. De verklaring zou kunnen zijn dat men op de naderende Jongste Dag in de heilige stad wilde zijn, maar dat is hypothetiscj. De apostel Paulus ontmoette Jakobus daar enkele keren. In de Brief aan de Galaten vertelt Paulus dat hij drie jaar na zijn bekering Petrus ging opzoeken en toen ook de apostel Jakobus, de broer van de Heer, ontmoette.noot Galaten 1.17. “Apostel” betekent hier niet “een van de Twaalf”, maar verwijst naar één van de velen die door Jezus waren uitgezonden om zijn leer ook elders te verkondigen. Logisch dus dat Paulus toevoegt dat hij geen van hen was tegengekomen in Jeruzalem.

Paulus noemt in dezelfde Galatenbrief Jakobus met Petrus en Johannes “de drie zuilen van de kerk”.noot Galaten 2.9. Met hen zou hij later zijn overeengekomen dat zij de leer van Jezus zouden verkondigen aan de Joden en dat Paulus en Barnabas het zouden doen bij andere volken. Dit wordt in iets andere termen bevestigd door de Handelingen van de Apostelen, waar we lezen over een vergadering van de vroege christenen, die tot dezelfde beslissing komt.noot Handelingen 15.

Dat Jakobus zeer hoog in aanzien stond bij de eerste gelovigen, blijkt ook uit het zogeheten Evangelie van de Hebreeën, waarin de opgestane Christus als eerste verschijnt aan zijn broer. Deze tekst is weliswaar vrij jong, maar documenteert de blijvende herinnering aan het leiderschap van Jakobus.

Rechtvaardiging

De Handelingen en de brieven van Paulus hebben vooral betrekking op de prediking onder de andere volken, maar we beschikken over een Brief van Jakobus die lijkt weer te geven wat Jezus’ broer dacht over precies datgene waar Paulus iets nieuws introduceerde, namelijk de rechtvaardiging door het geloof in Christus. Volgens de auteur is dat onvoldoende – echt geloof blijkt uit goede werken. Daar laat ik het verder even bij, want ik heb het er al eens over gehad.

Ik leg in dat eerdere blogje trouwens ook uit dat een van de argumenten tegen authenticiteit veronderstelt dat iemand uit Galilea niet zulk goed Grieks zou kennen. Wat een onbewezen aanname is en bovendien een tikkeltje hovaardig – alsof wij de oude taal beter zouden kennen dan de mensen uit de Oudheid. Taalkundigen kunnen héél veel, en dat schrijf ik zonder ironie, maar ik zou zelf toch niet zo stellig zijn. In elk geval: er is dus discussie over de authenticiteit van de Brief van Jakobus, en volgende week kom ik daar nog eens op terug.

Dood

De Joodse geschiedschrijvers Flavius Josephus vertelt over de dood van Jakobus in het jaar 62. Josephus zijnde Josephus gaat het verhaal natuurlijk vooral over de officiële leiders van de Joodse gemeenschap, en dus over de relatie tussen gouverneur en hogepriester. De gouverneur, Lucceius Albinus, kreeg een conflict met  hogepriester Ananos II.

Deze Ananos meende handig te kunnen profiteren van de situatie dat [de oude gouverneur Porcius] Festus dood was en [de nieuwe gouverneur] Albinus nog onderweg was. Hij riep een vergadering van rechters bijeen en liet daar de broer van de Jezus die Christus genoemd wordt — de man heette Jakobus — alsmede enkele anderen voorleiden. Hij beschuldigde hen ervan dat ze de Wet hadden overtreden en leverde hen uit om gestenigd te worden. De groepering echter van degenen van wie iedereen in de stad vond dat ze zich precies aan de Wet hielden en die op grond daarvan zeer goed aangeschreven stonden [de farizeeën], nam de zaak hoog op. Ze stuurden in het geheim een vertegenwoordiging naar de koning [Herodes Agrippa II] om er bij hem op aan te dringen Ananos te gelasten zich voortaan van dergelijke acties te onthouden. Het was namelijk niet de eerste keer dat hij over de schreef was gegaan. … Voor koning Agrippa vormde de zaak aanleiding Ananos als hogepriester te ontslaan – hij is drie maanden in functie geweest.noot Josephus, Joodse Oudheden 20.200-203; vert. Wes/Meijer.

Een latere auteur, Clemens van Alexandrië, meende dat Jakobus van de tempelmuur af was gegooid, en daarna was gedood. Dit hoeft niet per se in strijd te zijn met wat Josephus schrijft, omdat de beulen bij een steniging willen dat het slachtoffer stil blijft liggen: de ongelukkige wordt dus ingegraven of men breekt hem de benen – door hem van een tempelmuur te werpen. Ik denk overigens dat we de latere bronnen beter allemaal kunnen negeren, al heb ik, zoals u al merkte, een zwak voor Hegesippos.

Terug naar de anekdote van Josephus. Die is waanzinnig interessant. Om te beginnen vertelt ze iets over de problemen in het dagelijks bestuur van een provincie, waarin lokale gezagdragers niet altijd deden wat Rome wou. De anekdote identificeert verder de enige sadducee die we kennen, namelijk Ananos, die tijdens de Joodse Opstand leiding zou geven aan de provisorische regering in Jeruzalem. Het is verder opvallend dat Josephus, die een hekel had aan de farizeeën, weigert hen te noemen. En tot slot: de passage bewijst dat Jakobus gold als jood en dat andere joden verontwaardigd waren over de wijze waarop hij was aangepakt. In het jaar 62 was er nog geen sprake van dat de wegen van joden en christenen uiteen zouden gaan.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

Deze blog, die u ook via het Whatsapp-kanaal kunt volgen, is niet mijn enige activiteit. Ik bied ook cursussen aan.

Zelfde tijdvak

#AnanosII #Barnabas #BriefAanDeGalaten #BriefVanJakobus #ClemensVanAlexandrië #EvangelieVanDeHebreeën #farizeeën #FlaviusJosephus #HandelingenVanDeApostelen #Hegesippos #HerodesAgrippaII #JakobusDeRechtvaardige #Jeruzalem #LucceiusAlbinus #NieuweTestament #Paulus #Petrus #PorciusFestus #steniging

Albert Ellis und Pauline – ein fiktives Gespräch über den christlichen Glauben und Religionskritik Der Dialog enthält einen christlichen Antwortansatz auf...
https://material.rpi-virtuell.de/material/albert-ellis-und-pauline-ein-fiktives-gespraech-ueber-den-christlichen-glauben-und-religionskritik/
#Jugendarbeit #ReligionStudieren #ReligionEdu #FediLZ #Erwachsenenbildung #Kirche #Oberstufe #anthropologie #christologie #freiheit #gemeinde #kirche #paulus #paulusbrief #priester #suende

Albert Ellis und Pauline – ein fiktives Gespräch über den christlichen Glauben und Religionskritik Der Dialog enthält einen christlichen Antwortansatz auf...
https://material.rpi-virtuell.de/material/albert-ellis-und-pauline-ein-fiktives-gespraech-ueber-den-christlichen-glauben-und-religionskritik/
#Jugendarbeit #ReligionStudieren #ReligionEdu #FediLZ #Erwachsenenbildung #Kirche #Oberstufe #anthropologie #christologie #freiheit #gemeinde #kirche #paulus #paulusbrief #priester #suende

Apollos

Ik stipte gisteren aan dat het een raadsel is hoe het christendom in Egypte is aangekomen. Een van de allergrootste kenners van de materie, Adolf von Harnack, typeerde ons vrijwel volledige gebrek aan informatie als de ergste lacune in onze kennis van het vroege christendom. De kwestie is belangrijk omdat Egypte in de tweede eeuw een ware fabriek van nieuwe ideeën was. Grappig genoeg weten we wél dat er al heel vroeg volgelingen van Jezus leefden in Alexandrië: we kennen er een bij naam, hij heette Apollos en dat is een naam die vooral in Egypte is gedocumenteerd.

Apollos van Alexandrië

De auteur van de Handelingen van de apostelen vertelt:

Intussen arriveerde er in Efese een uit Alexandrië afkomstige Jood, die Apollos heette. Hij was een ontwikkeld man, die goed onderlegd was in de Schriften. Hij had [in zijn vaderland] onderricht gekregen in de Weg van de Heer en verkondigde geestdriftig de leer over Jezus, die hij zorgvuldig uiteenzette, ook al was hij alleen bekend met de doop zoals Johannes die had verricht. In de synagoge begon hij nu vrijmoedig het woord te voeren.noot Handelingen 18.24-26a; NBV21.

We kennen deze Apollos ook uit de door Paulus geschreven Eerste Brief aan de Korintiërs en weten daarom dat Apollos rond 50 aankwam in Efese. Dus hier ontmoeten we een Egyptische Jood die niet alleen de relevante literatuur kende, maar ook het zelfvertrouwen had om op pad te gaan om in de synagogen van Klein-Azië onderricht te gaan geven.

Waar hij zijn kennis had opgedaan, is onduidelijk; de in het citaat hierboven tussen […] geplaatste woorden “in zijn vaderland” staan niet in alle handschriften. Maar we hebben hier wel een christen uit Alexandrië, heel erg vroeg. Overigens waren er op dat moment ook al christenen in Antiochië, dus zó vreemd is het nou ook weer niet.

Handelingen

We lezen in de Handelingen verder dat Paulus’ Efesische leerlingen bedenkingen hadden bij Apollos’ verkondiging, en hem terzijde namen om hem bij te praten.noot Handelingen 18.26b. Vervolgens reisde Apollos door naar Korinthe, waar hij opnieuw kennis maakte met een door Paulus gestichte gemeente.

Hij slaagde erin de Joden in het openbaar in het ongelijk te stellen door op grond van de Schriften aan te tonen dat Jezus de messias is.noot Handelingen 18.28.

Terwijl Apollos dus in Korinthe was, arriveerde Paulus in Efese, waar hij Apollos’ leerlingen opnieuw doopte, omdat die van Apollos de doop hadden ontvangen zoals Johannes die had toegediend. Dat was vooral een manier om ritueel rein aan een nieuw leven te beginnen, en ze hadden niet meegekregen dat ze (althans volgens Paulus) ook nog moesten geloven in de Heilige Geest en in Jezus. Je zou dit laatste de Paulinische verschuiving kunnen noemen: het gaat hem niet om het geloof van Jezus, maar om het geloof in Jezus.

1 Korintiërs

Uit het bovenstaande valt af te leiden dat Apollos mensen doopte en geloofde dat Jezus de messias was, maar dat hij met Paulus van mening verschilde over de vraag wat dit laatste betekende. De auteur van Handelingen noemt verder geen conflicten of ruzies. Dat die er wel waren, blijkt uit Paulus’ eigen woorden.

Door Chloë’s huisgenoten is mij verteld dat er verdeeldheid onder u heerst. Ik bedoel dat de een zegt: “Ik ben van Paulus,” een ander: “Ik van Apollos,” een derde: “Ik van Kefas,” en een vierde: “Ik van Christus.” Is Christus dan verdeeld? Is Paulus soms voor u gekruisigd? Of is het in de naam van Paulus dat u bent gedoopt?noot 1 Korintiërs 1.11-13.

Even verderop bakent Paulus zijn eigen positie af:

De boodschap over het kruis is dwaasheid voor wie verloren gaan, maar voor ons die worden gered is het de kracht van God. Er staat namelijk geschreven: “Ik zal de wijsheid van de wijzen vernietigen, het verstand van de verstandigen zal ik tenietdoen.”noot 1 Korintiërs 1.18-19, met citaat uit Jesaja 29.14.

In de vertaling valt een woordspeling weg: het werkwoord “vernietigen” (apollynai in de Septuaginta) lijkt als twee druppels op de naam Apollos. Paulus lijkt geërgerd te zijn. Dat blijkt ook uit de metaforen die hij even verderop gebruikt, waarin hij zich presenteert als belangrijker dan Apollos.

Ik heb geplant, Apollos heeft water gegeven…noot 1 Korintiërs 3.6.

Ik heb als een kundig bouwmeester het fundament gelegd, en anderen bouwen daarop voort…noot 1 Korintiërs 3.10.

Paulus zijnde Paulus vallen deze verwijten eigenlijk wel mee. Over Petrus oordeelt hij veel giftiger.noot “Zijn gedrag was verwerpelijk”: Galaten 2.12. Paulus lijkt niet te hebben willen toestaan dat een meningsverschil de eenheid verstoorde. Zo keek ook de auteur van de Brief aan Titus er tegenaan, die aan de geadresseerde vraagt om Apollos te voorzien van reisbenodigdheden.noot Titus 3.13. Apollos was en bleef dus aanvaard in de Paulinische gemeenschappen, maar er is wel iets aan de hand.

Egyptisch christendom?

Wat was het verschilpunt? Handelingen noemt de doop, de Heilige Geest en het geloof in Jezus, maar 1 Korintiërs noemt die zaken niet. Ik speculeer dat het ging om “de boodschap over het kruis” die een dwaasheid was “voor wie verloren gaan” en die “de kracht van God” was voor degenen die op de Jongste Dag zouden worden gered. Dit is vertrouwd Paulus-materiaal: volgens hem verzoende de kruisdood de zondige mensheid met God.noot Romeinen 5.6-11; Galaten 1.4, 3.13.

Het is goed mogelijk dat Apollos, die immers niet Paulus was, hier anders over dacht. Misschien was in zijn visie Jezus wel een wijsheidsleraar, ongeveer zoals ook Josephus hem typeert, en is Paulus’ opmerking dat “de wijsheid van de wijzen zal worden vernietigd” meer dan een woordspeling. Paulus plaatst dan de wereldse wijsheid van Apollos tegenover zijn eigen, paradoxale dwaasheid. Ik noem dit punt omdat in het latere Egyptische christendom de door Jezus gepredikte wijsheid/inzicht/kennis centraal staat. Dat wordt weleens aangeduid als gnostisch en in navolging van latere orthodoxe auteurs als Eusebios gelden de gnostici als valse christenen. Zo hebben ze dat zelf niet gezien.

Enfin. Ik was aan het speculeren over een niet-Paulinische joodse christen. Er is echter geen bewijs, zelfs geen aanwijzing, dat Apollos een proto-gnosticus was. Het laatste woord moet echt dat zijn van Von Harnack: hoe het christendom in Egypte is gekomen, is de ergste lacune in onze kennis van de geschiedenis van het nieuwe geloof. Maar we weten dus wél dat het er al is geweest vóór 50.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

Mijn boek over de geschiedenis van Libanon is verschenen; de opbrengst gaat via Cordaid naar het geteisterde land.

PS: u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

#AdolfVonHarnack #Alexandrië #Apollos #BriefAanTitus #EersteBriefAanDeKorintiërs #Efese #HandelingenVanDeApostelen #JohannesDeDoper #Korinthe #NieuweTestament #Paulus

Apollos

Ik stipte gisteren aan dat het een raadsel is hoe het christendom in Egypte is aangekomen. Een van de allergrootste kenners van de materie, Adolf von Harnack, typeerde ons vrijwel volledige gebrek aan informatie als de ergste lacune in onze kennis van het vroege christendom. De kwestie is belangrijk omdat Egypte in de tweede eeuw een ware fabriek van nieuwe ideeën was. Grappig genoeg weten we wél dat er al heel vroeg volgelingen van Jezus leefden in Alexandrië: we kennen er een bij naam, hij heette Apollos en dat is een naam die vooral in Egypte is gedocumenteerd.

Apollos van Alexandrië

De auteur van de Handelingen van de apostelen vertelt:

Intussen arriveerde er in Efese een uit Alexandrië afkomstige Jood, die Apollos heette. Hij was een ontwikkeld man, die goed onderlegd was in de Schriften. Hij had [in zijn vaderland] onderricht gekregen in de Weg van de Heer en verkondigde geestdriftig de leer over Jezus, die hij zorgvuldig uiteenzette, ook al was hij alleen bekend met de doop zoals Johannes die had verricht. In de synagoge begon hij nu vrijmoedig het woord te voeren.noot Handelingen 18.24-26a; NBV21.

We kennen deze Apollos ook uit de door Paulus geschreven Eerste Brief aan de Korintiërs en weten daarom dat Apollos rond 50 aankwam in Efese. Dus hier ontmoeten we een Egyptische Jood die niet alleen de relevante literatuur kende, maar ook het zelfvertrouwen had om op pad te gaan om in de synagogen van Klein-Azië onderricht te gaan geven.

Waar hij zijn kennis had opgedaan, is onduidelijk; de in het citaat hierboven tussen […] geplaatste woorden “in zijn vaderland” staan niet in alle handschriften. Maar we hebben hier wel een christen uit Alexandrië, heel erg vroeg. Overigens waren er op dat moment ook al christenen in Antiochië, dus zó vreemd is het nou ook weer niet.

Handelingen

We lezen in de Handelingen verder dat Paulus’ Efesische leerlingen bedenkingen hadden bij Apollos’ verkondiging, en hem terzijde namen om hem bij te praten.noot Handelingen 18.26b. Vervolgens reisde Apollos door naar Korinthe, waar hij opnieuw kennis maakte met een door Paulus gestichte gemeente.

Hij slaagde erin de Joden in het openbaar in het ongelijk te stellen door op grond van de Schriften aan te tonen dat Jezus de messias is.noot Handelingen 18.28.

Terwijl Apollos dus in Korinthe was, arriveerde Paulus in Efese, waar hij Apollos’ leerlingen opnieuw doopte, omdat die van Apollos de doop hadden ontvangen zoals Johannes die had toegediend. Dat was vooral een manier om ritueel rein aan een nieuw leven te beginnen, en ze hadden niet meegekregen dat ze (althans volgens Paulus) ook nog moesten geloven in de Heilige Geest en in Jezus. Je zou dit laatste de Paulinische verschuiving kunnen noemen: het gaat hem niet om het geloof van Jezus, maar om het geloof in Jezus.

1 Korintiërs

Uit het bovenstaande valt af te leiden dat Apollos mensen doopte en geloofde dat Jezus de messias was, maar dat hij met Paulus van mening verschilde over de vraag wat dit laatste betekende. De auteur van Handelingen noemt verder geen conflicten of ruzies. Dat die er wel waren, blijkt uit Paulus’ eigen woorden.

Door Chloë’s huisgenoten is mij verteld dat er verdeeldheid onder u heerst. Ik bedoel dat de een zegt: “Ik ben van Paulus,” een ander: “Ik van Apollos,” een derde: “Ik van Kefas,” en een vierde: “Ik van Christus.” Is Christus dan verdeeld? Is Paulus soms voor u gekruisigd? Of is het in de naam van Paulus dat u bent gedoopt?noot 1 Korintiërs 1.11-13.

Even verderop bakent Paulus zijn eigen positie af:

De boodschap over het kruis is dwaasheid voor wie verloren gaan, maar voor ons die worden gered is het de kracht van God. Er staat namelijk geschreven: “Ik zal de wijsheid van de wijzen vernietigen, het verstand van de verstandigen zal ik tenietdoen.”noot 1 Korintiërs 1.18-19, met citaat uit Jesaja 29.14.

In de vertaling valt een woordspeling weg: het werkwoord “vernietigen” (apollynai in de Septuaginta) lijkt als twee druppels op de naam Apollos. Paulus lijkt geërgerd te zijn. Dat blijkt ook uit de metaforen die hij even verderop gebruikt, waarin hij zich presenteert als belangrijker dan Apollos.

Ik heb geplant, Apollos heeft water gegeven…noot 1 Korintiërs 3.6.

Ik heb als een kundig bouwmeester het fundament gelegd, en anderen bouwen daarop voort…noot 1 Korintiërs 3.10.

Paulus zijnde Paulus vallen deze verwijten eigenlijk wel mee. Over Petrus oordeelt hij veel giftiger.noot “Zijn gedrag was verwerpelijk”: Galaten 2.12. Paulus lijkt niet te hebben willen toestaan dat een meningsverschil de eenheid verstoorde. Zo keek ook de auteur van de Brief aan Titus er tegenaan, die aan de geadresseerde vraagt om Apollos te voorzien van reisbenodigdheden.noot Titus 3.13. Apollos was en bleef dus aanvaard in de Paulinische gemeenschappen, maar er is wel iets aan de hand.

Egyptisch christendom?

Wat was het verschilpunt? Handelingen noemt de doop, de Heilige Geest en het geloof in Jezus, maar 1 Korintiërs noemt die zaken niet. Ik speculeer dat het ging om “de boodschap over het kruis” die een dwaasheid was “voor wie verloren gaan” en die “de kracht van God” was voor degenen die op de Jongste Dag zouden worden gered. Dit is vertrouwd Paulus-materiaal: volgens hem verzoende de kruisdood de zondige mensheid met God.noot Romeinen 5.6-11; Galaten 1.4, 3.13.

Het is goed mogelijk dat Apollos, die immers niet Paulus was, hier anders over dacht. Misschien was in zijn visie Jezus wel een wijsheidsleraar, ongeveer zoals ook Josephus hem typeert, en is Paulus’ opmerking dat “de wijsheid van de wijzen zal worden vernietigd” meer dan een woordspeling. Paulus plaatst dan de wereldse wijsheid van Apollos tegenover zijn eigen, paradoxale dwaasheid. Ik noem dit punt omdat in het latere Egyptische christendom de door Jezus gepredikte wijsheid/inzicht/kennis centraal staat. Dat wordt weleens aangeduid als gnostisch en in navolging van latere orthodoxe auteurs als Eusebios gelden de gnostici als valse christenen. Zo hebben ze dat zelf niet gezien.

Enfin. Ik was aan het speculeren over een niet-Paulinische joodse christen. Er is echter geen bewijs, zelfs geen aanwijzing, dat Apollos een proto-gnosticus was. Het laatste woord moet echt dat zijn van Von Harnack: hoe het christendom in Egypte is gekomen, is de ergste lacune in onze kennis van de geschiedenis van het nieuwe geloof. Maar we weten dus wél dat het er al is geweest vóór 50.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

Mijn boek over de geschiedenis van Libanon is verschenen; de opbrengst gaat via Cordaid naar het geteisterde land.

PS: u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

#AdolfVonHarnack #Alexandrië #Apollos #BriefAanTitus #EersteBriefAanDeKorintiërs #Efese #HandelingenVanDeApostelen #JohannesDeDoper #Korinthe #NieuweTestament #Paulus

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

29. Jun: An Peter und Paul feiern Christen die #Apostel #Petrus und #Paulus. https://www.kleiner-kalender.de/0356c #PeterUndPaul

Zwei Männer. Zwei Wege. Ein Glaube.

Am 29. Juni feiert die Kirche das #Hochfest der Apostel #PetrusundPaulus – zwei Männer, wie sie unterschiedlicher kaum sein könnten: Der eine Fischer, der andere Gelehrter. Der eine verleugnete, der andere verfolgte. Und doch wurden beide zu Säulen des Glaubens.

#Petrus, „der Fels“, war der Erste unter den Jüngern. Jesus übergab ihm die Schlüssel des Himmelreichs – und mit ihm beginnt die Geschichte der Päpste. Gekreuzigt in Rom, über seinem Grab erhebt sich heute der Petersdom.

#Paulus, einst ein erbitterter Gegner der Christen, wurde durch sein Erweckungserlebnis aber zum glühenden Missionar. Seine Briefe prägen bis heute das Denken der Kirche. Auch er starb als Märtyrer in Rom – durch das Schwert.

Gemeinsam sind sie das Fundament unserer Kirche – durch ihren Glauben, ihren Mut und ihr Zeugnis.
________________________
Das Foto zeigt zwei Altarbilder aus der Pfarrkirche St. Stephan in Mindelheim.

Zwei Männer. Zwei Wege. Ein Glaube.

Am 29. Juni feiert die Kirche das #Hochfest der Apostel #PetrusundPaulus – zwei Männer, wie sie unterschiedlicher kaum sein könnten: Der eine Fischer, der andere Gelehrter. Der eine verleugnete, der andere verfolgte. Und doch wurden beide zu Säulen des Glaubens.

#Petrus, „der Fels“, war der Erste unter den Jüngern. Jesus übergab ihm die Schlüssel des Himmelreichs – und mit ihm beginnt die Geschichte der Päpste. Gekreuzigt in Rom, über seinem Grab erhebt sich heute der Petersdom.

#Paulus, einst ein erbitterter Gegner der Christen, wurde durch sein Erweckungserlebnis aber zum glühenden Missionar. Seine Briefe prägen bis heute das Denken der Kirche. Auch er starb als Märtyrer in Rom – durch das Schwert.

Gemeinsam sind sie das Fundament unserer Kirche – durch ihren Glauben, ihren Mut und ihr Zeugnis.
________________________
Das Foto zeigt zwei Altarbilder aus der Pfarrkirche St. Stephan in Mindelheim.

Zwei Männer. Zwei Wege. Ein Glaube.

Am 29. Juni feiert die Kirche das #Hochfest der Apostel #PetrusundPaulus – zwei Männer, wie sie unterschiedlicher kaum sein könnten: Der eine Fischer, der andere Gelehrter. Der eine verleugnete, der andere verfolgte. Und doch wurden beide zu Säulen des Glaubens.

#Petrus, „der Fels“, war der Erste unter den Jüngern. Jesus übergab ihm die Schlüssel des Himmelreichs – und mit ihm beginnt die Geschichte der Päpste. Gekreuzigt in Rom, über seinem Grab erhebt sich heute der Petersdom.

#Paulus, einst ein erbitterter Gegner der Christen, wurde durch sein Erweckungserlebnis aber zum glühenden Missionar. Seine Briefe prägen bis heute das Denken der Kirche. Auch er starb als Märtyrer in Rom – durch das Schwert.

Gemeinsam sind sie das Fundament unserer Kirche – durch ihren Glauben, ihren Mut und ihr Zeugnis.
________________________
Das Foto zeigt zwei Altarbilder aus der Pfarrkirche St. Stephan in Mindelheim.

Zwei Männer. Zwei Wege. Ein Glaube.

Am 29. Juni feiert die Kirche das #Hochfest der Apostel #PetrusundPaulus – zwei Männer, wie sie unterschiedlicher kaum sein könnten: Der eine Fischer, der andere Gelehrter. Der eine verleugnete, der andere verfolgte. Und doch wurden beide zu Säulen des Glaubens.

#Petrus, „der Fels“, war der Erste unter den Jüngern. Jesus übergab ihm die Schlüssel des Himmelreichs – und mit ihm beginnt die Geschichte der Päpste. Gekreuzigt in Rom, über seinem Grab erhebt sich heute der Petersdom.

#Paulus, einst ein erbitterter Gegner der Christen, wurde durch sein Erweckungserlebnis aber zum glühenden Missionar. Seine Briefe prägen bis heute das Denken der Kirche. Auch er starb als Märtyrer in Rom – durch das Schwert.

Gemeinsam sind sie das Fundament unserer Kirche – durch ihren Glauben, ihren Mut und ihr Zeugnis.
________________________
Das Foto zeigt zwei Altarbilder aus der Pfarrkirche St. Stephan in Mindelheim.

De zevende hemel

Zoals gebruikelijk blog ik op zondag over de Grieks-Romeins-Joodse wereld van het Nieuwe Testament, en vandaag moet dat maar eens gaan over het wonderlijke idee dat er boven de aarde diverse hemels zijn. Zo schrijft de apostel Paulus in zijn Tweede Brief aan de Korintiërs:

Ik ken een volgeling van Christus die veertien jaar geleden tot in de derde hemel werd weggevoerd – in zijn lichaam of buiten zijn lichaam, dat weet ik niet, dat weet God alleen. Maar ik weet dat deze man …   werd weggevoerd tot in het paradijs en dat hij daar woorden hoorde die geen mens kan en mag uitspreken.noot 2 Korintiërs 12.2-4; NBV21.

Omdat deze brief rond 56 is geschreven, hebben we te maken met een gebeurtenis aan het begin van de jaren veertig; de “volgeling van Christus” is vrijwel zeker Paulus zelf, zoals blijkt uit het vervolg.noot 2 Korintiërs 12.7-9. Dit soort omschrijvingen waren in de antieke literatuur niet ongebruikelijk, denk maar aan het gebruik van de derde persoon door Julius Caesar in zijn boek over de Gallische Oorlog. Dus dat is allemaal niet zo bijzonder.

Drie hemels

Dat is ook de formulering “tot in de derde hemel” niet. In het antieke wereldbeeld lag meteen boven de aarde de lucht, waarin de wolken dreven, en was daarboven nog een hogere hemel. Filosofen maakten onderscheid tussen het element lucht en het kosmische element ether. In de hogere hemel was alles volmaakt: de planeten waren perfect bolvormig, hun banen perfect cirkelvormig. De maan, met vlekken, vormde de grens. Daar onder bestond imperfectie en verandering. Boven de hoge hemel lag dan nog een tijdloze transcendente hemel. In zijn dialoog Faidros vertelt Plato dat de goden/planeten soms de kosmische reidans (de omwenteling van de planeten om de zon) achter zich laten en door een gat in de hoge hemel naar buiten gaan en de wereld van de ideeën aanschouwen.noot Plato, Faidros 247. Het Pantheon in Rome is een illustratie van dit wereldbeeld.

Kortom, minimaal drie hemels: de atmosfeer, de hoge hemel en de transcendente hemel. Ook in de Henochitische literatuur vinden we deze verdeling. In het Boek der Wachters lezen we hoe Henoch door de wind wordt opgenomen naar een hemels paleis en dat hij daarvandaan nog wat hoger komt, in een nog mooier paleis, waarin hij God aanschouwt.noot 1 Henoch 14. Deze tekst dateert uit de derde eeuw v.Chr.

De zevende hemel

In jongere teksten wordt het aantal hemels vergroot. Eind eerste eeuw kent de joodse apocalyptische tekst die bekendstaat als 4 Ezra er al zeven,noot 4 Ezra 7.92-98. en dat is ook volgens vroegchristelijke auteurs als Eirenaios van Lyon het aantal hemels. Volgens de derde-eeuwse gnostische tekst De oorsprong van de wereld maakte de schepper Yaldabaoth een hemel voor elk van zijn zeven kinderen.noot Oorsprong van de wereld 102. Ook de islam kent zeven hemels.noot Koran 41.12.

Dantes hemel heeft zelfs tien lagen, en tien is ook het aantal hemels dat de manicheeërs kenden, zoals het plaatje hierboven toont. Kortom, het idee van een meervoudige hemel was buitengewoon gangbaar – al was een mystieke hemelreis dat natuurlijk niet.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

Mijn boek over Libanon is verschenen. De opbrengst is geoormerkt voor Cordaid Libanon.

PS: u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

#4Ezra #BoekDerWachters #DanteAlighieri #DeOorsprongVanDeWereld #EirenaiosVanLyon #hemel #HenochitischeLiteratuur #manicheïsme #Paulus #Plato #transcendentaliteit #TweedeBriefAanDeKorintiërs #Yaldabaoth #zevendeHemel

Echtscheiding in Romeins Judea

Het is een waarheid als een koe: waar twee culturen contact maken, nemen ze zaken van elkaar over. Dat geldt dus ook voor de Joodse cultuur, waar ik op zondag altijd over blog, en de Grieks-Romeinse cultuur, die momenteel aandacht krijgt in de Week van de Klassieken. Van Romeins-Joods cultuurcontact zijn allerlei voorbeelden en een speculatief voorbeeld schoot me vorige week te binnen: echtscheiding.

Joodse echtscheidingen

Een van de hardste gegevens over de leer van Jezus van Nazaret is zijn afwijzing van scheiding. Die is heel breed gedocumenteerd: Marcus 10.2-9 is een voorbeeld, de Bergrede bevat een ander.noot Matteüs 5.32. Het verbod is ook te vinden bij de apostel Paulus.noot Romeinen 7.2-6. We hebben dus documentatie uit minimaal drie bronnen: Marcus, Q en Paulus. Het zal bovendien niet in een Joodse context zijn verzonnen, aangezien het een breuk vormt met het gangbare jodendom. Echtscheiding was immers toegestaan, zij het met regels. De procedure rond de echtscheidingsbrief staat beschreven in Deuteronomium.noot Deuteronomium 24.1-4 en 21.14, 22.29.. De uitwerking van die regels staat in het Mishna-traktaat Gittin.

Jezus’ afwijzing van echtscheiding hing niet in het luchtledige. Ook de sekte van de Dode-Zee-rollen had er moeite mee, met als argument dat wie veel vrouwen heeft, ook zijn joodse geloof zou verliezen. Dat had koning Salomo immers bewezen.

Romeinse echtscheidingen

Maar wellicht is er een tweede reden waarom Jezus tegen echtscheiding was. Ik verzin die, maar het is niet onmogelijk dat er in zijn tijd een toename was van het aantal echtscheidingen, omdat dit onder het Romeinse recht heel eenvoudig was. In de Romeinse wereld kon een scheiding tot stand komen zonder formaliteiten, eenvoudigweg doordat de twee partners stopten met gemeenschappelijk leven. Dat kon met wederzijdse goedkeuring gebeuren, of doordat een van de twee partners wegging.

Ik kan het niet bewijzen, maar het zou me niet verbazen als iemand nog eens aantoonde dat er met de komst van Rome in de Joodse wereld meer echtscheidingen waren. Waar twee culturen contact maken, nemen ze zaken van elkaar over: dat is een waarheid als een koe. En het is ook een waarheid als een koe dat als de leden van twee culturen elkaar kennen, ze elkaars gebruiken kunnen afwijzen.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

Als u wil helpen dragen in de kosten van deze blog, kunt u een van mijn boeken kopen (en lezen), zoals Goden en halfgoden. Of ga mee op reis naar Tunesië! Of kom een cursus doen. Of doneer. U kunt deze blog ook volgen via het Whatsapp-kanaal.

#Bergrede #BriefAanDeRomeinen #Deuteronomium #DodeZeeRollen #echtscheiding #koningSalomo #Mishna #Paulus #QBron #RomeinsRecht