#augustinus — Public Fediverse posts

Pontius Pilatus (6) Besluit

[Dit is het laatste van zes blogjes over Pontius Pilatus. Het eerste was hier.]

Prefect

Ik heb in de vorige vijf blogjes verteld dat de evangelisten, Filon van Alexandrië en Flavius Josephus de voornaamste bronnen zijn voor de loopbaan van Pontius Pilatus. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus noemt de man ook een keer, en typeert hem als procurator. Hij was feitelijk prefect. Dat weten we uit bovenstaande inscriptie, gevonden in 1961 in Caesarea Maritima, de residentie van de gouverneur van Judea. Ik heb er al eens over geblogd.

De ene helft van de steen is beschadigd, maar we kunnen de andere helft lezen:

. . . . S TIBERIEUM
. . [Po]NTIUS PILATUS
[praefe]CTUS IUDA[ea]E
[ref]ECI[it]

Dit betekent dat Pontius Pilatus, de prefect van Judea, iets heeft hersteld dat Tiberieum heette. Wat dat zou moeten zijn geweest, is vooralsnog onbekend, maar het is aannemelijk dat het een tempel was ter ere van keizer Tiberius.

Vroegchristelijke bronnen

En dan is er de vroegchristelijke literatuur. De auteur Tertullianus beweert in zijn Apologeticum dat Pontius Pilatus in zijn hart eigenlijk een christen was geweest. De kerkhistoricus Eusebios van Caesarea “weet” dat Pilatus zelfmoord pleegde uit berouw over de executie van Jezus.noot Eusebios, Kerkgeschiedenis 2.7.1. Augustinus, de invloedrijke bisschop van Hippo, rangschikt Pilatus in een van zijn preken onder de profeten.noot Preek 201.

Nog latere bronnen beweren dat Pilatus is verbannen naar Gallië, waar men in Vienne zelfs een graf aanwijst. In het gebied van de westelijke Alpen was in de Middeleeuwen een soort verering van de Romeinse magistraat, zodat we ook een berg kennen die Pilatus heet.

Zo zijn er meer legendes. Die bevatten geen van alle informatie die relevant is voor de reconstructie van Pilatus’ leven. Ze documenteren vooral hoe christelijke schrijvers de Romeinse gezagdrager benutten als getuige dat de christenen geen gekruisigde crimineel aanbaden. Pilatus’ aarzeling, ooit, in Jeruzalem, moest bewijzen dat christenen geen bedreiging vormden voor de Romeinse samenleving.

De Handelingen van Pilatus

Ten slotte is er de tekst die bekendstaat als de Handelingen van Pilatus, een soort verslag van de dood van Jezus, waarin Pontius Pilatus sympathie betoont voor degenen die niet willen dat Jezus wordt gekruisigd. De tekst dateert uit de Late Oudheid, vermoedelijk de vijfde eeuw. Maar er is iets raars mee aan de hand: ze wordt geciteerd in de tweede eeuw. De christelijke auteur Justinus de Martelaar verwijst er tweemaal naar in zijn Eerste Apologie. Hij vertelt dat Pilatus in zijn Handelingen bevestigt dat soldaten hebben gedobbeld om Jezus’ kleed en dat Jezus de lammen had doen lopen, de stommen had doen spreken, de blinden had laten zien, de melaatsen had genezen en de doden had laten herleven.

De genoemde wonderen behoren tot het antieke standaardrepertoire – ook keizer Vespasianus zou een lamme hebben laten lopen en een blinde hebben laten zien. Ik zou vreemd opkijken als de door Justinus aangehaalde tekst werkelijk het rapport was dat een zelfingenomen Pontius Pilatus naar keizer Tiberius heeft verzonden. Zo’n brief is er vast en zeker geweest, en daarin kan heus hebben gestaan dat aan de “koning der Joden” wonderbaarlijke genezingen werden toegeschreven, maar het is moeilijk voorstelbaar dat Justinus dat ambtsbericht in de Romeinse rijksarchieven zou hebben weten terug te vinden. Maar hij kan een oerversie van de vijfde-eeuwse Handelingen van Pilatus hebben gelezen, en dan hebben we een mooie aanwijzing voor het ontstaan van de christelijke literatuur – meer precies, voor een heel vroege christelijke briefroman.

Tot slot

Pontius Pilatus is een mooi voorbeeld van wat we eigenlijk weten over de Oudheid. Als hij niet iemand had laten kruisigen die later door honderden miljoenen als een godheid zou worden vereerd, zou hij volstrekt vergeten zijn. Voor de lezers van Filon van Alexandrië en Flavius Josephus was hij een Romeinse bestuurder waarvan er dertien gingen in een Romeins dozijn, met een aantal historiografische complicaties (mandaat? speelruimte?) waarvan er ook dertien gaan in een oudheidkundig dozijn.

Combineer de vooringenomenheid van de bronnen met het betrekkelijke toeval waarmee die bronnen tot ons zijn gekomen. De conclusie moet zijn: de informatie die we hebben over de Oudheid is nogal willekeurig. We weten simpelweg niet of we documentatie hebben over de belangrijkste gebeurtenissen, personen en ideeën.

Dit probleem staat bekend als de positivistische misvatting: het idee dat je er als geschiedkundige wel bent als je een verhaal baseert op bronnen. Maar dat is naïef positivisme. De impliciete aanname is dat de tot ons gekomen bronnen niet alleen representatief zijn, maar ook onbevooroordeeld. En zo is het dus niet. Voor elke Pilatus zijn tientallen bestuurders die niet van de vergetelheid zijn gered door een opvallend doodvonnis.

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Das neue Jahr startet mit starkem Wind hier im Norden, als wollte es das alte weg pusten, mit aller Kraft. Irgendwie gefällt mir diese Analogie besonders, nichts wünsche ich mir mehr als dass 2025 verschwindet und nie mehr wieder kommt. Zu sehr hat es versucht an mir zu kratzen und mich auszusaugen.

Wann beginnt also etwas Neues? Natürlich ist ein Jahreswechsel etwas artifizielles. Was soll […]

Neu im Comenius-Antiquariat 17.11.2025.
https://buchantiquariat.com/de/neue-artikel
#antiquariat #buchantiquariat #books #comenius_antiquariat #DeutscheLiteratur #Erstausgaben #BiographienReligion #Augustinus #Christentum #Theologie #AltgriechischeLiteratur #KlassischePhilologie #Graezistik

Neu im Comenius-Antiquariat 17.11.2025.
https://buchantiquariat.com/de/neue-artikel
#antiquariat #buchantiquariat #books #comenius_antiquariat #DeutscheLiteratur #Erstausgaben #BiographienReligion #Augustinus #Christentum #Theologie #AltgriechischeLiteratur #KlassischePhilologie #Graezistik

Neu im Comenius-Antiquariat 17.11.2025.
https://buchantiquariat.com/de/neue-artikel
#antiquariat #buchantiquariat #books #comenius_antiquariat #DeutscheLiteratur #Erstausgaben #BiographienReligion #Augustinus #Christentum #Theologie #AltgriechischeLiteratur #KlassischePhilologie #Graezistik

Meine private These ist ja, dass Peter Thiel selber der Antichrist ist. Aber das müsst Ihr mir natürlich nicht glauben. Ich bin selber eine überaus fragwürdige Gestalt. 😁

https://www.youtube.com/watch?v=v8CWfDhNX7g

#DerAntichrist #DasBöse #DerTeufel #USA #DonaldTrump #Politics #Evil #Mani #Augustin #Augustinus #Philosophy #CurtisYarvin #PeterThiel #Antichrist #Palantir

Meine private These ist ja, dass Peter Thiel selber der Antichrist ist. Aber das müsst Ihr mir natürlich nicht glauben. Ich bin selber eine überaus fragwürdige Gestalt. 😁

https://www.youtube.com/watch?v=v8CWfDhNX7g

#DerAntichrist #DasBöse #DerTeufel #USA #DonaldTrump #Politics #Evil #Mani #Augustin #Augustinus #Philosophy #CurtisYarvin #PeterThiel #Antichrist #Palantir

Meine private These ist ja, dass Peter Thiel selber der Antichrist ist. Aber das müsst Ihr mir natürlich nicht glauben. Ich bin selber eine überaus fragwürdige Gestalt. 😁

https://www.youtube.com/watch?v=v8CWfDhNX7g

#DerAntichrist #DasBöse #DerTeufel #USA #DonaldTrump #Politics #Evil #Mani #Augustin #Augustinus #Philosophy #CurtisYarvin #PeterThiel #Antichrist #Palantir

Meine private These ist ja, dass Peter Thiel selber der Antichrist ist. Aber das müsst Ihr mir natürlich nicht glauben. Ich bin selber eine überaus fragwürdige Gestalt. 😁

https://www.youtube.com/watch?v=v8CWfDhNX7g

#DerAntichrist #DasBöse #DerTeufel #USA #DonaldTrump #Politics #Evil #Mani #Augustin #Augustinus #Philosophy #CurtisYarvin #PeterThiel #Antichrist #Palantir

Meine private These ist ja, dass Peter Thiel selber der Antichrist ist. Aber das müsst Ihr mir natürlich nicht glauben. Ich bin selber eine überaus fragwürdige Gestalt. 😁

https://www.youtube.com/watch?v=v8CWfDhNX7g

#DerAntichrist #DasBöse #DerTeufel #USA #DonaldTrump #Politics #Evil #Mani #Augustin #Augustinus #Philosophy #CurtisYarvin #PeterThiel #Antichrist #Palantir

Verfolgte, diskriminierte, unterdrückte, ausgebeutete Minderheiten & gesellschaftlicher Fortschritt

https://www.youtube.com/watch?v=wXu5YySF4kU

#Macht #Gewalt #Tyrannei #Menschenrechte #Sensibilisierung #Aufklärung #Kant #Augustinus #Platon #Machtlosigkeit #Gruppen #Übermacht #Diktatur #Tyrannis #Stasis #Stásis #Machtkämpfe #Gewalt #Geld #Reichtum #Adelsparteien #Aristokratisierung #Gewaltlogik #Machtlogik #FormenDerMacht #Machiavelli #Machiavellismus #Philosophie #Philosophy #Democracy #Politics #Progress

Verfolgte, diskriminierte, unterdrückte, ausgebeutete Minderheiten & gesellschaftlicher Fortschritt

https://www.youtube.com/watch?v=wXu5YySF4kU

#Macht #Gewalt #Tyrannei #Menschenrechte #Sensibilisierung #Aufklärung #Kant #Augustinus #Platon #Machtlosigkeit #Gruppen #Übermacht #Diktatur #Tyrannis #Stasis #Stásis #Machtkämpfe #Gewalt #Geld #Reichtum #Adelsparteien #Aristokratisierung #Gewaltlogik #Machtlogik #FormenDerMacht #Machiavelli #Machiavellismus #Philosophie #Philosophy #Democracy #Politics #Progress

Verfolgte, diskriminierte, unterdrückte, ausgebeutete Minderheiten & gesellschaftlicher Fortschritt

https://www.youtube.com/watch?v=wXu5YySF4kU

#Macht #Gewalt #Tyrannei #Menschenrechte #Sensibilisierung #Aufklärung #Kant #Augustinus #Platon #Machtlosigkeit #Gruppen #Übermacht #Diktatur #Tyrannis #Stasis #Stásis #Machtkämpfe #Gewalt #Geld #Reichtum #Adelsparteien #Aristokratisierung #Gewaltlogik #Machtlogik #FormenDerMacht #Machiavelli #Machiavellismus #Philosophie #Philosophy #Democracy #Politics #Progress

Verfolgte, diskriminierte, unterdrückte, ausgebeutete Minderheiten & gesellschaftlicher Fortschritt

https://www.youtube.com/watch?v=wXu5YySF4kU

#Macht #Gewalt #Tyrannei #Menschenrechte #Sensibilisierung #Aufklärung #Kant #Augustinus #Platon #Machtlosigkeit #Gruppen #Übermacht #Diktatur #Tyrannis #Stasis #Stásis #Machtkämpfe #Gewalt #Geld #Reichtum #Adelsparteien #Aristokratisierung #Gewaltlogik #Machtlogik #FormenDerMacht #Machiavelli #Machiavellismus #Philosophie #Philosophy #Democracy #Politics #Progress

Verfolgte, diskriminierte, unterdrückte, ausgebeutete Minderheiten & gesellschaftlicher Fortschritt

https://www.youtube.com/watch?v=wXu5YySF4kU

#Macht #Gewalt #Tyrannei #Menschenrechte #Sensibilisierung #Aufklärung #Kant #Augustinus #Platon #Machtlosigkeit #Gruppen #Übermacht #Diktatur #Tyrannis #Stasis #Stásis #Machtkämpfe #Gewalt #Geld #Reichtum #Adelsparteien #Aristokratisierung #Gewaltlogik #Machtlogik #FormenDerMacht #Machiavelli #Machiavellismus #Philosophie #Philosophy #Democracy #Politics #Progress

Augustinus over astrologie

Van weinig antieke auteurs – misschien wel geen enkele – is het oeuvre zo goed bewaard als dat van de kerkvader Augustinus. Gek genoeg is hij moeilijk te peilen: nu eens denk je dat het een strenge man is geweest die hoge eisen stelde aan de mensheid, dan weer proef je oprechte vriendschap en vergevingsgezindheid. Maar misschien is die tegenstelling wel gewoon menselijk. In elk geval is hij heel intellectueel: hij stelt goede vragen en neemt geen genoegen met gemakkelijke antwoorden. Ook niet met moeilijke antwoorden trouwens. Hij lijkt zijn leven lang zoekend te zijn geweest.

Vandaag citeer ik eens een stukje uit De stad van God, zijn belangrijkste werk. En omdat het een echt klassieke tekst is, heeft menigeen ervan gehoord en heeft niemand het gelezen. Gelukkig is er een tijdje geleden een toegankelijke Nederlandse vertaling verschenen, gemaakt door Chris Dijkhuis. Het sterke ervan is dat deze veel toelichting bevat. Ik ben al een tijdje bezig met het lezen, en dat het niet opschiet, komt doordat er steeds andere boeken tussendoor komen.

In De stad van God haalt Augustinus nogal wat overhoop. Langs de weg maakt hij korte metten met de astrologen van zijn tijd. Hierbij haalt hij als voorbeeld twee tweelingbroers aan die tegelijk ziek werden en tegelijk genazen.

Augustinus over Hippokrates

Eerst citeert Augustinus de verklaring die de Griekse arts Hippokrates van Kos zou hebben gegeven. Wij zouden diens standpunt samenvatten als een overeenkomst in erfelijk materiaal en een overeenkomst in ontwikkeling, identieke nature and nurture dus.

Dit vermoeden is veel aannemelijker en het meest voor de hand liggend. De lichamelijke toestand van de ouders tijdens de paring heeft namelijk zó veel invloed op de kiemcellen van de verwekte kinderen, dat ze na de eerste groeiperiode in het lichaam van hun moeder met een gelijke constitutie geboren werden. Als ze daarna in één huis hetzelfde te eten hadden gekregen – de geneeskunde verklaart dat het klimaat, de woonplaats en de kwaliteit van het water van doorslaggevend belang zijn voor de ontwikkeling van het lichaam in positieve dan wel negatieve zin – en er ook aan gewend waren op dezelfde manier aan hun conditie te werken, dan moesten ze zich lichamelijk wel zó  gelijk ontwikkeld hebben dat ze ook tegelijkertijd gelijke ziekteverschijnselen kregen.noot Augustinus, De stad van God 5.2; vert. Chris Dijkhuis.

Ik weet niet of dit hedendaagse artsen overtuigt, want die zouden vermoedelijk zeggen dat er blijkbaar een virus heerste, waardoor de broers én de mensen in omgeving tegelijk besmet raakten, en waarvan ze ruwweg tegelijk herstelden. Maar Augustinus wist niets van virussen en bacteriën, dus hij slaat weliswaar mis, maar wel in een goede richting.

Augustinus over astrologen

Vervolgens rekent Augustinus af met de astrologen. Volgens de christelijke auteur is het bizar om de stand van de sterren bij de geboorte aan te voeren als verklaring voor gelijktijdige ziektegevallen, aangezien zoveel mensen onder dezelfde hemel zijn geboren. Het is bovendien inconsequent, want als tweelingen een verschillend leven hebben, verklaren astrologen dat door te zeggen dat ze juist niet op hetzelfde moment zijn geboren. Wie zo redeneert, kan eventuele overeenkomsten niet verklaren door te zeggen dat het moment van geboorte wél identiek is.

Astrologen maken een punt van het minieme tijdsverschil bij de geboorte van een tweeling vanwege het pietepeuterig stukje hemel op grond waarvan de notering van het uur plaatsvindt. “Horoscoop” noemen ze dat. Maar dat tijdsverschil is óf niet groot genoeg om het verschil te verklaren in de wilskracht, de daden, het karakter en de levensloop van een tweeling, óf juist te groot om de gelijkheid van een tweeling, van eenvoudige of voorname komaf, aanvaardbaar te maken. Ze verklaren immers een behoorlijk verschil tussen de twee, uitsluitend met het uur van ieders geboorte.

Als de kinderen daarom zó snel achter elkaar geboren worden dat de horoscoop voor beiden hetzelfde is, dan verwacht ik dat ze in alle opzichten aan elkaar gelijk zijn en dat is bij geen tweeling aan te treffen. Maar als de tweede met zoveel vertraging komt dat de horoscoop veranderd is, dan stel ik de vraag of ze verschillende ouders hebben en dat is bij een tweeling niet mogelijk.noot Augustinus, De stad van God 5.2; vert. Chris Dijkhuis, met aanpassingen.

Als u nu mocht denken “wat een moderne geest is hier aan het werk”, dan heeft u gedeeltelijk gelijk. Maar ik moet er wel iets bij zeggen. Augustinus is een tijdje een aanhanger geweest van het manicheïsme, waar men nogal veel waarde hechtte aan hemelverschijnselen. Toen de manichese leer niet overeen bleek te komen met de reële waarnemingen, begon Augustinus aan deze opvattingen te twijfelen. Afrekenen met de astrologie was voor hem niet slechts een pleidooi voor rationaliteit, maar tevens een afrekening met de religieuze concurrentie.

Deze blog, die u ook via het Whatsapp-kanaal kunt volgen, is niet mijn enige activiteit. Ik bied ook cursussen aan.

Zelfde tijdvak

#astrologie #Augustinus #ChrisDijkhuis #DeStadVanGod #HippokratesVanKos #tweelingen

De snelle arabisering van de Maghreb

[Laatste van zeven blogjes over de arabisering van de Maghreb. Het eerste was hier.]

Er is een wonderlijk verschil tussen landen als Syrië en Egypte enerzijds en de Maghreb anderzijds: in de oostelijke landen bleef, toen de Arabieren kwamen, de laat-Romeinse bevolking nog lange tijd herkenbaar, terwijl ze in de Maghreb snel verdween. Anders geformuleerd: in de Levant (en ook op het Iberische Schiereiland, trouwens) waren nog eeuwenlang niet-Arabisch sprekende, joodse of christelijke groepen aanwezig, maar in de Maghreb was dat fors minder. Waarom?

Steden en nomaden

Het kan samenhangen met de inbedding van de steden in het grotere economische systeem. In het oosten waren de steden oeroud en was de hele sociaal-economische wereld gebaseerd op steden. In Tunesië, Algerije en Marokko waren de Fenicische en Numidische steden weliswaar ontstaan vóór de Romeinen, maar pas groot gemaakt toen de Romeinen begonnen met de systematische kolonisatie van de Hautes Plaines. Ze waren veel minder dominant en met de demografische neergang van de Late Oudheid verschoof het economisch zwaartepunt naar de nomadische Berbers.

Maar nomaden waren er overal. In beide regio’s, oost en west, trokken nomaden met kuddes tussen zomer- en winterweiden heen en weer. Ik heb me afgevraagd of er een verschil in nomadisme was dat de laatantieke de-romanisering in de Maghreb kon verklaren, maar kon niets vinden. Een factor als taal is zelfs contra-intuïtief. De Syrische nomaden spraken Aramees en Arabisch, de Egyptische spraken Egyptische of een Nubische taal, en die in de Maghreb spraken Berbertalen. Als je van één groep snelle arabisering zou verwachten, was het Syrië, maar juist daar verliep het proces het langzaamst.

De Vandalen

Een verschil was de Vandaalse aanwezigheid. In 429 staken de Vandalen over van Andalusië naar de Maghreb, waar ze in 439 Karthago veroverden en een eigen koninkrijk begonnen. Een eeuw later heroverden de Byzantijnen dat weer. Als we zouden beschikken over aanwijzingen dat de Vandalen de Maghrebijnse samenleving grondig hadden veranderd, zouden we kunnen zeggen dat dat de laatantieke traditie had verzwakt en de mensen ontvankelijk hadden gemaakt voor de arabisering. Maar zulke aanwijzingen zijn er niet.

Niet dat alles in de Vandaalse tijd peis en vree was. Er waren kerkelijke conflicten: de officiële, door de keizer gesteunde kerk verloor haar privileges ten gunste van de ariaanse geestelijkheid, die de steun had van de Vandaalse koningen. Maar bij nader inzien blijkt dit conflict niet zó heel ingrijpend, ja zelfs minder ingrijpend dan de discussies over het monofysitisme in Syrië en Egypte. Stedelijke en politieke conflicten zijn ook overal gedocumenteerd, dus ook die maken geen verschil.

Kloosterleven

Er is wel een ander verschil, en eigenlijk is dat wat paradoxaal. Een van de allerberoemdste christelijke auteurs – en ik heb het nu natuurlijk weer over Augustinus van Hippo – leefde in een klooster in Hippo Regius (het huidige Annaba). Hij stichtte niet alleen een eigen kloostergemeenschap, maar schreef ook een kloosterregel die nog altijd wordt gebruikt.noot De huidige paus is augustijn. Maar het gekke is: het kloosterleven sloeg in de Maghreb niet aan. We kennen er nauwelijks kloosters.

Vergeleken met Egypte en Syrië (en opnieuw het Iberische Schiereiland) is dat wezenlijk anders. Daar waren juist heel veel kloosters. Daar werden teksten gekopieerd en geschreven. En daar kwamen mensen naartoe met hun levensbeschouwelijke vragen. Een voorbeeld dat ik al eens noemde, is dat het klooster van Sint-Maron bij de bronnen van de Orontes het spiritueel gezag in Syrië overnam toen de Arabieren de macht overnamen en de patriarch van Antiochië vluchtte naar Constantinopel.

Zoiets ontbrak in de Maghreb. Je zou, met een man als Augustinus, al snel anders hebben verwacht, maar dat hij opvallend is, wil niet zeggen dat hij ook representatief is. (Dit is de Everest Fallacy.) Ik ben dus geneigd de afwezigheid van monniken te beschouwen als de sleutelvariabele die het verschil verklaart tussen de langzame arabisering/islamisering in de Levant en Egypte en de snelle veranderingen in de Maghreb. En dat roept natuurlijk de vraag op waarom het kloosterleven in het diocees Africa niet aansloeg. Ik heb geen idee.

Deze blog, die u ook via het Whatsapp-kanaal kunt volgen, is niet mijn enige activiteit. Ik bied ook cursussen aan.

Zelfde tijdvak

#Algerije #ArabischeTalen #ArabischeVeroveringen #arabisering #arianisme #Augustinus #Berbertalen #EverestFallacy #HippoRegius #Marokko #monofysieten #nomadisme #Tunesië #Vandalen #verstedelijking

Circumcelliones

Als we de kerkvader Augustinus mogen geloven, is de naam circumcelliones afgeleid van het feit dat deze lieden circum cellas pleegden te zwerven, “rondom de heiligdommen”. Dat is niet onmogelijk, maar “heiligdom” is niet de eerste betekenis van cella. Misschien bezondigt de hoogwaardige bisschop zich aan een volksetymologie, ik geef straks een andere verklaring. In elk geval gaat het om opstandelingen op het Numidische platteland die iets te maken kregen met de donatistische kerk.

Wat was dat ook alweer? Het zat zo. Nadat keizer Licinius (r.308-324) zijn medekeizer Constantijn (r.306-337) ervan had overtuigd dat de christenen financieel moesten worden gecompenseerd voor de jarenlange vervolging, kwam de vraag op of de bisschop van Karthago wel correct was gewijd. Eén van de deelnemende geestelijken had zich namelijk nogal meegaand betoond tijdens de vervolging. De officiële, door de keizers erkende kerk zou zich op het standpunt stellen dat priesters ook maar mensen waren, maar dat zo’n kerkelijke wijding toch vooral Gods eigen werk was. Gods zegen rustte dus wel op een bisschop die door niet-helemaal-volmaakte mensen was gewijd. De donatisten waren het daarmee oneens. Ze verwachtten totale zuiverheid van elke geestelijke. Lange tijd is er in de Maghreb naast de keizerlijke kerk een donatistische parallelkerk geweest, en de enorme omvang van het donatistische complex in Timgad bewijst dat die parallelkerk beschikte over aanzienlijke middelen.

Circumcelliones

En ze verwierf op zeker moment de steun van de circumcelliones, die voor het eerst rond 320 worden vermeld. Het lijkt te zijn gegaan om arme plattelandsbewoners, meestal dagloners zonder veel bestaanszekerheid, die de ambitie hadden opgegeven normaal werk te vinden. Verder lijken onder de circumcelliones keuterboeren te zijn geweest met schulden die ze niet langer konden aflossen. Augustinus schrijft dat ze werden behandeld als beesten, wat wel verklaart waarom ze zich uit de stads- en dorpsgemeenschappen terugtrokken en zich overgaven aan banditisme. Zouden het Galliërs zijn geweest, ze zouden Bagaudae genoemd zijn geweest, en als het in de Middeleeuwen was geweest, dan was er sprake van een jacquerie.

Het lijkt erop dat toen Constantijns zoon Constans (r.337-350) maatregelen nam tegen de donatisten, dezen antwoordden door de circumcelliones te instrueren om terreurdaden te verrichten tegen de officiële kerk. We kennen twee leiders bij hun (Berber)naam: Axido en Fasir. Hun opstand, die rond 340 plaatsvond, liep volledig uit de hand, want ze richtten zich vooral op de landhuizen van de grootgrondbezitters, waar ze de schuldregisters vernietigden en de bewoners – dat ging in een moeite door – dwongen hun slaven vrij te laten. De Romeinse generaal Taurinus onderdrukte deze opstand.

Ik schreef zojuist “lijkt erop” omdat we geen geschriften hebben van de circumcelliones zelf. Niet alleen waren ze merendeels ongeletterd, maar zelfs al zouden ze teksten hebben geschreven, dan nog zouden ze niet zijn gekopieerd toen de keizerlijke kerk eenmaal het pleit had gewonnen.

Zelfmoordaanslagen

Enkele jaren later, tussen 345 en 347, was er een tweede revolte, die door generaal Silvester werd onderdrukt. Hierna lijken (lijken!) de circumcelliones hun modus operandi te hebben gewijzigd, want we vernemen dat ze heel riskante overvallen deden, waarbij ze zouden hebben gehoopt te sneuvelen, zodat ze als martelaren meteen naar de hemel zouden gaan. Hun aanvalskreet zou Deo laudes! zijn geweest, “Prijs God!” Dit moet rond 390 zijn geweest, en de regie zou in handen zijn geweest van de donatistische bisschop Optatus, wiens huis is opgegraven in Timgad. Een laatste geweldsgolf vond plaats rond 411.

Dat die zelfmoordaanslagen geen fictie zijn, wordt bewezen door vijfenzestig grafstenen die zijn gevonden bij de Jebel Nif en-Nser, niet ver van het Algerijnse stadje Ain M’lila: het gaat om circumcelliones die zich in een kloof hebben geworpen, mogelijk toen ze geen slachtoffers konden vinden om te vermoorden. We lezen ook over ongewapende circumcelliones die bewapende konvooien aanvielen. Wij zouden het suicide by cop noemen. Genadeloos als Romeinse gouverneurs waren, lieten ze de aanvallers vrij.

Twijfel

Zoals gezegd: we weten het allemaal niet zo zeker. Hun eigen opvattingen kennen we eigenlijk niet en een auteur als Augustinus was vooringenomen. Weliswaar herkende hij de sociale oorzaak, maar hij maakte zich zó grote zorgen om het donatisme dat hij bereid was de overheid te vragen desnoods met geweld op te treden. Augustinus voelde sympathie voor de ontrechten, maar niet voor bondgenoten van de donatistische concurrentie.

Nog iets: het Latijnse woord cella kan ook “graanopslag” betekenen, wat prima past bij een plattelandsbeweging. Je zou de nomaden die bij de oogst kwamen helpen, kunnen aanduiden als degenen die zich bij de silo’s ophouden. Maar deze interpretatie van de naam maakt het lastiger – hoewel zeker niet onmogelijk – de circumcelliones te presenteren als donatistische terroristen.

In elk geval: ze waren gevaarlijk. Reizigers, en zekere geestelijken in dienst van de keizerlijke kerk, vormden bewapende karavanen alvorens op pad te gaan. Dat zegt echt wel iets. Augustinus kan overdrijven als hij zegt dat de kreet Deo laudes gevreesder was dan het brullen van een leeuw, maar zijn angst was wel degelijk reëel.

Kortom: er zijn wat problemen in de bewijsvoering, maar we mogen de circumcelliones beschouwen als plattelandsrebellen die steeds meer veranderden in de gewapende tak van de donatistische kerk.

PS

De circumcelliones spelen een belangrijke rol in de historische roman De ketter van Carthago van Frans Willem Verbaas (2020; bespreking).

Deze blog, die u ook via het Whatsapp-kanaal kunt volgen, is niet mijn enige activiteit. Ik bied ook cursussen aan.

Zelfde tijdvak

#Algerije #Augustinus #Bagaudae #banditisme #Circumcelliones #Constans #ConstantijnDeGrote #donatisme #FransWillemVerbaas #Licinius #Numidië #OptatusVanTimgad #terrorisme #Timgad #zelfmoord

Was die #Heraldik über den Menschen sagt 🛡️

Jeder #Papst führt ein eigenes #Wappen, das er neu zusammenstellen kann. Häufig übernahmen die Päpste dabei Elemente aus ihrem Kardinalswappen, so auch Leo XIV.

Wappen geben allerdings auch einen Einblick in das Selbstverständnis des Wappenträgers. So vereinigt beispielsweise das Wappen des neuen Papstes marianische Elemente mit augustinischen. Man könnte hier ein Zeichen für den Dienst der Einheit sehen.

Das mit einem Pfeil durchbohrte Herz erinnert an die Bekehrung des heiligen Augustinus und ist dem Wappen des #Augustinerorden|s entnommen. Die Liebesbotschaft Jesu soll mitten ins Herz treffen. Gleichzeitig drückt das Wappen auch eine Verehrung für die Gottesmutter Maria aus.

Das Thema der #Einheit findet sich auch im #Wahlspruch des Papstes, der unter dem Wappen steht: "In illo uno unum". Der Satz stammt aber nicht aus der Bibel, sondern aus einer Predigt des heiligen #Augustinus.

Was die #Heraldik über den Menschen sagt 🛡️

Jeder #Papst führt ein eigenes #Wappen, das er neu zusammenstellen kann. Häufig übernahmen die Päpste dabei Elemente aus ihrem Kardinalswappen, so auch Leo XIV.

Wappen geben allerdings auch einen Einblick in das Selbstverständnis des Wappenträgers. So vereinigt beispielsweise das Wappen des neuen Papstes marianische Elemente mit augustinischen. Man könnte hier ein Zeichen für den Dienst der Einheit sehen.

Das mit einem Pfeil durchbohrte Herz erinnert an die Bekehrung des heiligen Augustinus und ist dem Wappen des #Augustinerorden|s entnommen. Die Liebesbotschaft Jesu soll mitten ins Herz treffen. Gleichzeitig drückt das Wappen auch eine Verehrung für die Gottesmutter Maria aus.

Das Thema der #Einheit findet sich auch im #Wahlspruch des Papstes, der unter dem Wappen steht: "In illo uno unum". Der Satz stammt aber nicht aus der Bibel, sondern aus einer Predigt des heiligen #Augustinus.

Was die #Heraldik über den Menschen sagt 🛡️

Jeder #Papst führt ein eigenes #Wappen, das er neu zusammenstellen kann. Häufig übernahmen die Päpste dabei Elemente aus ihrem Kardinalswappen, so auch Leo XIV.

Wappen geben allerdings auch einen Einblick in das Selbstverständnis des Wappenträgers. So vereinigt beispielsweise das Wappen des neuen Papstes marianische Elemente mit augustinischen. Man könnte hier ein Zeichen für den Dienst der Einheit sehen.

Das mit einem Pfeil durchbohrte Herz erinnert an die Bekehrung des heiligen Augustinus und ist dem Wappen des #Augustinerorden|s entnommen. Die Liebesbotschaft Jesu soll mitten ins Herz treffen. Gleichzeitig drückt das Wappen auch eine Verehrung für die Gottesmutter Maria aus.

Das Thema der #Einheit findet sich auch im #Wahlspruch des Papstes, der unter dem Wappen steht: "In illo uno unum". Der Satz stammt aber nicht aus der Bibel, sondern aus einer Predigt des heiligen #Augustinus.

Het manicheïsme

Vrijwel zeker kent u de Dode-Zee-rollen: een kleine duizend teksten die documenteren hoe veelkleurig het jodendom was. Iets minder bekend zijn de teksten uit Nag Hammadi, die varianten op het christendom documenteerden die vóór de ontdekking van deze boeken alleen bekend waren uit de polemische geschriften van orthodoxe auteurs. Nog iets minder bekend: bij de verkoolde boekrollen uit Herculaneum waren filosofische traktaten die licht wierpen op het epicurisme. En helemaal onbekend zijn de laatantieke, manichese teksten die zijn gevonden op verschillende plaatsen in Centraal-Azië. Daarover straks meer. Eerst iets over het manicheïsme zelf.

Ideeën

De manicheeërs geloofden dat de kosmos bestond uit twee conflicterende principes: het Rijk van het Licht staat tegenover dat van de Duisternis. Goed versus kwaad dus. Nu zegt dat op zich niet zo veel. De crux is het mensbeeld. De manicheeërs meenden dat mensen bestonden uit een lichtvonk, de ziel of geest, die gevangen was geraakt in de materie, de duisternis. Een gelovige probeerde de gevangen lichtvonk te bevrijden, wat betekende dat de geest krachtiger moest zijn dan het lichaam.

Manicheeërs ervoeren seksualiteit als problematisch. Er kwamen kinderen van en dat betekende dat opnieuw een ziel gevangen was gezet. Je kunt nu flauwe grappen maken dat de manicheeërs daarom zijn uitgestorven, maar dat heeft vermoedelijk andere redenen gehad, want in de Late Oudheid was het manicheïsme een grote godsdienst, met aanhangers in het Romeinse Rijk, in Sassanidisch Perzië en langs de Zijderoute tot in het China van de Sui- en Tang-dynastieën (581-907) aan toe.

Nu hebben alle levende wezens een ziel. De manicheeërs waren op dit punt consequent: wie een levend wezen doodde, zelfs als het ging om het plukken van vruchten, verwondde het Licht en verlengde zo de gevangenschap van het Licht in de Duisternis. Vegetarisme was dus aanbevolen, en zelfs het eten van planten gold als problematisch. Simpel gezegd: een manicheeër leefde uiterst ascetisch.

De eeuwigheid

Ik heb met opzet in het midden gelaten of het conflict tussen het Rijk van het Licht en dat van de Duisternis eeuwig is. Als ik het goed begrijp, is dat niet helemaal duidelijk. Het staat vast dat er manicheeërs waren die geloofden in een Laatste Oordeel, waarin Licht en Duisternis voorgoed zullen worden gescheiden. Omdat het Licht uiteindelijk triomfeert, is het manicheïsme zo bezien een verlossingsleer.

Tegelijk spreken teksten over een eeuwig conflict. Deze ambiguïteit, of niet goed doordachte doctrine, kennen we ook uit het Iraanse zoroastrisme en andere dualistische wereldbeelden. Misschien is de oplossing wel gelegen in een cyclisch wereldbeeld, waarin de kosmos zich hernieuwt, inclusief tijd, zodat er én een eindpunt kan zijn én eeuwigheid. Ik weet het niet.

Mani

Ik noemde het zoroastrisme niet zonder reden, want deze Iraanse godsdienst is een van de wortels van het manicheïsme. Zoroastriërs plaatsen de goede god Ahuramazda tegenover de slechte god Ahriman, en eisten dat mensen goed nadachten, de waarheid spraken en rechtvaardig handelden. Deze ideeën beïnvloedden de grondlegger van het manicheïsme, de profeet Mani.

Hij lijkt in 214 na Chr. te zijn geboren in Ktesifon, beschouwde zich als een apostel van Jezus Christus en begon rond 240 zijn onderricht. Het Sassanidische Rijk was pas net ontstaan en er was – althans aanvankelijk -ruimte voor nieuwe ideeën. Mani combineerde niet alleen christelijke en zoroastrische ideeën, maar verwees ook naar het boeddhisme, naar het platonisme en naar het Corpus Hermeticum.

In 242 verbleef Mani aan het hof van de Sassanidische koning Shapur I, aan wie hij een van zijn boeken opdroeg. De profeet reisde ook door Medië, Centraal-Azië en Gandara, terwijl zijn discipelen reisden naar Egypte, Syrië en Parthië. De nieuwe leer verspreidde zich, maar niet iedereen was ervan gecharmeerd. De zoroastrische priester Kartir vond vervolging gerechtvaardigd en koning Bahram I gelastte in 276 de arrestatie van Mani. Hij werd in Gunj-e Shapur doodgemarteld.

Expansie

Mani’s leerlingen hadden de weg naar het oosten en westen al gevonden; na de dood van hun meester vluchtten ze naar de gebieden langs de Zijderoute en naar het Romeinse Rijk. De vervolging droeg zo ongewild bij aan de verspreiding van de manichese leer. En vermoedelijk ook aan de variatie van ideeën, want wat in pakweg Xinjiang werd geschreven, zal niet altijd zijn doorgedrongen naar pakweg Egypte. Al moet je de mobiliteit van antieke mensen en ideeën nooit onderschatten – dat is de les van de DNA-revolutie.

In elk geval waren er binnen een eeuw dualistische gemeenschappen in een gebied dat zich uitstrekte van Karthago tot Centraal-Azië. Daar zou het manicheïsme zijn duurzaamste invloed hebben: rond het jaar 1000 was het daar nog steeds de belangrijkste religie.

In Romeins Afrika was het manicheïsme minder invloedrijk. We weten er wel wat van, want de christelijke auteur Augustinus was van 373 en 382 manicheeër. Later bekeerde hij zich tot het christendom en polemiseerde hij tegen het manicheïsme. Zijn geschriften, niet bepaald objectief, zijn lange tijd de belangrijkste bron van informatie geweest over het concurrerende geloof.

Bovendien is door het enorme gezag van de kerkvader in de Middeleeuwen elk dualistisch geloof getypeerd als manichees. Paulicianen, bogomielen, katharen en waldenzen zijn op verschillende momenten allemaal een keer beschreven als manicheeërs, wat de indruk wekt dat het allemaal een pot nat is. Dat is maar helemaal de vraag.

Tekstvondsten

Ik beloofde iets over tekstvondsten. Lange tijd waren onze voornaamste bronnen van informatie de polemieken van Augustinus, Efrem de Syriër en Epifaneios van Salamis. Dat zijn christelijke bronnen. Verder weten we dat keizer Diocletianus de manicheeërs beschouwde als on-Romeins en ze, met hun geschriften, liet verbranden. Ook Romeinse bronnen zijn dus niet erg positief over het geloof van Mani en zijn volgelingen. Idemdito de islamitische auteurs.

In de twintigste eeuw is de situatie verbeterd doordat we inmiddels beschikken over allerlei originele manichese teksten. Ze zijn in 1902-1914 in het toenmalige Turkestan ontdekt en voor zover ik weet zijn ze nog altijd niet helemaal gepubliceerd. Andere originele geschriften zijn de Tebessa Codex (uit Algerije) en de Keulse Mani-Codex. Die laatste is een bijna ontroerend klein, slechts 3,5 x 4,5 cm metend, boekje, geschreven in uiterst fijne letters.

Een zeer grote bibliotheek, daterend uit ongeveer 400 na Chr., is gevonden in Medinet Madi. Die teksten zijn, als ik het wel heb, momenteel in Dublin, maar ik ben nooit in Ierland geweest, dus ik kan daar weinig over vertellen. En tot slot: uit Xinjiang is allerlei materiaal bekend. Dat heb ik in Berlijn gezien. De foto’s bij dit stukje komen daar vandaan.

Als u wil helpen dragen in de kosten van deze blog, kunt u doneren, maar ook een van mijn boeken kopen (en lezen). Mijn boek over Libanon verschijnt in april, maar u kunt het al bestellen. Er is ook een HomeAcademy-cursus, waarvan de opbrengst naar Cordaid Libanon gaat. En u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.

#Ahriman #Ahuramazda #ascese #Augustinus #BahramI #boeddhisme #bogomielen #CorpusHermeticum #Diocletianus #dualisme #EfremDeSyriër #EpifaneiosVanSalamis #Kartir #katharen #LaatsteOordeel #lichtmetafoor #Mani #manicheïsme #seks #seksualiteit #ShapurI #TangDynastie #vegetarisme #Xinjiang #ziel #zoroastrisme

Het manicheïsme

Vrijwel zeker kent u de Dode-Zee-rollen: een kleine duizend teksten die documenteren hoe veelkleurig het jodendom was. Iets minder bekend zijn de teksten uit Nag Hammadi, die varianten op het christendom documenteerden die vóór de ontdekking van deze boeken alleen bekend waren uit de polemische geschriften van orthodoxe auteurs. Nog iets minder bekend: bij de verkoolde boekrollen uit Herculaneum waren filosofische traktaten die licht wierpen op het epicurisme. En helemaal onbekend zijn de laatantieke, manichese teksten die zijn gevonden op verschillende plaatsen in Centraal-Azië. Daarover straks meer. Eerst iets over het manicheïsme zelf.

Ideeën

De manicheeërs geloofden dat de kosmos bestond uit twee conflicterende principes: het Rijk van het Licht staat tegenover dat van de Duisternis. Goed versus kwaad dus. Nu zegt dat op zich niet zo veel. De crux is het mensbeeld. De manicheeërs meenden dat mensen bestonden uit een lichtvonk, de ziel of geest, die gevangen was geraakt in de materie, de duisternis. Een gelovige probeerde de gevangen lichtvonk te bevrijden, wat betekende dat de geest krachtiger moest zijn dan het lichaam.

Manicheeërs ervoeren seksualiteit als problematisch. Er kwamen kinderen van en dat betekende dat opnieuw een ziel gevangen was gezet. Je kunt nu flauwe grappen maken dat de manicheeërs daarom zijn uitgestorven, maar dat heeft vermoedelijk andere redenen gehad, want in de Late Oudheid was het manicheïsme een grote godsdienst, met aanhangers in het Romeinse Rijk, in Sassanidisch Perzië en langs de Zijderoute tot in het China van de Sui- en Tang-dynastieën (581-907) aan toe.

Nu hebben alle levende wezens een ziel. De manicheeërs waren op dit punt consequent: wie een levend wezen doodde, zelfs als het ging om het plukken van vruchten, verwondde het Licht en verlengde zo de gevangenschap van het Licht in de Duisternis. Vegetarisme was dus aanbevolen, en zelfs het eten van planten gold als problematisch. Simpel gezegd: een manicheeër leefde uiterst ascetisch.

De eeuwigheid

Ik heb met opzet in het midden gelaten of het conflict tussen het Rijk van het Licht en dat van de Duisternis eeuwig is. Als ik het goed begrijp, is dat niet helemaal duidelijk. Het staat vast dat er manicheeërs waren die geloofden in een Laatste Oordeel, waarin Licht en Duisternis voorgoed zullen worden gescheiden. Omdat het Licht uiteindelijk triomfeert, is het manicheïsme zo bezien een verlossingsleer.

Tegelijk spreken teksten over een eeuwig conflict. Deze ambiguïteit, of niet goed doordachte doctrine, kennen we ook uit het Iraanse zoroastrisme en andere dualistische wereldbeelden. Misschien is de oplossing wel gelegen in een cyclisch wereldbeeld, waarin de kosmos zich hernieuwt, inclusief tijd, zodat er én een eindpunt kan zijn én eeuwigheid. Ik weet het niet.

Mani

Ik noemde het zoroastrisme niet zonder reden, want deze Iraanse godsdienst is een van de wortels van het manicheïsme. Zoroastriërs plaatsen de goede god Ahuramazda tegenover de slechte god Ahriman, en eisten dat mensen goed nadachten, de waarheid spraken en rechtvaardig handelden. Deze ideeën beïnvloedden de grondlegger van het manicheïsme, de profeet Mani.

Hij lijkt in 214 na Chr. te zijn geboren in Ktesifon, beschouwde zich als een apostel van Jezus Christus en begon rond 240 zijn onderricht. Het Sassanidische Rijk was pas net ontstaan en er was – althans aanvankelijk -ruimte voor nieuwe ideeën. Mani combineerde niet alleen christelijke en zoroastrische ideeën, maar verwees ook naar het boeddhisme, naar het platonisme en naar het Corpus Hermeticum.

In 242 verbleef Mani aan het hof van de Sassanidische koning Shapur I, aan wie hij een van zijn boeken opdroeg. De profeet reisde ook door Medië, Centraal-Azië en Gandara, terwijl zijn discipelen reisden naar Egypte, Syrië en Parthië. De nieuwe leer verspreidde zich, maar niet iedereen was ervan gecharmeerd. De zoroastrische priester Kartir vond vervolging gerechtvaardigd en koning Bahram I gelastte in 276 de arrestatie van Mani. Hij werd in Gunj-e Shapur doodgemarteld.

Expansie

Mani’s leerlingen hadden de weg naar het oosten en westen al gevonden; na de dood van hun meester vluchtten ze naar de gebieden langs de Zijderoute en naar het Romeinse Rijk. De vervolging droeg zo ongewild bij aan de verspreiding van de manichese leer. En vermoedelijk ook aan de variatie van ideeën, want wat in pakweg Xinjiang werd geschreven, zal niet altijd zijn doorgedrongen naar pakweg Egypte. Al moet je de mobiliteit van antieke mensen en ideeën nooit onderschatten – dat is de les van de DNA-revolutie.

In elk geval waren er binnen een eeuw dualistische gemeenschappen in een gebied dat zich uitstrekte van Karthago tot Centraal-Azië. Daar zou het manicheïsme zijn duurzaamste invloed hebben: rond het jaar 1000 was het daar nog steeds de belangrijkste religie.

In Romeins Afrika was het manicheïsme minder invloedrijk. We weten er wel wat van, want de christelijke auteur Augustinus was van 373 en 382 manicheeër. Later bekeerde hij zich tot het christendom en polemiseerde hij tegen het manicheïsme. Zijn geschriften, niet bepaald objectief, zijn lange tijd de belangrijkste bron van informatie geweest over het concurrerende geloof.

Bovendien is door het enorme gezag van de kerkvader in de Middeleeuwen elk dualistisch geloof getypeerd als manichees. Paulicianen, bogomielen, katharen en waldenzen zijn op verschillende momenten allemaal een keer beschreven als manicheeërs, wat de indruk wekt dat het allemaal een pot nat is. Dat is maar helemaal de vraag.

Tekstvondsten

Ik beloofde iets over tekstvondsten. Lange tijd waren onze voornaamste bronnen van informatie de polemieken van Augustinus, Efrem de Syriër en Epifaneios van Salamis. Dat zijn christelijke bronnen. Verder weten we dat keizer Diocletianus de manicheeërs beschouwde als on-Romeins en ze, met hun geschriften, liet verbranden. Ook Romeinse bronnen zijn dus niet erg positief over het geloof van Mani en zijn volgelingen. Idemdito de islamitische auteurs.

In de twintigste eeuw is de situatie verbeterd doordat we inmiddels beschikken over allerlei originele manichese teksten. Ze zijn in 1902-1914 in het toenmalige Turkestan ontdekt en voor zover ik weet zijn ze nog altijd niet helemaal gepubliceerd. Andere originele geschriften zijn de Tebessa Codex (uit Algerije) en de Keulse Mani-Codex. Die laatste is een bijna ontroerend klein, slechts 3,5 x 4,5 cm metend, boekje, geschreven in uiterst fijne letters.

Een zeer grote bibliotheek, daterend uit ongeveer 400 na Chr., is gevonden in Medinet Madi. Die teksten zijn, als ik het wel heb, momenteel in Dublin, maar ik ben nooit in Ierland geweest, dus ik kan daar weinig over vertellen. En tot slot: uit Xinjiang is allerlei materiaal bekend. Dat heb ik in Berlijn gezien. De foto’s bij dit stukje komen daar vandaan.

Als u wil helpen dragen in de kosten van deze blog, kunt u doneren, maar ook een van mijn boeken kopen (en lezen). Mijn boek over Libanon verschijnt in april, maar u kunt het al bestellen. Er is ook een HomeAcademy-cursus, waarvan de opbrengst naar Cordaid Libanon gaat. En u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.

#Ahriman #Ahuramazda #ascese #Augustinus #BahramI #boeddhisme #bogomielen #CorpusHermeticum #Diocletianus #dualisme #EfremDeSyriër #EpifaneiosVanSalamis #Kartir #katharen #LaatsteOordeel #lichtmetafoor #Mani #manicheïsme #seks #seksualiteit #ShapurI #TangDynastie #vegetarisme #Xinjiang #ziel #zoroastrisme

Guten Morgen - Tässle Kaffee ☕️?

Zum heutigen #Karfreitag habe ich auch für die Nicht- und Andersgläubigen etwas durchaus kirchenkritische #Religionsphilosophie & #Erkenntnistheorie im christlichen Kontext gebloggt. War #Augustinus Manichäer oder Platoniker? Und worin unterschied sich seine #Reaktanz von der #Hoffnung des Karl #Popper ?

Allen, die es begehen, wünsche ich frohe Ostern & allen schöne und erholsame Feiertage! https://scilogs.spektrum.de/natur-des-glaubens/augustinus-und-die-natur-des-boesen-zwischen-manichaeismus-und-platonismus/

Das #Kolloquium "#Akklamation. Strukturbildung durch enthusiastische Annahme oder schmähende Ablehnung (von #Augustinus bis #Asterix)/#Acclamation. Création de structures par acceptation enthousiaste ou rejet injurieux (d’#Augustin à #Astérix) findet vom 23.-24. Januar 2024 statt.

Weitere Informationen:
https://avldigital.de/de/vernetzen/details/event/akklamation-strukturbildung-durch-enthusiastische-annahme-oder-schmahende-ablehnung-von-augustinus/ #fidavlnews @litstudies @germanistik @italianstudies

Das #Kolloquium "#Akklamation. Strukturbildung durch enthusiastische Annahme oder schmähende Ablehnung (von #Augustinus bis #Asterix)/#Acclamation. Création de structures par acceptation enthousiaste ou rejet injurieux (d’#Augustin à #Astérix) findet vom 23.-24. Januar 2024 statt.

Weitere Informationen:
https://avldigital.de/de/vernetzen/details/event/akklamation-strukturbildung-durch-enthusiastische-annahme-oder-schmahende-ablehnung-von-augustinus/ #fidavlnews @litstudies @germanistik @italianstudies

Das #Kolloquium "#Akklamation. Strukturbildung durch enthusiastische Annahme oder schmähende Ablehnung (von #Augustinus bis #Asterix)/#Acclamation. Création de structures par acceptation enthousiaste ou rejet injurieux (d’#Augustin à #Astérix) findet vom 23.-24. Januar 2024 statt.

Weitere Informationen:
https://avldigital.de/de/vernetzen/details/event/akklamation-strukturbildung-durch-enthusiastische-annahme-oder-schmahende-ablehnung-von-augustinus/ #fidavlnews @litstudies @germanistik @italianstudies

Das #Kolloquium "#Akklamation. Strukturbildung durch enthusiastische Annahme oder schmähende Ablehnung (von #Augustinus bis #Asterix)/#Acclamation. Création de structures par acceptation enthousiaste ou rejet injurieux (d’#Augustin à #Astérix) findet vom 23.-24. Januar 2024 statt.

Weitere Informationen:
https://avldigital.de/de/vernetzen/details/event/akklamation-strukturbildung-durch-enthusiastische-annahme-oder-schmahende-ablehnung-von-augustinus/ #fidavlnews @litstudies @germanistik @italianstudies

Das #Kolloquium "#Akklamation. Strukturbildung durch enthusiastische Annahme oder schmähende Ablehnung (von #Augustinus bis #Asterix)/#Acclamation. Création de structures par acceptation enthousiaste ou rejet injurieux (d’#Augustin à #Astérix) findet vom 23.-24. Januar 2024 statt.

Weitere Informationen:
https://avldigital.de/de/vernetzen/details/event/akklamation-strukturbildung-durch-enthusiastische-annahme-oder-schmahende-ablehnung-von-augustinus/ #fidavlnews @litstudies @germanistik @italianstudies

De laatantieke #Augustinus polemiseerde regelmatig en effectief tegen het heidendom. Maar hij schoot ook weleens een stroman omver.

https://mainzerbeobachter.com/2023/08/28/augustinus-schiet-op-een-stroman/

Teil 37: Richard Rorty's Vorstellung von einem "Geläuterten Christentum", dem die platonische Wahrheitssuche und Wahrheitsversessenheit völlig fremd und gleichgültig wird.

Ein Beitrag zur Entflechtung von Platonismus und Christentum - von mir als "neutralem Beobachter" 😉 kommentiert, dem solche Fragen & Probleme sehr weitgehend egal sind.

https://www.youtube.com/watch?v=FZo-4blXMmI

#Philosophiegeschichte #Geistesgeschichte #Nietzsche #Platon #Augustinus #Christenum #Religionsgeschichte #Demokratie #Aristokratie

Teil 37: Richard Rorty's Vorstellung von einem "Geläuterten Christentum", dem die platonische Wahrheitssuche und Wahrheitsversessenheit völlig fremd und gleichgültig wird.

Ein Beitrag zur Entflechtung von Platonismus und Christentum - von mir als "neutralem Beobachter" 😉 kommentiert, dem solche Fragen & Probleme sehr weitgehend egal sind.

https://www.youtube.com/watch?v=FZo-4blXMmI

#Philosophiegeschichte #Geistesgeschichte #Nietzsche #Platon #Augustinus #Christenum #Religionsgeschichte #Demokratie #Aristokratie

In meinem jüngsten kurz vor Weihnachten veröffentlichten #openaccess-Artikel gehe ich im Rahmen eines Sonderbands zu #DistantReading der Frage nach, wie die Briefe Augustins nach ethischen Fragestellungen durchsucht werden könnten. #Augustinus #Briefforschung #Ethik #TopicModeling https://doi.org/10.25784/jeac.v4i0.1011

Hallo zusammen, bin #neuhier. Ich arbeite im Dekanat der Theologischen Fakultät der Uni Heidelberg und habe gerade eine Doktorarbeit zu den Briefen des #Augustinus an Frauen abgeschlossen. Hierbei habe ich die #DigitalHumanities kennen und lieben gelernt. Mit Frederike van Oorschot leite ich das TheoLab mit dem Ziel, das Feld der #ComputationalTheology auszuloten, und befasse mich in meinen nächsten Arbeiten vor allem mit Formen digitaler #Annotation und #AuthorshipAttribution

Hallo zusammen, bin #neuhier. Ich arbeite im Dekanat der Theologischen Fakultät der Uni Heidelberg und habe gerade eine Doktorarbeit zu den Briefen des #Augustinus an Frauen abgeschlossen. Hierbei habe ich die #DigitalHumanities kennen und lieben gelernt. Mit Frederike van Oorschot leite ich das TheoLab mit dem Ziel, das Feld der #ComputationalTheology auszuloten, und befasse mich in meinen nächsten Arbeiten vor allem mit Formen digitaler #Annotation und #AuthorshipAttribution

Hallo zusammen, bin #neuhier. Ich arbeite im Dekanat der Theologischen Fakultät der Uni Heidelberg und habe gerade eine Doktorarbeit zu den Briefen des #Augustinus an Frauen abgeschlossen. Hierbei habe ich die #DigitalHumanities kennen und lieben gelernt. Mit Frederike van Oorschot leite ich das TheoLab mit dem Ziel, das Feld der #ComputationalTheology auszuloten, und befasse mich in meinen nächsten Arbeiten vor allem mit Formen digitaler #Annotation und #AuthorshipAttribution

Hallo zusammen, bin #neuhier. Ich arbeite im Dekanat der Theologischen Fakultät der Uni Heidelberg und habe gerade eine Doktorarbeit zu den Briefen des #Augustinus an Frauen abgeschlossen. Hierbei habe ich die #DigitalHumanities kennen und lieben gelernt. Mit Frederike van Oorschot leite ich das TheoLab mit dem Ziel, das Feld der #ComputationalTheology auszuloten, und befasse mich in meinen nächsten Arbeiten vor allem mit Formen digitaler #Annotation und #AuthorshipAttribution

Hallo zusammen, bin #neuhier. Ich arbeite im Dekanat der Theologischen Fakultät der Uni Heidelberg und habe gerade eine Doktorarbeit zu den Briefen des #Augustinus an Frauen abgeschlossen. Hierbei habe ich die #DigitalHumanities kennen und lieben gelernt. Mit Frederike van Oorschot leite ich das TheoLab mit dem Ziel, das Feld der #ComputationalTheology auszuloten, und befasse mich in meinen nächsten Arbeiten vor allem mit Formen digitaler #Annotation und #AuthorshipAttribution

"Wer die ganzen göttlichen Schriften oder wenigstens einen Teil davon verstanden zu haben glaubt, ohne dass er durch dieses Verständnis die doppelte Liebe zu Gott und zum Nächsten aufbaut, hat sie noch nicht verstanden.
#Augustinus

#Bibel #Liebe #Gott

#Vergangenheit und #Zukunft als #wechselseitig #bedingt durch das #Schaffen einer #Unterscheidung.

#Unterstellung der #Gegenwärtigkeit der #Unterscheidung.

#Reflexion von #Zeit: Vor dem #Moment der #Unterscheidung von #Vergangenheit und #Zukunft kann es keine #Zeit gegeben haben.

#Aurelius #Augustinus - Confessiones / #Bekenntnis​se, Elftes #Buch, S. 583 ff. (Reclam #lateinisch / #deutsch)

#Vergangenheit und #Zukunft als #wechselseitig #bedingt durch das #Schaffen einer #Unterscheidung.

#Unterstellung der #Gegenwärtigkeit der #Unterscheidung.

#Reflexion von #Zeit: Vor dem #Moment der #Unterscheidung von #Vergangenheit und #Zukunft kann es keine #Zeit gegeben haben.

#Aurelius #Augustinus - Confessiones / #Bekenntnis​se, Elftes #Buch, S. 583 ff. (Reclam #lateinisch / #deutsch)

1. #Buch #Bibel; #Moses: Am #Anfang hat #Gott #Himmel und #Erde #gemacht.

Das #Erkennen von #Wahrheit ist #abhängig vom #innen im #Haus #eigenen #Denkens. #Subjektivität #objektiver #Erkenntnis.

#Reflexion von #Zeit: #Unterscheidung von #Ewigkeit und #Vergänglichkeit; #Vergänglichkeit als #Einheit der #Differenz von #Erschaffen und #Wandel, #Veränderung.

#Aurelius #Augustinus - Confessiones / #Bekenntnis​se, Elftes #Buch, S. 571 (Reclam #lateinisch / #deutsch)

1. #Buch #Bibel; #Moses: Am #Anfang hat #Gott #Himmel und #Erde #gemacht.

Das #Erkennen von #Wahrheit ist #abhängig vom #innen im #Haus #eigenen #Denkens. #Subjektivität #objektiver #Erkenntnis.

#Reflexion von #Zeit: #Unterscheidung von #Ewigkeit und #Vergänglichkeit; #Vergänglichkeit als #Einheit der #Differenz von #Erschaffen und #Wandel, #Veränderung.

#Aurelius #Augustinus - Confessiones / #Bekenntnis​se, Elftes #Buch, S. 571 (Reclam #lateinisch / #deutsch)

#Transzendental​er #Vermeidungsirrtum der #Aufklärung: #Verwechslung der #Möglichkeiten mit den #Bedingungen der #Möglichkeit.

#Gott #Transzendentaltheorie, #Schöpfung, #Flasch, #Vgl. #VitaActiva von Hannah #Arendt - #Herstellen, #Arbeiten, #Handeln

Kurt #Flasch - #Einleitung zu #Confessiones / #Bekenntnisse von #Aurelius #Augustinus, S.17f.

#Transzendental​er #Vermeidungsirrtum der #Aufklärung: #Verwechslung der #Möglichkeiten mit den #Bedingungen der #Möglichkeit.

#Gott #Transzendentaltheorie, #Schöpfung, #Flasch, #Vgl. #VitaActiva von Hannah #Arendt - #Herstellen, #Arbeiten, #Handeln

Kurt #Flasch - #Einleitung zu #Confessiones / #Bekenntnisse von #Aurelius #Augustinus, S.17f.

Das Ausgehen von einem #einzig​en #Prinzip als #notwendig​e #Voraussetzung: Die #Wahrnehmung einer #zunächst #Bildhaft​en #Welt, #Manifestation #göttlich​en #Licht​es bei #Dionysius und #Augustinus.

#Ursache #Bild #Kunst #Kunsttheorie

#Anonymus - #Liber de #Causis; Das #Buch von den #Ursachen; #Einleitung von Rolf #Schönberger, S.XXIII