[…] Ακόμα κι αν δεν έχεις γεννηθεί στις Βερσαλλίες, την Αθήνα, τη Ρώμη ή το Παρίσι, το υψηλό πάντα θα βρίσκει έναν τρόπο να σου φανερωθεί. | Georgi Gospodinov
Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Georgi Gospodinov «O ΚΗΠΟΥΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ»
🪶Όταν ήμουν μικρός, διάλεγα από τη βιβλιοθήκη μόνο τα βιβλία που ήταν γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο, γιατί ήξερα πως εκεί ο ήρωας δεν θα πέθαινε. Ε, αυτό το βιβλίο είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, παρόλο που ο αληθινός του ήρωας πεθαίνει. Μόνο οι αφηγητές των ιστοριών επιβιώνουν, αλλά κι αυτοί μια μέρα θα πεθάνουν. Μόνο οι ιστορίες επιβιώνουν.
🪶Το είχα γράψει κάπου, σε κάποιο από τα παλιά μου σημειωματάρια τι να ήξερα τότε από θάνατο. Αργότερα, βρήκα παρόμοια λόγια και σε άλλα τετράδια. Μας απομένει τουλάχιστον η παρηγοριά ότι θα ζήσουμε μόνο μία φορά τον θάνατο των γονιών μας. Για τον δικό μας θάνατο δεν μιλάω καν. Αυτόν δεν θα τον ζήσουμε ούτε μία φορά.
🪶Ποτέ δεν είχα δει τους γονείς μου έτσι. Ήταν πάντα οι καλύτεροι άνθρωποι που γνώριζα, αλλά μαζί μας δεν ήταν τόσο τυπικοί, δεν μας χαϊδολογούσαν ιδιαίτερα, πόσο μάλλον να μας φιλήσουν το χέρι. Τα παιδιά του σοσιαλισμού τα αγαπούσαν χωρίς πολλές τελετουργίες – ήμασταν κάπως σαν ενοχλητικά πιτσιρίκια που έπρεπε να ξέρουμε τη θέση μας.
🪶Θλίψη για την κερήθρα γεμάτη μέλι, αλλά ακόμα περισσότερο για τα άδεια κελιά της – γι’ αυτά η θλίψη είναι πιο δυνατή.
🪶Από την άλλη, σκέφτομαι, ίσως το μόνο καλό του πόνου είναι πως το φυσικό του πέπλο κρύβει διάφορες μεταφυσικές αβύσσους.
🪶Ξέρω ότι δεν μπορούμε να παρακάμψουμε τον θάνατο. Αλλά μπορούμε τουλάχιστον να τον καθυστερήσουμε λίγο ακόμα. Να αφηγηθείς έναν θάνατο δεν είναι πιο εύκολο από το να τον βιώσεις.
🪶Υπάρχει μόνο η παιδική ηλικία και ο θάνατος, έλεγε ο Γκαουστίν. Μιλάω για την παιδική ηλικία για να μη μιλήσω για τον θάνατο. Μόνο εκεί, στην παιδική ηλικία, είμαστε πρακτικά αθάνατοι. Τις περισσότερες φορές.
🪶Ο πόνος στο τέλος είναι αβάσταχτος – ο πόνος με τον οποίο ξεκολλάει από τη ζωή η ζωή.
🪶Το σκυλί είναι το τελευταίο που αποδέχεται τον θάνατο του αφέντη του. Και το τελευταίο που τον ξεχνά, όπως ξέρουμε από την Οδύσσεια του Ομήρου. Το μόνο πλάσμα που αναγνωρίζει αμέσως τον ήρωα μετά από είκοσι χρόνια απουσίας, χωρίς να χρειάζεται καμία απόδειξη, είναι ο Άργος, το σκυλί του Οδυσσέα, εξαντλημένο και αδύναμο, να περιμένει ως το τέλος, που μόλις και μετά βίας κουνάει την ουρά του – Σε περίμενα. Δεν έφυγα από εδώ. Τώρα μπορώ να πεθάνω.
🪶Και τότε το ανακάλυψα, όχι πως το είχε κρυμμένο κάπου, αλλά το άνοιξα για πρώτη φορά. Το τεφτέρι του πατέρα μου. To μοναδικό του ημερολόγιο, γραμμένο τα τελευταία χρόνια. Όταν λέω ημερολόγιο, η λέξη είναι παραπλανητική, δεν θα βρείτε τίποτα προσωπικό μέσα, αλλά τέτοια είναι τα βουλγαρικά ημερολόγια. Περισσότερο παρατηρήσεις στο περιθώριο της καθημερινότητας, με πρακτικό προσανατολισμό. (Όπως, άλλωστε, προέκυψε και η ίδια η γραφή – κατά τα γνωστά, το πρώτο γραπτό τεκμήριο ήταν μια πήλινη πλάκα όπου κάποιος σημείωσε αριθμό προβάτων ή χοίρων, το είχα ξεχάσει.) Δεν υπάρχει ισχυρή παράδοση ούτε τον περασμένο αιώνα ούτε τους ακόμα παλιότερους για προσωπικά ημερολόγια, μυθιστορήματα σε επιστολές και τα συναφή στον βουλγαρικό τρόπο ζωής. Και αυτό είναι μέρος της εγχώριας αδυναμίας μας να εκφραστούμε προσωπικά.
🪶Από τη μία πλευρά, είναι τα τελετουργικά, όλες αυτές οι πρακτικές απομάκρυνσης του νεκρού από εμάς, η απόκρυψή του κάτω από το χώμα. Έχει ήδη σβηστεί από το πρόσωπο της γης, κυριολεκτικά. Το νεκροταφείο όπου έχει ταφεί βρίσκεται εκτός της πόλης ή του χωριού, έξω από τους χώρους των ζωντανών, έξω από τη ζωή. Στην πραγματικότητα, ο κύριος φόβος είναι ο νεκρός να μην επιστρέψει, να μη βρικολακιάσει. Και εδώ βρίσκεται η υπόγεια υποκρισία των τελετουργιών. Δεν θέλεις να φύγει, αλλά πρέπει να τον απομακρύνεις, γιατί έτσι το επιβάλλει η φύση. Σε κάποια μέρη σκεπάζουν τους καθρέφτες, για να μην καθρεφτιστεί ή αντικατοπτριστεί σε αυτούς ο νεκρός. Ανοίγουν αμέσως το παράθυρο, ώστε η ψυχή να βγει έξω, να μη χτυπάει στους τοίχους σαν μικρό πουλί ή σαν μύγα. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένες περιοχές εδώ, η λέξη για την ψυχή είναι ακριβώς αυτή: μύγα, μυγάκι, έντομο. Αυτό το μυγάκι – η ψυχή.
🪶Το βράδυ πήγαμε μαζί, αυτός, η μητέρα μου κι εγώ, στο θέατρο στην πόλη για να δούμε μια παράσταση βασισμένη σε δικές μου ιστορίες, με τίτλο. Όλα τα σώματά μας. Ο μεγαλύτερος ηθοποιός του θιάσου υποδυόταν τον ίδιο, τον πατέρα μου, και μάλιστα είχαν αποφασίσει να έχει το ίδιο όνομα. Στην τελευταία σκηνή, πέθαινε στο νοσοκομείο, περιστοιχισμένος από όλα του τα σώματα, σε διάφορες ηλικίες. Έλεγαν αντίο και έφευγαν ένα ένα. Το τελευταίο που έμεινε ήταν το αγόρι που ήταν κάποτε. Αυτό το αγόρι τον έπιανε από το χέρι και τον οδηγούσε στην πόρτα. Μέχρι την πόρτα, είναι καλό να έχεις κάποιον μαζί σου… Πώς να έβλεπε αυτή τη σκηνή; σκέφτομαι τώρα. Ανταλλάξαμε μερικά λόγια μετά. Νομίζω ότι δεν του άρεσε πολύ η παράσταση. Αλλά έμεινε για ένα ποτήρι κρασί, γέλασε, μίλησε με όλους.
🪶Και όμως, κατά έναν τρόπο, παρά τη θνητότητα του κηπουρού, ο κήπος είναι αθάνατος. Ίσως να μην είναι πλέον ακριβώς κήπος. Στη δημιουργία ενός κήπου υπάρχουν περίπλοκοι ελιγμοί, πόλεμοι και εκεχειρίες με τη φύση. Κατά κάποιον τρόπο είσαι μαζί της, εκμεταλλεύεσαι αυτό που έχεις σπείρει, το χώμα, τη γονιμότητα, και την ίδια στιγμή δίνεις μια δεύτερη μάχη για τον περιορισμό και την καλλιέργειά της. Αυτά τα ζιζάνια να εξαφανιστούν, αυτοί οι θάμνοι να μείνουν, οι τριανταφυλλιές ναι, αλλά με αυστηρό κλάδεμα.
🪶Έχουμε συνηθίσει να σκύβουμε πάνω από το τριαντάφυλλο για να το μυρίσουμε. Σκύβοντας, κάνουμε ασυναίσθητα μια υπόκλιση μπροστά στον κηπουρό που ανέθρεψε το τριαντάφυλλο, αλλά και μπροστά στον κηπουρό που ανέθρεψε την ίδια την ιδέα του τριαντάφυλλου.
Παρεμπιπτόντως, τι συνέβη με τον Κήπο της Εδέμ αφότου εγκαταλείφθηκε; Γέμισε αγριόχορτα;
🪶Δεν είναι μόνο οι άνθρωποι που δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς σπίτια, αλλά και τα σπίτια που δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς τους ανθρώπους τους.
🪶Όταν σκέφτομαι εκείνον, τον βλέπω ταυτόχρονα σε όλες του τις ηλικίες, ακόμα και ως παιδί. Μέσα σε όλα τα σώματα αυτών των ηλικιών. Από αυτή την οπτική γωνία μπορείς να καταλάβεις τα πάντα και τους πάντες. Ίσως αυτή είναι η οπτική γωνία που περιγράφουν ο Αυγουστίνος, ο Βοήθιος και άλλοι μετά από αυτούς. Έξω από τον γραμμικό χρόνο, από εκεί που μας κοιτάζει κάποιος από πάνω και μας βλέπει ταυτόχρονα στο παρελθόν μας, στο παρόν μας και στο μέλλον μας.
🪶Υποτίθεται ότι έκανε τα πάντα σωστά, αλλά στο τέλος τίποτα δεν του έβγαινε. Και αυτό ήταν μάλλον ένδειξη μιας κάποιας ανεντιμότητας της εποχής παρά έλλειψης ικανότητας.
🪶Λες και αυτό που ακούς μπορεί να είναι πιο φριχτό από αυτό που βλέπεις. Μόνο οι λέξεις μπορούν να σφραγίσουν την πράξη του θανάτου. Όσο κανείς δεν λέει «είναι νεκρή», «είναι νεκρός», υπάρχει ακόμα μια πιθανότητα.
🪶 Ακόμα κι αν δεν έχεις γεννηθεί στις Βερσαλλίες, την Αθήνα, τη Ρώμη ή το Παρίσι, το υψηλό πάντα θα βρίσκει έναν τρόπο να σου φανερωθεί.
🪶Πάντως η δική μου άγκυρα γίνεται όλο και πιο ελαφριά. Οι λέξεις μάς βρίσκουν όταν πρέπει. Είπα κάτι χωρίς να το συνειδητοποιώ πλήρως, ίσως απλώς για την ίδια τη φράση, αλλά μόλις τώρα, μετά τον θάνατο του πατέρα μου, γεμίζει με νόημα. Όμως αυτό δεν με κάνει να νιώθω πιο ανάλαφρος.
🪶Εμείς εδώ είμαστε ευτυχισμένοι μόνο επειδή δεν ξέρουμε πόσο δυστυχισμένοι είμαστε. Φυσικά, ήταν μια καθαρά πολιτική δήλωση.
🪶Το πένθος στην πραγματικότητα είναι εγωκεντρικό, ένα πένθος για τον εαυτό σου σε έναν κόσμο που σε έχει εγκαταλείψει. Πώς θα ζήσω εγώ χωρίς… Αλλά αυτό είναι μόνο το ένα μέρος της ιστορίας, η μία πλευρά του αποχαιρετισμού.
🪶…οι άνθρωποι των ονείρων είναι περισσότεροι από εμάς/ Μα δεν καταλαμβάνουν καθόλου χώρο… – γράφει ο Τούμας Τρανστρέμερ σε έναποίημα με τίτλο «Σεμινάριο ονείρων».
Οι νεκροί επίσης είναι περισσότεροι από εμάς, σκέφτομαι, καθώς διαβάζω αυτές τις γραμμές. Και παρόλο που δεν καταλαμβάνουν χώρο, κατοικούν σε άλλα δωμάτια, περνούν από άλλες, αόρατες πόρτες μέσα στον χρόνο, όπου συναντιόμαστε για λίγο. Δωμάτια από το χθες, όπως έλεγε ο Γκαουστίν, τα δωμάτια του απογεύματος, όπου το φως είναι θολό και η πεταλούδα νεκρή μέσα στο τασάκι του τραπεζιού. Εκεί πρέπει να πατάς απαλά, με ηρεμία, έδινε οδηγίες, να μην ανακατεύεις τη σκόνη, να κλείνεις καλά την πόρτα, για να μην μπερδεύουμε τους χρόνους. Και μην αγγίζεις το ρολόι – είναι ακριβές σε άλλο χρόνο…
🪶Ο θάνατος είναι μια κερασιά που μεγαλώνει χωρίς εσένα.
🪶Κανείς δεν με είχε μάθει τι να κάνω ως νεογέννητος πατέρας.
Βαθμολογία:
#Bookadict #Bookhoarder #Bookillustration #Bookishlove #Bookishquotes #Bookishsanctuary #Booklover #Bookmania #Booksandcoffee #Bookshelf #Booksofinsta #Bookstagramer #Bookstagramfeatures #Booktoday #Booktube #Lovequotes #Motivational_quotes #Quotes #Quotes #Quotesilove #Quotesoflife #Thewriterswarmth #Wordpressblogger #book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #reading