#kulturazientifikoa — Public Fediverse posts

Homeopatiak ez duela ebidentzia zientifikorik berretsi du sendagaien Espainiako agentziak.

👉 Xehetasunak, @ElhuyarZientzia n:
https://zientzia.eus/artikuluak/homeopatiak-ez-duela-ebidentzia-zientifikorik-berretsi-du-sendagaien-espainiako-agentziak/
#kulturazientifikoa #sasizientzia #osasuna

Hau da, hau, luxua! Bi orritan, eta @javierarmentia ren konpainia noblean! Eskerrik asko, Itsaso Jauregi, gero eta azkarrago doan mundu honetan, gertakizunei patxadaz begiratzeko eta interpretatzeko tartea emateagatik.

#ArtemisII misioaz, kritikoki, @berria n: "Espazioaren konkista" https://www.berria.eus/bizigiro/espazioaren-konkista_2156749_102.html

#kulturazientifikoa #zientzia #politika #espazioa

Hau da, hau, luxua! Bi orritan, eta @javierarmentia ren konpainia noblean! Eskerrik asko, Itsaso Jauregi, gero eta azkarrago doan mundu honetan, gertakizunei patxadaz begiratzeko eta interpretatzeko tartea emateagatik.

#ArtemisII misioaz, kritikoki, @berria n: "Espazioaren konkista" https://www.berria.eus/bizigiro/espazioaren-konkista_2156749_102.html

#kulturazientifikoa #zientzia #politika #espazioa

Hau da, hau, luxua! Bi orritan, eta @javierarmentia ren konpainia noblean! Eskerrik asko, Itsaso Jauregi, gero eta azkarrago doan mundu honetan, gertakizunei patxadaz begiratzeko eta interpretatzeko tartea emateagatik.

#ArtemisII misioaz, kritikoki, @berria n: "Espazioaren konkista" https://www.berria.eus/bizigiro/espazioaren-konkista_2156749_102.html

#kulturazientifikoa #zientzia #politika #espazioa

Hau da, hau, luxua! Bi orritan, eta @javierarmentia ren konpainia noblean! Eskerrik asko, Itsaso Jauregi, gero eta azkarrago doan mundu honetan, gertakizunei patxadaz begiratzeko eta interpretatzeko tartea emateagatik.

#ArtemisII misioaz, kritikoki, @berria n: "Espazioaren konkista" https://www.berria.eus/bizigiro/espazioaren-konkista_2156749_102.html

#kulturazientifikoa #zientzia #politika #espazioa

Hau da, hau, luxua! Bi orritan, eta @javierarmentia ren konpainia noblean! Eskerrik asko, Itsaso Jauregi, gero eta azkarrago doan mundu honetan, gertakizunei patxadaz begiratzeko eta interpretatzeko tartea emateagatik.

#ArtemisII misioaz, kritikoki, @berria n: "Espazioaren konkista" https://www.berria.eus/bizigiro/espazioaren-konkista_2156749_102.html

#kulturazientifikoa #zientzia #politika #espazioa

Postontzian aurkitutako #oparia : hil honetako #Irria, Enrique Morenteren azal zoragarriarekin, eta, erdiko bi orrietan, zientziako infografia, Ane Arzelusen marrazkiekin: "Txoriak txoriburuak dira?"
#kulturazientifikoa #haurrak

Einsteinen lana azaltzen duen film bat, 1923koa! Zientzia-dibulgazioko lehen dokumentalerako bat da
https://youtu.be/bsR1DSHTXSo?si=J4Th0pSFI8Vbda9x
#fisika #zinema #kulturazientifikoa

Plazer baduzue, eskura duzue #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakia:
🔹Berri onak editorialean
🔹Osasunaren baldintzatzaile komertzialak
🔹Larreen garrantzia
🔹@aranzadi ko Juantxo Agirre Mauleoni elkarrizketa sakona
🔹@ileturia Adituren berritasunez
🔹Erizainaren eskularruei buruzko istorioa
🔹EHUren Kimika fakultatearen 50.urteurrena...

👉 Osorik irakurgai: https://zientzia.eus/aldizkaria/360/

👉 Harpidetu, urteko 28 €-tan:
https://zientzia.eus/harpidetza/
#kulturazientifikoa #feminismoa #euskara #zientzia #teknologia

Zelako zientzia behar dugu?

Zientzia maite dugunontzat gaurko eguna berezia da: Azaroaren 10ean Pakea eta Garapenaren aldeko Zientziaren Nazioarteko Eguna da. Egun hau UNESCOk sortu zuen zientziak gizartean duen zeregin garrantzitsua nabarmentzeko, baita sortzen ari diren zientzia-gaiei buruzko eztabaidetan herritarrak inplikatzeko beharra ere.; eta zientziak gure eguneroko bizitzan duen garrantzia azpimarratzeko. Aurtengo leloa «Konfiantza, eraldaketa eta etorkizuna: 2050erako behar dugun zientzia» da, datozen hamarkadetako eskaerak asetzeko beharrezkoa izango den zientzia motaz —eta zientziaren eta gizartearen arteko harremanaz— hausnartzeko asmoarekin. Hauek dira helburuak: gizarteak kontzientziatzea zientziak gizarte baketsu eta iraunkorrentzat duen eginkizunaz; jakintza partekaturako eta lankidetza zientifikorako nazioko eta nazioarteko elkartasuna sustatzea; zientzia gizarteen onurarako erabiltzeko nazioko eta nazioarteko konpromisoa berritzea; eta zientziaren erronkak aurkeztu eta lan zientifikoaren babesa sustatu. Informazio gehiago, gazteleraz edo frantsesez.

Orain dela bi urte, konfiantza izan zeun ardatz egun honek eta horren inguruan hausnartu nuen. Ez zait kasualitatea iruditzen, 25 urte barru non egon nahi dugun hausnartzeko, UNESCOk erabiltzen duen lehen hitza konfiantza izatea. Kultura zientifikoaren sustapenean benetan lan egiten dugunok argi dugu gakoa gizartearen konfiantza lantzea dela. Euskal gizartearen zientziari buruzko pertzepzioa aztertertzerakoan, nire ondorio nagusia hori izan zen: zientziaren buruzko iritzietan pitzadurak daude, konfiantza sendotu behar da. Hortaz, galdera argia da, orain egiten ari garenak 25 urte barru hori indartzeak dakar? Hartu kafepintxo bat, ze erantzuna ez da oso atsegina izango, eta, nolabait, orekatu behar dugu hori.

Sentsazioa daukat erakunde akademiko-zientifikoetan, ikerkuntza-zentruetan eta antzekoetan kultura zientifikoaren sustapena, zientziaren balio zintzoak praktikatzea eta gizartearekin bi-norantzazkoen zubi-lanak egitea bazterreko zerbait dela. Teorian bai, gehienek diote “ebidentzietan oinarritutako erabakiak hartzen dituen gizarte kritiko baten alde lan egiten dugu”  baina ez dutela barneratuta horrek dakarrena. Horrek suposatzen duen lana azpibaloratzen eta gutxiesten da, ez dira baliabide material eta sinbolikorik jartzen eta ustezko konpromezu hori ez da islatzen erakundeen barne-antolaketan eta barne-bizitzan. Zerbait ludiko-dibertigarri bezala jotzen da, txantxa bat, benetako lanekin konparatuta. Lan eta funtzio txikiago bat da, kutxatila bat betetzeko. Askotan gizartearen kultura zientifiko eskasaz kezatzen gara, baina balio horiek iparrorratz izan beharko luketen erakundeetan eta bere arduradunetan, egoera negargarria da.

Zergatik ateratzen diren gauzak eta, batzuetan, formatu oso interesgarriak eta baliagarriak egiteko gai garen? Bada, kultura zientifikoa benetan lantzen dugunok duen garrantziaz oso jakitun garelako. Militatu egiten dugu eta erakundeek jartzen ez duten hori, egiturazko nagikeri eta utzikeri hori, konpentsatu egiten dugulako. Gehienetan, kostu eta higadura pertsonal handi batekin. Ez da batere atsegina ikustea oztopoak besterik ez dizkizutela jartzen (batzuk agerikoak, beste batzuk disimulatuak) eta ondo ateratzen denez, ludiko-dibertigarria gainditzen duela benetako eragin bat sortuz, gutxietsi eta oztopatu duten horiek dominak jartzen dituztela. Beno, hori publikoan, zeren pribatuan destainaz begiratzen jarraitzen dute. Eta, hala ere, lan egiten dugu kultura zientifikoa sustatzeko, batzuetan gogoz, beste batzuetan, ez horrenbeste, jokoan gehiegi dugulako. Arduraz jokatzen dugulako, honetan ustez ari diren guztiek egiten ez badute ere.

Badakit egiten dudan diagnosia ez dela batere atsegina, baina zintzoak izan behar dugu egin behar duguna egiten hasi nahi badugu. Badago halako beldur bat onartzera zientzian lan egiten dutenak, erakunde akademikoak eta gizartea ez daudela trebatuta egiteko kultura zientifikoa sustatzeak eta gizartea zientzian inplikatzeak suposatzen duena. Baina ukapen horretatik atera ezean, egiten dena azalekoa izango da.

Horregatik nire dibulgazio-proposamena, bai norbanako bezala praktikatzen dudana, bai “ardura” horiek ditudan erakundearentzat martxan jarri ditudanak, horrenbeste barne eta kanpo erresistentzia eta destaina jasotzen ditu batzuen partetik, baina, era berean, horren gustora eta gogotsu jasotzen duten beste askok. Ze, azken finean, botere kontu bat da eta orain arte ezagutzaren monopolioa izan dutenek ez dute nahi beren kortijoa kolakan jartzea.

Konfiantza sortzeko eta indartzeko zintzotasuna, gertutasuna eta apaltasuna ezinbestekoak dira. Ezagutza pertsona jakintsu eta erudituen esku bakarrik dagoela, jenio gutxi batzuen zerbait dela, baztertu behar da eta pertsona guztien esku jarri, bakoitzari bere gaitasunen arabera azalpen hori doituta. Ikertzaileok gure jakinmina gizartearen esanetara jarri behar dugu, gizarte bezala ditugun erronkei aurre egiteko eta aurre hartzeko. Eta hori egiteko oinarrizko ikerkuntza bultzatu behar bada, erronka horiek ulertzeko gure ezagutzan hutsune potoloak daudelako, azaldu behar dugu ezagutza-korpus teoriko bat sortu behar dugula, ulertzeko nondik den eta nondik ez den, gero aplikatu ahal izateko. Bada garaia ikertzaileak gure buruak gizartearen parte bezala ikustea eta ez (gainetik) gauden aparteko talde bat bezala. Guzti hori oinarri hartuta sortu ditut kontakizun berriak, doitu dut zer motako dibulgazioa eta komunikazioa egin eta aztertu dut nondik jo beharko genukeen. Zorionez, emaitzak eta ebidentziak alde ditut, marmartiak marmarti. Zeren, dibulgazioa ez da ludiko-dibertigarria, kontu txikiago bat. Zehaztasun handiarekin planifikatzen, lantzen eta gauzatzen den oinarrizko funtzio bat da. Saladie et al. (2025) zitatuz “zientziaren elkarrizketa soziala edozein kultura modernoren ezinbesteko parte izatearekin batera, eta zientzia komunikazioa norbanakoen, erakundeen eta nazioen ongizaterako garrantzitsua izatearekin batera, zientzia komunikatzaileak gure gizarteetan paper erabakigarriaren eragile bihurtzen ditu”.

Zelako zientzia behar dugu? Nire ustez, gertukoa, giro onekoa, benetazkoa, sustraitua, askotarikoa, ekitatiboa, inklusiboa eta irisgarria, jendearekin eta jendearentzat. Eta ez 25 urte barru, jada egin badezakegu, primeran. Horretan nabil lanean aspalditik, oztopoak oztopo, zeren ez dugu ahaztu behar, zientziaren aurrerakuntzetan eta sortzen dituen onuretan parte hartzea giza eskubide bat dela.

#dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

Antizientzia misoginoa (eta aporofoboa)

Eskuin muturrak eta muturreko eskuinak bere agenda inposatzen jarraitzen du, emakumeen eskubideak erasotzen, ebidentzia guztiak bihurrituz eta, oinarrian, zientziaren aurkakoa dela erakutsiz. Pasaden astean jorratu nuen Trumpek parazetamolarekin egindakoa ez dela txantxen hartzekoa. Aste honetan, Espainiako Alderdi Popularrak eta VOX jomugan izan dituzte, Madrilen, abortu-eskubidea eta, Andaluzian, emakumeen osasun-eskubidea. 

Trumpek emakumeei esan zien mina jasan behar zutela, parazetamola hartu ordez, ze bestela haurrak kaltuko zituzten. Madrilen, onartu dute haurdunaldia eten baino lehenago ebidentziarik ez duen desinformazioa ematea emakumeei, haiek beldurtzeko eta bere eskubidea askatasunean ez erabiltzeko, esanez inor ez dela informazioa ematearen aurka egon behar. Hain zakarra izan da, El Pais egunkariaren editoriala argi esan zuela: “Abortua eta antizientzia-populismoa”. Andaluzian, jakin da bularreko minbiziaren baheketa modu okerrean egiten ari direla, eta agintarien erreakzioa paternalismo eta ergelkeriaren artean mugita da. Inongo dimisiorik eta kargu-uzterik ez egotea, pixka bat egoeraren egoera adierazten du, tamalez.

Pentsa dezakegu AEBtan edo PPk gobernatzen dituen erkidegoetan halako gauzak gertatzea ez digula eragiten, ez dela hona helduko, baina oso kezkatuta nauka. Erabiltzen ari diren prozedura berdina izaten ari da, ez dakit modu guztiz koordinatuan, baina patroia argia da. Ebidentziak eta horien erabilera arbuiatu, bihurritu eta gaizki erabili, beren ezereztasuna eta gaiztakeria disimulatzeko eta, horrela, beren ideología erreakzionarioa inposatzeko eta, bidean, zientzia eta bere sinesgarritasuna zalantzan jarriz.

Trump gobernura heldu zenean urte hasieran, dibertsiate, ekitate eta inklusio politiken aurka egin zuen, ezabatuak izan zirenak berriro ezabatzeko, bere mundu-ikuskerari oztopo baitira. Aurreko guztia, bide horretan sakontzea da: gustoko ez dituztenen bizi-baldintzak okertzea eta baztertzea, mendekoak bilakatuz. Guzti hori ebidentzien aurka egiten duenez, ebidentziak lortzea oztopatzen dute eta ebidentziak modu sinesgarri, zehatz eta zorrotz batean lortzen duen euskarriari, zientziari, sinesgarritasuna kentzen diote. Eta ezin badiote sinesgarritasuna kendu, tira, sasiebidentziak asmatzen dituzte dena lokazteko.

Bi urte t’erdi baino gehiago pasa da zientziekin arazo bat genuela idatzi nuenetik. Hitzez hitz berresten dut esandakoa eta oraindik nire buruarekin harritzen naiz batzuetan nola asmatzen dudan ikustean. Artikulu horretatik honako hau berreskuratu nahiko nuke “Aurretik ditugun erronka handiei eta txikiei heltzeko zientziak aintzat ez hartzea edo zientzien garrantzia mugatzea erabaki suizida da, batez ere periferientzat”. Zientziazaleok jakin badakigu, eta pazientziarekin pairatzen dugu, mugimendu emanzipatzaileek sasizientziekin jolasteko duten jitea eta “zientzia ofizialaz” duten mesfidantza. Ez dakit ze ebidentzia gehiago behar dugun jarrera horiek eskuin muturraren Troiako zaldia direla argi ikusteko eta metodo zientifikoa besarkatzeko. Herrigintzan jarduten dugunok jakin badakigu, eta etsipenez geure onetik ateratzen gaituzte, zientzian jarduten dutenen epeltasuna eta zientzia-ez-da-politikarekin-nahastu-behar mantra. Ez dakit ze ebidentzia gehiago behar dugun jarrera horiek antizientziaren Troiako zaldia direla argi ikusteko eta militantzia besarkatzeko.

Antizientzia politikoa den heinean, behingoz, batzuk epeltasuna alde batera utzi beharko dute, besteek zientzietan duten susmoak uxatu beharko dituzte, eta zientzia politikoa dela naturaltasunez aldarrikatu eta praktikatu behar dugu. Denok bizitzea merezi duten bizitzak baititugu jokoan.

#dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

Parazetamolak sendatzen ez duen buruko mina

Donald J Trumpek, AEBtako 45. Eta 47. Presidenteak, berriro ere zientziaren aurkako eraso bat burutu du. Oraingoan, haurdunaldian parazetamola hartzea eta autismoa lotu ditu bere argitasuna oinarri hartuta. Nori axola zaizkio ebidentziak Trumpen eta bera bezalako jendilajearen iritziak ditugunean?

Gai honetan karikaturan, suminduran edo sarkasmoan erori gintezke. Edo gutxietsi halako ateraldiek duten eragina eta barreiapena. Pentsa dezakegu hain agerikoa dela halako baieztapenak zentzugabeak direla, oso fanatizatua izan behar duzula sinisteko. Eta, iruditzen zait, akats bat dela hori, ze joko-zelaia eta joko-arauak manipulatuta dituzte beren onurako.

Aurreko batean aipatu nuen azken bi urteetan nabarmen gora egin dutela txertoak eta autismoa lotzen duten pertsonen kopurua, apalagoa EAEn, oso argi Estatuan. Trumpek, bere jarraitzaileek eta enparauek mundu osoan zehar zabaldu duten mezu bat da hori, txertoen eta autismoaren arteko harremana. Kontrolatzen dituzten medio, sare-sozial eta garroen bitartez, mezu hori gero eta gizarte-geruza gehiagotan zabaldu dituzte, tantaka-tantaka, sirimiri azido baten antzera, iritzi-publikoaren jarrerak beren ideiatara doituz. Ez litzateke harritzekoa gero eta gehiago gure gailuetan jasotzea parazetamola eta autismoa lotzen duten (anti)informazio, iritzi-emaile eta hitzaldiak, dena delakoek “ezkutatzen dutena” argitzen. Txertoekin gertatu dena ikusita, iritzi publikoa nola aldatu den ikusita, niri argi gelditzen zait oso ondo koipeztatutako makinaria dutela bere mezuak agendan kokatzeko eta zabaltzeko. Gai badira hain agerikoak diren gezurrak lotsagabe zabaltzeko, ebidentzia eta literatura zientifikoen aurka, nola ez dituzte, bada, kokatuko gure agendetan sotilagoak diren gezurrak edo ebidentzia hain argiak ez dituzten gaiak?

Arazo erraldoi batean sartuta gaudela ez daukat zalantzarik, baina ez dut etsipenean jauzi nahi, konponbidea kultura zientifikoa sendotzearekin etorriko baita. Ez da errezeta konplikatua ezta iraultzailea, hainbatek aspalditik diogun zerbait baita. Nire kezka hortik dator: batzuk bakarrik kontzeptu huts bezala erabiltzen dutela, ez dutela barneratzen kultura zientifikoa sustatzeak eta sendotzeak inplikatzen dutena. Edo, kezkagarriagoa dena, egin behar dena eta nola egin behar den argi dugunoi traba egitea, beste helburu, klabe eta koordenada batzuk lehenesten dituztelako.

Hala ere, esan bezala, ez dago tarterik etsipenarentzat ezta fokua galtzeko. Bezain beste eta bezain bestetan matraka emango dugu, saiatuko gara eta jarraituko dugu bidea zein den erakusten eta bide hori jorratzen: zientziaren balio zintzoak aldarrikatzea eta praktikatzea. Hain sinplea eta hain zaila aldi berean. Batera egiten dugu?

#dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

Aurten ere Euskadi Irratiko Baipasa saioan izango naiz, hilean behin. Aritu nahi nuke bizi eta jakingarri, arin eta zorrotz, ikuspegi zabal eta inklusiboarekin, eta helburu nagusi batekin: entzuleei laguntzea gai zientifiko-teknologikoetan burujabe izan gaitezen, espiritu kritikoa erne izan dezagun, eta mugimendu totalitaristei aurre egiteko tresnak eskura ditzagun
#kulturazientifikoa #antifaxista

📢EXTRA, EXTRA!!

Kalean da #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakia, gai jakingarriz eta irudi ederrez betea:
🔹Iratiko zentinelak: likenak eta goroldioak #goroldion
🔹Mirene Begiristain ekonomialari feministari elkarrizketa
🔹Ariketa fisikoa, sendagarik onena
🔹Vera C. Rubin
🔹Ainhoa Lataturen lekukotza
🔹AA gailuak @ileturia
🔹analisiak: generoa eta medikuntza
🔹 Gai Librean...

👉 https://aldizkaria.elhuyar.eus/azken-zenbakia/

HARPIDETZA: 28 € urtean

#zientzia #kulturazientifikoa #pentsamendukritikoa #feminismoa

Zientzia-populismoa

Abuztuan zehar, sute asko, handiak eta beldurgarriak izan dira Iberiar penintsulan, batez ere, Ourense (Galiza), Leon eta Zamoran (Leongo Herria). Sute horien arrazoiak bilatzeko orduan, klima-larrialdia, basoen egoera eta prebentzio- eta suteen itzaltze-baliabide urriak aipatu dira Estatu espainolean, arin bilakatu den alderdi-eztabaida zaratatsu bat. Irudiak beldurgarria izan dira, zalantzarik gabe, baina beste kezka bat piztu zait lekukotasunak entzuten. Askotan halako adierazpenak entzun ditut “arau asko daude eta ez digute lehen egiten ziren gauzak egiten uzten”, “basoa kudeatzeko gure nagusiei entzun behar zaie, horiek baitira dakitenak”, “beti horrela egin da eta ez da ezer gertatu” eta halakoak. Zientzia-populismoan maldan behera irrist egin dezakegu halakoekin.

Zientzia-populismotzat jotzen da aurrez aurre jartzea, batetik, pertsona arruntak eta sen ona eta, bestetik, akademia-eliteak eta jakintza zientifikoa. Populismo mota honek elite akademikoak kritikatzen ditu, ikerketa zientifikoetan oinarritutako erabakiak zalantzan jartzen ditu eta iradokitzen du zientziaren baieztapenak herriaren sen ona baino gutxiago direla. Zientzia-populismoa zientzian konfiantza gutxiagorekin harremana du eta ahultzen du konfiantza-publikoa zientzian.

Aurreko batean hona ekarri nituen Hego Euskal Herriko herritarren ikuspuntuak zientziari buruz. Bertan, gai honi buruz galdetu zen, “Gure gizarteak konfiantza gehiago izan beharko luke sen onean ikerketa zientifikoetan baino” galderarekin. Guztiz kontra %12, nahiko kontra %36, ez alde ezta kontra %33, nahiko alde %14, guztiz alde %4, ez daki/ez du erantzuten %1. Hau da, ia erdiak konfiantza gehiago du zientzian sen onean baino, bostetik ia batek sen onaren alde egiten du, eta heren batek maila berdinean jartzen ditu. Ez dira lasai egoteko emaitzak.

Gure sen onean konfiantza izatea, hau da, gure intuizioaz fidatzea, ez dirudien bezain ideia ona. Ados onenak garela eta denaz jakin dakigula baina irudipen hutsa da. Gure garuna eboluzio-testuinguru jakin bati aurre egiteko moldatu da eta horrek isuri asko eragin dizkigu. Horietako hainbat bizi nahi badituzue, Helena Matutek Bidebarrietan emandako hitzaldi hau (gaztelaniaz) gomendatzen dizuet. Matutek esan zuen bezala, isuri horiez jakitun izan behar dugu eta tentuz ibili jasotzen dugun informazioarekin.

Ingurumen-kudeaketan “ibaiak garbitu behar dira”, “basoak garbitu behar dira” eta halakoak entzuten ditugu askotan. Noski, biologia egin nuenez, niri alarma guztiak pizten zaizkit halakoekin. Zer diote ebidentziak? Ba “garbitzea” kalterako direla. Baina ingeniari edo suhiltzaileek kontrakoa esango lukete. Hemen bi ertzekin egiten dugu topo: jakintza-arloen arteko hierarkizazioa eta zertarako nahi ditugu basoak (edo lurzoruaren erabilera). Ez daukat ezagutza nahikorik gai honetan sakon sartzeko eta ziur aditu bikainak daudela lurzoruaren erabilera, basoen kudeaketa eta ekosistemen osasunari buruz. Baina jakin badakit, desatseginak eta frustragarriak izateaz gain, pairatu izan baititut, jakintza-arloen arteko talkek konfiantza apaltzen dutela. Gainera ditugun isuri kognitiboak gehitzen baditugu, gaia korapilatzen da,  balioa emango baitiegu gure aurreiritziak baieztatzen dituzten iritziei, izan adituenak, izan herritarrenak.

Gai hau arantzatsua bada ere, aurre egin behar diogun gertaera bat da. Kultura zientifiko gehiagorekin, bai akademian gehiago eta hobeto praktikatuz, bai gizartean zabalduz. Eta kafepintxo batekin bada, askoz hobeto. Horretarako dago blog hau, ezta?

#dazientziat #dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

🟣 Menopausiarako test eta produktu komertzialen arriskua salatu du BMJk:
🔸 hormonen maila neurtzen duten testak alferrikakoak dira; diagnostikoa klinikoa da
🔸 tratamendu komertzialek ez dituzte segurtasun-arauak betetzen
🔸 baieztatu du tratamendurik onena ez dela zenbakiekin hasten, baizik eta entzunaz
👉 Xehetasunak eta erlazionatutako informazio gehiago, #Elhuyar aldizkarian:
https://aldizkaria.elhuyar.eus/albisteak/menopausiarako-test-eta-produktu-komertzialen-arri/
#menopausia #merkatua #kulturazientifikoa

Hego Euskal Herriko herritarren ikuspuntuak zientziari buruz 2024an

Ekaina bukaeran, Espainiako Fundación de Ciencia y Tecnologíak, bi urtean behin egiten duen “Zientzia eta Teknologiaren herritarren pertzepzio soziala” inkesta aurkeztu zuen. Emaitzok @elhuyar Aldizkarian @anagalarraga1 jaso zituen eta hainbat datu interesgarri (eta kezkagarri) utzi zizkigun. Fundazio horrek zientzia irekia bultzatzea duen abantaila da inkestaren mikrodatuak eskugaragarri jartzen dituela. Ondorioz, pazientzia pixka batekin, inkestaren emaitzak gurera ekar daitezkela, Hego Euskal Herriko egoera aztertzeko bada ere. Tamalez, Ipar Euskal Herriko egoera aztertzeko ez dago, momentuz, modurik.

Inkesta horretan Hego Euskal Herriko 274 herritarren iritziak jasotzen dira. Ez da asko behin betiko ondorioak ateratzeko baina zantzu eta joera batzuk ikusteko baliagarria izan daiteke. Hemen jasoko ditut interesgarrienak iruditzen zaizkidan galderak, ze guztiak ekartzea lan handia iruditzen zitzaidan. Gainera, bi ohartxo: bata, urtez urte egiten diren galderak eta nola galdetzen diren alda daitezke eta, horrek, konparaketak egitea zailtzen du. Bestea, galdera batzuk grafiketan jartzea zaila da eta ez dut burua asko apurtu dotore egiteko: Excel batean ahal izan dudana egin dut 😂

Interesa, zientziaren kontsumoa eta parte hartzea

Interesari dagokiola, zuzenean galdetzen denean 1-5 eskalan bere interesa esateko, medikuntza eta osasuna, elikadura eta kontsumoa eta zinea, artea eta kulturua parean daude, 3,6 inguruan; eta koska bat beherago ingurugiroa eta ekologia eta zientzia eta teknologia. Guztiak, beti ere, politika eta kirolen gainetik. 2022rekin alderatuta, aldaketatxoak ikusten dira. Beste kontu bat da erantzunak espontaneoak direnean, hor ia, jendeak ez ditu bere lehentasunen artean jartzen zientzia-gaiak.

Galdetzen denean zein puntura arte informazioa duten gaiei buruz 1-5 eskalan, 3tik behera gelditzen dira zientziarekin lotutako arloak. Neurri hau interesgarria da, adierazten duelako jendarteak bere interesen azpitik informazioa jasotzen duela. Hau da, tartea dugula zientzia, medikuntza edo ingurugiroaz gehiago hitz egiteko, jendearen interesa asetzeko.

Herritarrek zientzia-informazioa jasotzen dituzten kanalei buruz galdetzerakoan, erabiltzen dituzten 3 kanal aipatzeko eskatzen zitzaizkien. Lehenengo iturri gisa, dibulgazio-liburu edo aldizkariak eta telebista dira garrantzitsuenak, eta koska bat beherago prentsa, webgune institucional eta sare sozialak. Aipatutako hiru aukerak metatzean, iturri nagusia telebista izango litzateke, jarrian prentsa eta webgune instituzionalak, eta irratia eta podkastak agertzen dira ere. 2022 urtearekin alderatuta galdera hau aldatu dutenez, ez dut konparaketarik egin.

Zuzenean galdetzen denean zientzia-jarduera jakinak egin edo egin ez dituzten, gehien egin direnak izan dira familia eta lagunekin hitz egitea eta zientziari buruzko telebista eta irrati saioak kontsumitzea, 2022rekin alderatuta igotzen diren bakarrak. Dibulgazio-aldizkariak irakurtzea, zientzia-museotara joatea, dibulgazio-jardueretara joatea eta zientzia-prozesuetan parte hartzera jeitsi dira. Oro har, badirudi zientziaren kontsumoa pasiboa dela eta oso interesgarria da konfiantzazko ingurunean zientziaz beste hizketa-gai bat izatea.

Nork dibulgatu behar duen galdetuta, herritarrek erantzukizun nahusia unibertsitate eta ikerkuntza zentru publikoei ematen die erantzukizun nagusia. Orain dela bi urterekin alderatuta, oso deigarria da dibulgatzaileei erantzukizun askoz handiagoa ematen zaigula. Egia esan, galdera honetan aldaketa bat egin dute iruditzen zaidana eragin duena aldaketa hau. Orain dela bi urte “dibulgatzaileak sare sozialetan eta interneten” buruz galdetzen zen, eta orain “dibulgatzaileak” ñabardurarik gabe. Nolabait, erabiltzen diren kanalak eragina dute erantzukizunaren pertzepzioan.

Jaso duten zientzia-informazioaren ezaugarrie dagokiola, okerrera joan da jasotzen duten informazioa egiazkoa denaren ustea. Ulergarritasuna, aldiz, nabarmenki hovera egin du, sakontasuna baxua izaten jarraitzen badu ere. Informazio horiek zientzia modu positiboan aurkezten dute eta ez du uste informazio gehiegi jasotzen dutenik.

Zientzian parte hartzeko modu ezberdinei galdetuta, zientzia-erabakietan parte hartzea ez dirudi lehentasun bat, baina handitu da moduren batean edo bestean bere iritzia eman edo parte-hartzea nahiko luketenak. Hortaz, bideak bilatu beharko lirateke, nahi duten horiek parte har dezaten. Ze, manifestazioetara joatea izan ezik, eztabaidetara edo jarduetara joatea ez da egiten den zeozer.

Konfiantza

Herritarrek konfiantza handia dute mediku, zientzialari eta injenieriengan. Azken bi urteetan medikuengan konfiantza pittin bat galdu da eta zientzialariengan handitu. Lan egiten duten erakundeek, aldiz, konfiantza pikxa bat gutxiago sortzen dute eta azken bi urteetan igo da.

Iritziak, ikuspegiak eta kultura zientifikoa

Herritarrei hainbat arlotan zientzia eta teknologia onerako edo kalterako izan diren galdetuta, gizartearen bizi-kalitatea hobetu dutela eta gaixotasunei eta epidemiei aurre egiteko erabilgarriakzian direla. Ingurugiroaren kontserbazioan, lan-postu berriak sortzean eta askatasun indibudualen handitzean zalantza gehiago daude; eta herrialdeen arteko ezberdintasunak, kalterako izan dela gailentzen da.

Inkestako zati ezberdinetan, iritzi eta ikuspegiei buruz galdetzen da, eta biltzen saiatu naiz milaka grafiko ez egiteko.

Horietako batzuk 1-5 eskalan galdetu egin dira. Jendeak argi dauka zientzialariak adituak direla, beraien arteko zientzia-eztabaidak onak direla eta erabakiak ebidentzietan hartu behar direla (4ren inguruan). Koska bat beherago (3,6 inguruan) kokatzen dira zientzialariek interes komuna dutela eta metodo zientifikoa dela errealitatea ulertzeko modu bakarra. 3,4 inguruan kokatu ziren zientziak ezin duela dena azaldu eta prozedura estandarrak erabiltzen direla. Beherago kokatzen dira zientzialariek nahikoa informatzen dutela eta herritarren iritzia kontuan hartzen dutela. 2,5 inguruan kokatu ziren eskolan zientzia-ikasgaietan trebea ez izatea, zentzu komuna zientzia baino hobea dela, zientzilarien influentziak kezkatzen diela, zientzia teoría asko okerrak direla eta egunerokoan ez dutela zientziak jakin behar.

Beste gai batzuk, horietako batzuk amen-omenekin lotuak daudenak, 1-7 eskalan galdetu zituzten.

Jendarteak ez du zalantzarik aldaketa klimatiko antrogenikoan edo eboluzioan. Jende askok uste du kutsadura eta aldaketa klimatikoa konponbideak izkutatzen ari direla, birusak sortu direla askatasun indibidualak murrizteko eta farmazeutikek  txertoen arriskuak izkutatzen dituztela. Azken hau 2022 urtean ere galdetu zen eta, nabarmenki igo da. Estatu mailan bezain beste igo ez bada ere, 5 eta 7 artean erantzun zutenak 10 puntu igo dira bi urtetan (estatu mailan 20 puntu igo da). Nahikotxok ere minbiziaren sendagaia izkutatzen ari direla diote eta, gutxiagok, txertoen eta autismoaren arteko harremana dagoela. Azken hau estatu mailan asko igo bada ere (11 puntu 5 eta 7 artean erantzun zutenak), gurean berdintsu jarraitzen du. 

Oinarrizko bi prozesuri dagokiola, jendartearen gehiengoak entsegu klinikoak nola funtzionatzen duten behar bezala ulertzen du eta gehiengoak badaki zientzia sortzen duen ezagumendua behin behinekoa dela. Hala ere, ez dakitenak handitu dira bi erantzun hauetan.

Aurreko guztia kontuan hartuta, denetarik dago: badaude modu egokian ulertzen diren gaiak eta kezkagarriak diren hainbat gauza. Nire asko kezkatzen naute txertoen eta sendagaiak ezkutatzearen kontuak, zientzialarien asmoak zeintzuk diren argi ez egotea eta bere influentziak kezkatzea, eta zientziaren eta metodo zientifikoaren egokitasunarekin zalantzak izatea. 

Gogoeta txiki bat

Emaitza hauek non gauden esaten digute gutxi gora behera. Bakoitzak bere interpretazioa egingo du, bere ibilbidetik eta espektatibetatik abiatuta. Nirea argia da: oldarraldi antizientifikoari eusten ari gatzaio baina euste-dikeari pitxadurak ikusten zaizkio. Ez naiz konformatzen eustearekin edo pitxadurak handitzen direnean erreakzionatzearekin. Zientziaz hitz egiten bada ere, interesa badago ere, ezagutza sortzen den leku eta pertsonetatik urrun egiten da eta, nolabait, pasiboa da. Bidea argi dago, hortaz: herritarrek duten konfiantza hori nolabait laguntzea, merezi dugula frogatzeko. Hau da, konfiantza hori lantzen jarraitzea eta zientzian lan egiten dugunok gertukoak izatea. Bestela, espazio horiek bestelako mezu eta interesek beteko dituzte. Tira, hamar urte baino gehiago esaten eta egiten ari naizena: gertutasuna, apaltasuna eta zintzotasuna. Ez dago besterik eta datuek hori berresten dute.

#dazientziat #dibulgazioa #inkesta #kulturaZientifikoa #zientzia

Fedibertsoak eta zientziak elkar maite beharko lukete

Bihar, Urtarrilak 20, Trumpen garaipena eta faxismoaren zabalkundea erraztu duten plataforma toxikoak uzteko edo, behintzat, leku atseginagotara joateko, deialdia dago. Besteak beste, gurean, estatuko beste herriekin batera, Goazen Lagunok ekimena martxan dago, fedibertsora etortzeko.

Ezagutzen banauzue edo irakurriko zenidaten bezala, azken boladan oso interesatuta nago balioak erreproduzitzeko erabiltzen ditugun kanalak balio horiekin bateragarriak ote diren. Balio toxikoak erreproduzitu nahi dutenak plataforma toxikoak erabiltzeak eta sustatzeak zentzu guztia du, baina patxada, arrazionalismoa edo kooperazioa sustatu nahi dituenentzat plataforma toxikoak erabiltzea, ez dakit Rick. Zeren erabiltzen dugun kanalak markoa eta gure mentalitatea baldintzatzen baditu (beno, Lakoffek hau hobeto azaltzen du, baina ni bezalako ezjakin batentzat hori ulertzearekin nahikoa dut 😊), zergatik erabili zabaldu nahi dituzun balioak oztopatzen dituzten plataformak? Zeren plataforma horiek diseinatuta daude balio batzuk errazteko eta beste batzuk oztopatzeko.

Nire ustez, zientzia zabaltzeko kanalik honena Fedibertsoa da, Fedibertsoaren filosofia baita zientziaren balio zintzoekin hoberen uztartzen dena. Ez naiz hemen sartuko egungo ikerketa sistemaren inplementazioa zientziaren balioekin duen harremanaz, baina Ana Galarragari nire iritzia laburtu nion ia titular bilakatzen den esaldian, “Ikerketa-sistemak bahituta dauka zientzia”. Horrek ere azalduko luke zergatik erakunde akademiko askoren erresistentzia plataforma toxikoak uzteari eta fedibertsoa besarkatzeari. Solastea, ikuspuntuak partekatzea, patxada, arrazionalismoa, iritzi irmorik ez izatea, zalantza, kooperazioa, ulertzea, begirunea, zehaztasuna, apaltasuna, zintzotasuna, argitasuna,… dira balio zentralak zientzian, edo zientzia ulertzen dudan moduan. Eta Fedibertsoa balio horiekin oso ondo uztartzen dela iruditzen zait, zeren horietako asko Fedibertsoaren muinean daude. Egia da, Fedibertsoan zerbitzu toxikoak sortu daitezkeela, baina gainontzeko Fedibertsoak posible du horiei bizkarra ematea eta blokeatzea. Ez beste plataformetan bezala, bai ala bai, toxikotasuna irentsi behar dela. Izan ere, beste plataforma toxiko horiek uztea eta Fedibertsoak duen dinamikan sartzeak, arestian aipatu ditudan gauza asko ikustea eta ulertzea ahalbidetu dit. Askotan esaten da Fedibertsoan ez dela ezer gertatzen eta, nire ustez, kontrakoa da: plataforma toxikoetan gauza gehiegi gertatzen zirela geu bahituta mantentzeko.

Aurreko guztia dela eta, nire jardun pertsonala Fedibertsoan egiten hasi nintzen gero eta gehiago, beste plataformak alde batera utzita. Beste plataforma pribatu horiek bakarrik lanerako erabiltzen ditut eta, benetan, gero eta argiagoa daukat aldartea bera aldatzen zaidala, bata edo bestea erabiltzean. Nire kasuan, Mastodon.eus txokoan aurki nazakezu @koldotxu bezala. Baina Euskal Fedibertsoa zabalagoa da eta bakoitzak bere beharren eta nahien arabera plataforma batean, bestean edo gehiagotan parte har dezake… eta konektatu gaitezke! Zeren hori da Fedibertsoak duen gauza bikaina: ez duzula zertan kontu bat izan behar zerbitzu bakoitzean jendea jarraitzeko, zerbitzu guztiak elkarrekin komunikatzen baitira. Esan bezala, nik mastodon.eus-en hautatu nuen mikrobloggingarekin eroso sentitzen naizelako eta nire erabilera nagusia hori delako. Baina beste pertsona bati interesatzen zaiona argazkiak partekatzea bada, pixelfed.eus du, eta bere argazkiak nire mastodon.eus kontutik jarrai ditzaket eta berak nire harrikadak bere pixelfed kontutik. Hori pentsaezina da Twitter eta Instagram artean.

Sarreran “fedibertsora etortzeko” idatzi dut zeren, blog hau, fedibertsoan dago ere. Hasieran, Edonolan argitaratzen nuena nire Mastodoneko kontuan automatikoki argitaratzen zen, Twitterren egiten nuen bezala. Aurrerago, blog bat fedibertsoko txoko bat bilakatzeko modua garatu zen. Pentsatu nuen, baina agian konplikatua izan zitekela iruditu zitzaidan, ze niretzat hau afizio bat da eta gauza teknikoetan murgiltzeko denbora mugatua dut. Baina Joxe Rojasi bere Teknopata blogean irakurri nion aukera hori nahiko erreza zela eta oso ondo funtzionatzen zuela. Ondorioz, saiakera egin nuen eta oso pozik gelditu nintzen emaitzarekin. Ordutik, zure fedibertsoko plataformatik jarrai dezakezu blogean idazten dudana, hona etorri gabe; eta zuzenean zure plataformatik zabaldu, gustoko eman eta iruzkinak egin ditzazkezu eta blogean jasoko ditugu. Niri marabillosoa iruditzen zait guzti hau: askatasuna ematen dizu gauzak jasotzeko eta elkarrekintzak izateko zuk erabakitzen duzun lekutik.

Imagina dezakezun bezala, nire esperientzia Fedibertsoan oso positiboa da. Aldatzea kostatzen da, zeren inertzia oso gaiztoetatik gatoz eta, bapatean, beste martxa eta mentalitate batekin ibili beharra zaila egin daiteke. Baina gero gustora hartzen duzu bai, behintzat, nik bezala patxada maite baduzu. Zientzia dibulgatzeko leku askoz ere naturalagoa eta erosoagoa egiten zait, bai izaera beragatik, bai heltzen naizen jendera gertukoa dudalako. Blog hau metriken logikatik kanpo izan dudanez beti, afizio bat baita, niri jende gutxiagora heltzea berdin zait, zeren heltzen naizen horiek hautatu dute idazten dudana beren denbora-lerroetan egotea. Eta hori da zientziaren komunikazioari gertatu dakioken gauzarik onena: jendeak hori jaso nahi izatea.

Aurreko guztia nahikoa ez bazaizu iruditzen, argudio definitiboa daukat: hala nahi duten Fedibertsoko plataformek kafepintxoaren emojia dute… :koldotxu: kodea erabilita. Zitalek Mastodon.eus-eko administratzaileei hala eskatuta eta ni deskojonatzen ari nintzela, emoji hori edukitzeko aukera sortu zen. Bere komunitatearen isla da Fedibertsoko txoko bakoitza, komunitate horren parte delako eta, horrela, ulertu eta omentzen du bere komunitateko kideak. Eta hori ez duzu beste inon aurkituko.

#dibulgazioa #fedibertsoa #goazenlagunok #kulturaZientifikoa #zientzia

Ikasturte hasieran, lankideei aurkeztu nienean dibulgazioan eta prestakuntzan aurretik genuena, azaldu nien kezkatuta nengoela. Kezkatuta, hor kanpoan, hainbat guda kultural daudelako eta zientzia galtzen doalako. Eta esan nien ere, egiten dudana egiten dudala etsi egiten ez dudalako. Jakitun naizela umoretsua, adarjotzailea eta pixka bat marmartia izatea arriskutsua izan daitekela, ni serio ez hartzeko arriskua dagoelako, baina iruditzen zaidala aukera humanoa zientzia izan behar duela. Egoera oso serioa delako.

Hainbat bidez eta niretzat erreferenteak diren pertsonekin partekatu dut kezka hau. Eta azken astean nire kezka jada ezinegona bilakatu da. Batetik, Valentzian gertatutako hondamendia, klima-larrialdiak agenda hartu beharrean, klima-negazionisten, gezurtien eta amen-omenen festibal bat bilakatu da. Besterik, Trump-en garaipena errealitatearen ukazioan, gezurretan eta diskurtso nazietan oinarritu da. Hemen gaude, zientziafobia, antiarrazionalismo eta deshumanizazio tsunami bete-betean.

Zientzian joeran dago politikan “ez sartzera”, gizarte baten koordenatu eta parametro politikoek zientzian eragina ez balute bezala. Neutraltasuna aitzakia hartuta, gauza oso garrantzitsu eta ulergaitzak egiten ditugularen autokonplazientzian murgilduta, eta dibulgazioa hobby batera mugatua, egoera honetara heldu gara. Inoiz baino garapen zientifiko handien dugun garaian, jendeak ez du ezagutzen bere egunerokotasunean dagoen zientzia, azaldu ez diegulako. Konformatu gara eskoletan ematen den sasitransmisio formalarekin eta hemen gaude: metodo zientifikoa arrotza egiten zaion gizarte batean. Gure ofizioaren eta zaletasunaren oinarriak higatuta dauden gizarte batean. Horrek gezurrak zabaltzea eta errealitate partekatuak nahi ez izatera eraman gaitu. Eta neutralak izateagatik garesti ordainduko dugu. Nature ahaltsuak ohartzen zuen Europako ultraeskuineko gobernuek ikerkuntzan murrizketak egingo dituztela. Trumpek esan zuen, agian esan dituen egi bakanetakoa, Kennedytar negazia jarriko zuela Osasun sailaren parekoa den departamentuan, osasun-ikerkuntzan berebizikoak diren CDC, FDA edo NIH agentziak arriskuan jarriz. Ultraeskuina zientziaren aurka? Ezin zen jakin.

Puntu honetara helduta, sentsazioa daukat zerbait egin behar dela, dudala. Ez dakit erreferenteak ditudan lagunak hartu, kaka eman, ea kultura zientifikoaren aldeko manifestu bat egiten dugun. Edo bazkide edota kolaboratzaile naizen erakundeei eskatu agiri bateratu bat egin dezaten. Edo denok guztiok. Baina agenda publikoan kultura zientifikoarekin dugun arazoa jarri behar dugu. Orain arte egin dugun dibulgazio-lana aitortuta, onartzea ez dela nahikoa. Egiten dugun dibulgazio “zuria” egokia eta beharrezkoa zen orain dela hamar urte, orain dela bost urte asmatu genuen, baina azken hiruzpalau urteetan ez dugu jakin egoera aztertzen. Agian ez nuke horrela esan behar, lagunen bat haserretuko zaidalako. Ez dakit, dudan ezinegonak gordin hitz egitera narama.

Hala ere, dakidana da zientziarik gabe ez naizela. Munduan nire burua kokatzeko erabiltzen ditudan betaurrekoak dira, nire oinarria, distortsioak sortzen dituela jakitun banaiz ere. Ez da perfektua eta, okerrena, ikerkuntza-sistema eta berau gogoz martxan mantentzen dutenak dira zientziaren balioak gutxien praktikatzen dituztenak. Askotan hitz egiten dugu gizartearen kultura zientifikoaz, baina akademia-ikerketa-munduan, ez dakit nik… Edonola ere, iruditzen zait momentuz sortu dugun lanabesik egokiena dela errealitea ulertzeko eta, horrela, gure arazoei eta beharrei aurre egiteko, eta gure desioei bide emateko. Munduan jakinminarekin eta jakinmin hori asetzeko metodo-sorta batekin kokatzen naiz, zoriaren eta ziurgabetasunarekin dantzan. Horiek ukatzen dituen gizarte batean ez naiz, ez dut lekurik. Eta, iruditzen zait, halako gizarte bat ez-gizarte bat dela, ez gara, kontsentsu minimo batzuk bilatzera uko egin dion norbanako-sasitaldetara murrizten dela egitura soziala, beste taldeak deshumanizatzen dituena.

Guzti hau bota dut metroan eta autobusean mobilean idazten. Jakin badakidalako egunerokotasunean tarterik ez dudala izango. Agian hori ere arazoaren zati handi bat da ere. Patxadarik gabe ez dago pentsatzerik, pentsatzerik gabe ez dago zientziarik. Kafepintxo baten inguruan erabakiak hartzen ditugu?

https://www.edonola.net/2024/11/07/zientziarik-gabe-ez-naiz-ez-gara/

#dazientziat #dibulgazioa #kulturaZientifikoa #MunduaPikutaraDoa #zientzia

Faxistek hautak harrotu dituzte Imane Khelif boxeolari aljeriar emakumea Joko Olinpikoetan parte hartzeagatik. Arrazoia transfobia izan da, Imane zis emakumea bada ere. Faxismoaren ohiko prozedura erabilita (gezurrak, susmoak eta beldurra) polemika elikatu dute, Imane emakumea denik zalantzan jarriz. Probarik ez, bakarrik “nahiko emakumea” ez dirudiela eta oinarririk gabeko amen-omena XY zelaren inguruan. Bakoitzak bere obsesioak ateraz, hau da, transfobia, aporofobia eta kolonialismoa, emakume hau kanporatzea galdegin dute zer, eta biologiaren izenean. Eta ez. Faxistek alkandora hawaiiarrak beren zabor faxistentzat lapurtzeari ukatu nuen bezala, biologia lapur ez dezaten zerbait pertsonala da.

Ez dakigu Khelif XX den edo XY intersexa. Eta berdin dio, auzi hau beste koordenada batzuetan kokatu behar baita.

Lehenik, sexu biologikoa nola zehazten den ez jakitea (edo jakin nahi ez izatea). Enbrioia eme izateko bideratuta dago, ez bada SRY gene aktibatzen. Gene hori martxan jartzen denean ar izateko bidea hartzen du. Gene hori Y kromosoman kokatuta dago eta horregatik, oro har, Y kromosoma izanda arra bilakatzen zara. Baina SRY genea ez da sexuaren garapenean parte hartzen duen gene bakarra. Hiru dozena inguru sindrome daude intersex bezala sailkatuta eta horietako batzuk ez dira agerikoak bestelako probak egin arte. Bizitzan ezer ez da sinplea.

Bigarrenik, determinismo genetikoa. Nahikoa da determinismoaz, ze nagitasuna, benetan. Blog honetan determinismo genetikoaren aurka gaude. Beti. Zera, gene-informazio jakin batekin jaiotzeak gauza batzuk zehazten ditu baina ez du zure bizitza determinatzen, hor beste hainbat faktore daude. Faktore sozial eta kulturalak ez badira kontuan hartzen, gure espeziari buruzko analisiak hankamotz gelditzen dira.

Hirugarrenik, aldakortasun genetikoa/biologikoa. Ana Galarragak (aspaldi) azaldu zuen bezala, ez du zentzurik benetako emakume terminoa, emakumeen ia %5 gizonek dituzten testosterona mailak baitituzte. Ditugun ezaugarri biologiko guztiak aldakorrak dira, gauza bat da zein da baliorik ohikoena eta beste gauza bat balioek duten heina. Muturreko balioak gutxiagotan ager daitezke bai, baina egon badaude. 

Laugarrenik, kirolari hauek ez dira normalak. Joku Olinpikoetara ez da edonor heltzen, gaitasun eta dohain batzuk beharrezkoak dira. Horietako batzuk genetikoak, beste batzuk kulturalak (baliabideak, teknologia eta bizimodua). Altuera, muskulatura, indarra, balio biokimikoak,… ohikoak direnetik aldentzen dira, zeren egin behar dutena ez da batere ohikoa. “Citius, Altius, Fortius” (arinago, altuago, indartsuago) da olinpismoaren lema, mugak bultzatu behar direla. Eta mugak ez dira bultzatzen kanonikotasunetik, dena delakoa izanda kanon horiek nola ezartzen diren.

Bosgarrenik, erreakzioan bizi gara. Faxistak oso ondo moldatzen dira molde horretan. 280 karakteretan botatako sloganak, pentsatzeko eta arrazoitzeko denborarik gabe. Horregatik polemika guzti honen ingurukoak blogean idatzi ditut, patxadaz eta distantzian, behar zuen hausnarketa behar bezala egiteko. Hala, horrelako zerbait berriro gertatzen denean (gertatuko baita), aurre egiteko argudioak prest izango ditugu, hoztasunean landutakoak.

Azkenik, utzi bakean biologia. Historian zehar, biologia eta genetika erabili dira obsesio faxistak hauspotzeko eta kutsu zientifiko bat emateko. Larrutik ordaindu dugu eta ordaintzen jarraitzen dugu akats hori berriro errepikatzeko. Emakume bat jazarri nahi badute ez delako bere kanonetan sartzen eta horrekin polemika nazkagarri bat sortu, ez dezatela zientzia erabili. Guda kultural hau ezin dezakegu galdu, gehiegi dugu jokoan denok.

https://www.edonola.net/2024/08/07/xx-gizonak-xy-emakumeak/

#dazientziat #dibulgazioa #genetika #kulturaZientifikoa #zientzia