#elhuyar — Public Fediverse posts

#gaurkoegunez 1897an jaio zen Irène Joliot-Curie. Haren #istorioa, #Elhuyar aldizkarian: "Hirugarrenean, Nobela"
https://zientzia.eus/artikuluak/hirugarrenean-nobela/
#emakumeakzientzian

Glaziarren iraungitze-dataren mapa:
https://glacierextinction.com/

➕ Zer galtzen da glaziar bat desagertzean? Erreportajea, #Elhuyar aldizkarian, Eñaut Izagirre Estibaritz eta Ixeia Vidaller Gayán glaziologoekin:
https://zientzia.eus/artikuluak/glaziar-bat-galtzean/

#Elhuyar aldizkariaren azken zenbakian, trantsizio energetikorako proposamenak egin dituzte @stopfosilak eko Gorka Laurnaga Peña ekologia politikoan aditua, eta AhUko Unai Pascual García de Azilu ingurumen-­ekonomialaria.
👉 https://zientzia.eus/artikuluak/trantsizio-energetikorako-proposamenak/

👉 Aldizkari osoa: https://zientzia.eus/aldizkaria/

#ingurumena #energia

Afrika den bezala irudikatzen duen proiekzioaren alde egin du NBEk.
Albistea, @berria n:
https://www.berria.eus/mundua/afrika-den-bezala-irudikatzen-duen-proiekzioaren-alde-egin-du-nbek_2163099_102.html

➕ Munduko mapei buruzko erreportajea, #Elhuyar aldizkariaren hemerotekan:
"Mundua norberaren arabera"
https://zientzia.eus/artikuluak/mapak-mundua-norberaren-arabera/

#Elhuyar aldizkari berrian, Maite Salas Zubiaurre da elkarrizketatu nagusia. #Alzheimerra -ren arloan puntako ikertzailea da, eta hipotesi berritzaile batekin ari da lanean: ez ote da gaixotasun metaboliko bat izango?

Baldintzatzaile sozioekonomikoekin duen erlazioa ere aipatu du, tartean, #sexua eta #generoa rekin:

"Badirudi emakume askok gizartean duten rolarengatik pairatzen duten estresak eta zamak ere eragiten duela alzheimerra garatzeko arriskuan"

👉 https://zientzia.eus/artikuluak/nire-hipotesia-da-alzheimerra-gaixotasun-metabolikoa-dela/

Duela 5 urte baino gehiagokoa da elkarrizketa hau, eta harrituta geratu naiz zenbateraino den egokia gaur egunerako

👉 Itziar Alkorta Idiakez, #Elhuyar aldizkariaren #Lekukoak atalean:

"Aukera batzuei uko egitea planteatu behar dugu. Hau ez da inoiz horrela izan historian: egin genezakeen guztia egin dugu. Nire esperientziatik ere horrela izan da: giza ugalketan egin zitekeen guztia errealitate bihurtu dugu. Hortaz, iraultzailea izango litzateke kontserbadorea izatea".

https://zientzia.eus/artikuluak/itziar-alkorta-idiakez-iraultzailea-izango-litzate/

RE: https://mastodon.eus/@ElhuyarZientzia/117201095928114784

➕ Barbara McClintocken #istorioa, #Elhuyar aldizkarian: "Artoari galdezka"
https://zientzia.eus/artikuluak/barbara-mcclintock-artoari-galdezka/

#emakumeakzientzian #genetika

#Elhuyar aldizkariaren editorialetik:

"Perraultek berretsi du berrikuntza sozialak eta teknologikoak, ezagutzaren metaketak eta transmisioak, eta lankidetzan aritzeko gaitasunak eman diotela gure espezieari biologia gainditzeko ahala.

Gaur egunera etorrita, garapen teknologikoaren azelerazioaren ahalei eta ondorioei heltzeko gaitasuna eman beharko lituzke #kulturazientifikoa k".

👉 Osorik: https://zientzia.eus/artikuluak/kulturaren-ahala/
👉 Harpidetzeko: https://zientzia.eus/harpidetza/

📸 Nork esango luke Txernobyl dela #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakiaren azalean agertzen den parajea!

Argazkia German Orizaola Pereda zoologoarena da. 10 urte daramatza Txernobyleko ekosistemak ikertzen, eta haren eskutik errepasatu ditugu inguru hark izandako bilakaera eta nuklearren egungo egoera.

Beste hainbat gai ere jorratu ditugu. Zuen interesekoak izango direla espero dugu

👉 Azken aldizkaria, denon eskura: https://zientzia.eus/aldizkaria/363/

👉 Harpidetza: 28 € urtean: https://zientzia.eus/harpidetza/

RE: https://mastodon.eus/@ElhuyarZientzia/117194387157897964

📢 Hemen da #Elhuyar aldizkaria !!
#kulturazientifikoa #espiritukritikoa #feminismoa

RE: https://mastodon.eus/@ElhuyarZientzia/117171605219706380

📢 Adi, adi!! Laster argitaratuko dugu #Elhuyar aldizkariaren zenbaki berria, zientzia eta teknologiako garukotasun beteko gaiekin.

Euskaraz, ikuspegi kritikoarekin, eta gertuko adituen laguntzarekin.

#kulturazientifikoa denon eskura!

RE: https://mastodon.eus/@ElhuyarZientzia/117126778579874187

Haren #istorioa, #Elhuyar aldizkarian:
"Dorothy Crowfoot, gizarte-arauen gainetik, kristalografian aitzindari"
https://zientzia.eus/artikuluak/dorothy-crowfoot-gizarte-arauen-gainetik-kristalog/

#emakumeakzientzian #feminismoa

➕ Nola funtzionatzen dute #RNA mezularia bidezko txertoek?

Hemen COVID-19aren kontrako txertoak sortu zirenean #Elhuyar aldizkarian landutako erreportajea: https://zientzia.eus/artikuluak/rna-mezularia-txerto-berrien-funtsa/

#Melanoma ren kasuan, antzera funtzionatzen du: lehendik melanoma izan eta kirurgia egin zaien pazienteei berariazko erantzuna sorrarazten dute.

Saio klinikoen III fasea baimena jaso aurrekoa da.

@berria #EguzkiEklipsea ren ondotik, zirrara gorputzean, Pertseidak behatzen geratu ginen, beste asko eta asko bezala. Orduan jabetu ginen zenbat hegazkin eta satelitek zeharkatzen duten zerua, astroak ezkutatuz. Zorionez, tarteka meteorito batek amorrua eta etsipena ahantztarazten zizkigun. Beraz, bai, Jakes Goikoetxeak proposatu bezala, eklipsea ez dagoenean ere, komeni da zeruari begiratzea, ikusteko zer ari diren egiten.

Gehiago jakiteko, erreportaje zabala, iraileko #Elhuyar aldizkarian

@construktsia Gordeko dut erreferentzia, sakonago aztertzeko, eta, agian, #istorio bat argitaratzeko #Elhuyar aldizkarian

@txerren Eklipsezalea; eklipsologoa gehiegizkoa da. #Elhuyar aldizkariaren harpidedun berriei horrelakoak eman dizkiegu opari, eta haientzat onena nahi dugu. Etxerako ere horrelakoak hartu nituen. Hortaz, bai, fidagarriak direla esango nuke @protoeuskaldun

@protoeuskaldun Etxekook baditugu, baita #Elhuyar aldizkariaren harpidedun berriek ere. @aranzadi ren bermea dutenez, ez dut inondik Inora ere espero ez izatea egokiak

@berria @hlarrageta Dortokei buruzko ikerketaren emaitzen zain! Plazer baduzu, #Elhuyar en eman dezakegu xehetasunen berri...

3️⃣ Nola bizi izan zuten adituek eta herritarrek Euskal Herrian gertatu zen azken #EguzkiEklipsea ?

"Eklipsea larrainetik" #istorioa, #Elhuyar aldizkarian: https://zientzia.eus/artikuluak/eklipsea-larrainetik/

4️⃣ #EguzkiEklipsea "Eklipseek balio izan zuten kontzeptu iraultzaile bat baieztatzeko; alegia, argiaren abiadura ez zela infinitua"

👉 "Ilargiaren itzalak argitutakoa", hau da, eklipseei esker argitutako zientzia, #Elhuyar aldizkarian: https://zientzia.eus/artikuluak/ilargiaren-itzalak-argitutakoa/

5️⃣ Maider Perez de Villarreal etologoa: "Kilkerrak kantuan hasten dira, hegaztiak habira itzultzen dira edo aktiboago bihurtzen dira, baleak jauzika hasten dira, eta esne-behiak ukuilura sartzen dira"

Animalien jokabide-aldaketez #EguzkiEklipsea n, #Elhuyar aldizkarian: https://zientzia.eus/artikuluak/eklipsearen-dardarizoa-ii-animalien-aztoramendua/

Astebete baino ez da geratzen #EguzkiEklipsea gertatzeko! #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakian aurkituko duzu fenomeno liluragarri horri buruz jakin nahi duzun guztia: nondik ikusiko den osorik, zergatik den hain bitxia, nola gertatzen den, zientifikoki zer garrantzia duen, zer eragin duen gizakiongan eta beste animalietan... Argazkiak, astronomoen elkarrizketak, alderdi historikoa, erreportajeak... eta, harpidetuz gero, betaurreko babesleak opari!

👉 https://zientzia.eus/aldizkaria/362/

📷 Phil Hart

#gaurkoegunez 1920an jaio zen Marie Tharp, itsas hondoaren mapa egin zuen geologoa. Haren lanak ordura arteko geologia astindu zuen, eta asko kostatu zitzaion onartua izatea, ez bakarrik iraultzailea zelako, baita emakumea zelako ere

👉 Haren #istorioa, #Elhuyar aldizkariaren bidez: https://zientzia.eus/artikuluak/marie-tharp-itsas-hondoa-argitara/
#emakumeakzientzian

@luistxo Bide batez, #Elhuyar aldizkarian eta @ElhuyarZientzia ren webgunean dituzue eklipsearen EHko mapa zuzena eta informazio fidagarria:
https://zientzia.eus/aldizkaria/362/
https://zientzia.eus/eklipsea/
#EguzkiEklipsea

Upton Lovell xamana (duela 4000 urtekoa) emakumezkoa zela frogatu dute, analisi genetiko bidez. Hortaz, okerra zen gizonezkoa zelako ustea. Kasu hau eta usteak ustel zirela frogatu den beste batzuk gogora ekarrita (neandertalen eta sapiensen arteko hibridazioak, adibidez), galdera egin du The Guardianek, editorialean:zenbateraino da zuzena iraganaz dugun ikuspegia?
https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/jul/27/the-guardian-view-on-ancient-dna-a-female-shaman-exposes-our-flawed-assumptions-about-the-past

➕ Beste adibide bat, #Elhuyar aldizkarian: "Paleolitoko haurrak ezagutu nahian" https://zientzia.eus/artikuluak/paleolitoko-haurrak-ezagutu-nahian/

@desplazatua ri esker izan dut jaialdi honen berri: Menopunkapalooza. Ze ona!!
https://www.theguardian.com/music/2026/jul/07/menopunkapalooza-menopause-festival

Gurean ere, ordezko hormona-terapiak zalantza eta galdera asko sortzen ditu, nahiz eta frogatuta dagoen segurua eta eraginkorra dela kasu askotan. Argi dago jarraitu behar dela ikertzen eta informazio fidagarria gizarteratzen
#Elhuyar aldizkarian, 'Menopausiaz, osotasunean' https://zientzia.eus/artikuluak/menopausiaz-osotasunean/
#menopausia #punk #kulturazientifikoa

@makeip @euwikipedia Eskerrik asko! Merezi du Mirene Begiristainen hitzak berriro irakurtzea, bere pentsamenduan eta lanean argitasun handiz uztartzen baititu feminismoa, ekologismoa eta ekonomia. Behin baino gehiagotan izan dut harekin solasteko zortea, adibidez, "Emakume zientzialarien argitan" zikloan

🎧 Harekin izandako solasaldia entzun nahi izanez gero: https://zientzia.eus/podcastak/emakume-zientzialarien-argitan/mirene-begiristain-zubillaga-ekonomialari-feminist/

Idatziz, berriz, #Elhuyar aldizkarian: https://zientzia.eus/artikuluak/ekonomia-da-zientzia-sozial-bat-hortaz-badaukagu-a/