#jeruzalem — Public Fediverse posts

De Fatimiden

Als ik het goed heb geteld, heb ik op deze blog al drieëntwintig keer verwezen naar de Fatimiden, zonder dat ik werkelijk heb uitgelegd wat dat voor Arabische dynastie was. Daar moet toch eens verandering in komen, dus bij dezen – en we beginnen in de zevende eeuw, bij de uitvaart van de profeet Mohammed in 632 na Chr. Het was niet helemaal duidelijk wie hem moest opvolgen, en daarom speelde vanaf dit moment in de islamitische wereld de kwestie van het leiderschap. Na ongeveer zestig jaar ontstond daarover wat duidelijkheid: de meeste moslims aanvaardden het gezag van de kalief van Damascus (later Bagdad) en worden soennieten genoemd, terwijl een (vermoedelijk vrij grote) minderheid liever een afstammeling van Mohammed als leider zag. Die groep heette de sji’a en hun leider wordt aangeduid als de imam.

De sji’a depolitiseerde. Deels was ze met geweld onderdrukt, bijvoorbeeld in de slag bij Kerbala (680), deels was ze zelf verdeeld over de diverse familietakken. De frictie tussen enerzijds de als legitiem ervaren claim op het leiderschap en anderzijds de praktijk, werd opgelost door het idee dat aan het einde der tijden een vermist geraakte imam zou terugkeren.

Ontstaan van het Fatimidische kalifaat

Begin tiende eeuw was het zo ver. In het westen van het Kalifaat van Bagdad, in wat nu Tunesië en Algerije is, was de macht in handen van de Aghlabiden, die de kalief in naam erkenden en verder hun eigen gang gingen. Helemaal in het westen, in wat nu Kabylië heet, leefden sji’itische Berbers die binnen het half-onafhankelijke Aghlabidische emiraat ook nogal onafhankelijk waren. Profiterend van een Aghlabidische troonswisselingcrisis, wisten de Berbers vanaf 902 hun positie te versterken. In 904 namen ze Sétif; Aghlabidische tegenaanvallen werden afgeslagen; in 909 viel Kairouan.

De Berbers namen het bestuursapparaat van de Aghlabiden over en in het volgende jaar riep hun leider zich uit tot kalief. Eigenlijk heel opmerkelijk, want het kalifaat gold als bij uitstek soennitisch, en deze Berbers waren sji’ieten. Hun leider beweerde via Imam Ali en Fatima af te stammen van Mohammed, presenteerde zich als de uit verborgenheid teruggekeerde imam, liet zich Mahdi noemen en kondigde meteen aan dat mensen zich vergisten als ze dachten dat met de verschijning van de verborgen imam ook de Eindtijd aanbrak. Het was, al met al, een revolutie: een sji’itische kalief, een teruggekeerde imam zonder Eindtijd, sji’ieten met macht en een familie die afstamming van de Profeet claimde.

Zo ontstond het Fatimidische Kalifaat, dat al snel een nieuwe hoofdstad bouwde: ontevreden met Kairouan kozen ze voor een stad aan de kust, waarvandaan men naar het oosten wilde uitvaren, richting Egypte en Syrië, en daar voorbij naar Bagdad, om de hele islamitische wereld te verenigen onder één kalief die tevens imam was. De nieuwe hoofdstad heette naar haar stichter Mahdia.

Expansie

Ik ga hier niet alle conflicten beschrijven, maar noem wel dat de claim op het kalifaat als een schok door de islamitische wereld ging. Er was altijd maar één kalief geweest, de soennitische heerser in Bagdad. Nu er een tweede kalief was, konden de leiders van het Emiraat van Córdoba niet achterblijven: Abd al-Rahman III van Córdoba riep zich in 929 uit tot de derde kalief, en bouwde Madinat al-Zahra om ook in architectonisch opzicht niet achter te blijven bij Bagdad en Mahdia (en Constantinopel en andere hoofdsteden). Het kalifaat van Córdoba en het Fatimidische kalifaat van Mahdia vochten in de tiende eeuw met wisselende krijgskansen een Stellvertreterkrieg uit in Marokko.

Tegelijkertijd rondden de Fatimiden de Arabische verovering van Sicilië af, om daarna hun eigenlijke doelen weer centraal te stellen: de verovering van Egypte en Syrië, om daarvandaan op te rukken naar Bagdad. Eerdere pogingen waren mislukt, maar in 969 konden de Fatimiden hun residentie verplaatsen naar een nieuwe hoofdstad: Cairo, wat zoiets betekent als “overwinningsstad”. De Al-Azhar-moskee dateert uit deze jaren.

Met Egypte viel ook het westen van het Arabische Schiereiland in Fatimidische handen, inclusief de heilige steden Mekka en Medina. De verovering van de Levant verliep minder voorspoedig: weliswaar wisten de Fatimidische legers al in 970 Damascus te nemen, maar ze werden teruggeslagen en uiteindelijk was alleen het huidige Palestina Fatimidisch, inclusief de heilige stad Jeruzalem. Hiermee kwam de expansie ten einde. Met de Byzantijnen, die in deze periode hun macht in Syrië uitbreidden, kwam men overeen dat de Nahr al-Kabir (de noordgrens van het huidige Libanon) de grens tussen beide invloedssferen zou vormen.

Elfde en twaalfde eeuw

Rond het jaar 1000 strekte het Fatimidische Rijk zich uit van Algerije tot Jordanië. Aan het hoofd stond de kalief Al-Hakim over wie ik het al eerder heb gehad – een van de meest fascinerende personages uit de Arabische geschiedenis. Inmiddels begon de geschiedenis zich te herhalen. Zoals de Fatimiden hun macht hadden kunnen uitbreiden vanuit de westelijke periferie, waar de kalief van Bagdad alleen indirect gezag uitoefende, zo breidden nu in de westelijke periferie de Ziriden hun macht uit. Officieel namens de Fatimidische kalief heersten zij over grote delen van de Maghreb, en in de elfde eeuw werden ze feitelijk onafhankelijk.

De afspraak met de Byzantijnen over de afbakening van de wederzijdse invloedssferen garandeerde een eeuw lang een regelmatig onderbroken rust, maar dat veranderde tegen het einde van de elfde eeuw. Een in Anatolië en Syrië opererend huurlingenleger in dienst van keizer Alexios I Komnenos verbrak zijn eed van trouw, stak de Nahr al-Kabir over en rukte op naar Jeruzalem. Het Fatimidische garnizoen wist de aanvallen enige tijd af te slaan, maar de vijanden wisten de stad stormenderhand te veroveren en versloegen even later een Fatimidisch ontzettingsleger. Dat was 1099 en u had al begrepen dat dit huurlingenleger bekendstaat als de Eerste Kruistocht.

In de loop van de twaalfde eeuw raakte de dynastie steeds verder verzwakt, deels door interne fricties, deels vanwege het verlies aan prestige. Zwakke kaliefen kregen nogal eens te maken met machtige adviseurs, die zeker niet altijd sji’itisch of zelfs maar islamitisch waren. Uiteindelijk nam een van die adviseurs, de soenniet Saladin, in 1171 de macht over. Met die gebeurtenis raakten Syrië en Egypte voor het eerst in lange tijd in één hand verenigd en raakte het lot van de Kruisvaarders bezegeld. Het betekende ook dat de sji’a voorgoed de kleinere was van de twee hoofdstromingen in de islam.

Faits divers (52)

Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, en anders dan in de vorige afleveringen, waarin ik meestal een stuk of drie onderwerpen aansneed, heb ik er vandaag een heleboel.

Antieke seksualiteit

Wat is de bestudering van de Oudheid eigenlijk? Eigenlijk zetten we drie stappen.

1. We bestuderen de oude wereld om een samenleving te leren kennen die voorgoed voorbij is en wezenlijk anders.
2. Als je meent dat de Oudheid ook belangrijk is (maar waarom zou je?), kun je de verschillen identificeren met onze wereld.
3. Daarna zoek je voor die verschillen een verklaring om zo je eigen denkwereld beter te doorgronden. Feitelijk draait het dus om zelfkennis.

Meestal blijft voorlichting echter beperkt tot stap één. Hoe het desondanks óók kan, kunt u lezen in dit artikel over de vrouwelijke seksualiteit. Waarom denken wij anders dan de mensen toen, en wat zegt dat over onszelf?

Blauw zien

Een bekende misvatting is dat de oude Grieken kleuren anders zagen, en het is waar: Homeros noemt de zee wijnrood. De Grieken leden echter niet aan kleurenblindheid: Josine Schrickx vertelde al eens over het algemene patroon waarmee talen namen geven aan kleuren. Wellicht is er een biologische verklaring voor het verschijnsel dat andere talen minder kleurnamen hebben.

Diodoros van Sicilië

Over Diodoros van Sicilië heb ik eerder geblogd. Hij is belangrijk, want hij biedt bijvoorbeeld de enige doorlopende geschiedenis van Griekenland in de vijfde en vierde eeuw. In dat eerdere blogje, gewijd aan de vertaling van de boeken één tot en met vijf, opperde ik dat het fijn zou zijn als de boeken over Griekenland ook eens zouden worden vertaald. En wat zo leuk is: daar blijkt een begin mee te zijn gemaakt. Dank je wel, John Nagelkerken, voor de boeken elf tot en met dertien.

Vindonissa

Windisch in Zwitserland is de Romeinse stad Vindonissa. Dat was tevens een belangrijke legioenbasis, waar XIII Gemina de weg naar de Alpenpassen verdedigde. Over het ontstaan van Vindonissa begint langzamerhand meer duidelijkheid te ontstaan.

Oud manuscript (1): Paulus

Als een tekstvondst de nationale media haalt, moet het wel iets bijzonders zijn. En jawel: er is nieuws over een zesde-eeuws manuscript met de brieven van Paulus, de zogeheten Codex H. Bernard de Montfaucon, de auteur van een beroemde achttiende-eeuwse oudheidkundige encyclopedie, heeft als eerste die Codex H geïdentificeerd en vastgesteld dat het boek op zeker moment uit elkaar was gehaald, dat de inkt van het perkament was afgeschraapt en dat de vellen vervolgens waren gebruikt voor andere doelen (een zogeheten palimpsest). Het zou natuurlijk leuk zijn als we alle bladen van het gerecyclede manuscript terugvonden, en daarbij hebben onderzoekers nu aanzienlijk succes. Nederlandse uitleg hier, wetenschappelijke publicatie daar.

Wat betekent dat? We kennen de tekst van de brieven van Paulus toch? Ja zeker. Maar de hoofdstuk- en versindeling die wij kennen, is betrekkelijk recent. Dankzij de nieuwe informatie zien we hoe men in de Late Oudheid de tekst verdeelde, en dat zou best weleens gevolgen kunnen hebben voor de uitleg. Ter vergelijking: kijk eens waar het Scheppingsverhaal eindigt – is dat aan het einde van Genesis 1 of na de eerste regels van Genesis 2? Anders gezegd: is de zesde dag, met de schepping van de mens, de climax, of is dat de zevende dag? Dit zijn geen trivialiteiten.

Oud manuscript (2): Caedmon

De laatste grote gebeurtenis uit de Oudheid is het ontstaan van de islam en het Kalifaat. Beide worden ingeleid door het optreden van de profeet Mohammed. Zijn roepingsverhaal kent een wonderlijke, vrijwel contemporaine parallel in de roeping van de Ierse monnik-bard Caedmon. Dat een verhaal zich in korte tijd verplaatst van Arabië naar de Atlantische kust, zegt veel over de snelheid van de mondelinge traditie in de toenmalige wereld. Dat maakt de Ierse auteur interessant. Van een van de liederen van Caedmon is nu een manuscript gevonden. Dat werpt vanzelfsprekend geen enkel licht op de snelheid van de mondelinge informatieoverdracht, maar leuk is het wel.

Archeologie in Jeruzalem

Archeologie in Israël is nationalisme met andere middelen: ik schrijf al jaren over zionistische archeologie en ben niet de enige. Men leze de roman De genesis van het verraad van Martine van den Berg. Voor de actualiteit schakelen we over naar Jeruzalem, waar Palestijnen uit hun huizen worden gezet om ruimte te maken voor een archeologisch park.

Klimaatwetenschap

Een van de grote publieksvragen is hoe oudheidkundigen weten wat ze weten. Uitleg van de technieken waarmee ze het antieke klimaat reconstrueren is dan ook al zeker een kwart eeuw een desideratum. Gelukkig is er dit verhelderende stuk over het onderzoek van eeuwenoud ijs.

En tot slot

Ik had een vrolijk gesprek met Krijn Soeteman, de hoofdredacteur van de wetenschapsnieuws-website Scientias, over archeologie, oude geschiedenis en oude talen. We hadden het over de wijze waarop sensationalistische wetenschapscommunicatie de oudheidkunde beschadigt: dus over de IDOHZOtjes waarmee de classici achter andermans actualiteit aanhuppelen, over archeologen die zonder kennis van andere oudheidkundige bloedgroepen wat roeptoeteren en over bizarre toepassingen van AI. En we hadden het ook over de zaken die wél in het nieuws zouden moeten komen, want die zijn er volop. Dat vrolijke gesprek werd een podcast.

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

2/2

✊️ ⛵️ ⛵️🚢 ⛵️ ⛵️ ⛵️ 🛳️ ⛵️

Global Sumud Parliamentary Congress - Brussel

"As the Global Sumud Flotilla sails toward Gaza, we convene not just to break a siege, but to dismantle the system that created it. This Congress asserts that Palestinian liberation is fundamental to global justice and that the ongoing Nakba must end."

https://gscongress.org/ #FreePalestine #BreakTheSiege #Israel #genocide #apartheid #occupation #ethniccleansing #Gaza #Westbank #Jeruzalem #Flotilla #solidarity #Palestine

📰 Oude stad Jeruzalem geraakt door brokstukken Iraanse raket

https://nieuwsjunkies.nl/artikel/1A0t

🕤 21:21 | NOS Video
🔸 #Raket #Moskee #Iran #Israel #Jeruzalem

Lees tip -> Netanyahu vraagt pardon om corruptiezaak te beëindigen | Netanyahu staat al vijf jaar terecht in drie met elkaar verweven zaken waarin hij wordt beschuldigd van het aannemen van gunsten | #cadeaus #corruptiezaak #gratie #gunsten #herzog #jeruzalem #netanyahu #omkoping #pardon #president |

https://hbpmedia.nl/netanyahu-vraagt-pardon-corruptiezaak/

𝗠𝗶𝗻𝘀𝘁𝗲𝗻𝘀 15 𝗴𝗲𝘄𝗼𝗻𝗱𝗲𝗻 𝗯𝗶𝗷 𝘀𝗰𝗵𝗶𝗲𝘁𝗽𝗮𝗿𝘁𝗶𝗷 𝗶𝗻 𝗝𝗲𝗿𝘂𝘇𝗮𝗹𝗲𝗺

Bij een schietpartij in Jeruzalem zijn ongeveer vijftien slachtoffers gevallen, meldt de Israëlische ambulancedienst. Het gaat volgens Israëlische media om gewonden, van wie er zes slecht aan toe zouden zijn. Volgens de politie zijn de 'terroristen geneutraliseerd', waarmee ze bedoelen dat de daders zijn...

https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5527226/minstens-15-slachtoffers-bij-schietpartij-jeruzalem

#schietpartij #Jeruzalem #gewonden

‘Dit is onze tweede onafhankelijkheidsoorlog, niets minder dan dat. We zijn al bijna geen democratie meer, en zonder democratie kan Israël niet overleven.’

https://www.volkskrant.nl/buitenland/in-jeruzalem-heersen-woede-en-wanhoop-over-de-ramkoers-van-netanyahu-israel-verandert-in-een-fascistische-dictatuur~bb23145a/ #Israel #autocratie #TerroristState
#protest #Jeruzalem #RonenBar #GaliBaharavMiara
#Netanyahu #warcriminal #Gaza #genocide #Lebanon #Syria

Ik blogde onlangs over de #archeologie van Israël en de Palestijnse gebieden. Vandaag behandel ik #Jeruzalem. Er is ook van alles te zien uit de Middeleeuwen en de daarop volgende perioden.

https://mainzerbeobachter.com/2023/08/06/middeleeuws-jeruzalem/

Ik blogde onlangs over de #archeologie van Israël en de Palestijnse gebieden. Vandaag behandel ik #Jeruzalem. Er zijn veel resten te zien uit de Romeinse tijd.

https://mainzerbeobachter.com/2023/08/06/romeins-jeruzalem/

Ik blogde onlangs over de #archeologie van Israël en de Palestijnse gebieden. Vandaag behandel ik #Jeruzalem. Eerst een woord over het eerste millennium v.Chr.

https://mainzerbeobachter.com/2023/08/06/het-oudste-jeruzalem/

Jeruzalem
By Trentemoller

#art #painting #mastoart #jeruzalem

𝗔𝘂𝘁𝗼 𝗿𝗶𝗷𝗱𝘁 𝗶𝗻 𝗼𝗽 𝗯𝘂𝘀𝗵𝗮𝗹𝘁𝗲 𝗢𝗼𝘀𝘁-𝗝𝗲𝗿𝘂𝘇𝗮𝗹𝗲𝗺: 𝘁𝘄𝗲𝗲 𝗱𝗼𝗱𝗲𝗻

In Oost-Jeruzalem is een auto ingereden op een bushalte. Daarbij zijn een jongen van zes en een jonge man van begin twintig om het leven gekomen, melden Israëlische media. Vijf anderen zijn gewond zijn geraakt. Een andere zesjarige zou in kritieke toestand verkeren.

https://nos.nl/l/2463235 #nieuws #nos #Jeruzalem #OostJeruzalem #Israël

𝗜𝘀𝗿𝗮ë𝗹𝗶𝘀𝗰𝗵𝗲 𝗽𝗿𝗲𝗺𝗶𝗲𝗿 𝗻𝗮 𝘀𝗽𝗼𝗲𝗱𝘇𝗶𝘁𝘁𝗶𝗻𝗴 𝘃𝗲𝗶𝗹𝗶𝗴𝗵𝗲𝗶𝗱𝘀𝗸𝗮𝗯𝗶𝗻𝗲𝘁: 𝗱𝗮𝗱𝗲𝗿𝘀 𝗮𝗮𝗻𝘀𝗹𝗮𝗴𝗲𝗻 𝗵𝗮𝗿𝗱𝗲𝗿 𝘀𝘁𝗿𝗮𝗳𝗳𝗲𝗻

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft een aantal maatregelen aangekondigd als reactie op de twee aanslagen in Jeruzalem in twee dagen tijd. Dat deed hij na de spoedzitting van het Israëlische veiligheidskabinet dat gisteravond bijeen kwam.

https://nos.nl/l/2461658 #nieuws #nos #aanslag #Jeruzalem #Israël

𝗧𝘄𝗲𝗲 𝗴𝗲𝘄𝗼𝗻𝗱𝗲𝗻 𝗱𝗼𝗼𝗿 𝗺𝗼𝗴𝗲𝗹𝗶𝗷𝗸𝗲 𝘀𝗰𝗵𝗶𝗲𝘁𝗽𝗮𝗿𝘁𝗶𝗷 𝗶𝗻 𝗝𝗲𝗿𝘂𝘇𝗮𝗹𝗲𝗺

Bij een schietpartij in Oost-Jeruzalem zijn twee mensen gewond geraakt, zegt de Israëlische ambulancedienst. De dienst meldt dat de gewonden twee mannen zijn van 23 en 47 jaar oud. Eén van de twee zou in kritieke toestand verkeren.

https://nos.nl/l/2461566 #nieuws #nos #Jeruzalem #schietpartij #gewonden

𝗩𝗡 𝗲𝗻 𝗩𝗦 𝘃𝗲𝗿𝗼𝗼𝗿𝗱𝗲𝗹𝗲𝗻 𝗮𝗮𝗻𝘀𝗹𝗮𝗴 𝗶𝗻 𝗝𝗲𝗿𝘂𝘇𝗮𝗹𝗲𝗺, 𝘇𝗼𝗿𝗴𝗲𝗻 𝗼𝘃𝗲𝗿 𝗲𝘀𝗰𝗮𝗹𝗮𝘁𝗶𝗲

VN-secretaris-generaal Guterres heeft zijn afschuw uitgesproken over de aanslag bij een synagoge in Jeruzalem van gisteravond. Een Palestijn van 21 jaar schoot zeven mensen dood voordat hij zelf door de Israëlische politie werd doodgeschoten.

https://nos.nl/l/2461538 #nieuws #nos #Jeruzalem #aanslag #Guterres

𝗜𝘀𝗿𝗮ë𝗹: 𝘃𝗶𝗷𝗳 𝗱𝗼𝗱𝗲𝗻 𝗯𝗶𝗷 𝗮𝗮𝗻𝘃𝗮𝗹 𝗯𝗶𝗷 𝘀𝘆𝗻𝗮𝗴𝗼𝗴𝗲 𝗶𝗻 𝗝𝗲𝗿𝘂𝘇𝗮𝗹𝗲𝗺

Bij een aanval in de buurt van een synagoge in Jeruzalem zijn vijf doden gevallen, melden Israëlische media en reddingswerkers. Ook zouden zeker tien mensen gewond zijn geraakt. De dader zou zijn gedood.

https://nos.nl/l/2461514 #nieuws #nos #israel #jeruzalem #synagoge