Search
123 results for “Dseitz”
-
Gaur, #Martxoak8, Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna, Goienerrek tokian tokiko konzentrazioetan, manifestazioetan eta ekintza ezberdinetan parte hartzera deitzen du #DenonBizitzakErdigunean 💜💪
-
Notorious US #ChemicalPlant polluting water with toxic #PFAS, lawsuit claims
Complaint says #Chemours factory dramatized in Hollywood movie #DarkWaters continues to pollute #WestVirginia river
by Tom Perkins, January 27, 2025
"The chemical giant Chemours’s notorious West Virginia PFAS plant is regularly polluting nearby water with high levels of toxic 'forever chemicals', a new lawsuit alleges.
"It represents the latest salvo in a decades-old fight over pollution from the plant, called Washington Works, which continues despite public health advocates winning significant legal battles.
The new federal complaint claims #WashingtonWorks has been spitting out levels of PFAS waste significantly higher than what a discharge permit has allowed since 2023, which is contaminating the #OhioRiver in #ParkersburgWestVirginia, a town of about 50,000 people in #Appalachia.
"The factory was the focal point of a Hollywood movie, Dark Waters. It dramatized the story of how the pollution widely sickened Parkersburg residents, and the David v Goliath legal saga in which a group of residents and attorneys took on Chemours, then part of DuPont.
The findings ‘highlight the importance of careful scrutiny of novel chemicals’, said Irene Jacz, a study co-author and Iowa State economist."An epidemiological study stemming from the case blew the lid off of the health risks of PFAS, and ultimately cost #DuPont about $700m.
"Though the landmark case still reverberates across the regulatory landscape, the suit started almost 25 years ago, concluded in 2016, and Chemours’s pollution continues. The new lawsuit is part of other legal actions related to the facility that have filled the gap left by weak regulatory action, local advocates say. The never-ending struggle 'wears you out', added Joe Kiger, a Parkersburg resident who was one of the original litigants in 2001.
"'We have put up with this for 24 years, and [Chemours] is still polluting, they’re still putting this stuff in the water,' Kiger said.
"The new lawsuit, filed by the #WestVirginiaRiversCoalition, alleges 'numerous violations' since the level of PFAS the company is permitted to discharge per a consent order was lowered in early 2023. Among the contaminants are #PFOA, a PFAS chemical to which virtually no level of exposure in drinking water is safe, the #EnvironmentalProtectionAgency (#EPA) has found. It also includes #GenX, a compound for which the EPA has similarly found very low exposure levels can cause health problems.
"The EPA ordered Chemours to take corrective action, but the company has done nothing in response, and the agency has not taken further action, the suit states. The complaint does not mention drinking water, which is largely filtered. But the suit alleges the ongoing pollution prevents residents from using the river for recreation.
"In a statement, Chemours said the 'concerns are being addressed' through the consent order. It also noted it was renewing discharge permits with the state, and was working with regulators 'to navigate both the consent order and the permit renewal process'.
"'Chemours recognizes the Coalition as a community stakeholder and invites the Coalition to engage directly with the Washington Works team,' a spokesperson wrote.
"The EPA and West Virginia Rivers Coalition declined to comment because litigation is ongoing.
"Kiger and others who have taken on Chemours and DuPont railed against the company, accusing it of 'greed' and putting profits above residents’ health. Some in Parkersburg refer to the waste as the 'Devil's Piss'.
"'They do what they can to make money,' said Harry Deitzler, a West Virginia attorney who helped lead past lawsuits.
"'The officers in the corporation sometimes don’t care about what’s right and wrong – they need to make money for shareholders and the lawsuits make everyone play by the same rules.'
"Still, most residents are not aware of the ongoing pollution, those who spoke with the Guardian say. Chemours is a large employer that still wields power locally, and spends heavily on charitable giving. Many remain supportive of the company, regardless of the pollution, Kiger said.
"'That’s the kind of stuff you’re up against,' he added. 'People put a blind trust in them. It could be snowing out and Chemours would tell everyone it’s 80F [27C] and sunny, and everyone will grab their tan lotion.'
"The saga began in the late 1990s when the plant’s pollution was suspected of sickening nearby livestock, and an investigation by attorneys revealed the alarming levels at which PFAS was being discharged into the water and environment.
"A class action lawsuit yielded about $70m in damages for area residents in 2004, but the litigation did not prove DuPont’s PFAS pollution was behind a rash of #cancer, #KidneyDisease, stubbornly high cholesterol and other widespread health problems in the region.
"Instead of dividing the settlement up among tens of thousands of residents, which would have only provided each with several hundred dollars, the money went toward developing an epidemiological study with independent scientists to verify that widespread local health issues were caused by DuPont’s pollution.
"The move was a gamble that ultimately paid off – the study of about 70,000 people showed by 2012 that PFOA probably caused some forms of cancer, #ThyroidDisease, persistently #HighCholesterol, pregnancy-induced #hypertension and #autoimmune problems.
"Subsequent studies have shown links between the chemical and a host of other serious health problems – #BirthDefects, #neurotoxicity, kidney disease and #LiverDisease – that residents in the area suffered.
"DuPont and Chemours in 2017 settled for $671m in costs for about 3,500 injury suits, and have paid more to install water-filtration systems throughout the region. Separately, Chemours in 2023 settled with the state of #Ohio for $110m for pollution largely from Washington Works.
"The EPA and state regulatory agencies have at times been staffed with former DuPont managers or industry allies, and litigation has been the only way to get any meaningful movement, said Rob Bilott, the attorney who led the original class-action suit.
'"It’s infuriating,' Bilott said. 'It took decades of making DuPont documents and internal data public, and getting the story out through movies, news articles, books and public engagement, and that’s what finally pushed the needle here. This is the impact of citizens forcing it through decades of litigation.'
"The latest lawsuit is a citizen’s suit under the #CleanWaterAct. Such suits give citizens the power to ask a judge to enforce federal law when a polluter is violating it and regulators fail to act.
"The lawsuit asks a judge to order the company to pay $66,000 for each day it has been in violation, which is stipulated in the permit. That would total around $50m, but the main goal is to stop the pollution.
"The EPA has acknowledged Chemours is violating the law, but has 'taken no further enforcement action regarding Chemours’s violations as of the date of this complaint', the suit reads."
Source:
https://www.theguardian.com/environment/2025/jan/27/chemours-pfas-pollution-lawsuitArchived:
https://archive.ph/p3wA6
#Environment #PFASPollution #PollutionRunoff #WaterIsLife #DevilsPiss -
🎉 Behold, the revolutionary "sping," because who doesn't want their #terminal to look like a Jackson Pollock painting while measuring latency? 🚀 Finally, a tool that lets you pinpoint the milliseconds it takes for your internet to betray you, complete with colors and charts for the #data nerds who can't get enough of those ASCII graphs. Truly, modern #CLI #design at its "finest." 🙄
https://dseltzer.gitlab.io/sping/docs/ #sping #art #latency #measurement #visualization #HackerNews #ngated -
Notorious US #ChemicalPlant polluting water with toxic #PFAS, lawsuit claims
Complaint says #Chemours factory dramatized in Hollywood movie #DarkWaters continues to pollute #WestVirginia river
by Tom Perkins, January 27, 2025
"The chemical giant Chemours’s notorious West Virginia PFAS plant is regularly polluting nearby water with high levels of toxic 'forever chemicals', a new lawsuit alleges.
"It represents the latest salvo in a decades-old fight over pollution from the plant, called Washington Works, which continues despite public health advocates winning significant legal battles.
The new federal complaint claims #WashingtonWorks has been spitting out levels of PFAS waste significantly higher than what a discharge permit has allowed since 2023, which is contaminating the #OhioRiver in #ParkersburgWestVirginia, a town of about 50,000 people in #Appalachia.
"The factory was the focal point of a Hollywood movie, Dark Waters. It dramatized the story of how the pollution widely sickened Parkersburg residents, and the David v Goliath legal saga in which a group of residents and attorneys took on Chemours, then part of DuPont.
The findings ‘highlight the importance of careful scrutiny of novel chemicals’, said Irene Jacz, a study co-author and Iowa State economist."An epidemiological study stemming from the case blew the lid off of the health risks of PFAS, and ultimately cost #DuPont about $700m.
"Though the landmark case still reverberates across the regulatory landscape, the suit started almost 25 years ago, concluded in 2016, and Chemours’s pollution continues. The new lawsuit is part of other legal actions related to the facility that have filled the gap left by weak regulatory action, local advocates say. The never-ending struggle 'wears you out', added Joe Kiger, a Parkersburg resident who was one of the original litigants in 2001.
"'We have put up with this for 24 years, and [Chemours] is still polluting, they’re still putting this stuff in the water,' Kiger said.
"The new lawsuit, filed by the #WestVirginiaRiversCoalition, alleges 'numerous violations' since the level of PFAS the company is permitted to discharge per a consent order was lowered in early 2023. Among the contaminants are #PFOA, a PFAS chemical to which virtually no level of exposure in drinking water is safe, the #EnvironmentalProtectionAgency (#EPA) has found. It also includes #GenX, a compound for which the EPA has similarly found very low exposure levels can cause health problems.
"The EPA ordered Chemours to take corrective action, but the company has done nothing in response, and the agency has not taken further action, the suit states. The complaint does not mention drinking water, which is largely filtered. But the suit alleges the ongoing pollution prevents residents from using the river for recreation.
"In a statement, Chemours said the 'concerns are being addressed' through the consent order. It also noted it was renewing discharge permits with the state, and was working with regulators 'to navigate both the consent order and the permit renewal process'.
"'Chemours recognizes the Coalition as a community stakeholder and invites the Coalition to engage directly with the Washington Works team,' a spokesperson wrote.
"The EPA and West Virginia Rivers Coalition declined to comment because litigation is ongoing.
"Kiger and others who have taken on Chemours and DuPont railed against the company, accusing it of 'greed' and putting profits above residents’ health. Some in Parkersburg refer to the waste as the 'Devil's Piss'.
"'They do what they can to make money,' said Harry Deitzler, a West Virginia attorney who helped lead past lawsuits.
"'The officers in the corporation sometimes don’t care about what’s right and wrong – they need to make money for shareholders and the lawsuits make everyone play by the same rules.'
"Still, most residents are not aware of the ongoing pollution, those who spoke with the Guardian say. Chemours is a large employer that still wields power locally, and spends heavily on charitable giving. Many remain supportive of the company, regardless of the pollution, Kiger said.
"'That’s the kind of stuff you’re up against,' he added. 'People put a blind trust in them. It could be snowing out and Chemours would tell everyone it’s 80F [27C] and sunny, and everyone will grab their tan lotion.'
"The saga began in the late 1990s when the plant’s pollution was suspected of sickening nearby livestock, and an investigation by attorneys revealed the alarming levels at which PFAS was being discharged into the water and environment.
"A class action lawsuit yielded about $70m in damages for area residents in 2004, but the litigation did not prove DuPont’s PFAS pollution was behind a rash of #cancer, #KidneyDisease, stubbornly high cholesterol and other widespread health problems in the region.
"Instead of dividing the settlement up among tens of thousands of residents, which would have only provided each with several hundred dollars, the money went toward developing an epidemiological study with independent scientists to verify that widespread local health issues were caused by DuPont’s pollution.
"The move was a gamble that ultimately paid off – the study of about 70,000 people showed by 2012 that PFOA probably caused some forms of cancer, #ThyroidDisease, persistently #HighCholesterol, pregnancy-induced #hypertension and #autoimmune problems.
"Subsequent studies have shown links between the chemical and a host of other serious health problems – #BirthDefects, #neurotoxicity, kidney disease and #LiverDisease – that residents in the area suffered.
"DuPont and Chemours in 2017 settled for $671m in costs for about 3,500 injury suits, and have paid more to install water-filtration systems throughout the region. Separately, Chemours in 2023 settled with the state of #Ohio for $110m for pollution largely from Washington Works.
"The EPA and state regulatory agencies have at times been staffed with former DuPont managers or industry allies, and litigation has been the only way to get any meaningful movement, said Rob Bilott, the attorney who led the original class-action suit.
'"It’s infuriating,' Bilott said. 'It took decades of making DuPont documents and internal data public, and getting the story out through movies, news articles, books and public engagement, and that’s what finally pushed the needle here. This is the impact of citizens forcing it through decades of litigation.'
"The latest lawsuit is a citizen’s suit under the #CleanWaterAct. Such suits give citizens the power to ask a judge to enforce federal law when a polluter is violating it and regulators fail to act.
"The lawsuit asks a judge to order the company to pay $66,000 for each day it has been in violation, which is stipulated in the permit. That would total around $50m, but the main goal is to stop the pollution.
"The EPA has acknowledged Chemours is violating the law, but has 'taken no further enforcement action regarding Chemours’s violations as of the date of this complaint', the suit reads."
Source:
https://www.theguardian.com/environment/2025/jan/27/chemours-pfas-pollution-lawsuitArchived:
https://archive.ph/p3wA6
#Environment #PFASPollution #PollutionRunoff #WaterIsLife #DevilsPiss -
Notorious US #ChemicalPlant polluting water with toxic #PFAS, lawsuit claims
Complaint says #Chemours factory dramatized in Hollywood movie #DarkWaters continues to pollute #WestVirginia river
by Tom Perkins, January 27, 2025
"The chemical giant Chemours’s notorious West Virginia PFAS plant is regularly polluting nearby water with high levels of toxic 'forever chemicals', a new lawsuit alleges.
"It represents the latest salvo in a decades-old fight over pollution from the plant, called Washington Works, which continues despite public health advocates winning significant legal battles.
The new federal complaint claims #WashingtonWorks has been spitting out levels of PFAS waste significantly higher than what a discharge permit has allowed since 2023, which is contaminating the #OhioRiver in #ParkersburgWestVirginia, a town of about 50,000 people in #Appalachia.
"The factory was the focal point of a Hollywood movie, Dark Waters. It dramatized the story of how the pollution widely sickened Parkersburg residents, and the David v Goliath legal saga in which a group of residents and attorneys took on Chemours, then part of DuPont.
The findings ‘highlight the importance of careful scrutiny of novel chemicals’, said Irene Jacz, a study co-author and Iowa State economist."An epidemiological study stemming from the case blew the lid off of the health risks of PFAS, and ultimately cost #DuPont about $700m.
"Though the landmark case still reverberates across the regulatory landscape, the suit started almost 25 years ago, concluded in 2016, and Chemours’s pollution continues. The new lawsuit is part of other legal actions related to the facility that have filled the gap left by weak regulatory action, local advocates say. The never-ending struggle 'wears you out', added Joe Kiger, a Parkersburg resident who was one of the original litigants in 2001.
"'We have put up with this for 24 years, and [Chemours] is still polluting, they’re still putting this stuff in the water,' Kiger said.
"The new lawsuit, filed by the #WestVirginiaRiversCoalition, alleges 'numerous violations' since the level of PFAS the company is permitted to discharge per a consent order was lowered in early 2023. Among the contaminants are #PFOA, a PFAS chemical to which virtually no level of exposure in drinking water is safe, the #EnvironmentalProtectionAgency (#EPA) has found. It also includes #GenX, a compound for which the EPA has similarly found very low exposure levels can cause health problems.
"The EPA ordered Chemours to take corrective action, but the company has done nothing in response, and the agency has not taken further action, the suit states. The complaint does not mention drinking water, which is largely filtered. But the suit alleges the ongoing pollution prevents residents from using the river for recreation.
"In a statement, Chemours said the 'concerns are being addressed' through the consent order. It also noted it was renewing discharge permits with the state, and was working with regulators 'to navigate both the consent order and the permit renewal process'.
"'Chemours recognizes the Coalition as a community stakeholder and invites the Coalition to engage directly with the Washington Works team,' a spokesperson wrote.
"The EPA and West Virginia Rivers Coalition declined to comment because litigation is ongoing.
"Kiger and others who have taken on Chemours and DuPont railed against the company, accusing it of 'greed' and putting profits above residents’ health. Some in Parkersburg refer to the waste as the 'Devil's Piss'.
"'They do what they can to make money,' said Harry Deitzler, a West Virginia attorney who helped lead past lawsuits.
"'The officers in the corporation sometimes don’t care about what’s right and wrong – they need to make money for shareholders and the lawsuits make everyone play by the same rules.'
"Still, most residents are not aware of the ongoing pollution, those who spoke with the Guardian say. Chemours is a large employer that still wields power locally, and spends heavily on charitable giving. Many remain supportive of the company, regardless of the pollution, Kiger said.
"'That’s the kind of stuff you’re up against,' he added. 'People put a blind trust in them. It could be snowing out and Chemours would tell everyone it’s 80F [27C] and sunny, and everyone will grab their tan lotion.'
"The saga began in the late 1990s when the plant’s pollution was suspected of sickening nearby livestock, and an investigation by attorneys revealed the alarming levels at which PFAS was being discharged into the water and environment.
"A class action lawsuit yielded about $70m in damages for area residents in 2004, but the litigation did not prove DuPont’s PFAS pollution was behind a rash of #cancer, #KidneyDisease, stubbornly high cholesterol and other widespread health problems in the region.
"Instead of dividing the settlement up among tens of thousands of residents, which would have only provided each with several hundred dollars, the money went toward developing an epidemiological study with independent scientists to verify that widespread local health issues were caused by DuPont’s pollution.
"The move was a gamble that ultimately paid off – the study of about 70,000 people showed by 2012 that PFOA probably caused some forms of cancer, #ThyroidDisease, persistently #HighCholesterol, pregnancy-induced #hypertension and #autoimmune problems.
"Subsequent studies have shown links between the chemical and a host of other serious health problems – #BirthDefects, #neurotoxicity, kidney disease and #LiverDisease – that residents in the area suffered.
"DuPont and Chemours in 2017 settled for $671m in costs for about 3,500 injury suits, and have paid more to install water-filtration systems throughout the region. Separately, Chemours in 2023 settled with the state of #Ohio for $110m for pollution largely from Washington Works.
"The EPA and state regulatory agencies have at times been staffed with former DuPont managers or industry allies, and litigation has been the only way to get any meaningful movement, said Rob Bilott, the attorney who led the original class-action suit.
'"It’s infuriating,' Bilott said. 'It took decades of making DuPont documents and internal data public, and getting the story out through movies, news articles, books and public engagement, and that’s what finally pushed the needle here. This is the impact of citizens forcing it through decades of litigation.'
"The latest lawsuit is a citizen’s suit under the #CleanWaterAct. Such suits give citizens the power to ask a judge to enforce federal law when a polluter is violating it and regulators fail to act.
"The lawsuit asks a judge to order the company to pay $66,000 for each day it has been in violation, which is stipulated in the permit. That would total around $50m, but the main goal is to stop the pollution.
"The EPA has acknowledged Chemours is violating the law, but has 'taken no further enforcement action regarding Chemours’s violations as of the date of this complaint', the suit reads."
Source:
https://www.theguardian.com/environment/2025/jan/27/chemours-pfas-pollution-lawsuitArchived:
https://archive.ph/p3wA6
#Environment #PFASPollution #PollutionRunoff #WaterIsLife #DevilsPiss -
Notorious US #ChemicalPlant polluting water with toxic #PFAS, lawsuit claims
Complaint says #Chemours factory dramatized in Hollywood movie #DarkWaters continues to pollute #WestVirginia river
by Tom Perkins, January 27, 2025
"The chemical giant Chemours’s notorious West Virginia PFAS plant is regularly polluting nearby water with high levels of toxic 'forever chemicals', a new lawsuit alleges.
"It represents the latest salvo in a decades-old fight over pollution from the plant, called Washington Works, which continues despite public health advocates winning significant legal battles.
The new federal complaint claims #WashingtonWorks has been spitting out levels of PFAS waste significantly higher than what a discharge permit has allowed since 2023, which is contaminating the #OhioRiver in #ParkersburgWestVirginia, a town of about 50,000 people in #Appalachia.
"The factory was the focal point of a Hollywood movie, Dark Waters. It dramatized the story of how the pollution widely sickened Parkersburg residents, and the David v Goliath legal saga in which a group of residents and attorneys took on Chemours, then part of DuPont.
The findings ‘highlight the importance of careful scrutiny of novel chemicals’, said Irene Jacz, a study co-author and Iowa State economist."An epidemiological study stemming from the case blew the lid off of the health risks of PFAS, and ultimately cost #DuPont about $700m.
"Though the landmark case still reverberates across the regulatory landscape, the suit started almost 25 years ago, concluded in 2016, and Chemours’s pollution continues. The new lawsuit is part of other legal actions related to the facility that have filled the gap left by weak regulatory action, local advocates say. The never-ending struggle 'wears you out', added Joe Kiger, a Parkersburg resident who was one of the original litigants in 2001.
"'We have put up with this for 24 years, and [Chemours] is still polluting, they’re still putting this stuff in the water,' Kiger said.
"The new lawsuit, filed by the #WestVirginiaRiversCoalition, alleges 'numerous violations' since the level of PFAS the company is permitted to discharge per a consent order was lowered in early 2023. Among the contaminants are #PFOA, a PFAS chemical to which virtually no level of exposure in drinking water is safe, the #EnvironmentalProtectionAgency (#EPA) has found. It also includes #GenX, a compound for which the EPA has similarly found very low exposure levels can cause health problems.
"The EPA ordered Chemours to take corrective action, but the company has done nothing in response, and the agency has not taken further action, the suit states. The complaint does not mention drinking water, which is largely filtered. But the suit alleges the ongoing pollution prevents residents from using the river for recreation.
"In a statement, Chemours said the 'concerns are being addressed' through the consent order. It also noted it was renewing discharge permits with the state, and was working with regulators 'to navigate both the consent order and the permit renewal process'.
"'Chemours recognizes the Coalition as a community stakeholder and invites the Coalition to engage directly with the Washington Works team,' a spokesperson wrote.
"The EPA and West Virginia Rivers Coalition declined to comment because litigation is ongoing.
"Kiger and others who have taken on Chemours and DuPont railed against the company, accusing it of 'greed' and putting profits above residents’ health. Some in Parkersburg refer to the waste as the 'Devil's Piss'.
"'They do what they can to make money,' said Harry Deitzler, a West Virginia attorney who helped lead past lawsuits.
"'The officers in the corporation sometimes don’t care about what’s right and wrong – they need to make money for shareholders and the lawsuits make everyone play by the same rules.'
"Still, most residents are not aware of the ongoing pollution, those who spoke with the Guardian say. Chemours is a large employer that still wields power locally, and spends heavily on charitable giving. Many remain supportive of the company, regardless of the pollution, Kiger said.
"'That’s the kind of stuff you’re up against,' he added. 'People put a blind trust in them. It could be snowing out and Chemours would tell everyone it’s 80F [27C] and sunny, and everyone will grab their tan lotion.'
"The saga began in the late 1990s when the plant’s pollution was suspected of sickening nearby livestock, and an investigation by attorneys revealed the alarming levels at which PFAS was being discharged into the water and environment.
"A class action lawsuit yielded about $70m in damages for area residents in 2004, but the litigation did not prove DuPont’s PFAS pollution was behind a rash of #cancer, #KidneyDisease, stubbornly high cholesterol and other widespread health problems in the region.
"Instead of dividing the settlement up among tens of thousands of residents, which would have only provided each with several hundred dollars, the money went toward developing an epidemiological study with independent scientists to verify that widespread local health issues were caused by DuPont’s pollution.
"The move was a gamble that ultimately paid off – the study of about 70,000 people showed by 2012 that PFOA probably caused some forms of cancer, #ThyroidDisease, persistently #HighCholesterol, pregnancy-induced #hypertension and #autoimmune problems.
"Subsequent studies have shown links between the chemical and a host of other serious health problems – #BirthDefects, #neurotoxicity, kidney disease and #LiverDisease – that residents in the area suffered.
"DuPont and Chemours in 2017 settled for $671m in costs for about 3,500 injury suits, and have paid more to install water-filtration systems throughout the region. Separately, Chemours in 2023 settled with the state of #Ohio for $110m for pollution largely from Washington Works.
"The EPA and state regulatory agencies have at times been staffed with former DuPont managers or industry allies, and litigation has been the only way to get any meaningful movement, said Rob Bilott, the attorney who led the original class-action suit.
'"It’s infuriating,' Bilott said. 'It took decades of making DuPont documents and internal data public, and getting the story out through movies, news articles, books and public engagement, and that’s what finally pushed the needle here. This is the impact of citizens forcing it through decades of litigation.'
"The latest lawsuit is a citizen’s suit under the #CleanWaterAct. Such suits give citizens the power to ask a judge to enforce federal law when a polluter is violating it and regulators fail to act.
"The lawsuit asks a judge to order the company to pay $66,000 for each day it has been in violation, which is stipulated in the permit. That would total around $50m, but the main goal is to stop the pollution.
"The EPA has acknowledged Chemours is violating the law, but has 'taken no further enforcement action regarding Chemours’s violations as of the date of this complaint', the suit reads."
Source:
https://www.theguardian.com/environment/2025/jan/27/chemours-pfas-pollution-lawsuitArchived:
https://archive.ph/p3wA6
#Environment #PFASPollution #PollutionRunoff #WaterIsLife #DevilsPiss -
Notorious US #ChemicalPlant polluting water with toxic #PFAS, lawsuit claims
Complaint says #Chemours factory dramatized in Hollywood movie #DarkWaters continues to pollute #WestVirginia river
by Tom Perkins, January 27, 2025
"The chemical giant Chemours’s notorious West Virginia PFAS plant is regularly polluting nearby water with high levels of toxic 'forever chemicals', a new lawsuit alleges.
"It represents the latest salvo in a decades-old fight over pollution from the plant, called Washington Works, which continues despite public health advocates winning significant legal battles.
The new federal complaint claims #WashingtonWorks has been spitting out levels of PFAS waste significantly higher than what a discharge permit has allowed since 2023, which is contaminating the #OhioRiver in #ParkersburgWestVirginia, a town of about 50,000 people in #Appalachia.
"The factory was the focal point of a Hollywood movie, Dark Waters. It dramatized the story of how the pollution widely sickened Parkersburg residents, and the David v Goliath legal saga in which a group of residents and attorneys took on Chemours, then part of DuPont.
The findings ‘highlight the importance of careful scrutiny of novel chemicals’, said Irene Jacz, a study co-author and Iowa State economist."An epidemiological study stemming from the case blew the lid off of the health risks of PFAS, and ultimately cost #DuPont about $700m.
"Though the landmark case still reverberates across the regulatory landscape, the suit started almost 25 years ago, concluded in 2016, and Chemours’s pollution continues. The new lawsuit is part of other legal actions related to the facility that have filled the gap left by weak regulatory action, local advocates say. The never-ending struggle 'wears you out', added Joe Kiger, a Parkersburg resident who was one of the original litigants in 2001.
"'We have put up with this for 24 years, and [Chemours] is still polluting, they’re still putting this stuff in the water,' Kiger said.
"The new lawsuit, filed by the #WestVirginiaRiversCoalition, alleges 'numerous violations' since the level of PFAS the company is permitted to discharge per a consent order was lowered in early 2023. Among the contaminants are #PFOA, a PFAS chemical to which virtually no level of exposure in drinking water is safe, the #EnvironmentalProtectionAgency (#EPA) has found. It also includes #GenX, a compound for which the EPA has similarly found very low exposure levels can cause health problems.
"The EPA ordered Chemours to take corrective action, but the company has done nothing in response, and the agency has not taken further action, the suit states. The complaint does not mention drinking water, which is largely filtered. But the suit alleges the ongoing pollution prevents residents from using the river for recreation.
"In a statement, Chemours said the 'concerns are being addressed' through the consent order. It also noted it was renewing discharge permits with the state, and was working with regulators 'to navigate both the consent order and the permit renewal process'.
"'Chemours recognizes the Coalition as a community stakeholder and invites the Coalition to engage directly with the Washington Works team,' a spokesperson wrote.
"The EPA and West Virginia Rivers Coalition declined to comment because litigation is ongoing.
"Kiger and others who have taken on Chemours and DuPont railed against the company, accusing it of 'greed' and putting profits above residents’ health. Some in Parkersburg refer to the waste as the 'Devil's Piss'.
"'They do what they can to make money,' said Harry Deitzler, a West Virginia attorney who helped lead past lawsuits.
"'The officers in the corporation sometimes don’t care about what’s right and wrong – they need to make money for shareholders and the lawsuits make everyone play by the same rules.'
"Still, most residents are not aware of the ongoing pollution, those who spoke with the Guardian say. Chemours is a large employer that still wields power locally, and spends heavily on charitable giving. Many remain supportive of the company, regardless of the pollution, Kiger said.
"'That’s the kind of stuff you’re up against,' he added. 'People put a blind trust in them. It could be snowing out and Chemours would tell everyone it’s 80F [27C] and sunny, and everyone will grab their tan lotion.'
"The saga began in the late 1990s when the plant’s pollution was suspected of sickening nearby livestock, and an investigation by attorneys revealed the alarming levels at which PFAS was being discharged into the water and environment.
"A class action lawsuit yielded about $70m in damages for area residents in 2004, but the litigation did not prove DuPont’s PFAS pollution was behind a rash of #cancer, #KidneyDisease, stubbornly high cholesterol and other widespread health problems in the region.
"Instead of dividing the settlement up among tens of thousands of residents, which would have only provided each with several hundred dollars, the money went toward developing an epidemiological study with independent scientists to verify that widespread local health issues were caused by DuPont’s pollution.
"The move was a gamble that ultimately paid off – the study of about 70,000 people showed by 2012 that PFOA probably caused some forms of cancer, #ThyroidDisease, persistently #HighCholesterol, pregnancy-induced #hypertension and #autoimmune problems.
"Subsequent studies have shown links between the chemical and a host of other serious health problems – #BirthDefects, #neurotoxicity, kidney disease and #LiverDisease – that residents in the area suffered.
"DuPont and Chemours in 2017 settled for $671m in costs for about 3,500 injury suits, and have paid more to install water-filtration systems throughout the region. Separately, Chemours in 2023 settled with the state of #Ohio for $110m for pollution largely from Washington Works.
"The EPA and state regulatory agencies have at times been staffed with former DuPont managers or industry allies, and litigation has been the only way to get any meaningful movement, said Rob Bilott, the attorney who led the original class-action suit.
'"It’s infuriating,' Bilott said. 'It took decades of making DuPont documents and internal data public, and getting the story out through movies, news articles, books and public engagement, and that’s what finally pushed the needle here. This is the impact of citizens forcing it through decades of litigation.'
"The latest lawsuit is a citizen’s suit under the #CleanWaterAct. Such suits give citizens the power to ask a judge to enforce federal law when a polluter is violating it and regulators fail to act.
"The lawsuit asks a judge to order the company to pay $66,000 for each day it has been in violation, which is stipulated in the permit. That would total around $50m, but the main goal is to stop the pollution.
"The EPA has acknowledged Chemours is violating the law, but has 'taken no further enforcement action regarding Chemours’s violations as of the date of this complaint', the suit reads."
Source:
https://www.theguardian.com/environment/2025/jan/27/chemours-pfas-pollution-lawsuitArchived:
https://archive.ph/p3wA6
#Environment #PFASPollution #PollutionRunoff #WaterIsLife #DevilsPiss -
Bizitza berreskuratzeko eta berrasmatzeko garaia
Solstizio garai hauetan Jano eguna eta horren aurrekoak markatzen ditugu Talaiosen egutegian. Jano trantsizioen jainko erromatar bat zen, trantsizioak markatzen zituenez, alde banatara begiratzen zuten bi buru edo bi atez irudikatzen zen.
Urtarrila (january) dena gurean, berari eskaintzen zitzaion. Etxanoko ermita erromanikoan adibidez badugu horren adibide bat. Bertan Jano agertzen da, mahai baten bueltan, ospakizun batean, musika eta maskarak tarteko, oparotasuna ospatzen edo hori pentsatu nahi dugu guk.
Janoren tenplua garrantzitsua izan ohi zen, eta hiriaren erdigunean kokatu ohi zen. Tenpluaren ezaugarri nabarmenetako bat bere ateak ziren. Ateek aukera berrietara irekiera eta ziklo zaharren itxiera sinbolizatzen zuten. Tenpluaren ateak gerrako garaian irekita mantentzen ziren, eta horrek adierazten zuen Erroma gatazkan zegoela; aldiz, bake garaian itxi egiten ziren. Ateak irekita zeudenean, Jano aldaketa eta egoera berriak onartzeko prest zegoela uste zen. Aldaketa eta aukeren momentu bat zen. Ateen itxierak bestalde, egonkortasuna eta bakea sinbolizatzen zuen. Erromak lasaitasun eta segurtasunaz goza zitzakeen, mehatxuetatik urrun.
Gerra eta gatazka bereizi nahi ditugu. Eta bai, badakigu gerra egon badagoela, bakea deitzen den horretan ere, eta akaso bereziki hor. Honi buruz ari gara baina gaur, Gerra estatu neoliberalek, kolonialek eta patriarkalek beren azpikoak mobilizatu eta eliteen mesedetan jartzeko eta hiltzeko teknologia baita. Guda horien kontra jarraituko dugu lanean eta espero dugu jende gehiago biltzea ere horren bueltan. Mundura balizko gerra batean hiltzaile ez izateko umerik ekarri ez dituztenak, baina baita hurrengo belaunaldiak mundura ekarri dituztenak, beren haurrak ez hiltzeko esperantzan ekarri dituztela sinesten dugulako. Gure gogoan ditugu bereziki Palestinako eta Kurdistango biztanleak, baita hildako guztiak ere. Eta, Gerrarako prestatuko gara, baina egitura kolektiboak indartzen, Gerra etorriko ez balitz ere hurrengo gatazkan indartsuago egoteko.
Gatazkak suntsiketarekin batera, produkziotik ere badaukala badakigu eta bestela Jule Goikoetxea jainkosak ere noizean behin gogorazten digu. Gatazkak sortzen, bizitzen eta gorpuzten jarraituko dugu edo gure lema zaharrak esaten zuen moduan sortzen, eraldatzen eta elkarbanatzen. Hori posible egiteko baina, egonkortasun eta bake zikloak ere beharrezkoak ditugu. Horregatik gure sare afektibo, komunitario eta kooperatibo guztiak zaintzen eta bereziki hauek zaintzen dituztenak laguntzen jarraitu nahi dugu.
Errizomak bizi dezan, errizoman bizi gaitezen, lurra zaintzen eta kolektibizatzen dutenekin lanean jarraituko dugu, ezinbestekoa baita, zizare, onddo eta intsektuek egiten duten moduan lurra ongarritzea. Ereiten ere jarraituko dugu, lanaren burujabetza helburu duten proiektu kooperatiboak ereiten. KoopFabrikarekin 8. urte luzez jardun dugu honetan eta aurten 9. izango da, aldundiaren sostengu osoa kentzea erabaki duen arren; inoiz baino autonomoagoa, autoeratuagoa eta kooperatiboagoa izango den interkooperazio sinbiotiko batek egingo du posible.
Aurten beraz, Janoren tenplua irekita edo itxita egon beharko lukeen ez dakigu; eta ondo dago.
[Erreferentzia kuantiko bat erabili genezake hemen, baina aspertuta gaude, uste baitugu hurrengo hype hiperkapitalista hortik ere badatorrela. Aurten gainera, kuantikaren urtea edo Q urtea omen da; guk onartzen dugun Q bakarra Wu Ming-ena da].Akaso beste erreferentzia bat balia genezake. Jano izeneko ezohiko izar nano zuri bat aurkitu dute, ezohiko ezaugarriak dituena: bi aurpegi ezberdin ditu izar berean. Hemisferio batean hidrogenoa da nagusi, eta bestean helioa. Kosmosean topa daitezkeen aukera aniztasuna islatzen du, denak du tokia, arraroenak ere, eta guk arrarotasunaren aldeko militante izaten jarraituko dugu hurrengo urtean ere. McKenzie Wark jainkosak gure panteoian dantzatzen jartzen ikusi dugu aurten eta ezin dugu burutik kendu, berak lagunduko digu bide horretan hackerrago (aker gutxiago eta oker gehiago akaso) izaten.
Sareak berreskuratzen eta berrasmatzen jarraituko dugu, baina bizitza sareak direla jakitun, artikulu hartan idatzitako azken pasartea ekarri nahi dugu berriro, apur bat moldatua:
«Denontzat bizitza bizigarriak nahi baditugu, desiratzea ez da nahikoa, baina desiratzea ezinbestekoa da. Elkar zainduz eta gozatuz bizitza berriak irudikatu, gauzatu eta egonkortzea lortu behar dugu, diziplinaz. Ez dago alternatibarik!»
Bukatzen joanez (edo berriro hasiz), gorrotoaren kontra, indar kolektiboaz jarduten direnei omenaldia egitea ezinbesteko deritzogu. Faxismoak hartzen dituen forma ezberdinen aurrean, forma anitzekin egin beharko diogu aurre; ez dago sobran dagoenik. Bat ekartzearren baina, Kaleko Afari Solidarioen inguruan sortutakoari garrantzia berezia eman nahi diogu aurten. Doaz beraientzat gure besarkadarik beroenak.
Jarrai dezagun beraz urte bat gehiagoz hackerrarena, piratarena egiten, ozeano eta desertu zabalak zeharkatzen 60 urte beteko lituzkeen Iñigo Muguruza jainkoak gogorarazten zigun moduan. Orain atsedena gaurtik eta urte berriko zazpira arte.
https://www.youtube.com/watch?v=jqfhR6BGKxo
#Jano #kooperatibak #politeismoa #sareak #talaios #urteberria
https://etzi.pm/bizitza-berreskuratzeko-eta-berrasmatzeko-garaia/
-
@marmarka horrelako #etimologiak asmatzea dibertigarria da, baina kaltegarria nire ustez 😅 Egia balira bezala zabal daitezke.
Ni harritu nintzen katalanez lehengusu "cosin" zela irakurrizean. Ingelesezko "cousin" bezala!
Ba... gero superflipatu nuen euskaraz ere pieza hori dagoela konturatzean: lehen+kusin!
Ez dakit nafar Pirinioetan oraindik erabiltzen den, uste dut Asisko Urmenetari irakurri niola kusinak hitza.
"Lehen" hori ez dakit zergatik den, gaztelaniaz ere "primos" deitzen zaie..
-
Bizitza berreskuratzeko eta berrasmatzeko garaia
Solstizio garai hauetan Jano eguna eta horren aurrekoak markatzen ditugu Talaiosen egutegian. Jano trantsizioen jainko erromatar bat zen, trantsizioak markatzen zituenez, alde banatara begiratzen zuten bi buru edo bi atez irudikatzen zen.
Urtarrila (january) dena gurean, berari eskaintzen zitzaion. Etxanoko ermita erromanikoan adibidez badugu horren adibide bat. Bertan Jano agertzen da, mahai baten bueltan, ospakizun batean, musika eta maskarak tarteko, oparotasuna ospatzen edo hori pentsatu nahi dugu guk.
Janoren tenplua garrantzitsua izan ohi zen, eta hiriaren erdigunean kokatu ohi zen. Tenpluaren ezaugarri nabarmenetako bat bere ateak ziren. Ateek aukera berrietara irekiera eta ziklo zaharren itxiera sinbolizatzen zuten. Tenpluaren ateak gerrako garaian irekita mantentzen ziren, eta horrek adierazten zuen Erroma gatazkan zegoela; aldiz, bake garaian itxi egiten ziren. Ateak irekita zeudenean, Jano aldaketa eta egoera berriak onartzeko prest zegoela uste zen. Aldaketa eta aukeren momentu bat zen. Ateen itxierak bestalde, egonkortasuna eta bakea sinbolizatzen zuen. Erromak lasaitasun eta segurtasunaz goza zitzakeen, mehatxuetatik urrun.
Gerra eta gatazka bereizi nahi ditugu. Eta bai, badakigu gerra egon badagoela, bakea deitzen den horretan ere, eta akaso bereziki hor. Honi buruz ari gara baina gaur, Gerra estatu neoliberalek, kolonialek eta patriarkalek beren azpikoak mobilizatu eta eliteen mesedetan jartzeko eta hiltzeko teknologia baita. Guda horien kontra jarraituko dugu lanean eta espero dugu jende gehiago biltzea ere horren bueltan. Mundura balizko gerra batean hiltzaile ez izateko umerik ekarri ez dituztenak, baina baita hurrengo belaunaldiak mundura ekarri dituztenak, beren haurrak ez hiltzeko esperantzan ekarri dituztela sinesten dugulako. Gure gogoan ditugu bereziki Palestinako eta Kurdistango biztanleak, baita hildako guztiak ere. Eta, Gerrarako prestatuko gara, baina egitura kolektiboak indartzen, Gerra etorriko ez balitz ere hurrengo gatazkan indartsuago egoteko.
Gatazkak suntsiketarekin batera, produkziotik ere badaukala badakigu eta bestela Jule Goikoetxea jainkosak ere noizean behin gogorazten digu. Gatazkak sortzen, bizitzen eta gorpuzten jarraituko dugu edo gure lema zaharrak esaten zuen moduan sortzen, eraldatzen eta elkarbanatzen. Hori posible egiteko baina, egonkortasun eta bake zikloak ere beharrezkoak ditugu. Horregatik gure sare afektibo, komunitario eta kooperatibo guztiak zaintzen eta bereziki hauek zaintzen dituztenak laguntzen jarraitu nahi dugu.
Errizomak bizi dezan, errizoman bizi gaitezen, lurra zaintzen eta kolektibizatzen dutenekin lanean jarraituko dugu, ezinbestekoa baita, zizare, onddo eta intsektuek egiten duten moduan lurra ongarritzea. Ereiten ere jarraituko dugu, lanaren burujabetza helburu duten proiektu kooperatiboak ereiten. KoopFabrikarekin 8. urte luzez jardun dugu honetan eta aurten 9. izango da, aldundiaren sostengu osoa kentzea erabaki duen arren; inoiz baino autonomoagoa, autoeratuagoa eta kooperatiboagoa izango den interkooperazio sinbiotiko batek egingo du posible.
Aurten beraz, Janoren tenplua irekita edo itxita egon beharko lukeen ez dakigu; eta ondo dago.
[Erreferentzia kuantiko bat erabili genezake hemen, baina aspertuta gaude, uste baitugu hurrengo hype hiperkapitalista hortik ere badatorrela. Aurten gainera, kuantikaren urtea edo Q urtea omen da; guk onartzen dugun Q bakarra Wu Ming-ena da].Akaso beste erreferentzia bat balia genezake. Jano izeneko ezohiko izar nano zuri bat aurkitu dute, ezohiko ezaugarriak dituena: bi aurpegi ezberdin ditu izar berean. Hemisferio batean hidrogenoa da nagusi, eta bestean helioa. Kosmosean topa daitezkeen aukera aniztasuna islatzen du, denak du tokia, arraroenak ere, eta guk arrarotasunaren aldeko militante izaten jarraituko dugu hurrengo urtean ere. McKenzie Wark jainkosak gure panteoian dantzatzen jartzen ikusi dugu aurten eta ezin dugu burutik kendu, berak lagunduko digu bide horretan hackerrago (aker gutxiago eta oker gehiago akaso) izaten.
Sareak berreskuratzen eta berrasmatzen jarraituko dugu, baina bizitza sareak direla jakitun, artikulu hartan idatzitako azken pasartea ekarri nahi dugu berriro, apur bat moldatua:
«Denontzat bizitza bizigarriak nahi baditugu, desiratzea ez da nahikoa, baina desiratzea ezinbestekoa da. Elkar zainduz eta gozatuz bizitza berriak irudikatu, gauzatu eta egonkortzea lortu behar dugu, diziplinaz. Ez dago alternatibarik!»
Bukatzen joanez (edo berriro hasiz), gorrotoaren kontra, indar kolektiboaz jarduten direnei omenaldia egitea ezinbesteko deritzogu. Faxismoak hartzen dituen forma ezberdinen aurrean, forma anitzekin egin beharko diogu aurre; ez dago sobran dagoenik. Bat ekartzearren baina, Kaleko Afari Solidarioen inguruan sortutakoari garrantzia berezia eman nahi diogu aurten. Doaz beraientzat gure besarkadarik beroenak.
Jarrai dezagun beraz urte bat gehiagoz hackerrarena, piratarena egiten, ozeano eta desertu zabalak zeharkatzen 60 urte beteko lituzkeen Iñigo Muguruza jainkoak gogorarazten zigun moduan. Orain atsedena gaurtik eta urte berriko zazpira arte.
https://www.youtube.com/watch?v=jqfhR6BGKxo
#Jano #kooperatibak #politeismoa #sareak #talaios #urteberria
https://etzi.pm/bizitza-berreskuratzeko-eta-berrasmatzeko-garaia/
-
#Argia Said Bouamana soziologoari egin elkarrizketa, kapitalismo, immigrazio eta arrazismo hizpide.
"Frantzian eskuin muturra antisemita izan da historikoki, gaur egun jada ez da eta Israel babesten du. (~) Orohar, etsaia orain islama da. (~) haurra nintzela, orain beltz eta arabiarrekin egin moduan tratatzen zituzten espainiarrak Frantzian. Espainia EB-n sartzean, gauetik goizera “zuritu” zituzten espainiarrak, ordura arte beltzak deitzen zietenek. Berdin juduekin."
-
#Argia Said Bouamana soziologoari egin elkarrizketa, kapitalismo, immigrazio eta arrazismo hizpide.
"Frantzian eskuin muturra antisemita izan da historikoki, gaur egun jada ez da eta Israel babesten du. (~) Orohar, etsaia orain islama da. (~) haurra nintzela, orain beltz eta arabiarrekin egin moduan tratatzen zituzten espainiarrak Frantzian. Espainia EB-n sartzean, gauetik goizera “zuritu” zituzten espainiarrak, ordura arte beltzak deitzen zietenek. Berdin juduekin."
-
#Argia Said Bouamana soziologoari egin elkarrizketa, kapitalismo, immigrazio eta arrazismo hizpide.
"Frantzian eskuin muturra antisemita izan da historikoki, gaur egun jada ez da eta Israel babesten du. (~) Orohar, etsaia orain islama da. (~) haurra nintzela, orain beltz eta arabiarrekin egin moduan tratatzen zituzten espainiarrak Frantzian. Espainia EB-n sartzean, gauetik goizera “zuritu” zituzten espainiarrak, ordura arte beltzak deitzen zietenek. Berdin juduekin."
-
♒ #Berriztagarriak, #UhinUltramoreak podcastaren atal berrian. Izan ere, #trantsizioenergetikoa ez da nahikoa, baina bai beharrezkoa, #klima-aldaketa arintzeko.
Helburua ez da lezioak ematea, baizik eta eztabaida kokatzea eta ekintzara deitzea, datuekin, ikuspegi zientifikoarekin, eta alderdi soziala ere aintzat hartuta
🎧 Berriztagarrien onurak eta erronkak: https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-59-berriztagarriak-bai-mesedez
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
♒ #Berriztagarriak, #UhinUltramoreak podcastaren atal berrian. Izan ere, #trantsizioenergetikoa ez da nahikoa, baina bai beharrezkoa, #klima-aldaketa arintzeko.
Helburua ez da lezioak ematea, baizik eta eztabaida kokatzea eta ekintzara deitzea, datuekin, ikuspegi zientifikoarekin, eta alderdi soziala ere aintzat hartuta
🎧 Berriztagarrien onurak eta erronkak: https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-59-berriztagarriak-bai-mesedez
-
♒ #Berriztagarriak, #UhinUltramoreak podcastaren atal berrian. Izan ere, #trantsizioenergetikoa ez da nahikoa, baina bai beharrezkoa, #klima-aldaketa arintzeko.
Helburua ez da lezioak ematea, baizik eta eztabaida kokatzea eta ekintzara deitzea, datuekin, ikuspegi zientifikoarekin, eta alderdi soziala ere aintzat hartuta
🎧 Berriztagarrien onurak eta erronkak: https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-59-berriztagarriak-bai-mesedez
-
♒ #Berriztagarriak, #UhinUltramoreak podcastaren atal berrian. Izan ere, #trantsizioenergetikoa ez da nahikoa, baina bai beharrezkoa, #klima-aldaketa arintzeko.
Helburua ez da lezioak ematea, baizik eta eztabaida kokatzea eta ekintzara deitzea, datuekin, ikuspegi zientifikoarekin, eta alderdi soziala ere aintzat hartuta
🎧 Berriztagarrien onurak eta erronkak: https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-59-berriztagarriak-bai-mesedez
-
♒ #Berriztagarriak, #UhinUltramoreak podcastaren atal berrian. Izan ere, #trantsizioenergetikoa ez da nahikoa, baina bai beharrezkoa, #klima-aldaketa arintzeko.
Helburua ez da lezioak ematea, baizik eta eztabaida kokatzea eta ekintzara deitzea, datuekin, ikuspegi zientifikoarekin, eta alderdi soziala ere aintzat hartuta
🎧 Berriztagarrien onurak eta erronkak: https://guau.eus/m/uhin-ultramoreak-d4-59-berriztagarriak-bai-mesedez
-
Telegram eta kapitalismo digitalaren arteko besarkada goxoa?
- Telegram eta xAI-ren (Elon Musk) arteko aliantza inflexio-puntu bat da. xAI-k garatutako Grok txatbot-aren integrazioarekin, Telegram kapitalismo digitalaren eragile garrantzitsuenetakoaren ondoan kokatuko litzateke.
- Hobekuntza funtzional soila izatetik urrun, lankidetza horrek zentralizaziorako, datuen estraktibismorako eta erabiltzailearen esperientzia merkantilizatzeko joera indartuko luke.
- Hala, Telegram-ek atzean utziko luke neutraltasun teknologikoaren aldeko edozein asmo, eta bat egingo luke kontrola interes kolektiboaren gainetik lehenesten duen ereduekin.
Telegram kapitalismo digitalaren paradigmen barruan erabat xurgatzea, joera kezkagarri baten konstatazioa izango litzateke. WhatsApp-en aurrean babesleku gisa hasi zena, libreago, seguruago eta etikoago gisa saltzen zena, zentralizazio, opakutasun eta kontrol dinamika berdinak erreplikatzen amaitu du (eta kasu batzuetan baita okertuz ere). Gaur egun, Telegram-en eta WhatsApp-en arteko desberdintasun bakarra, estetikoa baino ez da.
Grok ez litzateke Telegram-en egongo inor ahalduntzeko, baizik eta berritasun itxura hartuta datuak, klikak eta arreta zukutzen jarraitzeko. Bere presentziak ez lioke erabiltzaileen eskaera bati erantzungo, baizik eta interneteko txoko posible guztiak monetizatzeko enpresa logikari. Jokaldi horrekin, Telegram-ek beste urrats bat emango luke ingurune itxi, estraktibista eta interes komertzialen menpeko bihurtzeko bidean.
Funtzionalitate futuristez mozorrotuta, hori bai.
Pavel Durov, mito libertarioa?
Urte luzez, Pavel Durovek outsider teknologikoaren irudia landu nahi izan du, kontu handiz eraikia: enpresaburu “idealista” bat, sektoreko erraldoiak desafiatzen dituena pribatutasunean oinarritutako ustezko etika batetik.
Baina errealitatea beti izan da uherragoa. Telegram ez da inoiz izan uste genuen bezain segurua. Muturretik muturrerako zifratzea, adibidez, ez da plataformako araua, baizik eta “txat sekretuak” deiturikoei erreserbatutako aukera bat (gutxiegi erabiltzen duguna), gainerako elkarrizketetan, taldekoetan barne, sarbide zuzen eta gardena du.
Gainera, nahiz eta Telegram-ek Meta eta beste teknologia enpresa batzuk kritikatu dituen datuen ustiapenagatik, bere metadatuak pilatu ditu “zerbitzua hobetzeko” aitzakiarekin. Grok-ekin, praktika hau fase berri batera pasatuko litzateke: adimen artifiziala datu bilketa hori justifikatzeko eta “zerbitzu adimendun” gisa merkaturatzeko koartada perfektua bihurtuko lukeelako.
Baina, oinarrian, jarraipen masiboan eta erabiltzaileen hipersegmentazioan oinarritutako negozio-eredua besterik ez da.
Kakaztea bide-orri gisa: Doctorowek arrazoi du
Telegram-ekin gertatzen ari dena, bat dator Cory Doctorowek enshittification (euskaraz kakazte) deitzen duen horrekin: plataforma baten degradazio progresiboa, hazkunde ekonomikoaren izenean. Patroia beti bera da. Lehen fasean, erabiltzailea konkistatzen da, askatasunaren, neutraltasunaren eta altruismoaren izenean. Bigarrenean, enpresak eta inbertitzaileak erakartzen dira, erabiltzaile oinarri “leiala” erakutsiz. Hirugarrenean, bi alderdiei zukua ateratzen zaie Grok bezalako tresna manipulatzaileen bidez.
Akordio berri hau gauzatzen bada, Telegram argi eta garbi pasatuko zen lehen eta bigarren fasetik hirugarren fasera.
Ondorioz, Grok Telegram-en sartzea ez litzateke izango arazoak konpontzeko, baizik eta berrikuntzaz mozorrotutako diru sarrera berri bat sortzeko.
Aitzakia iraungi zaigu: Whatsapp (edo Meta) bezain txarra da
Telegram erabiltzen jarraitzeko behin eta berriz erabiltzen dugun argudioetako bat da “gutxienez ez dela Whatsapp”. Kontsolamendu hori arazoaren ikuspegi erredukzionistan oinarritzen da: kontua ez da jabeak Zuckerberg edo Durov izena duen, baizik eta sistema nola dagoen egituratuta. Telegram WhatsApp bezain zentralizatua dago eta Durovek erabateko kontrola du bere arkitekturan, erabakietan eta datuetan. Alde nagusia da oraindik baduela aura “alternatibo” bat, beste plataforma batzuek jasotzen dituzten kritika askotatik ihes egiteko aukera ematen diona.
Telegram gobernuekin lankidetzan hasten denean edo hirugarrenei datuak saltzen hasten denean, saihestezina izan zela esango dugu? Erauzketa-logika onartzea tresna modernoak erabiltzearen prezioa izatea onartuko dugu?
Grok ez da etorkizuna, sistema agortu baten sintoma baizik
Grok Telegram-era eramateak ez luke komunikazio digitalaren etorkizuna irudikatuko, plataforma zentralizatuen porrota baizik. Agortutako eredu bat marketin teknologikoko geruza batekin edertzeko enegarren saiakera izango litzateke. Baina historia jada ezagutzen dugu: askatasun gisa hasten dena, giltzarrapopean amaitzen du; alternatiba gisa jaiotzen dena, sarri, kopia gisa hiltzen da.
Telegram eta Grok binomioa ez litzateke berrikuntza bat izango, ohartarazpen bat baizik.
Signal ez da nahikoa: kaiola aldatzea ez da libre izatea
Deskonposizioaren aurrean, askok Signal seinalatuko dute alternatiba gisa. Eta nahiz eta egia den pribatutasun eredua askoz sendoagoa dela, bere arkitektura zentralizatua izaten jarraitzen du. Signal fundazio jakin baten borondatearen menpe dago, bere zerbitzari kodea ez da guztiz askea eta ez dio erabiltzaileari azpiegituraren gaineko benetako kontrolik eskaintzen.
Praktikan, beste kaiola bat da, nahiz eta urdinez margotuta dagoen.
Beharrezkoa dena ez da aplikazio hobea, egitura deszentralizatua duten proiektuak baizik, CEO baten edo zuzendaritza-batzorde baten apeten mende ez dagoena.
Goazen lagunok!
Hor sartzen da Matrix, Element edo FluffyChat bezalako bezeroekin sare federatuak, burujabeak eta erresilienteak sortzea ahalbidetzen duen protokoloa.
Distira gutxiago du? Segur aski. Konpromiso gehiago eskatzen du? Dudarik gabe. Baina sedukzio, kontrol eta traizio zikloa hausten duen bide bakarrenetakoa dela iruditzen zait.
Plataforma zentralizatuen egoerari aurre egiteko irtenbide koherente bakarra deszentralizazioaren alde egitea baita, alderdi guztietan: komunikazioa, azpiegitura, gobernantza eta garapen teknologikoa. Deszentralizazioa ez da soilik kontu tekniko bat, baizik eta tresna politiko bat boterea birbanatzeko eta komunitateen autonomia indartzeko. Merkantzia gisa tratatzen gaituzten sareen aurrean, komunitate eta subjektu gisa aitortuko gaituzten alternatibak eraiki behar ditugu. Guk geuk. Hack.in#badakigu elkartean oso argi geneukan: teknologia herritik, herriarekin eta herriarentzat.
Hasiko gara gure etxea eraikitzen?
Goiburuko argazkia: Jens Cederskjold, CC BY 3.0.
#ekonomia #etorkizuna #Fedibertsoa #matrix #politika #signal #teknologia #telegram
-
Gogoeta hau #adimenartifiziala ren inguruan.
"Normalizatzen ari gara geure komunikazioa gainbegiratzea, sortzea baino; oniritzia ematea, egitea baino; testuetako hizkuntza errekonozitzea, baina ez sortzea. Eta produktibitatea deitzen diogu."
Javier Lacort, Xataka.
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Carrefourrek armada israeldarra elikatzen du. Ez izan konplize.
San Antoneko Carrefourra, abendua 20(a), larunbata (12:00 CET)
📣 Carrefourrek armada israeldarra elikatzen du.
Legez kanpoko asentamenduen hedapenean inplikatutako enpresekin akordioak mantenduz, palestinar herria zapaltzen duen apartheid, okupazio eta kolonialismo sistemarekin bat egiten du. Haren konplizitate estrukturala seinalatzen dugu, eta politika horien ardura duen erregimen sionistarekin harreman oro etetera deitzen dugu. Larunbatean, abenduak 20, 12:00etan San Antoneko Carrefourrenhttps://www.lubakiagenda.net/event/carrefourrek-armada-israeldarra-elikatzen-du-ez-izan-konplize
-
Bizitza berreskuratzeko eta berrasmatzeko garaia
Solstizio garai hauetan Jano eguna eta horren aurrekoak markatzen ditugu Talaiosen egutegian. Jano trantsizioen jainko erromatar bat zen, trantsizioak markatzen zituenez, alde banatara begiratzen zuten bi buru edo bi atez irudikatzen zen.
Urtarrila (january) dena gurean, berari eskaintzen zitzaion. Etxanoko ermita erromanikoan adibidez badugu horren adibide bat. Bertan Jano agertzen da, mahai baten bueltan, ospakizun batean, musika eta maskarak tarteko, oparotasuna ospatzen edo hori pentsatu nahi dugu guk.
Janoren tenplua garrantzitsua izan ohi zen, eta hiriaren erdigunean kokatu ohi zen. Tenpluaren ezaugarri nabarmenetako bat bere ateak ziren. Ateek aukera berrietara irekiera eta ziklo zaharren itxiera sinbolizatzen zuten. Tenpluaren ateak gerrako garaian irekita mantentzen ziren, eta horrek adierazten zuen Erroma gatazkan zegoela; aldiz, bake garaian itxi egiten ziren. Ateak irekita zeudenean, Jano aldaketa eta egoera berriak onartzeko prest zegoela uste zen. Aldaketa eta aukeren momentu bat zen. Ateen itxierak bestalde, egonkortasuna eta bakea sinbolizatzen zuen. Erromak lasaitasun eta segurtasunaz goza zitzakeen, mehatxuetatik urrun.
Gerra eta gatazka bereizi nahi ditugu. Eta bai, badakigu gerra egon badagoela, bakea deitzen den horretan ere, eta akaso bereziki hor. Honi buruz ari gara baina gaur, Gerra estatu neoliberalek, kolonialek eta patriarkalek beren azpikoak mobilizatu eta eliteen mesedetan jartzeko eta hiltzeko teknologia den horretaz. Guda horien kontra jarraituko dugu lanean eta espero dugu jende gehiago biltzea ere horren bueltan. Mundura balizko gerra batean hiltzaile ez izateko umerik ekarri ez dituztenak, baina baita hurrengo belaunaldiak mundura ekarri dituztenak, beren haurrak ez hiltzeko esperantzan ekarri dituztela sinesten dugulako. Gure gogoan ditugu bereziki Palestinako eta Kurdistango biztanleak, baita hildako guztiak ere. Eta, Gerrarako prestatuko gara, baina egitura kolektiboak indartzen.
Gatazkak suntsiketarekin batera, produkziotik ere badaukala badakigu eta bestela Jule Goikoetxea jainkosak ere noizean behin gogorazten digu. Gatazkak sortzen, bizitzen eta gorpuzten jarraituko dugu edo gure lema zaharrak esaten zuen moduan sortzen, eraldatzen eta elkarbanatzen. Hori posible egiteko baina, egonkortasun eta bake zikloak ere beharrezkoak ditugu. Horregatik gure sare afektibo, komunitario eta kooperatibo guztiak zaintzen eta bereziki hauek zaintzen dituztenak laguntzen jarraitu nahi dugu.
Errizomak bizi dezan, errizoman bizi gaitezen, lurra zaintzen eta kolektibizatzen dutenekin lanean jarraituko dugu, ezinbestekoa baita, zizare, onddo eta intsektuek egiten duten moduan lurra ongarritzea. Ereiten ere jarraituko dugu, lanaren burujabetza helburu duten proiektu kooperatiboak ereiten. KoopFabrikarekin 8. urte luzez jardun dugu honetan eta aurten 9. izango da, aldundiaren sostengu osoa kentzea erabaki duen arren; inoiz baino autonomoagoa, autoeratuagoa eta kooperatiboagoa izango den interkooperazio sinbiotiko batek egingo du posible.
Aurten beraz, Janoren tenplua irekita edo itxita egon beharko lukeen ez dakigu; eta ondo dago.
[Erreferentzia kuantiko bat erabili genezake hemen, baina aspertuta gaude, uste baitugu hurrengo hype hiperkapitalista hortik ere badatorrela. Aurten gainera, kuantikaren urtea edo Q urtea omen da; guk onartzen dugun Q bakarra Wu Ming-ena da].Akaso beste erreferentzia bat balia genezake. Jano izeneko ezohiko izar nano zuri bat aurkitu dute, ezohiko ezaugarriak dituena: bi aurpegi ezberdin ditu izar berean. Hemisferio batean hidrogenoa da nagusi, eta bestean helioa. Kosmosean topa daitezkeen aukera aniztasuna islatzen du, denak du tokia, arraroenak ere, eta guk arrarotasunaren aldeko militante izaten jarraituko dugu hurrengo urtean ere. McKenzie Wark jainkosak gure panteoian dantzatzen jartzen ikusi dugu aurten eta ezin dugu burutik kendu, berak lagunduko digu bide horretan hackerrago (aker gutxiago eta oker gehiago akaso) izaten.
Sareak berreskuratzen eta berrasmatzen jarraituko dugu, baina bizitza sareak direla jakitun, artikulu hartan idatzitako azken pasartea ekarri nahi dugu berriro, apur bat moldatua:
«Denontzat bizitza bizigarriak nahi baditugu, desiratzea ez da nahikoa, baina desiratzea ezinbestekoa da. Elkar zainduz eta gozatuz bizitza berriak irudikatu, gauzatu eta egonkortzea lortu behar dugu, diziplinaz. Ez dago alternatibarik!»
Bukatzen joanez (edo berriro hasiz), gorrotoaren kontra, indar kolektiboaz jarduten direnei omenaldia egitea ezinbesteko deritzogu. Faxismoak hartzen dituen forma ezberdinen aurrean, forma anitzekin egin beharko diogu aurre; ez dago sobran dagoenik. Bat ekartzearren baina, Kaleko Afari Solidarioen inguruan sortutakoari garrantzia berezia eman nahi diogu aurten. Doaz beraientzat gure besarkadarik beroenak.
Jarrai dezagun beraz urte bat gehiagoz hackerrarena, piratarena egiten, ozeano eta desertu zabalak zeharkatzen 60 urte beteko lituzkeen Iñigo Muguruza jainkoak gogorarazten zigun moduan. Orain atsedena gaurtik eta urte berriko zazpira arte.
https://www.youtube.com/watch?v=jqfhR6BGKxo
#Jano #kooperatibak #politeismoa #sareak #talaios #urteberria
https://etzi.pm/bizitza-berreskuratzeko-eta-berrasmatzeko-garaia/
-
Bizitza berreskuratzeko eta berrasmatzeko garaia
Solstizio garai hauetan Jano eguna eta horren aurrekoak markatzen ditugu Talaiosen egutegian. Jano trantsizioen jainko erromatar bat zen, trantsizioak markatzen zituenez, alde banatara begiratzen zuten bi buru edo bi atez irudikatzen zen.
Urtarrila (january) dena gurean, berari eskaintzen zitzaion. Etxanoko ermita erromanikoan adibidez badugu horren adibide bat. Bertan Jano agertzen da, mahai baten bueltan, ospakizun batean, musika eta maskarak tarteko, oparotasuna ospatzen edo hori pentsatu nahi dugu guk.
Janoren tenplua garrantzitsua izan ohi zen, eta hiriaren erdigunean kokatu ohi zen. Tenpluaren ezaugarri nabarmenetako bat bere ateak ziren. Ateek aukera berrietara irekiera eta ziklo zaharren itxiera sinbolizatzen zuten. Tenpluaren ateak gerrako garaian irekita mantentzen ziren, eta horrek adierazten zuen Erroma gatazkan zegoela; aldiz, bake garaian itxi egiten ziren. Ateak irekita zeudenean, Jano aldaketa eta egoera berriak onartzeko prest zegoela uste zen. Aldaketa eta aukeren momentu bat zen. Ateen itxierak bestalde, egonkortasuna eta bakea sinbolizatzen zuen. Erromak lasaitasun eta segurtasunaz goza zitzakeen, mehatxuetatik urrun.
Gerra eta gatazka bereizi nahi ditugu. Eta bai, badakigu gerra egon badagoela, bakea deitzen den horretan ere, eta akaso bereziki hor. Honi buruz ari gara baina gaur, Gerra estatu neoliberalek, kolonialek eta patriarkalek beren azpikoak mobilizatu eta eliteen mesedetan jartzeko eta hiltzeko teknologia baita. Guda horien kontra jarraituko dugu lanean eta espero dugu jende gehiago biltzea ere horren bueltan. Mundura balizko gerra batean hiltzaile ez izateko umerik ekarri ez dituztenak, baina baita hurrengo belaunaldiak mundura ekarri dituztenak, beren haurrak ez hiltzeko esperantzan ekarri dituztela sinesten dugulako. Gure gogoan ditugu bereziki Palestinako eta Kurdistango biztanleak, baita hildako guztiak ere. Eta, Gerrarako prestatuko gara, baina egitura kolektiboak indartzen, Gerra etorriko ez balitz ere hurrengo gatazkan indartsuago egoteko.
Gatazkak suntsiketarekin batera, produkziotik ere badaukala badakigu eta bestela Jule Goikoetxea jainkosak ere noizean behin gogorazten digu. Gatazkak sortzen, bizitzen eta gorpuzten jarraituko dugu edo gure lema zaharrak esaten zuen moduan sortzen, eraldatzen eta elkarbanatzen. Hori posible egiteko baina, egonkortasun eta bake zikloak ere beharrezkoak ditugu. Horregatik gure sare afektibo, komunitario eta kooperatibo guztiak zaintzen eta bereziki hauek zaintzen dituztenak laguntzen jarraitu nahi dugu.
Errizomak bizi dezan, errizoman bizi gaitezen, lurra zaintzen eta kolektibizatzen dutenekin lanean jarraituko dugu, ezinbestekoa baita, zizare, onddo eta intsektuek egiten duten moduan lurra ongarritzea. Ereiten ere jarraituko dugu, lanaren burujabetza helburu duten proiektu kooperatiboak ereiten. KoopFabrikarekin 8. urte luzez jardun dugu honetan eta aurten 9. izango da, aldundiaren sostengu osoa kentzea erabaki duen arren; inoiz baino autonomoagoa, autoeratuagoa eta kooperatiboagoa izango den interkooperazio sinbiotiko batek egingo du posible.
Aurten beraz, Janoren tenplua irekita edo itxita egon beharko lukeen ez dakigu; eta ondo dago.
[Erreferentzia kuantiko bat erabili genezake hemen, baina aspertuta gaude, uste baitugu hurrengo hype hiperkapitalista hortik ere badatorrela. Aurten gainera, kuantikaren urtea edo Q urtea omen da; guk onartzen dugun Q bakarra Wu Ming-ena da].Akaso beste erreferentzia bat balia genezake. Jano izeneko ezohiko izar nano zuri bat aurkitu dute, ezohiko ezaugarriak dituena: bi aurpegi ezberdin ditu izar berean. Hemisferio batean hidrogenoa da nagusi, eta bestean helioa. Kosmosean topa daitezkeen aukera aniztasuna islatzen du, denak du tokia, arraroenak ere, eta guk arrarotasunaren aldeko militante izaten jarraituko dugu hurrengo urtean ere. McKenzie Wark jainkosak gure panteoian dantzatzen jartzen ikusi dugu aurten eta ezin dugu burutik kendu, berak lagunduko digu bide horretan hackerrago (aker gutxiago eta oker gehiago akaso) izaten.
Sareak berreskuratzen eta berrasmatzen jarraituko dugu, baina bizitza sareak direla jakitun, artikulu hartan idatzitako azken pasartea ekarri nahi dugu berriro, apur bat moldatua:
«Denontzat bizitza bizigarriak nahi baditugu, desiratzea ez da nahikoa, baina desiratzea ezinbestekoa da. Elkar zainduz eta gozatuz bizitza berriak irudikatu, gauzatu eta egonkortzea lortu behar dugu, diziplinaz. Ez dago alternatibarik!»
Bukatzen joanez (edo berriro hasiz), gorrotoaren kontra, indar kolektiboaz jarduten direnei omenaldia egitea ezinbesteko deritzogu. Faxismoak hartzen dituen forma ezberdinen aurrean, forma anitzekin egin beharko diogu aurre; ez dago sobran dagoenik. Bat ekartzearren baina, Kaleko Afari Solidarioen inguruan sortutakoari garrantzia berezia eman nahi diogu aurten. Doaz beraientzat gure besarkadarik beroenak.
Jarrai dezagun beraz urte bat gehiagoz hackerrarena, piratarena egiten, ozeano eta desertu zabalak zeharkatzen 60 urte beteko lituzkeen Iñigo Muguruza jainkoak gogorarazten zigun moduan. Orain atsedena gaurtik eta urte berriko zazpira arte.
https://www.youtube.com/watch?v=jqfhR6BGKxo
#Jano #kooperatibak #politeismoa #sareak #talaios #urteberria
https://etzi.pm/bizitza-berreskuratzeko-eta-berrasmatzeko-garaia/
-
Bizitza berreskuratzeko eta berrasmatzeko garaia
Solstizio garai hauetan Jano eguna eta horren aurrekoak markatzen ditugu Talaiosen egutegian. Jano trantsizioen jainko erromatar bat zen, trantsizioak markatzen zituenez, alde banatara begiratzen zuten bi buru edo bi atez irudikatzen zen.
Urtarrila (january) dena gurean, berari eskaintzen zitzaion. Etxanoko ermita erromanikoan adibidez badugu horren adibide bat. Bertan Jano agertzen da, mahai baten bueltan, ospakizun batean, musika eta maskarak tarteko, oparotasuna ospatzen edo hori pentsatu nahi dugu guk.
Janoren tenplua garrantzitsua izan ohi zen, eta hiriaren erdigunean kokatu ohi zen. Tenpluaren ezaugarri nabarmenetako bat bere ateak ziren. Ateek aukera berrietara irekiera eta ziklo zaharren itxiera sinbolizatzen zuten. Tenpluaren ateak gerrako garaian irekita mantentzen ziren, eta horrek adierazten zuen Erroma gatazkan zegoela; aldiz, bake garaian itxi egiten ziren. Ateak irekita zeudenean, Jano aldaketa eta egoera berriak onartzeko prest zegoela uste zen. Aldaketa eta aukeren momentu bat zen. Ateen itxierak bestalde, egonkortasuna eta bakea sinbolizatzen zuen. Erromak lasaitasun eta segurtasunaz goza zitzakeen, mehatxuetatik urrun.
Gerra eta gatazka bereizi nahi ditugu. Eta bai, badakigu gerra egon badagoela, bakea deitzen den horretan ere, eta akaso bereziki hor. Honi buruz ari gara baina gaur, Gerra estatu neoliberalek, kolonialek eta patriarkalek beren azpikoak mobilizatu eta eliteen mesedetan jartzeko eta hiltzeko teknologia baita. Guda horien kontra jarraituko dugu lanean eta espero dugu jende gehiago biltzea ere horren bueltan. Mundura balizko gerra batean hiltzaile ez izateko umerik ekarri ez dituztenak, baina baita hurrengo belaunaldiak mundura ekarri dituztenak, beren haurrak ez hiltzeko esperantzan ekarri dituztela sinesten dugulako. Gure gogoan ditugu bereziki Palestinako eta Kurdistango biztanleak, baita hildako guztiak ere. Eta, Gerrarako prestatuko gara, baina egitura kolektiboak indartzen, Gerra etorriko ez balitz ere hurrengo gatazkan indartsuago egoteko.
Gatazkak suntsiketarekin batera, produkziotik ere badaukala badakigu eta bestela Jule Goikoetxea jainkosak ere noizean behin gogorazten digu. Gatazkak sortzen, bizitzen eta gorpuzten jarraituko dugu edo gure lema zaharrak esaten zuen moduan sortzen, eraldatzen eta elkarbanatzen. Hori posible egiteko baina, egonkortasun eta bake zikloak ere beharrezkoak ditugu. Horregatik gure sare afektibo, komunitario eta kooperatibo guztiak zaintzen eta bereziki hauek zaintzen dituztenak laguntzen jarraitu nahi dugu.
Errizomak bizi dezan, errizoman bizi gaitezen, lurra zaintzen eta kolektibizatzen dutenekin lanean jarraituko dugu, ezinbestekoa baita, zizare, onddo eta intsektuek egiten duten moduan lurra ongarritzea. Ereiten ere jarraituko dugu, lanaren burujabetza helburu duten proiektu kooperatiboak ereiten. KoopFabrikarekin 8. urte luzez jardun dugu honetan eta aurten 9. izango da, aldundiaren sostengu osoa kentzea erabaki duen arren; inoiz baino autonomoagoa, autoeratuagoa eta kooperatiboagoa izango den interkooperazio sinbiotiko batek egingo du posible.
Aurten beraz, Janoren tenplua irekita edo itxita egon beharko lukeen ez dakigu; eta ondo dago.
[Erreferentzia kuantiko bat erabili genezake hemen, baina aspertuta gaude, uste baitugu hurrengo hype hiperkapitalista hortik ere badatorrela. Aurten gainera, kuantikaren urtea edo Q urtea omen da; guk onartzen dugun Q bakarra Wu Ming-ena da].Akaso beste erreferentzia bat balia genezake. Jano izeneko ezohiko izar nano zuri bat aurkitu dute, ezohiko ezaugarriak dituena: bi aurpegi ezberdin ditu izar berean. Hemisferio batean hidrogenoa da nagusi, eta bestean helioa. Kosmosean topa daitezkeen aukera aniztasuna islatzen du, denak du tokia, arraroenak ere, eta guk arrarotasunaren aldeko militante izaten jarraituko dugu hurrengo urtean ere. McKenzie Wark jainkosak gure panteoian dantzatzen jartzen ikusi dugu aurten eta ezin dugu burutik kendu, berak lagunduko digu bide horretan hackerrago (aker gutxiago eta oker gehiago akaso) izaten.
Sareak berreskuratzen eta berrasmatzen jarraituko dugu, baina bizitza sareak direla jakitun, artikulu hartan idatzitako azken pasartea ekarri nahi dugu berriro, apur bat moldatua:
«Denontzat bizitza bizigarriak nahi baditugu, desiratzea ez da nahikoa, baina desiratzea ezinbestekoa da. Elkar zainduz eta gozatuz bizitza berriak irudikatu, gauzatu eta egonkortzea lortu behar dugu, diziplinaz. Ez dago alternatibarik!»
Bukatzen joanez (edo berriro hasiz), gorrotoaren kontra, indar kolektiboaz jarduten direnei omenaldia egitea ezinbesteko deritzogu. Faxismoak hartzen dituen forma ezberdinen aurrean, forma anitzekin egin beharko diogu aurre; ez dago sobran dagoenik. Bat ekartzearren baina, Kaleko Afari Solidarioen inguruan sortutakoari garrantzia berezia eman nahi diogu aurten. Doaz beraientzat gure besarkadarik beroenak.
Jarrai dezagun beraz urte bat gehiagoz hackerrarena, piratarena egiten, ozeano eta desertu zabalak zeharkatzen 60 urte beteko lituzkeen Iñigo Muguruza jainkoak gogorarazten zigun moduan. Orain atsedena gaurtik eta urte berriko zazpira arte.
https://www.youtube.com/watch?v=jqfhR6BGKxo
#Jano #kooperatibak #politeismoa #sareak #talaios #urteberria
https://etzi.pm/bizitza-berreskuratzeko-eta-berrasmatzeko-garaia/
-
Telegram eta kapitalismo digitalaren arteko besarkada goxoa?
- Telegram eta xAI-ren (Elon Musk) arteko aliantza inflexio-puntu bat da. xAI-k garatutako Grok txatbot-aren integrazioarekin, Telegram kapitalismo digitalaren eragile garrantzitsuenetakoaren ondoan kokatuko litzateke.
- Hobekuntza funtzional soila izatetik urrun, lankidetza horrek zentralizaziorako, datuen estraktibismorako eta erabiltzailearen esperientzia merkantilizatzeko joera indartuko luke.
- Hala, Telegram-ek atzean utziko luke neutraltasun teknologikoaren aldeko edozein asmo, eta bat egingo luke kontrola interes kolektiboaren gainetik lehenesten duen ereduekin.
Telegram kapitalismo digitalaren paradigmen barruan erabat xurgatzea, joera kezkagarri baten konstatazioa izango litzateke. WhatsApp-en aurrean babesleku gisa hasi zena, libreago, seguruago eta etikoago gisa saltzen zena, zentralizazio, opakutasun eta kontrol dinamika berdinak erreplikatzen amaitu du (eta kasu batzuetan baita okertuz ere). Gaur egun, Telegram-en eta WhatsApp-en arteko desberdintasun bakarra, estetikoa baino ez da.
Grok ez litzateke Telegram-en egongo inor ahalduntzeko, baizik eta berritasun itxura hartuta datuak, klikak eta arreta zukutzen jarraitzeko. Bere presentziak ez lioke erabiltzaileen eskaera bati erantzungo, baizik eta interneteko txoko posible guztiak monetizatzeko enpresa logikari. Jokaldi horrekin, Telegram-ek beste urrats bat emango luke ingurune itxi, estraktibista eta interes komertzialen menpeko bihurtzeko bidean.
Funtzionalitate futuristez mozorrotuta, hori bai.
Pavel Durov, mito libertarioa?
Urte luzez, Pavel Durovek outsider teknologikoaren irudia landu nahi izan du, kontu handiz eraikia: enpresaburu “idealista” bat, sektoreko erraldoiak desafiatzen dituena pribatutasunean oinarritutako ustezko etika batetik.
Baina errealitatea beti izan da uherragoa. Telegram ez da inoiz izan uste genuen bezain segurua. Muturretik muturrerako zifratzea, adibidez, ez da plataformako araua, baizik eta “txat sekretuak” deiturikoei erreserbatutako aukera bat (gutxiegi erabiltzen duguna), gainerako elkarrizketetan, taldekoetan barne, sarbide zuzen eta gardena du.
Gainera, nahiz eta Telegram-ek Meta eta beste teknologia enpresa batzuk kritikatu dituen datuen ustiapenagatik, bere metadatuak pilatu ditu “zerbitzua hobetzeko” aitzakiarekin. Grok-ekin, praktika hau fase berri batera pasatuko litzateke: adimen artifiziala datu bilketa hori justifikatzeko eta “zerbitzu adimendun” gisa merkaturatzeko koartada perfektua bihurtuko lukeelako.
Baina, oinarrian, jarraipen masiboan eta erabiltzaileen hipersegmentazioan oinarritutako negozio-eredua besterik ez da.
Kakaztea bide-orri gisa: Doctorowek arrazoi du
Telegram-ekin gertatzen ari dena, bat dator Cory Doctorowek enshittification (euskaraz kakazte) deitzen duen horrekin: plataforma baten degradazio progresiboa, hazkunde ekonomikoaren izenean. Patroia beti bera da. Lehen fasean, erabiltzailea konkistatzen da, askatasunaren, neutraltasunaren eta altruismoaren izenean. Bigarrenean, enpresak eta inbertitzaileak erakartzen dira, erabiltzaile oinarri “leiala” erakutsiz. Hirugarrenean, bi alderdiei zukua ateratzen zaie Grok bezalako tresna manipulatzaileen bidez.
Akordio berri hau gauzatzen bada, Telegram argi eta garbi pasatuko zen lehen eta bigarren fasetik hirugarren fasera.
Ondorioz, Grok Telegram-en sartzea ez litzateke izango arazoak konpontzeko, baizik eta berrikuntzaz mozorrotutako diru sarrera berri bat sortzeko.
Aitzakia iraungi zaigu: Whatsapp (edo Meta) bezain txarra da
Telegram erabiltzen jarraitzeko behin eta berriz erabiltzen dugun argudioetako bat da “gutxienez ez dela Whatsapp”. Kontsolamendu hori arazoaren ikuspegi erredukzionistan oinarritzen da: kontua ez da jabeak Zuckerberg edo Durov izena duen, baizik eta sistema nola dagoen egituratuta. Telegram WhatsApp bezain zentralizatua dago eta Durovek erabateko kontrola du bere arkitekturan, erabakietan eta datuetan. Alde nagusia da oraindik baduela aura “alternatibo” bat, beste plataforma batzuek jasotzen dituzten kritika askotatik ihes egiteko aukera ematen diona.
Telegram gobernuekin lankidetzan hasten denean edo hirugarrenei datuak saltzen hasten denean, saihestezina izan zela esango dugu? Erauzketa-logika onartzea tresna modernoak erabiltzearen prezioa izatea onartuko dugu?
Grok ez da etorkizuna, sistema agortu baten sintoma baizik
Grok Telegram-era eramateak ez luke komunikazio digitalaren etorkizuna irudikatuko, plataforma zentralizatuen porrota baizik. Agortutako eredu bat marketin teknologikoko geruza batekin edertzeko enegarren saiakera izango litzateke. Baina historia jada ezagutzen dugu: askatasun gisa hasten dena, giltzarrapopean amaitzen du; alternatiba gisa jaiotzen dena, sarri, kopia gisa hiltzen da.
Telegram eta Grok binomioa ez litzateke berrikuntza bat izango, ohartarazpen bat baizik.
Signal ez da nahikoa: kaiola aldatzea ez da libre izatea
Deskonposizioaren aurrean, askok Signal seinalatuko dute alternatiba gisa. Eta nahiz eta egia den pribatutasun eredua askoz sendoagoa dela, bere arkitektura zentralizatua izaten jarraitzen du. Signal fundazio jakin baten borondatearen menpe dago, bere zerbitzari kodea ez da guztiz askea eta ez dio erabiltzaileari azpiegituraren gaineko benetako kontrolik eskaintzen.
Praktikan, beste kaiola bat da, nahiz eta urdinez margotuta dagoen.
Beharrezkoa dena ez da aplikazio hobea, egitura deszentralizatua duten proiektuak baizik, CEO baten edo zuzendaritza-batzorde baten apeten mende ez dagoena.
Goazen lagunok!
Hor sartzen da Matrix, Element edo FluffyChat bezalako bezeroekin sare federatuak, burujabeak eta erresilienteak sortzea ahalbidetzen duen protokoloa.
Distira gutxiago du? Segur aski. Konpromiso gehiago eskatzen du? Dudarik gabe. Baina sedukzio, kontrol eta traizio zikloa hausten duen bide bakarrenetakoa dela iruditzen zait.
Plataforma zentralizatuen egoerari aurre egiteko irtenbide koherente bakarra deszentralizazioaren alde egitea baita, alderdi guztietan: komunikazioa, azpiegitura, gobernantza eta garapen teknologikoa. Deszentralizazioa ez da soilik kontu tekniko bat, baizik eta tresna politiko bat boterea birbanatzeko eta komunitateen autonomia indartzeko. Merkantzia gisa tratatzen gaituzten sareen aurrean, komunitate eta subjektu gisa aitortuko gaituzten alternatibak eraiki behar ditugu. Guk geuk. Hack.in#badakigu elkartean oso argi geneukan: teknologia herritik, herriarekin eta herriarentzat.
Hasiko gara gure etxea eraikitzen?
Goiburuko argazkia: Jens Cederskjold, CC BY 3.0.
#ekonomia #etorkizuna #Fedibertsoa #matrix #politika #signal #teknologia #telegram