#sayings — Public Fediverse posts

 Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι. | SearchingΤheMeaningOfLife

Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Sigmund Freud «Το μέλλον μιας αυταπάτης»

  Τα ανθρώπινα δημιούργηματα εύκολα καταστρέφονται, ενώ η επιστήμη και η τεχνολογία που τα εκπόνησαν μπορούν εξίσου να χρησιμοποιηθούν και για τον αφανισμό τους.   Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι δεν είναι ανέφικτη μία νέα ρύθμιση των ανθρώπινων σχέσεων, η οποία θα εξαλείψει τις πηγές της δυσαρέσκειας απέναντι στον πολιτισμό εγκαταλείποντας ως μέτρα τον καταναγκασμό και την καταστολή των ενορμήσεων, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν, απαλλαγμένοι από εσωτερικές έριδες, να αφοσιωθούν στην απόκτηση αγαθών και την απόλαυση τους. Κάτι τέτοιο θα ήταν η Χρυσή Εποχή – τίθεται μονάχα το ερώτημα αν μία παρόμοια κατάσταση είναι πραγματοποιήσιμη. Πιο πιθανό φαίνεται πως κάθε πολιτισμός δεν μπορεί παρά να οικοδομείται πάνω στον καταναγκασμό και την παραίτηση από τις ενορμήσεις’   Εν ολίγοις, δύο είναι τα ευρέως διαδεδομένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ευθύνονται για το γεγονός ότι οι πολιτισμικοί θεσμοί μπορούν να διατηρηθούν μόνο μέσω ενός κάποιου βαθμού καταπίεσης, πιο συγκεκριμένα οτι οι άνθρωποι δεν νιώθουν αυθόρμητα ευχαρίστηση με την εργασία και ότι τα επιχειρήματα δεν έχουν καμία ισχύ απέναντι στα πάθη τους.   Νέες γενιές, μεγαλωμένες με αγάπη και γαλουχημένες ώστε να τρέφουν βαθιά εκτίμηση για το σκέφτεσθαι, οι οποίες θα έχουν γνωρίσει από νωρίς την ευεργετική επίδραση του πολιτισμού, θα έχουν διαφορετική στάση απέναντι σε αυτόν, θα τον θεωρούν το πιο προσωπικό τους απόκτημα και θα είναι διατεθειμένες να κάνουν τις αναγκαίες και τη διατήρησή του θυσίες όσον αφορά την εργασία και την ικανοποίηση των ενορμήσεων τους. Θα καταφέρουν να απαλλαγούν από τον καταναγκασμό και θα διαφέρουν ελάχιστα από τους ηγέτες τους.

  Με την παραδοχή πως κάθε πολιτισμός βασίζεται στον καταναγκασμό για εργασία και στην παραίτηση από τις ενορμήσεις και για αυτό προκαλεί αναπόφευκτα την αντίδραση εκείνον που θίγονται από αυτές τις απαιτήσεις, έγινε σαφές ότι τα ίδια τα αγαθά, τα μέσα για την απόκτησή τους και οι ρυθμίσεις για την κατανομή τους δεν είναι δυνατό να συνιστούν το ουσιώδες ή το μοναδικό γνώρισμα του πολιτισμού.

 Απεριόριστος αριθμός πολιτισμένων ανθρώπων, οι οποίοι θα τρόμαζαν στην ιδέα του φόνου ή της αιμομιξίας επιτρέπουν στον εαυτό τους την ικανοποίηση της απληστίας τους, της δίψας τους για επιθετικότητα, των σεξουαλικών τους ορέξεων, δεν διστάζουν να βλάψουν τους άλλους λέγοντας ψέματα, εξαπατώντας ή συκοφαντώντας τους, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να μείνουν ατιμώρητοι, κι αυτό συμβαίνει προφανώς εδώ και παρα πολλούς αιώνες πολιτισμού.   …τότε είναι εύλογο οι καταπιεσμένοι να αναπτύσσουν βαθιά εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό διότι, ενώ καθιστούν δυνατή την ίδια του την ύπαρξη μέσω της εργασίας τους, έχουν ελάχιστο το μερίδιο στα αγαθά του.   Από την άλλη μεριά, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα εξυψώνουν τα συναισθήματα ταύτισης που τόσο χρειάζεται κάθε πολιτισμικός κυκλος, παρέχοντας ευκαιρίες για κοινά, ανώτερα θεωρούμενα αισθήματα’ συμβάλλουν όμως και στην ναρκισσιστική ικανοποίηση, εφόσον συνιστούν τα επιτεύγματα ενός ιδιαίτερου πολιτισμού και υπενθυμίζουν τα ιδεώδη του με τρόπο που προκαλεί βαθιά εντύπωση.  Ο πολιτισμός διεκπεραιώνει χωρίς ανάπαυλα αυτό το έργο, δηλαδή την προστασία του ανθρώπου από τη φύση, απλώς συνεχίζει να το επιτελεί με άλλα μέσα. Το έργο αυτό έχει άλλωστε πολλές πτυχές: η αυτοεκτίμηση του ανθρώπου, που δέχεται σοβαρή απειλή, χρειάζεται μία παρηγοριά, ο κόσμος και η ζωή πρέπει να πάψουν να φαντάζουν τρομακτικά, κι επίσης η δίψα του για γνώση, που παρακινείται, είναι αλήθεια από ισχυρότατα πρακτικά συμφέροντα του ανθρώπου, ζητά και αυτή απαντήσεις.  Έτσι η μητέρα, που ικανοποιεί το αίσθημα της πείνας, γίνεται το πρώτο αντικείμενο αγάπης και ασφαλώς η πρώτη μορφή προστασίας απέναντι σε όλους τους ακαθόριστους κινδύνους που απειλούν το παιδί στον εξωτερικό κόσμο, γίνεται, θα τολμούσαμε να πούμε, το πρώτο αλέξιαγχωτικό.  Πρέπει λοιπόν να πιστεύουμε επειδή πίστευαν οι αρχέγονοι πρόγονοί μας.  Οι πρόγονοί αυτοί όμως ήταν απείρως πιο αδαείς από εμάς, πίστευαν πράγματα που σήμερα είναι αδύνατο να δεχτούμε ως αληθινά. Αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως και οι θρησκευτικές διδαχές είναι τέτοιου είδους.   Οι απαντήσεις στα ερωτήματα-αινίγματα που θέτει η ανθρώπινη λαχτάρα για γνώση, όπως αυτό της γένεσης του κόσμου ή της σχέσης μεταξύ σώματος και ψυχής, δίνονται με βάση τις προϋποθέσεις αυτού του συστήματος’ σημαίνει τεράστια ανακούφιση για την ψυχή κάθε ατόμου το να απαλλαγεί από τις συγκρούσεις της παιδικής ηλικίας, οι οποίες προέρχονται από το πατρικό σύμπλεγμα και δεν έχουν ποτέ επιληφθεί, και το να τους δοθεί μία λύση που είναι κοινώς αποδεκτή.  Άρα λοιπόν αποκαλούμε μία πεποίθηση αυταπάτη όταν στα κίνητρά της παίζει προεξάρχοντα ρόλο η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, ενώ παράλληλα παραβλέπουμε εδώ τη σχέση της με την πραγματικότητα, όπως ακριβώς και η ίδια η αυταπάτη παραιτείται από την επαλήθευσή της.   Το να προσδοκούμε κάτι από τη διαίσθηση και την ενδοσκόπηση θα ήταν με τη σειρά του ξεκάθαρη  αυταπάτη‘δεν μπορούν να μας αποφέρουν τίποτα παρά – δυσερμήνευτες – επεξηγήσεις για τον δικό μας ψυχικό κόσμο, ποτέ κάποια πληροφορία για τα ερωτήματα που οι θρησκευτικές διδασκαλίες τόσο εύκολα απαντούν.

Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι.

Όποιος δεν προχώρα παρακάτω, όποιος αρκείται ταπεινά στον  μηδαμινό ρόλο που παίζει ο άνθρωπος μέσα στο μέγα κόσμο, αυτός είναι μάλλον άθρησκος με την πιο γνήσια σημασία της λέξης.

  Αν τους διδάξουμε ότι δεν υπάρχει ένας παντοδύναμος και απόλυτα δίκαιος Θεός, ότι δεν υπάρχει μία θεϊκή τάξη του κόσμου και μία μέλλουσα ζωή, θα αισθανθούν απαλλαγμένοι από κάθε υποχρέωση να υπακούουν στους κανόνες του πολιτισμού. Καθένας θα ακολουθεί χωρίς αναστολή, χωρίς κανένα άγχος, τις αντικοινωνικές εγωιστικές του ενορμήσεις, θα κοιτάζει πώς να κάνει χρήση της εξουσίας του, και θα ξαναρχίσει το χάος που αποτρέψαμε από μέσα από πολιτισμικές διεργασίες πολλών χιλιετιών.   Αλλά, εφόσον κάνεις υποστηρίζει την παραίτηση από τις επιθυμίες και την υποταγή στο πεπρωμένο, θα πρέπει να μπορεί να αντέξει και αυτή τη ζημία.   Η θρησκεία έχει καταφανώς προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στον ανθρώπινο πολιτισμό, η συμβολή της στην τιθάσευση των αντικοινωνικών ενορμήσεων υπήρξε μεγάλη, όχι όμως επαρκής.  Τίποτα δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη διαδικασία αυτή’ όσο περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πρόσβαση στους θησαυρούς της γνώσης μας, τόσο πιο πολλοί εγκαταλείπουν τη θρησκευτική πίστη, πρώτα μόνο τα απαρχαιωμένα ενοχλητικά ενδύματά της, ύστερα όμως και τις θεμελιώδεις αρχές της.   Όταν ο πολιτισμός θέσπισε την εντολή να μη σκοτώνουμε το γείτονά μας, τον οποίο μισούμε, ο οποίος στέκει εμπόδιο σε εμάς ή του οποίου τα αγαθά εποφθαλμιουμε, αυτό έγινε προφανώς προς το συμφέρον της συμβίωσης των ανθρώπων, που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη.  Οι περισσότερες από αυτές τις παιδικές νευρώσεις ξεπερνιούνται αυτομάτως καθώς το παιδί αναπτύσσεται’ ειδικότερα αυτό είναι το πεπρωμένο των ιδεοψυχαναγκαστικών νευρώσεων της παιδικής ηλικίας. Όσο για τις υπόλοιπες, θα πρέπει να αναλάβει να τις διευθετήσει αργότερα η ψυχαναλυτική θεραπεία. Με έναν πολύ παρόμοιο τρόπο, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της εξέλιξής της μέσα στους αιώνες η ανθρωπότητα, θεωρούμενη ως όλον, περιέρχεται σε καταστάσεις ανάλογες των νευρώσεων, και μάλιστα για τους ίδιους λόγους, επειδή τις εποχές που ήταν βυθισμένη στην άγνοια και την πνευματική αδυναμία επιτύγχανε για την ανθρώπινη συμβίωση, παραίτηση από τις ενορμήσεις μόνο μέσα από καθαρά συναισθηματικές δυνάμεις. Τα κατάλοιπα των διαδικασιών αυτών της οιονεί απώθησης κατά την προϊστορική εποχή ακολουθούσαν τον πολιτισμό για πολύ καιρό. Η θρησκεία θα ήταν τοτε η πανανθρώπινη ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση οπως εκείνη του παιδιού, θα προερχόταν από το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, από τη σχέση με τον πατέρα.  Στο πλαίσιο αυτό εξηγείται επίσης ότι ο ευσεβής πιστός είναι σε μεγάλο βαθμό προστατευμένος από τον κίνδυνο κάποιων νευρωσικών ασθενειών’ η υιοθέτηση της καθολικής νεύρωσης τον απαλλάσσει από την υποχρέωση να διαμορφώσει μία προσωπική νεύρωση.  Οι αλήθειες που εμπεριέχουν οι θρησκευτικές διδαχές είναι άλλωστε τόσο αλλοιωμένες και συστηματικά μασκαρεμένες, που η μάζα των ανθρώπων δεν μπορεί να τις αναγνωρίσει ως αλήθειες. Είναι μία παρόμοια περίπτωση όπως όταν λέμε σε ένα παιδί ότι τα βρέφη τα φέρνει ο πελαργός.  Η καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης και η πρόωρη προώθηση της θρησκευτικής επιρροής, αυτές δεν είναι οι δύο κυρίες αρχές στο πρόγραμμα της σημερινής παιδαγωγικής. Όταν αργότερα ξυπνα το μυαλό του παιδιού, οι διδαχές της θρησκείας έχουν ήδη καταστεί απρόσβλητες.   Το να θελήσει κανείς να ακυρώσει τη θρησκεία μονοκοντυλιά, δια της βίας, θα ήταν ασφαλώς ένα ανόητο εγχείρημα. Κυρίως επειδή δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας. Ο πιστός δεν αφήνει να του ξεριζώσουν την πίστη του, ούτε με επιχειρήματα, ούτε με απαγορεύσεις. Και, εαν επιτυγχανόταν κάτι τέτοιο σε μερικές περιπτώσεις, θα ήταν πράξη βάναυση. Κάποιος που, δεκαετίες ολόκληρες, παίρνει υπνωτικά χάπια δεν θα μπορεί φυσικά να κοιμηθεί αν του στερήσουν το φάρμακο.  Όσες φορές και να επαναλάβουμε, και δικαίως, ότι η ανθρώπινη διάνοια είναι ανίσχυρη σε σύγκριση με την ενορμητική ζωή του ανθρώπου, εξακολουθεί να υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο σε αυτή την αδυναμία.  Όχι, η επιστήμη μας δεν είναι αυταπάτη. Αυταπάτη θα ήταν όμως να πιστεύουμε ότι μπορούμε να λάβουμε από αλλού εκείνο που αυτή δεν μπορεί να μας δώσει. by SearchingΤheMeaningOfLife

Βαθμολογία:

#book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #sayings #writer #writing #YparxeiAgapi

 Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι. | SearchingΤheMeaningOfLife

Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Sigmund Freud «Το μέλλον μιας αυταπάτης»

  Τα ανθρώπινα δημιούργηματα εύκολα καταστρέφονται, ενώ η επιστήμη και η τεχνολογία που τα εκπόνησαν μπορούν εξίσου να χρησιμοποιηθούν και για τον αφανισμό τους.   Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι δεν είναι ανέφικτη μία νέα ρύθμιση των ανθρώπινων σχέσεων, η οποία θα εξαλείψει τις πηγές της δυσαρέσκειας απέναντι στον πολιτισμό εγκαταλείποντας ως μέτρα τον καταναγκασμό και την καταστολή των ενορμήσεων, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν, απαλλαγμένοι από εσωτερικές έριδες, να αφοσιωθούν στην απόκτηση αγαθών και την απόλαυση τους. Κάτι τέτοιο θα ήταν η Χρυσή Εποχή – τίθεται μονάχα το ερώτημα αν μία παρόμοια κατάσταση είναι πραγματοποιήσιμη. Πιο πιθανό φαίνεται πως κάθε πολιτισμός δεν μπορεί παρά να οικοδομείται πάνω στον καταναγκασμό και την παραίτηση από τις ενορμήσεις’   Εν ολίγοις, δύο είναι τα ευρέως διαδεδομένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ευθύνονται για το γεγονός ότι οι πολιτισμικοί θεσμοί μπορούν να διατηρηθούν μόνο μέσω ενός κάποιου βαθμού καταπίεσης, πιο συγκεκριμένα οτι οι άνθρωποι δεν νιώθουν αυθόρμητα ευχαρίστηση με την εργασία και ότι τα επιχειρήματα δεν έχουν καμία ισχύ απέναντι στα πάθη τους.   Νέες γενιές, μεγαλωμένες με αγάπη και γαλουχημένες ώστε να τρέφουν βαθιά εκτίμηση για το σκέφτεσθαι, οι οποίες θα έχουν γνωρίσει από νωρίς την ευεργετική επίδραση του πολιτισμού, θα έχουν διαφορετική στάση απέναντι σε αυτόν, θα τον θεωρούν το πιο προσωπικό τους απόκτημα και θα είναι διατεθειμένες να κάνουν τις αναγκαίες και τη διατήρησή του θυσίες όσον αφορά την εργασία και την ικανοποίηση των ενορμήσεων τους. Θα καταφέρουν να απαλλαγούν από τον καταναγκασμό και θα διαφέρουν ελάχιστα από τους ηγέτες τους.

  Με την παραδοχή πως κάθε πολιτισμός βασίζεται στον καταναγκασμό για εργασία και στην παραίτηση από τις ενορμήσεις και για αυτό προκαλεί αναπόφευκτα την αντίδραση εκείνον που θίγονται από αυτές τις απαιτήσεις, έγινε σαφές ότι τα ίδια τα αγαθά, τα μέσα για την απόκτησή τους και οι ρυθμίσεις για την κατανομή τους δεν είναι δυνατό να συνιστούν το ουσιώδες ή το μοναδικό γνώρισμα του πολιτισμού.

 Απεριόριστος αριθμός πολιτισμένων ανθρώπων, οι οποίοι θα τρόμαζαν στην ιδέα του φόνου ή της αιμομιξίας επιτρέπουν στον εαυτό τους την ικανοποίηση της απληστίας τους, της δίψας τους για επιθετικότητα, των σεξουαλικών τους ορέξεων, δεν διστάζουν να βλάψουν τους άλλους λέγοντας ψέματα, εξαπατώντας ή συκοφαντώντας τους, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να μείνουν ατιμώρητοι, κι αυτό συμβαίνει προφανώς εδώ και παρα πολλούς αιώνες πολιτισμού.   …τότε είναι εύλογο οι καταπιεσμένοι να αναπτύσσουν βαθιά εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό διότι, ενώ καθιστούν δυνατή την ίδια του την ύπαρξη μέσω της εργασίας τους, έχουν ελάχιστο το μερίδιο στα αγαθά του.   Από την άλλη μεριά, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα εξυψώνουν τα συναισθήματα ταύτισης που τόσο χρειάζεται κάθε πολιτισμικός κυκλος, παρέχοντας ευκαιρίες για κοινά, ανώτερα θεωρούμενα αισθήματα’ συμβάλλουν όμως και στην ναρκισσιστική ικανοποίηση, εφόσον συνιστούν τα επιτεύγματα ενός ιδιαίτερου πολιτισμού και υπενθυμίζουν τα ιδεώδη του με τρόπο που προκαλεί βαθιά εντύπωση.  Ο πολιτισμός διεκπεραιώνει χωρίς ανάπαυλα αυτό το έργο, δηλαδή την προστασία του ανθρώπου από τη φύση, απλώς συνεχίζει να το επιτελεί με άλλα μέσα. Το έργο αυτό έχει άλλωστε πολλές πτυχές: η αυτοεκτίμηση του ανθρώπου, που δέχεται σοβαρή απειλή, χρειάζεται μία παρηγοριά, ο κόσμος και η ζωή πρέπει να πάψουν να φαντάζουν τρομακτικά, κι επίσης η δίψα του για γνώση, που παρακινείται, είναι αλήθεια από ισχυρότατα πρακτικά συμφέροντα του ανθρώπου, ζητά και αυτή απαντήσεις.  Έτσι η μητέρα, που ικανοποιεί το αίσθημα της πείνας, γίνεται το πρώτο αντικείμενο αγάπης και ασφαλώς η πρώτη μορφή προστασίας απέναντι σε όλους τους ακαθόριστους κινδύνους που απειλούν το παιδί στον εξωτερικό κόσμο, γίνεται, θα τολμούσαμε να πούμε, το πρώτο αλέξιαγχωτικό.  Πρέπει λοιπόν να πιστεύουμε επειδή πίστευαν οι αρχέγονοι πρόγονοί μας.  Οι πρόγονοί αυτοί όμως ήταν απείρως πιο αδαείς από εμάς, πίστευαν πράγματα που σήμερα είναι αδύνατο να δεχτούμε ως αληθινά. Αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως και οι θρησκευτικές διδαχές είναι τέτοιου είδους.   Οι απαντήσεις στα ερωτήματα-αινίγματα που θέτει η ανθρώπινη λαχτάρα για γνώση, όπως αυτό της γένεσης του κόσμου ή της σχέσης μεταξύ σώματος και ψυχής, δίνονται με βάση τις προϋποθέσεις αυτού του συστήματος’ σημαίνει τεράστια ανακούφιση για την ψυχή κάθε ατόμου το να απαλλαγεί από τις συγκρούσεις της παιδικής ηλικίας, οι οποίες προέρχονται από το πατρικό σύμπλεγμα και δεν έχουν ποτέ επιληφθεί, και το να τους δοθεί μία λύση που είναι κοινώς αποδεκτή.  Άρα λοιπόν αποκαλούμε μία πεποίθηση αυταπάτη όταν στα κίνητρά της παίζει προεξάρχοντα ρόλο η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, ενώ παράλληλα παραβλέπουμε εδώ τη σχέση της με την πραγματικότητα, όπως ακριβώς και η ίδια η αυταπάτη παραιτείται από την επαλήθευσή της.   Το να προσδοκούμε κάτι από τη διαίσθηση και την ενδοσκόπηση θα ήταν με τη σειρά του ξεκάθαρη  αυταπάτη‘δεν μπορούν να μας αποφέρουν τίποτα παρά – δυσερμήνευτες – επεξηγήσεις για τον δικό μας ψυχικό κόσμο, ποτέ κάποια πληροφορία για τα ερωτήματα που οι θρησκευτικές διδασκαλίες τόσο εύκολα απαντούν.

Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι.

Όποιος δεν προχώρα παρακάτω, όποιος αρκείται ταπεινά στον  μηδαμινό ρόλο που παίζει ο άνθρωπος μέσα στο μέγα κόσμο, αυτός είναι μάλλον άθρησκος με την πιο γνήσια σημασία της λέξης.

  Αν τους διδάξουμε ότι δεν υπάρχει ένας παντοδύναμος και απόλυτα δίκαιος Θεός, ότι δεν υπάρχει μία θεϊκή τάξη του κόσμου και μία μέλλουσα ζωή, θα αισθανθούν απαλλαγμένοι από κάθε υποχρέωση να υπακούουν στους κανόνες του πολιτισμού. Καθένας θα ακολουθεί χωρίς αναστολή, χωρίς κανένα άγχος, τις αντικοινωνικές εγωιστικές του ενορμήσεις, θα κοιτάζει πώς να κάνει χρήση της εξουσίας του, και θα ξαναρχίσει το χάος που αποτρέψαμε από μέσα από πολιτισμικές διεργασίες πολλών χιλιετιών.   Αλλά, εφόσον κάνεις υποστηρίζει την παραίτηση από τις επιθυμίες και την υποταγή στο πεπρωμένο, θα πρέπει να μπορεί να αντέξει και αυτή τη ζημία.   Η θρησκεία έχει καταφανώς προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στον ανθρώπινο πολιτισμό, η συμβολή της στην τιθάσευση των αντικοινωνικών ενορμήσεων υπήρξε μεγάλη, όχι όμως επαρκής.  Τίποτα δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη διαδικασία αυτή’ όσο περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πρόσβαση στους θησαυρούς της γνώσης μας, τόσο πιο πολλοί εγκαταλείπουν τη θρησκευτική πίστη, πρώτα μόνο τα απαρχαιωμένα ενοχλητικά ενδύματά της, ύστερα όμως και τις θεμελιώδεις αρχές της.   Όταν ο πολιτισμός θέσπισε την εντολή να μη σκοτώνουμε το γείτονά μας, τον οποίο μισούμε, ο οποίος στέκει εμπόδιο σε εμάς ή του οποίου τα αγαθά εποφθαλμιουμε, αυτό έγινε προφανώς προς το συμφέρον της συμβίωσης των ανθρώπων, που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη.  Οι περισσότερες από αυτές τις παιδικές νευρώσεις ξεπερνιούνται αυτομάτως καθώς το παιδί αναπτύσσεται’ ειδικότερα αυτό είναι το πεπρωμένο των ιδεοψυχαναγκαστικών νευρώσεων της παιδικής ηλικίας. Όσο για τις υπόλοιπες, θα πρέπει να αναλάβει να τις διευθετήσει αργότερα η ψυχαναλυτική θεραπεία. Με έναν πολύ παρόμοιο τρόπο, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της εξέλιξής της μέσα στους αιώνες η ανθρωπότητα, θεωρούμενη ως όλον, περιέρχεται σε καταστάσεις ανάλογες των νευρώσεων, και μάλιστα για τους ίδιους λόγους, επειδή τις εποχές που ήταν βυθισμένη στην άγνοια και την πνευματική αδυναμία επιτύγχανε για την ανθρώπινη συμβίωση, παραίτηση από τις ενορμήσεις μόνο μέσα από καθαρά συναισθηματικές δυνάμεις. Τα κατάλοιπα των διαδικασιών αυτών της οιονεί απώθησης κατά την προϊστορική εποχή ακολουθούσαν τον πολιτισμό για πολύ καιρό. Η θρησκεία θα ήταν τοτε η πανανθρώπινη ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση οπως εκείνη του παιδιού, θα προερχόταν από το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, από τη σχέση με τον πατέρα.  Στο πλαίσιο αυτό εξηγείται επίσης ότι ο ευσεβής πιστός είναι σε μεγάλο βαθμό προστατευμένος από τον κίνδυνο κάποιων νευρωσικών ασθενειών’ η υιοθέτηση της καθολικής νεύρωσης τον απαλλάσσει από την υποχρέωση να διαμορφώσει μία προσωπική νεύρωση.  Οι αλήθειες που εμπεριέχουν οι θρησκευτικές διδαχές είναι άλλωστε τόσο αλλοιωμένες και συστηματικά μασκαρεμένες, που η μάζα των ανθρώπων δεν μπορεί να τις αναγνωρίσει ως αλήθειες. Είναι μία παρόμοια περίπτωση όπως όταν λέμε σε ένα παιδί ότι τα βρέφη τα φέρνει ο πελαργός.  Η καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης και η πρόωρη προώθηση της θρησκευτικής επιρροής, αυτές δεν είναι οι δύο κυρίες αρχές στο πρόγραμμα της σημερινής παιδαγωγικής. Όταν αργότερα ξυπνα το μυαλό του παιδιού, οι διδαχές της θρησκείας έχουν ήδη καταστεί απρόσβλητες.   Το να θελήσει κανείς να ακυρώσει τη θρησκεία μονοκοντυλιά, δια της βίας, θα ήταν ασφαλώς ένα ανόητο εγχείρημα. Κυρίως επειδή δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας. Ο πιστός δεν αφήνει να του ξεριζώσουν την πίστη του, ούτε με επιχειρήματα, ούτε με απαγορεύσεις. Και, εαν επιτυγχανόταν κάτι τέτοιο σε μερικές περιπτώσεις, θα ήταν πράξη βάναυση. Κάποιος που, δεκαετίες ολόκληρες, παίρνει υπνωτικά χάπια δεν θα μπορεί φυσικά να κοιμηθεί αν του στερήσουν το φάρμακο.  Όσες φορές και να επαναλάβουμε, και δικαίως, ότι η ανθρώπινη διάνοια είναι ανίσχυρη σε σύγκριση με την ενορμητική ζωή του ανθρώπου, εξακολουθεί να υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο σε αυτή την αδυναμία.  Όχι, η επιστήμη μας δεν είναι αυταπάτη. Αυταπάτη θα ήταν όμως να πιστεύουμε ότι μπορούμε να λάβουμε από αλλού εκείνο που αυτή δεν μπορεί να μας δώσει. by SearchingΤheMeaningOfLife

Βαθμολογία:

#book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #sayings #writer #writing #YparxeiAgapi

 Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι. | SearchingΤheMeaningOfLife

Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Sigmund Freud «Το μέλλον μιας αυταπάτης»

  Τα ανθρώπινα δημιούργηματα εύκολα καταστρέφονται, ενώ η επιστήμη και η τεχνολογία που τα εκπόνησαν μπορούν εξίσου να χρησιμοποιηθούν και για τον αφανισμό τους.   Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι δεν είναι ανέφικτη μία νέα ρύθμιση των ανθρώπινων σχέσεων, η οποία θα εξαλείψει τις πηγές της δυσαρέσκειας απέναντι στον πολιτισμό εγκαταλείποντας ως μέτρα τον καταναγκασμό και την καταστολή των ενορμήσεων, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν, απαλλαγμένοι από εσωτερικές έριδες, να αφοσιωθούν στην απόκτηση αγαθών και την απόλαυση τους. Κάτι τέτοιο θα ήταν η Χρυσή Εποχή – τίθεται μονάχα το ερώτημα αν μία παρόμοια κατάσταση είναι πραγματοποιήσιμη. Πιο πιθανό φαίνεται πως κάθε πολιτισμός δεν μπορεί παρά να οικοδομείται πάνω στον καταναγκασμό και την παραίτηση από τις ενορμήσεις’   Εν ολίγοις, δύο είναι τα ευρέως διαδεδομένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ευθύνονται για το γεγονός ότι οι πολιτισμικοί θεσμοί μπορούν να διατηρηθούν μόνο μέσω ενός κάποιου βαθμού καταπίεσης, πιο συγκεκριμένα οτι οι άνθρωποι δεν νιώθουν αυθόρμητα ευχαρίστηση με την εργασία και ότι τα επιχειρήματα δεν έχουν καμία ισχύ απέναντι στα πάθη τους.   Νέες γενιές, μεγαλωμένες με αγάπη και γαλουχημένες ώστε να τρέφουν βαθιά εκτίμηση για το σκέφτεσθαι, οι οποίες θα έχουν γνωρίσει από νωρίς την ευεργετική επίδραση του πολιτισμού, θα έχουν διαφορετική στάση απέναντι σε αυτόν, θα τον θεωρούν το πιο προσωπικό τους απόκτημα και θα είναι διατεθειμένες να κάνουν τις αναγκαίες και τη διατήρησή του θυσίες όσον αφορά την εργασία και την ικανοποίηση των ενορμήσεων τους. Θα καταφέρουν να απαλλαγούν από τον καταναγκασμό και θα διαφέρουν ελάχιστα από τους ηγέτες τους.

  Με την παραδοχή πως κάθε πολιτισμός βασίζεται στον καταναγκασμό για εργασία και στην παραίτηση από τις ενορμήσεις και για αυτό προκαλεί αναπόφευκτα την αντίδραση εκείνον που θίγονται από αυτές τις απαιτήσεις, έγινε σαφές ότι τα ίδια τα αγαθά, τα μέσα για την απόκτησή τους και οι ρυθμίσεις για την κατανομή τους δεν είναι δυνατό να συνιστούν το ουσιώδες ή το μοναδικό γνώρισμα του πολιτισμού.

 Απεριόριστος αριθμός πολιτισμένων ανθρώπων, οι οποίοι θα τρόμαζαν στην ιδέα του φόνου ή της αιμομιξίας επιτρέπουν στον εαυτό τους την ικανοποίηση της απληστίας τους, της δίψας τους για επιθετικότητα, των σεξουαλικών τους ορέξεων, δεν διστάζουν να βλάψουν τους άλλους λέγοντας ψέματα, εξαπατώντας ή συκοφαντώντας τους, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να μείνουν ατιμώρητοι, κι αυτό συμβαίνει προφανώς εδώ και παρα πολλούς αιώνες πολιτισμού.   …τότε είναι εύλογο οι καταπιεσμένοι να αναπτύσσουν βαθιά εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό διότι, ενώ καθιστούν δυνατή την ίδια του την ύπαρξη μέσω της εργασίας τους, έχουν ελάχιστο το μερίδιο στα αγαθά του.   Από την άλλη μεριά, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα εξυψώνουν τα συναισθήματα ταύτισης που τόσο χρειάζεται κάθε πολιτισμικός κυκλος, παρέχοντας ευκαιρίες για κοινά, ανώτερα θεωρούμενα αισθήματα’ συμβάλλουν όμως και στην ναρκισσιστική ικανοποίηση, εφόσον συνιστούν τα επιτεύγματα ενός ιδιαίτερου πολιτισμού και υπενθυμίζουν τα ιδεώδη του με τρόπο που προκαλεί βαθιά εντύπωση.  Ο πολιτισμός διεκπεραιώνει χωρίς ανάπαυλα αυτό το έργο, δηλαδή την προστασία του ανθρώπου από τη φύση, απλώς συνεχίζει να το επιτελεί με άλλα μέσα. Το έργο αυτό έχει άλλωστε πολλές πτυχές: η αυτοεκτίμηση του ανθρώπου, που δέχεται σοβαρή απειλή, χρειάζεται μία παρηγοριά, ο κόσμος και η ζωή πρέπει να πάψουν να φαντάζουν τρομακτικά, κι επίσης η δίψα του για γνώση, που παρακινείται, είναι αλήθεια από ισχυρότατα πρακτικά συμφέροντα του ανθρώπου, ζητά και αυτή απαντήσεις.  Έτσι η μητέρα, που ικανοποιεί το αίσθημα της πείνας, γίνεται το πρώτο αντικείμενο αγάπης και ασφαλώς η πρώτη μορφή προστασίας απέναντι σε όλους τους ακαθόριστους κινδύνους που απειλούν το παιδί στον εξωτερικό κόσμο, γίνεται, θα τολμούσαμε να πούμε, το πρώτο αλέξιαγχωτικό.  Πρέπει λοιπόν να πιστεύουμε επειδή πίστευαν οι αρχέγονοι πρόγονοί μας.  Οι πρόγονοί αυτοί όμως ήταν απείρως πιο αδαείς από εμάς, πίστευαν πράγματα που σήμερα είναι αδύνατο να δεχτούμε ως αληθινά. Αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως και οι θρησκευτικές διδαχές είναι τέτοιου είδους.   Οι απαντήσεις στα ερωτήματα-αινίγματα που θέτει η ανθρώπινη λαχτάρα για γνώση, όπως αυτό της γένεσης του κόσμου ή της σχέσης μεταξύ σώματος και ψυχής, δίνονται με βάση τις προϋποθέσεις αυτού του συστήματος’ σημαίνει τεράστια ανακούφιση για την ψυχή κάθε ατόμου το να απαλλαγεί από τις συγκρούσεις της παιδικής ηλικίας, οι οποίες προέρχονται από το πατρικό σύμπλεγμα και δεν έχουν ποτέ επιληφθεί, και το να τους δοθεί μία λύση που είναι κοινώς αποδεκτή.  Άρα λοιπόν αποκαλούμε μία πεποίθηση αυταπάτη όταν στα κίνητρά της παίζει προεξάρχοντα ρόλο η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, ενώ παράλληλα παραβλέπουμε εδώ τη σχέση της με την πραγματικότητα, όπως ακριβώς και η ίδια η αυταπάτη παραιτείται από την επαλήθευσή της.   Το να προσδοκούμε κάτι από τη διαίσθηση και την ενδοσκόπηση θα ήταν με τη σειρά του ξεκάθαρη  αυταπάτη‘δεν μπορούν να μας αποφέρουν τίποτα παρά – δυσερμήνευτες – επεξηγήσεις για τον δικό μας ψυχικό κόσμο, ποτέ κάποια πληροφορία για τα ερωτήματα που οι θρησκευτικές διδασκαλίες τόσο εύκολα απαντούν.

Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι.

Όποιος δεν προχώρα παρακάτω, όποιος αρκείται ταπεινά στον  μηδαμινό ρόλο που παίζει ο άνθρωπος μέσα στο μέγα κόσμο, αυτός είναι μάλλον άθρησκος με την πιο γνήσια σημασία της λέξης.

  Αν τους διδάξουμε ότι δεν υπάρχει ένας παντοδύναμος και απόλυτα δίκαιος Θεός, ότι δεν υπάρχει μία θεϊκή τάξη του κόσμου και μία μέλλουσα ζωή, θα αισθανθούν απαλλαγμένοι από κάθε υποχρέωση να υπακούουν στους κανόνες του πολιτισμού. Καθένας θα ακολουθεί χωρίς αναστολή, χωρίς κανένα άγχος, τις αντικοινωνικές εγωιστικές του ενορμήσεις, θα κοιτάζει πώς να κάνει χρήση της εξουσίας του, και θα ξαναρχίσει το χάος που αποτρέψαμε από μέσα από πολιτισμικές διεργασίες πολλών χιλιετιών.   Αλλά, εφόσον κάνεις υποστηρίζει την παραίτηση από τις επιθυμίες και την υποταγή στο πεπρωμένο, θα πρέπει να μπορεί να αντέξει και αυτή τη ζημία.   Η θρησκεία έχει καταφανώς προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στον ανθρώπινο πολιτισμό, η συμβολή της στην τιθάσευση των αντικοινωνικών ενορμήσεων υπήρξε μεγάλη, όχι όμως επαρκής.  Τίποτα δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη διαδικασία αυτή’ όσο περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πρόσβαση στους θησαυρούς της γνώσης μας, τόσο πιο πολλοί εγκαταλείπουν τη θρησκευτική πίστη, πρώτα μόνο τα απαρχαιωμένα ενοχλητικά ενδύματά της, ύστερα όμως και τις θεμελιώδεις αρχές της.   Όταν ο πολιτισμός θέσπισε την εντολή να μη σκοτώνουμε το γείτονά μας, τον οποίο μισούμε, ο οποίος στέκει εμπόδιο σε εμάς ή του οποίου τα αγαθά εποφθαλμιουμε, αυτό έγινε προφανώς προς το συμφέρον της συμβίωσης των ανθρώπων, που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη.  Οι περισσότερες από αυτές τις παιδικές νευρώσεις ξεπερνιούνται αυτομάτως καθώς το παιδί αναπτύσσεται’ ειδικότερα αυτό είναι το πεπρωμένο των ιδεοψυχαναγκαστικών νευρώσεων της παιδικής ηλικίας. Όσο για τις υπόλοιπες, θα πρέπει να αναλάβει να τις διευθετήσει αργότερα η ψυχαναλυτική θεραπεία. Με έναν πολύ παρόμοιο τρόπο, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της εξέλιξής της μέσα στους αιώνες η ανθρωπότητα, θεωρούμενη ως όλον, περιέρχεται σε καταστάσεις ανάλογες των νευρώσεων, και μάλιστα για τους ίδιους λόγους, επειδή τις εποχές που ήταν βυθισμένη στην άγνοια και την πνευματική αδυναμία επιτύγχανε για την ανθρώπινη συμβίωση, παραίτηση από τις ενορμήσεις μόνο μέσα από καθαρά συναισθηματικές δυνάμεις. Τα κατάλοιπα των διαδικασιών αυτών της οιονεί απώθησης κατά την προϊστορική εποχή ακολουθούσαν τον πολιτισμό για πολύ καιρό. Η θρησκεία θα ήταν τοτε η πανανθρώπινη ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση οπως εκείνη του παιδιού, θα προερχόταν από το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, από τη σχέση με τον πατέρα.  Στο πλαίσιο αυτό εξηγείται επίσης ότι ο ευσεβής πιστός είναι σε μεγάλο βαθμό προστατευμένος από τον κίνδυνο κάποιων νευρωσικών ασθενειών’ η υιοθέτηση της καθολικής νεύρωσης τον απαλλάσσει από την υποχρέωση να διαμορφώσει μία προσωπική νεύρωση.  Οι αλήθειες που εμπεριέχουν οι θρησκευτικές διδαχές είναι άλλωστε τόσο αλλοιωμένες και συστηματικά μασκαρεμένες, που η μάζα των ανθρώπων δεν μπορεί να τις αναγνωρίσει ως αλήθειες. Είναι μία παρόμοια περίπτωση όπως όταν λέμε σε ένα παιδί ότι τα βρέφη τα φέρνει ο πελαργός.  Η καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης και η πρόωρη προώθηση της θρησκευτικής επιρροής, αυτές δεν είναι οι δύο κυρίες αρχές στο πρόγραμμα της σημερινής παιδαγωγικής. Όταν αργότερα ξυπνα το μυαλό του παιδιού, οι διδαχές της θρησκείας έχουν ήδη καταστεί απρόσβλητες.   Το να θελήσει κανείς να ακυρώσει τη θρησκεία μονοκοντυλιά, δια της βίας, θα ήταν ασφαλώς ένα ανόητο εγχείρημα. Κυρίως επειδή δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας. Ο πιστός δεν αφήνει να του ξεριζώσουν την πίστη του, ούτε με επιχειρήματα, ούτε με απαγορεύσεις. Και, εαν επιτυγχανόταν κάτι τέτοιο σε μερικές περιπτώσεις, θα ήταν πράξη βάναυση. Κάποιος που, δεκαετίες ολόκληρες, παίρνει υπνωτικά χάπια δεν θα μπορεί φυσικά να κοιμηθεί αν του στερήσουν το φάρμακο.  Όσες φορές και να επαναλάβουμε, και δικαίως, ότι η ανθρώπινη διάνοια είναι ανίσχυρη σε σύγκριση με την ενορμητική ζωή του ανθρώπου, εξακολουθεί να υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο σε αυτή την αδυναμία.  Όχι, η επιστήμη μας δεν είναι αυταπάτη. Αυταπάτη θα ήταν όμως να πιστεύουμε ότι μπορούμε να λάβουμε από αλλού εκείνο που αυτή δεν μπορεί να μας δώσει. by SearchingΤheMeaningOfLife

Βαθμολογία:

#book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #sayings #writer #writing #YparxeiAgapi

 Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι. | SearchingΤheMeaningOfLife

Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Sigmund Freud «Το μέλλον μιας αυταπάτης»

  Τα ανθρώπινα δημιούργηματα εύκολα καταστρέφονται, ενώ η επιστήμη και η τεχνολογία που τα εκπόνησαν μπορούν εξίσου να χρησιμοποιηθούν και για τον αφανισμό τους.   Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι δεν είναι ανέφικτη μία νέα ρύθμιση των ανθρώπινων σχέσεων, η οποία θα εξαλείψει τις πηγές της δυσαρέσκειας απέναντι στον πολιτισμό εγκαταλείποντας ως μέτρα τον καταναγκασμό και την καταστολή των ενορμήσεων, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν, απαλλαγμένοι από εσωτερικές έριδες, να αφοσιωθούν στην απόκτηση αγαθών και την απόλαυση τους. Κάτι τέτοιο θα ήταν η Χρυσή Εποχή – τίθεται μονάχα το ερώτημα αν μία παρόμοια κατάσταση είναι πραγματοποιήσιμη. Πιο πιθανό φαίνεται πως κάθε πολιτισμός δεν μπορεί παρά να οικοδομείται πάνω στον καταναγκασμό και την παραίτηση από τις ενορμήσεις’   Εν ολίγοις, δύο είναι τα ευρέως διαδεδομένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ευθύνονται για το γεγονός ότι οι πολιτισμικοί θεσμοί μπορούν να διατηρηθούν μόνο μέσω ενός κάποιου βαθμού καταπίεσης, πιο συγκεκριμένα οτι οι άνθρωποι δεν νιώθουν αυθόρμητα ευχαρίστηση με την εργασία και ότι τα επιχειρήματα δεν έχουν καμία ισχύ απέναντι στα πάθη τους.   Νέες γενιές, μεγαλωμένες με αγάπη και γαλουχημένες ώστε να τρέφουν βαθιά εκτίμηση για το σκέφτεσθαι, οι οποίες θα έχουν γνωρίσει από νωρίς την ευεργετική επίδραση του πολιτισμού, θα έχουν διαφορετική στάση απέναντι σε αυτόν, θα τον θεωρούν το πιο προσωπικό τους απόκτημα και θα είναι διατεθειμένες να κάνουν τις αναγκαίες και τη διατήρησή του θυσίες όσον αφορά την εργασία και την ικανοποίηση των ενορμήσεων τους. Θα καταφέρουν να απαλλαγούν από τον καταναγκασμό και θα διαφέρουν ελάχιστα από τους ηγέτες τους.

  Με την παραδοχή πως κάθε πολιτισμός βασίζεται στον καταναγκασμό για εργασία και στην παραίτηση από τις ενορμήσεις και για αυτό προκαλεί αναπόφευκτα την αντίδραση εκείνον που θίγονται από αυτές τις απαιτήσεις, έγινε σαφές ότι τα ίδια τα αγαθά, τα μέσα για την απόκτησή τους και οι ρυθμίσεις για την κατανομή τους δεν είναι δυνατό να συνιστούν το ουσιώδες ή το μοναδικό γνώρισμα του πολιτισμού.

 Απεριόριστος αριθμός πολιτισμένων ανθρώπων, οι οποίοι θα τρόμαζαν στην ιδέα του φόνου ή της αιμομιξίας επιτρέπουν στον εαυτό τους την ικανοποίηση της απληστίας τους, της δίψας τους για επιθετικότητα, των σεξουαλικών τους ορέξεων, δεν διστάζουν να βλάψουν τους άλλους λέγοντας ψέματα, εξαπατώντας ή συκοφαντώντας τους, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να μείνουν ατιμώρητοι, κι αυτό συμβαίνει προφανώς εδώ και παρα πολλούς αιώνες πολιτισμού.   …τότε είναι εύλογο οι καταπιεσμένοι να αναπτύσσουν βαθιά εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό διότι, ενώ καθιστούν δυνατή την ίδια του την ύπαρξη μέσω της εργασίας τους, έχουν ελάχιστο το μερίδιο στα αγαθά του.   Από την άλλη μεριά, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα εξυψώνουν τα συναισθήματα ταύτισης που τόσο χρειάζεται κάθε πολιτισμικός κυκλος, παρέχοντας ευκαιρίες για κοινά, ανώτερα θεωρούμενα αισθήματα’ συμβάλλουν όμως και στην ναρκισσιστική ικανοποίηση, εφόσον συνιστούν τα επιτεύγματα ενός ιδιαίτερου πολιτισμού και υπενθυμίζουν τα ιδεώδη του με τρόπο που προκαλεί βαθιά εντύπωση.  Ο πολιτισμός διεκπεραιώνει χωρίς ανάπαυλα αυτό το έργο, δηλαδή την προστασία του ανθρώπου από τη φύση, απλώς συνεχίζει να το επιτελεί με άλλα μέσα. Το έργο αυτό έχει άλλωστε πολλές πτυχές: η αυτοεκτίμηση του ανθρώπου, που δέχεται σοβαρή απειλή, χρειάζεται μία παρηγοριά, ο κόσμος και η ζωή πρέπει να πάψουν να φαντάζουν τρομακτικά, κι επίσης η δίψα του για γνώση, που παρακινείται, είναι αλήθεια από ισχυρότατα πρακτικά συμφέροντα του ανθρώπου, ζητά και αυτή απαντήσεις.  Έτσι η μητέρα, που ικανοποιεί το αίσθημα της πείνας, γίνεται το πρώτο αντικείμενο αγάπης και ασφαλώς η πρώτη μορφή προστασίας απέναντι σε όλους τους ακαθόριστους κινδύνους που απειλούν το παιδί στον εξωτερικό κόσμο, γίνεται, θα τολμούσαμε να πούμε, το πρώτο αλέξιαγχωτικό.  Πρέπει λοιπόν να πιστεύουμε επειδή πίστευαν οι αρχέγονοι πρόγονοί μας.  Οι πρόγονοί αυτοί όμως ήταν απείρως πιο αδαείς από εμάς, πίστευαν πράγματα που σήμερα είναι αδύνατο να δεχτούμε ως αληθινά. Αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως και οι θρησκευτικές διδαχές είναι τέτοιου είδους.   Οι απαντήσεις στα ερωτήματα-αινίγματα που θέτει η ανθρώπινη λαχτάρα για γνώση, όπως αυτό της γένεσης του κόσμου ή της σχέσης μεταξύ σώματος και ψυχής, δίνονται με βάση τις προϋποθέσεις αυτού του συστήματος’ σημαίνει τεράστια ανακούφιση για την ψυχή κάθε ατόμου το να απαλλαγεί από τις συγκρούσεις της παιδικής ηλικίας, οι οποίες προέρχονται από το πατρικό σύμπλεγμα και δεν έχουν ποτέ επιληφθεί, και το να τους δοθεί μία λύση που είναι κοινώς αποδεκτή.  Άρα λοιπόν αποκαλούμε μία πεποίθηση αυταπάτη όταν στα κίνητρά της παίζει προεξάρχοντα ρόλο η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, ενώ παράλληλα παραβλέπουμε εδώ τη σχέση της με την πραγματικότητα, όπως ακριβώς και η ίδια η αυταπάτη παραιτείται από την επαλήθευσή της.   Το να προσδοκούμε κάτι από τη διαίσθηση και την ενδοσκόπηση θα ήταν με τη σειρά του ξεκάθαρη  αυταπάτη‘δεν μπορούν να μας αποφέρουν τίποτα παρά – δυσερμήνευτες – επεξηγήσεις για τον δικό μας ψυχικό κόσμο, ποτέ κάποια πληροφορία για τα ερωτήματα που οι θρησκευτικές διδασκαλίες τόσο εύκολα απαντούν.

Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι.

Όποιος δεν προχώρα παρακάτω, όποιος αρκείται ταπεινά στον  μηδαμινό ρόλο που παίζει ο άνθρωπος μέσα στο μέγα κόσμο, αυτός είναι μάλλον άθρησκος με την πιο γνήσια σημασία της λέξης.

  Αν τους διδάξουμε ότι δεν υπάρχει ένας παντοδύναμος και απόλυτα δίκαιος Θεός, ότι δεν υπάρχει μία θεϊκή τάξη του κόσμου και μία μέλλουσα ζωή, θα αισθανθούν απαλλαγμένοι από κάθε υποχρέωση να υπακούουν στους κανόνες του πολιτισμού. Καθένας θα ακολουθεί χωρίς αναστολή, χωρίς κανένα άγχος, τις αντικοινωνικές εγωιστικές του ενορμήσεις, θα κοιτάζει πώς να κάνει χρήση της εξουσίας του, και θα ξαναρχίσει το χάος που αποτρέψαμε από μέσα από πολιτισμικές διεργασίες πολλών χιλιετιών.   Αλλά, εφόσον κάνεις υποστηρίζει την παραίτηση από τις επιθυμίες και την υποταγή στο πεπρωμένο, θα πρέπει να μπορεί να αντέξει και αυτή τη ζημία.   Η θρησκεία έχει καταφανώς προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στον ανθρώπινο πολιτισμό, η συμβολή της στην τιθάσευση των αντικοινωνικών ενορμήσεων υπήρξε μεγάλη, όχι όμως επαρκής.  Τίποτα δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη διαδικασία αυτή’ όσο περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πρόσβαση στους θησαυρούς της γνώσης μας, τόσο πιο πολλοί εγκαταλείπουν τη θρησκευτική πίστη, πρώτα μόνο τα απαρχαιωμένα ενοχλητικά ενδύματά της, ύστερα όμως και τις θεμελιώδεις αρχές της.   Όταν ο πολιτισμός θέσπισε την εντολή να μη σκοτώνουμε το γείτονά μας, τον οποίο μισούμε, ο οποίος στέκει εμπόδιο σε εμάς ή του οποίου τα αγαθά εποφθαλμιουμε, αυτό έγινε προφανώς προς το συμφέρον της συμβίωσης των ανθρώπων, που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη.  Οι περισσότερες από αυτές τις παιδικές νευρώσεις ξεπερνιούνται αυτομάτως καθώς το παιδί αναπτύσσεται’ ειδικότερα αυτό είναι το πεπρωμένο των ιδεοψυχαναγκαστικών νευρώσεων της παιδικής ηλικίας. Όσο για τις υπόλοιπες, θα πρέπει να αναλάβει να τις διευθετήσει αργότερα η ψυχαναλυτική θεραπεία. Με έναν πολύ παρόμοιο τρόπο, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της εξέλιξής της μέσα στους αιώνες η ανθρωπότητα, θεωρούμενη ως όλον, περιέρχεται σε καταστάσεις ανάλογες των νευρώσεων, και μάλιστα για τους ίδιους λόγους, επειδή τις εποχές που ήταν βυθισμένη στην άγνοια και την πνευματική αδυναμία επιτύγχανε για την ανθρώπινη συμβίωση, παραίτηση από τις ενορμήσεις μόνο μέσα από καθαρά συναισθηματικές δυνάμεις. Τα κατάλοιπα των διαδικασιών αυτών της οιονεί απώθησης κατά την προϊστορική εποχή ακολουθούσαν τον πολιτισμό για πολύ καιρό. Η θρησκεία θα ήταν τοτε η πανανθρώπινη ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση οπως εκείνη του παιδιού, θα προερχόταν από το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, από τη σχέση με τον πατέρα.  Στο πλαίσιο αυτό εξηγείται επίσης ότι ο ευσεβής πιστός είναι σε μεγάλο βαθμό προστατευμένος από τον κίνδυνο κάποιων νευρωσικών ασθενειών’ η υιοθέτηση της καθολικής νεύρωσης τον απαλλάσσει από την υποχρέωση να διαμορφώσει μία προσωπική νεύρωση.  Οι αλήθειες που εμπεριέχουν οι θρησκευτικές διδαχές είναι άλλωστε τόσο αλλοιωμένες και συστηματικά μασκαρεμένες, που η μάζα των ανθρώπων δεν μπορεί να τις αναγνωρίσει ως αλήθειες. Είναι μία παρόμοια περίπτωση όπως όταν λέμε σε ένα παιδί ότι τα βρέφη τα φέρνει ο πελαργός.  Η καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης και η πρόωρη προώθηση της θρησκευτικής επιρροής, αυτές δεν είναι οι δύο κυρίες αρχές στο πρόγραμμα της σημερινής παιδαγωγικής. Όταν αργότερα ξυπνα το μυαλό του παιδιού, οι διδαχές της θρησκείας έχουν ήδη καταστεί απρόσβλητες.   Το να θελήσει κανείς να ακυρώσει τη θρησκεία μονοκοντυλιά, δια της βίας, θα ήταν ασφαλώς ένα ανόητο εγχείρημα. Κυρίως επειδή δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας. Ο πιστός δεν αφήνει να του ξεριζώσουν την πίστη του, ούτε με επιχειρήματα, ούτε με απαγορεύσεις. Και, εαν επιτυγχανόταν κάτι τέτοιο σε μερικές περιπτώσεις, θα ήταν πράξη βάναυση. Κάποιος που, δεκαετίες ολόκληρες, παίρνει υπνωτικά χάπια δεν θα μπορεί φυσικά να κοιμηθεί αν του στερήσουν το φάρμακο.  Όσες φορές και να επαναλάβουμε, και δικαίως, ότι η ανθρώπινη διάνοια είναι ανίσχυρη σε σύγκριση με την ενορμητική ζωή του ανθρώπου, εξακολουθεί να υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο σε αυτή την αδυναμία.  Όχι, η επιστήμη μας δεν είναι αυταπάτη. Αυταπάτη θα ήταν όμως να πιστεύουμε ότι μπορούμε να λάβουμε από αλλού εκείνο που αυτή δεν μπορεί να μας δώσει. by SearchingΤheMeaningOfLife

Βαθμολογία:

#book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #sayings #writer #writing #YparxeiAgapi

 Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι. | SearchingΤheMeaningOfLife

Αξιοσημείωτα από το βιβλίο του Sigmund Freud «Το μέλλον μιας αυταπάτης»

  Τα ανθρώπινα δημιούργηματα εύκολα καταστρέφονται, ενώ η επιστήμη και η τεχνολογία που τα εκπόνησαν μπορούν εξίσου να χρησιμοποιηθούν και για τον αφανισμό τους.   Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι δεν είναι ανέφικτη μία νέα ρύθμιση των ανθρώπινων σχέσεων, η οποία θα εξαλείψει τις πηγές της δυσαρέσκειας απέναντι στον πολιτισμό εγκαταλείποντας ως μέτρα τον καταναγκασμό και την καταστολή των ενορμήσεων, έτσι ώστε οι άνθρωποι να μπορούν, απαλλαγμένοι από εσωτερικές έριδες, να αφοσιωθούν στην απόκτηση αγαθών και την απόλαυση τους. Κάτι τέτοιο θα ήταν η Χρυσή Εποχή – τίθεται μονάχα το ερώτημα αν μία παρόμοια κατάσταση είναι πραγματοποιήσιμη. Πιο πιθανό φαίνεται πως κάθε πολιτισμός δεν μπορεί παρά να οικοδομείται πάνω στον καταναγκασμό και την παραίτηση από τις ενορμήσεις’   Εν ολίγοις, δύο είναι τα ευρέως διαδεδομένα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ευθύνονται για το γεγονός ότι οι πολιτισμικοί θεσμοί μπορούν να διατηρηθούν μόνο μέσω ενός κάποιου βαθμού καταπίεσης, πιο συγκεκριμένα οτι οι άνθρωποι δεν νιώθουν αυθόρμητα ευχαρίστηση με την εργασία και ότι τα επιχειρήματα δεν έχουν καμία ισχύ απέναντι στα πάθη τους.   Νέες γενιές, μεγαλωμένες με αγάπη και γαλουχημένες ώστε να τρέφουν βαθιά εκτίμηση για το σκέφτεσθαι, οι οποίες θα έχουν γνωρίσει από νωρίς την ευεργετική επίδραση του πολιτισμού, θα έχουν διαφορετική στάση απέναντι σε αυτόν, θα τον θεωρούν το πιο προσωπικό τους απόκτημα και θα είναι διατεθειμένες να κάνουν τις αναγκαίες και τη διατήρησή του θυσίες όσον αφορά την εργασία και την ικανοποίηση των ενορμήσεων τους. Θα καταφέρουν να απαλλαγούν από τον καταναγκασμό και θα διαφέρουν ελάχιστα από τους ηγέτες τους.

  Με την παραδοχή πως κάθε πολιτισμός βασίζεται στον καταναγκασμό για εργασία και στην παραίτηση από τις ενορμήσεις και για αυτό προκαλεί αναπόφευκτα την αντίδραση εκείνον που θίγονται από αυτές τις απαιτήσεις, έγινε σαφές ότι τα ίδια τα αγαθά, τα μέσα για την απόκτησή τους και οι ρυθμίσεις για την κατανομή τους δεν είναι δυνατό να συνιστούν το ουσιώδες ή το μοναδικό γνώρισμα του πολιτισμού.

 Απεριόριστος αριθμός πολιτισμένων ανθρώπων, οι οποίοι θα τρόμαζαν στην ιδέα του φόνου ή της αιμομιξίας επιτρέπουν στον εαυτό τους την ικανοποίηση της απληστίας τους, της δίψας τους για επιθετικότητα, των σεξουαλικών τους ορέξεων, δεν διστάζουν να βλάψουν τους άλλους λέγοντας ψέματα, εξαπατώντας ή συκοφαντώντας τους, υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να μείνουν ατιμώρητοι, κι αυτό συμβαίνει προφανώς εδώ και παρα πολλούς αιώνες πολιτισμού.   …τότε είναι εύλογο οι καταπιεσμένοι να αναπτύσσουν βαθιά εχθρότητα απέναντι στον πολιτισμό διότι, ενώ καθιστούν δυνατή την ίδια του την ύπαρξη μέσω της εργασίας τους, έχουν ελάχιστο το μερίδιο στα αγαθά του.   Από την άλλη μεριά, τα καλλιτεχνικά δημιουργήματα εξυψώνουν τα συναισθήματα ταύτισης που τόσο χρειάζεται κάθε πολιτισμικός κυκλος, παρέχοντας ευκαιρίες για κοινά, ανώτερα θεωρούμενα αισθήματα’ συμβάλλουν όμως και στην ναρκισσιστική ικανοποίηση, εφόσον συνιστούν τα επιτεύγματα ενός ιδιαίτερου πολιτισμού και υπενθυμίζουν τα ιδεώδη του με τρόπο που προκαλεί βαθιά εντύπωση.  Ο πολιτισμός διεκπεραιώνει χωρίς ανάπαυλα αυτό το έργο, δηλαδή την προστασία του ανθρώπου από τη φύση, απλώς συνεχίζει να το επιτελεί με άλλα μέσα. Το έργο αυτό έχει άλλωστε πολλές πτυχές: η αυτοεκτίμηση του ανθρώπου, που δέχεται σοβαρή απειλή, χρειάζεται μία παρηγοριά, ο κόσμος και η ζωή πρέπει να πάψουν να φαντάζουν τρομακτικά, κι επίσης η δίψα του για γνώση, που παρακινείται, είναι αλήθεια από ισχυρότατα πρακτικά συμφέροντα του ανθρώπου, ζητά και αυτή απαντήσεις.  Έτσι η μητέρα, που ικανοποιεί το αίσθημα της πείνας, γίνεται το πρώτο αντικείμενο αγάπης και ασφαλώς η πρώτη μορφή προστασίας απέναντι σε όλους τους ακαθόριστους κινδύνους που απειλούν το παιδί στον εξωτερικό κόσμο, γίνεται, θα τολμούσαμε να πούμε, το πρώτο αλέξιαγχωτικό.  Πρέπει λοιπόν να πιστεύουμε επειδή πίστευαν οι αρχέγονοι πρόγονοί μας.  Οι πρόγονοί αυτοί όμως ήταν απείρως πιο αδαείς από εμάς, πίστευαν πράγματα που σήμερα είναι αδύνατο να δεχτούμε ως αληθινά. Αρχίζουμε να σκεφτόμαστε μήπως και οι θρησκευτικές διδαχές είναι τέτοιου είδους.   Οι απαντήσεις στα ερωτήματα-αινίγματα που θέτει η ανθρώπινη λαχτάρα για γνώση, όπως αυτό της γένεσης του κόσμου ή της σχέσης μεταξύ σώματος και ψυχής, δίνονται με βάση τις προϋποθέσεις αυτού του συστήματος’ σημαίνει τεράστια ανακούφιση για την ψυχή κάθε ατόμου το να απαλλαγεί από τις συγκρούσεις της παιδικής ηλικίας, οι οποίες προέρχονται από το πατρικό σύμπλεγμα και δεν έχουν ποτέ επιληφθεί, και το να τους δοθεί μία λύση που είναι κοινώς αποδεκτή.  Άρα λοιπόν αποκαλούμε μία πεποίθηση αυταπάτη όταν στα κίνητρά της παίζει προεξάρχοντα ρόλο η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, ενώ παράλληλα παραβλέπουμε εδώ τη σχέση της με την πραγματικότητα, όπως ακριβώς και η ίδια η αυταπάτη παραιτείται από την επαλήθευσή της.   Το να προσδοκούμε κάτι από τη διαίσθηση και την ενδοσκόπηση θα ήταν με τη σειρά του ξεκάθαρη  αυταπάτη‘δεν μπορούν να μας αποφέρουν τίποτα παρά – δυσερμήνευτες – επεξηγήσεις για τον δικό μας ψυχικό κόσμο, ποτέ κάποια πληροφορία για τα ερωτήματα που οι θρησκευτικές διδασκαλίες τόσο εύκολα απαντούν.

Η άγνοια είναι άγνοια’ με κανέναν τρόπο δεν δικαιολογεί την πίστη μας σε κάτι.

Όποιος δεν προχώρα παρακάτω, όποιος αρκείται ταπεινά στον  μηδαμινό ρόλο που παίζει ο άνθρωπος μέσα στο μέγα κόσμο, αυτός είναι μάλλον άθρησκος με την πιο γνήσια σημασία της λέξης.

  Αν τους διδάξουμε ότι δεν υπάρχει ένας παντοδύναμος και απόλυτα δίκαιος Θεός, ότι δεν υπάρχει μία θεϊκή τάξη του κόσμου και μία μέλλουσα ζωή, θα αισθανθούν απαλλαγμένοι από κάθε υποχρέωση να υπακούουν στους κανόνες του πολιτισμού. Καθένας θα ακολουθεί χωρίς αναστολή, χωρίς κανένα άγχος, τις αντικοινωνικές εγωιστικές του ενορμήσεις, θα κοιτάζει πώς να κάνει χρήση της εξουσίας του, και θα ξαναρχίσει το χάος που αποτρέψαμε από μέσα από πολιτισμικές διεργασίες πολλών χιλιετιών.   Αλλά, εφόσον κάνεις υποστηρίζει την παραίτηση από τις επιθυμίες και την υποταγή στο πεπρωμένο, θα πρέπει να μπορεί να αντέξει και αυτή τη ζημία.   Η θρησκεία έχει καταφανώς προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στον ανθρώπινο πολιτισμό, η συμβολή της στην τιθάσευση των αντικοινωνικών ενορμήσεων υπήρξε μεγάλη, όχι όμως επαρκής.  Τίποτα δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη διαδικασία αυτή’ όσο περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν πρόσβαση στους θησαυρούς της γνώσης μας, τόσο πιο πολλοί εγκαταλείπουν τη θρησκευτική πίστη, πρώτα μόνο τα απαρχαιωμένα ενοχλητικά ενδύματά της, ύστερα όμως και τις θεμελιώδεις αρχές της.   Όταν ο πολιτισμός θέσπισε την εντολή να μη σκοτώνουμε το γείτονά μας, τον οποίο μισούμε, ο οποίος στέκει εμπόδιο σε εμάς ή του οποίου τα αγαθά εποφθαλμιουμε, αυτό έγινε προφανώς προς το συμφέρον της συμβίωσης των ανθρώπων, που διαφορετικά θα ήταν ανέφικτη.  Οι περισσότερες από αυτές τις παιδικές νευρώσεις ξεπερνιούνται αυτομάτως καθώς το παιδί αναπτύσσεται’ ειδικότερα αυτό είναι το πεπρωμένο των ιδεοψυχαναγκαστικών νευρώσεων της παιδικής ηλικίας. Όσο για τις υπόλοιπες, θα πρέπει να αναλάβει να τις διευθετήσει αργότερα η ψυχαναλυτική θεραπεία. Με έναν πολύ παρόμοιο τρόπο, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι κατά τη διάρκεια της εξέλιξής της μέσα στους αιώνες η ανθρωπότητα, θεωρούμενη ως όλον, περιέρχεται σε καταστάσεις ανάλογες των νευρώσεων, και μάλιστα για τους ίδιους λόγους, επειδή τις εποχές που ήταν βυθισμένη στην άγνοια και την πνευματική αδυναμία επιτύγχανε για την ανθρώπινη συμβίωση, παραίτηση από τις ενορμήσεις μόνο μέσα από καθαρά συναισθηματικές δυνάμεις. Τα κατάλοιπα των διαδικασιών αυτών της οιονεί απώθησης κατά την προϊστορική εποχή ακολουθούσαν τον πολιτισμό για πολύ καιρό. Η θρησκεία θα ήταν τοτε η πανανθρώπινη ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση οπως εκείνη του παιδιού, θα προερχόταν από το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, από τη σχέση με τον πατέρα.  Στο πλαίσιο αυτό εξηγείται επίσης ότι ο ευσεβής πιστός είναι σε μεγάλο βαθμό προστατευμένος από τον κίνδυνο κάποιων νευρωσικών ασθενειών’ η υιοθέτηση της καθολικής νεύρωσης τον απαλλάσσει από την υποχρέωση να διαμορφώσει μία προσωπική νεύρωση.  Οι αλήθειες που εμπεριέχουν οι θρησκευτικές διδαχές είναι άλλωστε τόσο αλλοιωμένες και συστηματικά μασκαρεμένες, που η μάζα των ανθρώπων δεν μπορεί να τις αναγνωρίσει ως αλήθειες. Είναι μία παρόμοια περίπτωση όπως όταν λέμε σε ένα παιδί ότι τα βρέφη τα φέρνει ο πελαργός.  Η καθυστέρηση της σεξουαλικής ανάπτυξης και η πρόωρη προώθηση της θρησκευτικής επιρροής, αυτές δεν είναι οι δύο κυρίες αρχές στο πρόγραμμα της σημερινής παιδαγωγικής. Όταν αργότερα ξυπνα το μυαλό του παιδιού, οι διδαχές της θρησκείας έχουν ήδη καταστεί απρόσβλητες.   Το να θελήσει κανείς να ακυρώσει τη θρησκεία μονοκοντυλιά, δια της βίας, θα ήταν ασφαλώς ένα ανόητο εγχείρημα. Κυρίως επειδή δεν έχει καμία πιθανότητα επιτυχίας. Ο πιστός δεν αφήνει να του ξεριζώσουν την πίστη του, ούτε με επιχειρήματα, ούτε με απαγορεύσεις. Και, εαν επιτυγχανόταν κάτι τέτοιο σε μερικές περιπτώσεις, θα ήταν πράξη βάναυση. Κάποιος που, δεκαετίες ολόκληρες, παίρνει υπνωτικά χάπια δεν θα μπορεί φυσικά να κοιμηθεί αν του στερήσουν το φάρμακο.  Όσες φορές και να επαναλάβουμε, και δικαίως, ότι η ανθρώπινη διάνοια είναι ανίσχυρη σε σύγκριση με την ενορμητική ζωή του ανθρώπου, εξακολουθεί να υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο σε αυτή την αδυναμία.  Όχι, η επιστήμη μας δεν είναι αυταπάτη. Αυταπάτη θα ήταν όμως να πιστεύουμε ότι μπορούμε να λάβουμε από αλλού εκείνο που αυτή δεν μπορεί να μας δώσει. by SearchingΤheMeaningOfLife

Βαθμολογία:

#book #books #excerpts #σκέψεις #Αξιοσημείωτα #αποσπάσματα #αποφθέγματα #γνωμικά #λόγια #maxims #sayings #writer #writing #YparxeiAgapi