#kultura-zientifikoa — Public Fediverse posts

RE: https://mastodon.eus/@ElhuyarZientzia/116657043891347657

📢 EXTRA, EXTRA!
Hemen da #Elhuyar aldizkaria! Harpidetu nahi baduzu, edo norbaiti harpidetza oparitu nahi badiozu, hau da momentua: eklipsea segurtasunez jarraitzeko betaurrekoak jasoko dituzu opari!
Lau zenbaki, 28 € urtean
zientzia.eus/harpidetza

#kulturazientifikoa #euskara #feminismoa #ingurumena #eguzki_eklipsea

Erlojupeko saiakera #ebola ren kontrako tratamenduak eta txertoak garatzeko:
https://zientzia.eus/artikuluak/erloju-kontrako-saiakera-ebolaren-kontrako-tratamenduak-eta-txertoak-garatzeko/

Honi buruz, 18:00en ondotik, luze eta zabal, Euskadi Irratiko Baipasa saioan. Besteak beste, #sindemia kontzeptua ekarriko dugu akordura

#kulturazientifikoa

Homeopatiak ez duela ebidentzia zientifikorik berretsi du sendagaien Espainiako agentziak.

👉 Xehetasunak, @ElhuyarZientzia n:
https://zientzia.eus/artikuluak/homeopatiak-ez-duela-ebidentzia-zientifikorik-berretsi-du-sendagaien-espainiako-agentziak/
#kulturazientifikoa #sasizientzia #osasuna

Hau da, hau, luxua! Bi orritan, eta @javierarmentia ren konpainia noblean! Eskerrik asko, Itsaso Jauregi, gero eta azkarrago doan mundu honetan, gertakizunei patxadaz begiratzeko eta interpretatzeko tartea emateagatik.

#ArtemisII misioaz, kritikoki, @berria n: "Espazioaren konkista" https://www.berria.eus/bizigiro/espazioaren-konkista_2156749_102.html

#kulturazientifikoa #zientzia #politika #espazioa

Nola jakin albiste zientifiko bat puztuta ote dagoen? Berez, zientzia-kazetarientzat prestatutako gida da, eta oinarri-oinarrizkoa da, baina edonorentzat iruditzen zait interesgarria:
1.Paperra ondo aztertu
2.Eremua ulertu
3.Iragarritakoaren eta lorpenaren arteko tartea neurtu
4.Interes ekonomikoak
5.Bestelako interesak
6.Iturri fidagarri eta independenteak
7.Jakin-mina eta apaltasuna

👉 SMCren bidez (ES):
https://sciencemediacentre.es/como-detectar-el-hype-en-un-campo-cientifico-y-que-hacer-para-cubrirlo-bien
#kulturazientifikoa

Postontzian aurkitutako #oparia : hil honetako #Irria, Enrique Morenteren azal zoragarriarekin, eta, erdiko bi orrietan, zientziako infografia, Ane Arzelusen marrazkiekin: "Txoriak txoriburuak dira?"
#kulturazientifikoa #haurrak

#gaurkoegunez duela 6 urte etxeratzeko agindua eman ziguten, birus baten hedapena geldiarazteko. Gauza asko erakutsi zizkigun #COVID19 ak eta haietako bat da ze garrantzia duen informazio zientifikoa gizarteratzea. Hil ala bizikoa bihurtu zen.

Gauza asko ahaztu ditugu, eta asko enkistatuta geratu zaizkigu. Baina #kulturazientifikoa k jarraitzen du izaten gizarte arduratsu, kritiko eta burujabeago bat izateko tresna.

Gaurko gaietan sakondu nahi izanez gero: zientzia.eus atarian duzu aukera

@txapisotegi Mila esker, Xabi! Horretan (ere) ados gaude @koldotxu eta biok: #kulturazientifikoa ezinbesteko elementua da gizarte irizpidedun, kritiko eta arduratsua eraikitzeko, eta guk bezalakook zubilana egiteko pribilegioa eta erantzukizuna dugu

Einsteinen lana azaltzen duen film bat, 1923koa! Zientzia-dibulgazioko lehen dokumentalerako bat da
https://youtu.be/bsR1DSHTXSo?si=J4Th0pSFI8Vbda9x
#fisika #zinema #kulturazientifikoa

Ene bada! Badugu lana...
https://efe.com/ciencia-y-tecnologia/2026-01-27/estudio-cientifico-llegada-humanos-luna-encuesta-espanoles/
➕ BBVAren azterketa: https://www.fbbva.es/noticias/estudio-opinion-publica-cultura-cientifica-interes-conocimiento-ciencia/
#kulturazientifikoa #sasizientziak

RE: https://mastodon.eus/@cartonve/115946380155909056

#kulturazientifikoa zertarako? Adibidez ⤵️

Artikuku mamitsua ospea bilatzen duten zientzialariez, ideia sasizientifikoak sortzeko eta zabaltzeko mekanismoez, eta zientzialarien eta hedabideen arduraz, @aberron en eskutik:
https://www.eldiario.es/sociedad/avi-loeb-cientificos-pasan-lado-oscuro-enemigo-razon-duerme-casa_1_12824254.html
#sasizientzia #kulturazientifikoa

📰 Hainbeste liburu, disko, fanzine, joko, kamixeta, txapa, poltsa eta bestelako mertxanaren artean, normalena izango da #Elhuyar aldizkaria ikusi ere ez egitea. Baina, zorionez, urte osoan dugu eskura, eta edozein une da aproposa harpidetzeko:

🔹luxuzko 4 zenbaki, 28€-ren truke
🔹gaurkotasuna, zientzia.eus webgunean
🔹espiritu kritikoz, ikuspegi feministarekin, eta fokua gure inguruan jarrita

#kulturazientifikoa denen eskura

RE: https://mastodon.eus/@ElhuyarZientzia/115654164357462607

"Trump gure munduaren isla zuzena da, non denak balio duen ekonomian arrakasta izateko. Eta, noski, giza eskubideak eta eskubide zibilak mespretxatzen dituztenei ez zaie gustatzen hiritarrak kultura zientifikoan eta politikoan trebatzea"

@aranzadi ko Juantxo Agirre Mauleon, zorrotz, #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakiaren elkarrizketa nagusian👇

#kulturazientifikoa #politika

Plazer baduzue, eskura duzue #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakia:
🔹Berri onak editorialean
🔹Osasunaren baldintzatzaile komertzialak
🔹Larreen garrantzia
🔹@aranzadi ko Juantxo Agirre Mauleoni elkarrizketa sakona
🔹@ileturia Adituren berritasunez
🔹Erizainaren eskularruei buruzko istorioa
🔹EHUren Kimika fakultatearen 50.urteurrena...

👉 Osorik irakurgai: https://zientzia.eus/aldizkaria/360/

👉 Harpidetu, urteko 28 €-tan:
https://zientzia.eus/harpidetza/
#kulturazientifikoa #feminismoa #euskara #zientzia #teknologia

@koldotxu Biba zu, eta gora #kulturazientifikoa!

Zelako zientzia behar dugu?

Zientzia maite dugunontzat gaurko eguna berezia da: Azaroaren 10ean Pakea eta Garapenaren aldeko Zientziaren Nazioarteko Eguna da. Egun hau UNESCOk sortu zuen zientziak gizartean duen zeregin garrantzitsua nabarmentzeko, baita sortzen ari diren zientzia-gaiei buruzko eztabaidetan herritarrak inplikatzeko beharra ere.; eta zientziak gure eguneroko bizitzan duen garrantzia azpimarratzeko. Aurtengo leloa «Konfiantza, eraldaketa eta etorkizuna: 2050erako behar dugun zientzia» da, datozen hamarkadetako eskaerak asetzeko beharrezkoa izango den zientzia motaz —eta zientziaren eta gizartearen arteko harremanaz— hausnartzeko asmoarekin. Hauek dira helburuak: gizarteak kontzientziatzea zientziak gizarte baketsu eta iraunkorrentzat duen eginkizunaz; jakintza partekaturako eta lankidetza zientifikorako nazioko eta nazioarteko elkartasuna sustatzea; zientzia gizarteen onurarako erabiltzeko nazioko eta nazioarteko konpromisoa berritzea; eta zientziaren erronkak aurkeztu eta lan zientifikoaren babesa sustatu. Informazio gehiago, gazteleraz edo frantsesez.

Orain dela bi urte, konfiantza izan zeun ardatz egun honek eta horren inguruan hausnartu nuen. Ez zait kasualitatea iruditzen, 25 urte barru non egon nahi dugun hausnartzeko, UNESCOk erabiltzen duen lehen hitza konfiantza izatea. Kultura zientifikoaren sustapenean benetan lan egiten dugunok argi dugu gakoa gizartearen konfiantza lantzea dela. Euskal gizartearen zientziari buruzko pertzepzioa aztertertzerakoan, nire ondorio nagusia hori izan zen: zientziaren buruzko iritzietan pitzadurak daude, konfiantza sendotu behar da. Hortaz, galdera argia da, orain egiten ari garenak 25 urte barru hori indartzeak dakar? Hartu kafepintxo bat, ze erantzuna ez da oso atsegina izango, eta, nolabait, orekatu behar dugu hori.

Sentsazioa daukat erakunde akademiko-zientifikoetan, ikerkuntza-zentruetan eta antzekoetan kultura zientifikoaren sustapena, zientziaren balio zintzoak praktikatzea eta gizartearekin bi-norantzazkoen zubi-lanak egitea bazterreko zerbait dela. Teorian bai, gehienek diote “ebidentzietan oinarritutako erabakiak hartzen dituen gizarte kritiko baten alde lan egiten dugu”  baina ez dutela barneratuta horrek dakarrena. Horrek suposatzen duen lana azpibaloratzen eta gutxiesten da, ez dira baliabide material eta sinbolikorik jartzen eta ustezko konpromezu hori ez da islatzen erakundeen barne-antolaketan eta barne-bizitzan. Zerbait ludiko-dibertigarri bezala jotzen da, txantxa bat, benetako lanekin konparatuta. Lan eta funtzio txikiago bat da, kutxatila bat betetzeko. Askotan gizartearen kultura zientifiko eskasaz kezatzen gara, baina balio horiek iparrorratz izan beharko luketen erakundeetan eta bere arduradunetan, egoera negargarria da.

Zergatik ateratzen diren gauzak eta, batzuetan, formatu oso interesgarriak eta baliagarriak egiteko gai garen? Bada, kultura zientifikoa benetan lantzen dugunok duen garrantziaz oso jakitun garelako. Militatu egiten dugu eta erakundeek jartzen ez duten hori, egiturazko nagikeri eta utzikeri hori, konpentsatu egiten dugulako. Gehienetan, kostu eta higadura pertsonal handi batekin. Ez da batere atsegina ikustea oztopoak besterik ez dizkizutela jartzen (batzuk agerikoak, beste batzuk disimulatuak) eta ondo ateratzen denez, ludiko-dibertigarria gainditzen duela benetako eragin bat sortuz, gutxietsi eta oztopatu duten horiek dominak jartzen dituztela. Beno, hori publikoan, zeren pribatuan destainaz begiratzen jarraitzen dute. Eta, hala ere, lan egiten dugu kultura zientifikoa sustatzeko, batzuetan gogoz, beste batzuetan, ez horrenbeste, jokoan gehiegi dugulako. Arduraz jokatzen dugulako, honetan ustez ari diren guztiek egiten ez badute ere.

Badakit egiten dudan diagnosia ez dela batere atsegina, baina zintzoak izan behar dugu egin behar duguna egiten hasi nahi badugu. Badago halako beldur bat onartzera zientzian lan egiten dutenak, erakunde akademikoak eta gizartea ez daudela trebatuta egiteko kultura zientifikoa sustatzeak eta gizartea zientzian inplikatzeak suposatzen duena. Baina ukapen horretatik atera ezean, egiten dena azalekoa izango da.

Horregatik nire dibulgazio-proposamena, bai norbanako bezala praktikatzen dudana, bai “ardura” horiek ditudan erakundearentzat martxan jarri ditudanak, horrenbeste barne eta kanpo erresistentzia eta destaina jasotzen ditu batzuen partetik, baina, era berean, horren gustora eta gogotsu jasotzen duten beste askok. Ze, azken finean, botere kontu bat da eta orain arte ezagutzaren monopolioa izan dutenek ez dute nahi beren kortijoa kolakan jartzea.

Konfiantza sortzeko eta indartzeko zintzotasuna, gertutasuna eta apaltasuna ezinbestekoak dira. Ezagutza pertsona jakintsu eta erudituen esku bakarrik dagoela, jenio gutxi batzuen zerbait dela, baztertu behar da eta pertsona guztien esku jarri, bakoitzari bere gaitasunen arabera azalpen hori doituta. Ikertzaileok gure jakinmina gizartearen esanetara jarri behar dugu, gizarte bezala ditugun erronkei aurre egiteko eta aurre hartzeko. Eta hori egiteko oinarrizko ikerkuntza bultzatu behar bada, erronka horiek ulertzeko gure ezagutzan hutsune potoloak daudelako, azaldu behar dugu ezagutza-korpus teoriko bat sortu behar dugula, ulertzeko nondik den eta nondik ez den, gero aplikatu ahal izateko. Bada garaia ikertzaileak gure buruak gizartearen parte bezala ikustea eta ez (gainetik) gauden aparteko talde bat bezala. Guzti hori oinarri hartuta sortu ditut kontakizun berriak, doitu dut zer motako dibulgazioa eta komunikazioa egin eta aztertu dut nondik jo beharko genukeen. Zorionez, emaitzak eta ebidentziak alde ditut, marmartiak marmarti. Zeren, dibulgazioa ez da ludiko-dibertigarria, kontu txikiago bat. Zehaztasun handiarekin planifikatzen, lantzen eta gauzatzen den oinarrizko funtzio bat da. Saladie et al. (2025) zitatuz “zientziaren elkarrizketa soziala edozein kultura modernoren ezinbesteko parte izatearekin batera, eta zientzia komunikazioa norbanakoen, erakundeen eta nazioen ongizaterako garrantzitsua izatearekin batera, zientzia komunikatzaileak gure gizarteetan paper erabakigarriaren eragile bihurtzen ditu”.

Zelako zientzia behar dugu? Nire ustez, gertukoa, giro onekoa, benetazkoa, sustraitua, askotarikoa, ekitatiboa, inklusiboa eta irisgarria, jendearekin eta jendearentzat. Eta ez 25 urte barru, jada egin badezakegu, primeran. Horretan nabil lanean aspalditik, oztopoak oztopo, zeren ez dugu ahaztu behar, zientziaren aurrerakuntzetan eta sortzen dituen onuretan parte hartzea giza eskubide bat dela.

#dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

Antizientzia misoginoa (eta aporofoboa)

Eskuin muturrak eta muturreko eskuinak bere agenda inposatzen jarraitzen du, emakumeen eskubideak erasotzen, ebidentzia guztiak bihurrituz eta, oinarrian, zientziaren aurkakoa dela erakutsiz. Pasaden astean jorratu nuen Trumpek parazetamolarekin egindakoa ez dela txantxen hartzekoa. Aste honetan, Espainiako Alderdi Popularrak eta VOX jomugan izan dituzte, Madrilen, abortu-eskubidea eta, Andaluzian, emakumeen osasun-eskubidea. 

Trumpek emakumeei esan zien mina jasan behar zutela, parazetamola hartu ordez, ze bestela haurrak kaltuko zituzten. Madrilen, onartu dute haurdunaldia eten baino lehenago ebidentziarik ez duen desinformazioa ematea emakumeei, haiek beldurtzeko eta bere eskubidea askatasunean ez erabiltzeko, esanez inor ez dela informazioa ematearen aurka egon behar. Hain zakarra izan da, El Pais egunkariaren editoriala argi esan zuela: “Abortua eta antizientzia-populismoa”. Andaluzian, jakin da bularreko minbiziaren baheketa modu okerrean egiten ari direla, eta agintarien erreakzioa paternalismo eta ergelkeriaren artean mugita da. Inongo dimisiorik eta kargu-uzterik ez egotea, pixka bat egoeraren egoera adierazten du, tamalez.

Pentsa dezakegu AEBtan edo PPk gobernatzen dituen erkidegoetan halako gauzak gertatzea ez digula eragiten, ez dela hona helduko, baina oso kezkatuta nauka. Erabiltzen ari diren prozedura berdina izaten ari da, ez dakit modu guztiz koordinatuan, baina patroia argia da. Ebidentziak eta horien erabilera arbuiatu, bihurritu eta gaizki erabili, beren ezereztasuna eta gaiztakeria disimulatzeko eta, horrela, beren ideología erreakzionarioa inposatzeko eta, bidean, zientzia eta bere sinesgarritasuna zalantzan jarriz.

Trump gobernura heldu zenean urte hasieran, dibertsiate, ekitate eta inklusio politiken aurka egin zuen, ezabatuak izan zirenak berriro ezabatzeko, bere mundu-ikuskerari oztopo baitira. Aurreko guztia, bide horretan sakontzea da: gustoko ez dituztenen bizi-baldintzak okertzea eta baztertzea, mendekoak bilakatuz. Guzti hori ebidentzien aurka egiten duenez, ebidentziak lortzea oztopatzen dute eta ebidentziak modu sinesgarri, zehatz eta zorrotz batean lortzen duen euskarriari, zientziari, sinesgarritasuna kentzen diote. Eta ezin badiote sinesgarritasuna kendu, tira, sasiebidentziak asmatzen dituzte dena lokazteko.

Bi urte t’erdi baino gehiago pasa da zientziekin arazo bat genuela idatzi nuenetik. Hitzez hitz berresten dut esandakoa eta oraindik nire buruarekin harritzen naiz batzuetan nola asmatzen dudan ikustean. Artikulu horretatik honako hau berreskuratu nahiko nuke “Aurretik ditugun erronka handiei eta txikiei heltzeko zientziak aintzat ez hartzea edo zientzien garrantzia mugatzea erabaki suizida da, batez ere periferientzat”. Zientziazaleok jakin badakigu, eta pazientziarekin pairatzen dugu, mugimendu emanzipatzaileek sasizientziekin jolasteko duten jitea eta “zientzia ofizialaz” duten mesfidantza. Ez dakit ze ebidentzia gehiago behar dugun jarrera horiek eskuin muturraren Troiako zaldia direla argi ikusteko eta metodo zientifikoa besarkatzeko. Herrigintzan jarduten dugunok jakin badakigu, eta etsipenez geure onetik ateratzen gaituzte, zientzian jarduten dutenen epeltasuna eta zientzia-ez-da-politikarekin-nahastu-behar mantra. Ez dakit ze ebidentzia gehiago behar dugun jarrera horiek antizientziaren Troiako zaldia direla argi ikusteko eta militantzia besarkatzeko.

Antizientzia politikoa den heinean, behingoz, batzuk epeltasuna alde batera utzi beharko dute, besteek zientzietan duten susmoak uxatu beharko dituzte, eta zientzia politikoa dela naturaltasunez aldarrikatu eta praktikatu behar dugu. Denok bizitzea merezi duten bizitzak baititugu jokoan.

#dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

Parazetamolak sendatzen ez duen buruko mina

Donald J Trumpek, AEBtako 45. Eta 47. Presidenteak, berriro ere zientziaren aurkako eraso bat burutu du. Oraingoan, haurdunaldian parazetamola hartzea eta autismoa lotu ditu bere argitasuna oinarri hartuta. Nori axola zaizkio ebidentziak Trumpen eta bera bezalako jendilajearen iritziak ditugunean?

Gai honetan karikaturan, suminduran edo sarkasmoan erori gintezke. Edo gutxietsi halako ateraldiek duten eragina eta barreiapena. Pentsa dezakegu hain agerikoa dela halako baieztapenak zentzugabeak direla, oso fanatizatua izan behar duzula sinisteko. Eta, iruditzen zait, akats bat dela hori, ze joko-zelaia eta joko-arauak manipulatuta dituzte beren onurako.

Aurreko batean aipatu nuen azken bi urteetan nabarmen gora egin dutela txertoak eta autismoa lotzen duten pertsonen kopurua, apalagoa EAEn, oso argi Estatuan. Trumpek, bere jarraitzaileek eta enparauek mundu osoan zehar zabaldu duten mezu bat da hori, txertoen eta autismoaren arteko harremana. Kontrolatzen dituzten medio, sare-sozial eta garroen bitartez, mezu hori gero eta gizarte-geruza gehiagotan zabaldu dituzte, tantaka-tantaka, sirimiri azido baten antzera, iritzi-publikoaren jarrerak beren ideiatara doituz. Ez litzateke harritzekoa gero eta gehiago gure gailuetan jasotzea parazetamola eta autismoa lotzen duten (anti)informazio, iritzi-emaile eta hitzaldiak, dena delakoek “ezkutatzen dutena” argitzen. Txertoekin gertatu dena ikusita, iritzi publikoa nola aldatu den ikusita, niri argi gelditzen zait oso ondo koipeztatutako makinaria dutela bere mezuak agendan kokatzeko eta zabaltzeko. Gai badira hain agerikoak diren gezurrak lotsagabe zabaltzeko, ebidentzia eta literatura zientifikoen aurka, nola ez dituzte, bada, kokatuko gure agendetan sotilagoak diren gezurrak edo ebidentzia hain argiak ez dituzten gaiak?

Arazo erraldoi batean sartuta gaudela ez daukat zalantzarik, baina ez dut etsipenean jauzi nahi, konponbidea kultura zientifikoa sendotzearekin etorriko baita. Ez da errezeta konplikatua ezta iraultzailea, hainbatek aspalditik diogun zerbait baita. Nire kezka hortik dator: batzuk bakarrik kontzeptu huts bezala erabiltzen dutela, ez dutela barneratzen kultura zientifikoa sustatzeak eta sendotzeak inplikatzen dutena. Edo, kezkagarriagoa dena, egin behar dena eta nola egin behar den argi dugunoi traba egitea, beste helburu, klabe eta koordenada batzuk lehenesten dituztelako.

Hala ere, esan bezala, ez dago tarterik etsipenarentzat ezta fokua galtzeko. Bezain beste eta bezain bestetan matraka emango dugu, saiatuko gara eta jarraituko dugu bidea zein den erakusten eta bide hori jorratzen: zientziaren balio zintzoak aldarrikatzea eta praktikatzea. Hain sinplea eta hain zaila aldi berean. Batera egiten dugu?

#dibulgazioa #kulturaZientifikoa #zientzia

@urtzai #kulturazientifikoa ez da bere garai onenak bizitzen ari, hori bistan da. Baina horrexegatik ez dugu etsi behar. Azurmendik Verbum Caro... poemaren esan zuen bezala:

"Bainan ez delako
ta imposible delakoxe gainera
bilatuko dut orain ta beti".

@protoeuskaldun @theklan @birasuegi

Aurten ere Euskadi Irratiko Baipasa saioan izango naiz, hilean behin. Aritu nahi nuke bizi eta jakingarri, arin eta zorrotz, ikuspegi zabal eta inklusiboarekin, eta helburu nagusi batekin: entzuleei laguntzea gai zientifiko-teknologikoetan burujabe izan gaitezen, espiritu kritikoa erne izan dezagun, eta mugimendu totalitaristei aurre egiteko tresnak eskura ditzagun
#kulturazientifikoa #antifaxista

@urtzai Horretan ahalegintzen gara, eta, hain juxtu, horren inguruan idatzi dugu @egoitzetxebeste k eta biok #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakiaren editorialean:
https://aldizkaria.elhuyar.eus/atarikoa/zubiak/
#kulturazientifikoa #zientzia #gizartea

📢EXTRA, EXTRA!!

Kalean da #Elhuyar aldizkariaren azken zenbakia, gai jakingarriz eta irudi ederrez betea:
🔹Iratiko zentinelak: likenak eta goroldioak #goroldion
🔹Mirene Begiristain ekonomialari feministari elkarrizketa
🔹Ariketa fisikoa, sendagarik onena
🔹Vera C. Rubin
🔹Ainhoa Lataturen lekukotza
🔹AA gailuak @ileturia
🔹analisiak: generoa eta medikuntza
🔹 Gai Librean...

👉 https://aldizkaria.elhuyar.eus/azken-zenbakia/

HARPIDETZA: 28 € urtean

#zientzia #kulturazientifikoa #pentsamendukritikoa #feminismoa