Search
514 results for “zrail”
-
Uitdeeldag Bomenhub
Utrecht Griftsteede, Saturday, March 1 at 10:30 AM GMT+1
Haal zaterdag 1 maart gratis bomen en struiken op uit de Bomenhub op Stadsboerderij Griftsteede.
Kom gratis bomen of struiken ophalen!
We delen voor de laatste keer dit seizoen boompjes en struiken uit vanaf de gloednieuwe Bomenhub op Griftsteede die de afgelopen maanden door vele vrijwilligers zijn geoogst. Helemaal gratis! Kom langs en ontdek wat we te bieden hebben. Neem zoveel zaailingen mee als je kwijt kan. Samen geven we zoveel mogelijk van deze jonge boompjes een tweede kans. De zaailingen zijn meestal tussen de 50 en 150 cm. Soms hebben we ook nog stekken staan. Stekken zijn circa 50 cm en kunnen zo de grond in om opnieuw te wortelen. Hoe dan ook: een klein aantal zaailingen past gewoon in de fietstas, dus kom bij voorkeur op de fiets!Aanmelden
Meld je vooraf wel even aan voor een afhaaltijdslot. Aanmelden doe je via het oranje formulier op de website van Meer Bomen Nu. Reserveren van soorten kan niet, we proberen iedereen van iets moois en passends te voorzien.Wat is een Bomenhub?
Een Bomenhub is een opslagplaats voor bomen en struiken die na het oogsten niet meteen worden opgehaald. Een Bomenhub vormt een belangrijke schakel tussen oogsten en planten. -
Uitdeeldag Bomenhub
Utrecht Griftsteede, Saturday, March 1 at 10:30 AM GMT+1
Haal zaterdag 1 maart gratis bomen en struiken op uit de Bomenhub op Stadsboerderij Griftsteede.
Kom gratis bomen of struiken ophalen!
We delen voor de laatste keer dit seizoen boompjes en struiken uit vanaf de gloednieuwe Bomenhub op Griftsteede die de afgelopen maanden door vele vrijwilligers zijn geoogst. Helemaal gratis! Kom langs en ontdek wat we te bieden hebben. Neem zoveel zaailingen mee als je kwijt kan. Samen geven we zoveel mogelijk van deze jonge boompjes een tweede kans. De zaailingen zijn meestal tussen de 50 en 150 cm. Soms hebben we ook nog stekken staan. Stekken zijn circa 50 cm en kunnen zo de grond in om opnieuw te wortelen. Hoe dan ook: een klein aantal zaailingen past gewoon in de fietstas, dus kom bij voorkeur op de fiets!Aanmelden
Meld je vooraf wel even aan voor een afhaaltijdslot. Aanmelden doe je via het oranje formulier op de website van Meer Bomen Nu. Reserveren van soorten kan niet, we proberen iedereen van iets moois en passends te voorzien.Wat is een Bomenhub?
Een Bomenhub is een opslagplaats voor bomen en struiken die na het oogsten niet meteen worden opgehaald. Een Bomenhub vormt een belangrijke schakel tussen oogsten en planten. -
Afgelopen winter kregen vele honderdduizenden bomen en struiken een tweede leven dankzij #MeerBomenNu
‘Wij redden de bomen en meteen onze tuin.' Onze boeren hielpen mee, zoals David Luijendijk van Ekologisch:Ook Peter Harry Mulder maakte ruimte deze winter voor een #bomenhub en deelde zaailingen uit:
-
Afgelopen winter kregen vele honderdduizenden bomen en struiken een tweede leven dankzij #MeerBomenNu
‘Wij redden de bomen en meteen onze tuin.' Onze boeren hielpen mee, zoals David Luijendijk van Ekologisch:Ook Peter Harry Mulder maakte ruimte deze winter voor een #bomenhub en deelde zaailingen uit:
-
🏘️ LUR KOMUNAK: Zoru Kooperatibo eta Komunitarioak Sortzen
🗓️ Ekainaren 13an, Katakrak (Iruñea)
🫂 La Dinamo, Coop57, Koop57, Katakrak, Biziola, Titaranya, Cal Blanxart, Can Bofill, Sustraiak-Aleko eta Amillubi proiektuak ezagutzeko aukera izango dugu.
ℹ️ Hiri eta landa-lur komunitarioen kolektibizazioa nola egin duten azaldu eta aurkitu dituzten zailtasun, erronka eta beste modu batean landu nahiko lituzketen alderdiak ezagutuko ditugu.
✍️ IZENA EMAN: https://talaios.coop/lur-komunak/
-
🏘️ LUR KOMUNAK: Zoru Kooperatibo eta Komunitarioak Sortzen
🗓️ Ekainaren 13an, Katakrak (Iruñea)
🫂 La Dinamo, Coop57, Koop57, Katakrak, Biziola, Titaranya, Cal Blanxart, Can Bofill, Sustraiak-Aleko eta Amillubi proiektuak ezagutzeko aukera izango dugu.
ℹ️ Hiri eta landa-lur komunitarioen kolektibizazioa nola egin duten azaldu eta aurkitu dituzten zailtasun, erronka eta beste modu batean landu nahiko lituzketen alderdiak ezagutuko ditugu.
✍️ IZENA EMAN: https://talaios.coop/lur-komunak/
-
🏘️ LUR KOMUNAK: Zoru Kooperatibo eta Komunitarioak Sortzen
🗓️ Ekainaren 13an, Katakrak (Iruñea)
🫂 La Dinamo, Coop57, Koop57, Katakrak, Biziola, Titaranya, Cal Blanxart, Can Bofill, Sustraiak-Aleko eta Amillubi proiektuak ezagutzeko aukera izango dugu.
ℹ️ Hiri eta landa-lur komunitarioen kolektibizazioa nola egin duten azaldu eta aurkitu dituzten zailtasun, erronka eta beste modu batean landu nahiko lituzketen alderdiak ezagutuko ditugu.
✍️ IZENA EMAN: https://talaios.coop/lur-komunak/
-
🏘️ LUR KOMUNAK: Zoru Kooperatibo eta Komunitarioak Sortzen
🗓️ Ekainaren 13an, Katakrak (Iruñea)
🫂 La Dinamo, Coop57, Koop57, Katakrak, Biziola, Titaranya, Cal Blanxart, Can Bofill, Sustraiak-Aleko eta Amillubi proiektuak ezagutzeko aukera izango dugu.
ℹ️ Hiri eta landa-lur komunitarioen kolektibizazioa nola egin duten azaldu eta aurkitu dituzten zailtasun, erronka eta beste modu batean landu nahiko lituzketen alderdiak ezagutuko ditugu.
✍️ IZENA EMAN: https://talaios.coop/lur-komunak/
-
This will be very rambly and informal and free-format and approximate, but someone might like it...
TECO has been around a long time. It was certainly around when I arrived on the MIT scene 1977-ish. But probably a long time before.
You asked what people used as a screen editor and I have to laugh. TECO was not really a screen editor, but was the implementation substrate for original Emacs. I'll tell the story I know.
TECO had commands that were single character (mostly, though some composed) and you did a set of commands and then could ask to see what you did. Usually, because it also worked on a paper terminal (which recorded everything you typed onto reams of paper), you saw maybe one line of context and then made some change. Some people did really long lives with entire defuns on one line. But it kind of didn't matter. c was the command to move foward. d to delete a character. 3c-4d would go forward 3 characters and delete 4 characters backward. You ended your command with Esc Esc (which echoed as $$) so 3c-4d$$ would show you the edited line and then you'd do more. A single Esc was a command separator or terminator, but two caused it to go.
You could put "macros" (really just strings of commands) in a thing called a q-register (really just a variable, except primitive Teco had no variables). The q-registers were so-called because they were named q0, q1, etc. and also qA, qB, ... qZ. You could put something in them with u. 5uA puts 5 into qA. Some commands were modifiable with @ or : (like in format strings in CL). So while ifoo$ would insert foo into the buffer at the current point, :i05c-4d$ would not insert anything in the buffer but would instead insert '5c-4d' into q0. So once you have strings in q registers you could execute them with m, as in m0 which would execute my sample string from above.
At some point, they changed it on glass (non-paper) screens to show you the buffer as edited, but still it was not doing the WYSIWYG thing. You saw part of a buffer with /\ as a cursor. So /\foo if the cursor was before foo. And Steele suggested that if there was a q-register assigned to each key, you could have it run that macro on hitting that key, which was the origin of emacs ^R (control-R) mode, ^R being the command that would get you into it. R for "real-time" mode. Stallman implemented it. I don't know who thought up the naming, probably Stallman.
The key bindings were on specially named new q-registers that had dots in their names. I think q^RA, q^RB, etc. where ^R was a control-R character. For control-A, q^R.A, for meta-A, q^R..A, etc. and for c-m-A q^R...A, so that allowed binding all the keys.
And at that point you had a realtime mode that was emacs-like. People could have init files that loaded up any of the q-registers with their own bindings, and there were library formats created so people could pre-load complicated definitions.
There was a lot of competition for whose library bindings would win out. Emacs was not the only early offering. Whole other packagings were available from various people. But eventually there was a mostly-consensus on a lot of it, and the rest became libraries on that.
TECO, especially the MIT variant, looks a bit like line noise since nearly every character was a command. But fortunately in libraries the style was to include code on the first half of the line and use the last half of the line as a comment explaining it. Here's a pointer to a library I wrote in TECO that tried to emulate some of the Lisp Machine's mail reader Zmail. If you want to see how the language worked by just kind of letting it roll past you.
https://pdp-10.trailing-edge.com/mit_emacs_170_teco_1220/01/emacs/zbabyl.emacs.html
-
U pana Raka to vypada, ze blabolu produkuje docela dost. Nekdo v diskuzi rekl "ezoposuk" a to mi prijde docela presne.
A uprimne, kdyz ho novinar prohlasi za "uznavaneho fyzika"... tak je take cas udelat si nazor na toho novinare.
cituji: Vědátor
🌝 Mizí Měsíc, kdy se na něj nikdo nedívá? (ne) 🕶️🦯
#téma #demytizace
Na sítích se rozmohl nový nešvar, a to i v kanálech skeptičtějšího ražení mnohdy OBHAJOVAT tenhle blábol (není to přebásnění, ale v podstatě přímá citace) páně Raka. Takže si pojďme vysvětlit, proč je to blábol... 🫠
Dneska už asi i malé děcko ví, že jednou z vlastností kvantových pidijevů je, že „měřením (tedy pozorováním) ovlivňujeme experiment”. Problém je, že se kolem tohoto objektivního faktu za dekády rozvinul celý blábolově-industriální komplex, který z daného faktu vytváří ezomagii v duchu "když si budu hodně přát tříkolku, tak se mi zhmotní". S Měsíc, co "není, kdy se nedíváme", je to prakticky na stejné vlně jako ta tříkolka. 🎁
Takže vám prozradím jedno sladké tajemství - to, že pozorování ovlivňuje experiment, není lautr vůbec nic magického! Analog téhož (když přivřu oči, uši, další otvory) zná úplně každý, kdo třeba... choval slepice! 😅
Jevy na kvantové úrovni jsou částice (případně vlny, ale tím to teď nekomplikujme) – tedy strašně malé mrdky, kterých je kolem nás bambilion. No a problém je, že abychom je mohli měřit (pozorovat), potřebujeme k tomu jiné částice! Je to stejné, jako se slepice (živočichové) v ohradě chovají nějak, když tam jsou samy, a nějak jinak, když do té ohrady vejdete vy (taky živočich) se žrádlem. Tadá - to je v zásadě celá magie "pozorování ovlivňuje experiment", nebo přesněji „zásah systému (logicky) ovlivňuje ten systém”. Částicema měříte částice, což ale měřenou částici ovlivňuje, protože do ní zasahujete! ⚛️
Zpátky k Měsíci – na rozdíl od kvantových jevů je Měsíc (stejně jako Země, já, vy, reálný kurník plný slepic) makroskopický objekt složený z trilionů částic. V makrosvětě stále může „měření ovlivnit výsledek” (například přesností přístrojů), ale ne ovlivnit samotnou existenci objektu. Když slepice nepřijdete nakrmit, jsou stále v kurníku, i když se na ně zrovna nikdo nedívá. Ledaže jste nepřišli s krmením pár týdnů v kuse... A tím se dostáváme k tomu, jak by Měsíc bylo možné „odexistovat”! 🐔
Protože zatímco v mikroskopickém kvantovém světě se (ne)övlivňují částice, v našem makroskopickém světě na nás jako bytosti z mnoha částic působí mnoho jiných částic, ať chceme nebo ne. Můžete furt „experiment (nějaký systém) ovlivnit měřením (nějakou interakcí do něj)”, ale musíte působit makrojevem (brokovnicí, Hvězdou smrti) na jiný makrojev (slepice, Měsíc), nikoliv mikrojevem na makrojev! Na rozdíl od kvantového jevu jsou přitom slepice či Měsíc ovlivňovány neustálou interakcí s okolním prostředím – miliardami částic – bez ohledu na to, jestli se na ně dívají nebo nedívají lidé. 🌛
Ergo: i kdyby se všichni lidé na světě v noci na Měsíc nedívali, Měsíc by stále byl tam, kde je. Stále odráží světlo, stále působí gravitačně (příliv/odliv), stále existuje nezávisle na našich očích. Tedy bez ohledu na to, co si o tom pan Rak myslí a jak motá kvantovku do makrosvěta... 🤡
#hoax #kvantovka #fyzik -
Parazetamolak sendatzen ez duen buruko mina
Donald J Trumpek, AEBtako 45. Eta 47. Presidenteak, berriro ere zientziaren aurkako eraso bat burutu du. Oraingoan, haurdunaldian parazetamola hartzea eta autismoa lotu ditu bere argitasuna oinarri hartuta. Nori axola zaizkio ebidentziak Trumpen eta bera bezalako jendilajearen iritziak ditugunean?
Gai honetan karikaturan, suminduran edo sarkasmoan erori gintezke. Edo gutxietsi halako ateraldiek duten eragina eta barreiapena. Pentsa dezakegu hain agerikoa dela halako baieztapenak zentzugabeak direla, oso fanatizatua izan behar duzula sinisteko. Eta, iruditzen zait, akats bat dela hori, ze joko-zelaia eta joko-arauak manipulatuta dituzte beren onurako.
Aurreko batean aipatu nuen azken bi urteetan nabarmen gora egin dutela txertoak eta autismoa lotzen duten pertsonen kopurua, apalagoa EAEn, oso argi Estatuan. Trumpek, bere jarraitzaileek eta enparauek mundu osoan zehar zabaldu duten mezu bat da hori, txertoen eta autismoaren arteko harremana. Kontrolatzen dituzten medio, sare-sozial eta garroen bitartez, mezu hori gero eta gizarte-geruza gehiagotan zabaldu dituzte, tantaka-tantaka, sirimiri azido baten antzera, iritzi-publikoaren jarrerak beren ideiatara doituz. Ez litzateke harritzekoa gero eta gehiago gure gailuetan jasotzea parazetamola eta autismoa lotzen duten (anti)informazio, iritzi-emaile eta hitzaldiak, dena delakoek “ezkutatzen dutena” argitzen. Txertoekin gertatu dena ikusita, iritzi publikoa nola aldatu den ikusita, niri argi gelditzen zait oso ondo koipeztatutako makinaria dutela bere mezuak agendan kokatzeko eta zabaltzeko. Gai badira hain agerikoak diren gezurrak lotsagabe zabaltzeko, ebidentzia eta literatura zientifikoen aurka, nola ez dituzte, bada, kokatuko gure agendetan sotilagoak diren gezurrak edo ebidentzia hain argiak ez dituzten gaiak?
Arazo erraldoi batean sartuta gaudela ez daukat zalantzarik, baina ez dut etsipenean jauzi nahi, konponbidea kultura zientifikoa sendotzearekin etorriko baita. Ez da errezeta konplikatua ezta iraultzailea, hainbatek aspalditik diogun zerbait baita. Nire kezka hortik dator: batzuk bakarrik kontzeptu huts bezala erabiltzen dutela, ez dutela barneratzen kultura zientifikoa sustatzeak eta sendotzeak inplikatzen dutena. Edo, kezkagarriagoa dena, egin behar dena eta nola egin behar den argi dugunoi traba egitea, beste helburu, klabe eta koordenada batzuk lehenesten dituztelako.
Path from Shottery by Callum Black is licensed under CC-BY-SA 2.0Hala ere, esan bezala, ez dago tarterik etsipenarentzat ezta fokua galtzeko. Bezain beste eta bezain bestetan matraka emango dugu, saiatuko gara eta jarraituko dugu bidea zein den erakusten eta bide hori jorratzen: zientziaren balio zintzoak aldarrikatzea eta praktikatzea. Hain sinplea eta hain zaila aldi berean. Batera egiten dugu?
-
Hego Euskal Herriko herritarren ikuspuntuak zientziari buruz 2024an
Ekaina bukaeran, Espainiako Fundación de Ciencia y Tecnologíak, bi urtean behin egiten duen “Zientzia eta Teknologiaren herritarren pertzepzio soziala” inkesta aurkeztu zuen. Emaitzok @elhuyar Aldizkarian @anagalarraga1 jaso zituen eta hainbat datu interesgarri (eta kezkagarri) utzi zizkigun. Fundazio horrek zientzia irekia bultzatzea duen abantaila da inkestaren mikrodatuak eskugaragarri jartzen dituela. Ondorioz, pazientzia pixka batekin, inkestaren emaitzak gurera ekar daitezkela, Hego Euskal Herriko egoera aztertzeko bada ere. Tamalez, Ipar Euskal Herriko egoera aztertzeko ez dago, momentuz, modurik.
Inkesta horretan Hego Euskal Herriko 274 herritarren iritziak jasotzen dira. Ez da asko behin betiko ondorioak ateratzeko baina zantzu eta joera batzuk ikusteko baliagarria izan daiteke. Hemen jasoko ditut interesgarrienak iruditzen zaizkidan galderak, ze guztiak ekartzea lan handia iruditzen zitzaidan. Gainera, bi ohartxo: bata, urtez urte egiten diren galderak eta nola galdetzen diren alda daitezke eta, horrek, konparaketak egitea zailtzen du. Bestea, galdera batzuk grafiketan jartzea zaila da eta ez dut burua asko apurtu dotore egiteko: Excel batean ahal izan dudana egin dut 😂
Interesa, zientziaren kontsumoa eta parte hartzea
Interesari dagokiola, zuzenean galdetzen denean 1-5 eskalan bere interesa esateko, medikuntza eta osasuna, elikadura eta kontsumoa eta zinea, artea eta kulturua parean daude, 3,6 inguruan; eta koska bat beherago ingurugiroa eta ekologia eta zientzia eta teknologia. Guztiak, beti ere, politika eta kirolen gainetik. 2022rekin alderatuta, aldaketatxoak ikusten dira. Beste kontu bat da erantzunak espontaneoak direnean, hor ia, jendeak ez ditu bere lehentasunen artean jartzen zientzia-gaiak.
Galdetzen denean zein puntura arte informazioa duten gaiei buruz 1-5 eskalan, 3tik behera gelditzen dira zientziarekin lotutako arloak. Neurri hau interesgarria da, adierazten duelako jendarteak bere interesen azpitik informazioa jasotzen duela. Hau da, tartea dugula zientzia, medikuntza edo ingurugiroaz gehiago hitz egiteko, jendearen interesa asetzeko.
Herritarrek zientzia-informazioa jasotzen dituzten kanalei buruz galdetzerakoan, erabiltzen dituzten 3 kanal aipatzeko eskatzen zitzaizkien. Lehenengo iturri gisa, dibulgazio-liburu edo aldizkariak eta telebista dira garrantzitsuenak, eta koska bat beherago prentsa, webgune institucional eta sare sozialak. Aipatutako hiru aukerak metatzean, iturri nagusia telebista izango litzateke, jarrian prentsa eta webgune instituzionalak, eta irratia eta podkastak agertzen dira ere. 2022 urtearekin alderatuta galdera hau aldatu dutenez, ez dut konparaketarik egin.
Zuzenean galdetzen denean zientzia-jarduera jakinak egin edo egin ez dituzten, gehien egin direnak izan dira familia eta lagunekin hitz egitea eta zientziari buruzko telebista eta irrati saioak kontsumitzea, 2022rekin alderatuta igotzen diren bakarrak. Dibulgazio-aldizkariak irakurtzea, zientzia-museotara joatea, dibulgazio-jardueretara joatea eta zientzia-prozesuetan parte hartzera jeitsi dira. Oro har, badirudi zientziaren kontsumoa pasiboa dela eta oso interesgarria da konfiantzazko ingurunean zientziaz beste hizketa-gai bat izatea.
Nork dibulgatu behar duen galdetuta, herritarrek erantzukizun nahusia unibertsitate eta ikerkuntza zentru publikoei ematen die erantzukizun nagusia. Orain dela bi urterekin alderatuta, oso deigarria da dibulgatzaileei erantzukizun askoz handiagoa ematen zaigula. Egia esan, galdera honetan aldaketa bat egin dute iruditzen zaidana eragin duena aldaketa hau. Orain dela bi urte “dibulgatzaileak sare sozialetan eta interneten” buruz galdetzen zen, eta orain “dibulgatzaileak” ñabardurarik gabe. Nolabait, erabiltzen diren kanalak eragina dute erantzukizunaren pertzepzioan.
Jaso duten zientzia-informazioaren ezaugarrie dagokiola, okerrera joan da jasotzen duten informazioa egiazkoa denaren ustea. Ulergarritasuna, aldiz, nabarmenki hovera egin du, sakontasuna baxua izaten jarraitzen badu ere. Informazio horiek zientzia modu positiboan aurkezten dute eta ez du uste informazio gehiegi jasotzen dutenik.
Zientzian parte hartzeko modu ezberdinei galdetuta, zientzia-erabakietan parte hartzea ez dirudi lehentasun bat, baina handitu da moduren batean edo bestean bere iritzia eman edo parte-hartzea nahiko luketenak. Hortaz, bideak bilatu beharko lirateke, nahi duten horiek parte har dezaten. Ze, manifestazioetara joatea izan ezik, eztabaidetara edo jarduetara joatea ez da egiten den zeozer.
Konfiantza
Herritarrek konfiantza handia dute mediku, zientzialari eta injenieriengan. Azken bi urteetan medikuengan konfiantza pittin bat galdu da eta zientzialariengan handitu. Lan egiten duten erakundeek, aldiz, konfiantza pikxa bat gutxiago sortzen dute eta azken bi urteetan igo da.
Iritziak, ikuspegiak eta kultura zientifikoa
Herritarrei hainbat arlotan zientzia eta teknologia onerako edo kalterako izan diren galdetuta, gizartearen bizi-kalitatea hobetu dutela eta gaixotasunei eta epidemiei aurre egiteko erabilgarriakzian direla. Ingurugiroaren kontserbazioan, lan-postu berriak sortzean eta askatasun indibudualen handitzean zalantza gehiago daude; eta herrialdeen arteko ezberdintasunak, kalterako izan dela gailentzen da.
Inkestako zati ezberdinetan, iritzi eta ikuspegiei buruz galdetzen da, eta biltzen saiatu naiz milaka grafiko ez egiteko.
Horietako batzuk 1-5 eskalan galdetu egin dira. Jendeak argi dauka zientzialariak adituak direla, beraien arteko zientzia-eztabaidak onak direla eta erabakiak ebidentzietan hartu behar direla (4ren inguruan). Koska bat beherago (3,6 inguruan) kokatzen dira zientzialariek interes komuna dutela eta metodo zientifikoa dela errealitatea ulertzeko modu bakarra. 3,4 inguruan kokatu ziren zientziak ezin duela dena azaldu eta prozedura estandarrak erabiltzen direla. Beherago kokatzen dira zientzialariek nahikoa informatzen dutela eta herritarren iritzia kontuan hartzen dutela. 2,5 inguruan kokatu ziren eskolan zientzia-ikasgaietan trebea ez izatea, zentzu komuna zientzia baino hobea dela, zientzilarien influentziak kezkatzen diela, zientzia teoría asko okerrak direla eta egunerokoan ez dutela zientziak jakin behar.
Beste gai batzuk, horietako batzuk amen-omenekin lotuak daudenak, 1-7 eskalan galdetu zituzten.
Jendarteak ez du zalantzarik aldaketa klimatiko antrogenikoan edo eboluzioan. Jende askok uste du kutsadura eta aldaketa klimatikoa konponbideak izkutatzen ari direla, birusak sortu direla askatasun indibidualak murrizteko eta farmazeutikek txertoen arriskuak izkutatzen dituztela. Azken hau 2022 urtean ere galdetu zen eta, nabarmenki igo da. Estatu mailan bezain beste igo ez bada ere, 5 eta 7 artean erantzun zutenak 10 puntu igo dira bi urtetan (estatu mailan 20 puntu igo da). Nahikotxok ere minbiziaren sendagaia izkutatzen ari direla diote eta, gutxiagok, txertoen eta autismoaren arteko harremana dagoela. Azken hau estatu mailan asko igo bada ere (11 puntu 5 eta 7 artean erantzun zutenak), gurean berdintsu jarraitzen du.
Oinarrizko bi prozesuri dagokiola, jendartearen gehiengoak entsegu klinikoak nola funtzionatzen duten behar bezala ulertzen du eta gehiengoak badaki zientzia sortzen duen ezagumendua behin behinekoa dela. Hala ere, ez dakitenak handitu dira bi erantzun hauetan.
Aurreko guztia kontuan hartuta, denetarik dago: badaude modu egokian ulertzen diren gaiak eta kezkagarriak diren hainbat gauza. Nire asko kezkatzen naute txertoen eta sendagaiak ezkutatzearen kontuak, zientzialarien asmoak zeintzuk diren argi ez egotea eta bere influentziak kezkatzea, eta zientziaren eta metodo zientifikoaren egokitasunarekin zalantzak izatea.
Gogoeta txiki bat
Emaitza hauek non gauden esaten digute gutxi gora behera. Bakoitzak bere interpretazioa egingo du, bere ibilbidetik eta espektatibetatik abiatuta. Nirea argia da: oldarraldi antizientifikoari eusten ari gatzaio baina euste-dikeari pitxadurak ikusten zaizkio. Ez naiz konformatzen eustearekin edo pitxadurak handitzen direnean erreakzionatzearekin. Zientziaz hitz egiten bada ere, interesa badago ere, ezagutza sortzen den leku eta pertsonetatik urrun egiten da eta, nolabait, pasiboa da. Bidea argi dago, hortaz: herritarrek duten konfiantza hori nolabait laguntzea, merezi dugula frogatzeko. Hau da, konfiantza hori lantzen jarraitzea eta zientzian lan egiten dugunok gertukoak izatea. Bestela, espazio horiek bestelako mezu eta interesek beteko dituzte. Tira, hamar urte baino gehiago esaten eta egiten ari naizena: gertutasuna, apaltasuna eta zintzotasuna. Ez dago besterik eta datuek hori berresten dute.
#dazientziat #dibulgazioa #inkesta #kulturaZientifikoa #zientzia
-
Fedibertsoak eta zientziak elkar maite beharko lukete
Bihar, Urtarrilak 20, Trumpen garaipena eta faxismoaren zabalkundea erraztu duten plataforma toxikoak uzteko edo, behintzat, leku atseginagotara joateko, deialdia dago. Besteak beste, gurean, estatuko beste herriekin batera, Goazen Lagunok ekimena martxan dago, fedibertsora etortzeko.
Ezagutzen banauzue edo irakurriko zenidaten bezala, azken boladan oso interesatuta nago balioak erreproduzitzeko erabiltzen ditugun kanalak balio horiekin bateragarriak ote diren. Balio toxikoak erreproduzitu nahi dutenak plataforma toxikoak erabiltzeak eta sustatzeak zentzu guztia du, baina patxada, arrazionalismoa edo kooperazioa sustatu nahi dituenentzat plataforma toxikoak erabiltzea, ez dakit Rick. Zeren erabiltzen dugun kanalak markoa eta gure mentalitatea baldintzatzen baditu (beno, Lakoffek hau hobeto azaltzen du, baina ni bezalako ezjakin batentzat hori ulertzearekin nahikoa dut 😊), zergatik erabili zabaldu nahi dituzun balioak oztopatzen dituzten plataformak? Zeren plataforma horiek diseinatuta daude balio batzuk errazteko eta beste batzuk oztopatzeko.
Nire ustez, zientzia zabaltzeko kanalik honena Fedibertsoa da, Fedibertsoaren filosofia baita zientziaren balio zintzoekin hoberen uztartzen dena. Ez naiz hemen sartuko egungo ikerketa sistemaren inplementazioa zientziaren balioekin duen harremanaz, baina Ana Galarragari nire iritzia laburtu nion ia titular bilakatzen den esaldian, “Ikerketa-sistemak bahituta dauka zientzia”. Horrek ere azalduko luke zergatik erakunde akademiko askoren erresistentzia plataforma toxikoak uzteari eta fedibertsoa besarkatzeari. Solastea, ikuspuntuak partekatzea, patxada, arrazionalismoa, iritzi irmorik ez izatea, zalantza, kooperazioa, ulertzea, begirunea, zehaztasuna, apaltasuna, zintzotasuna, argitasuna,… dira balio zentralak zientzian, edo zientzia ulertzen dudan moduan. Eta Fedibertsoa balio horiekin oso ondo uztartzen dela iruditzen zait, zeren horietako asko Fedibertsoaren muinean daude. Egia da, Fedibertsoan zerbitzu toxikoak sortu daitezkeela, baina gainontzeko Fedibertsoak posible du horiei bizkarra ematea eta blokeatzea. Ez beste plataformetan bezala, bai ala bai, toxikotasuna irentsi behar dela. Izan ere, beste plataforma toxiko horiek uztea eta Fedibertsoak duen dinamikan sartzeak, arestian aipatu ditudan gauza asko ikustea eta ulertzea ahalbidetu dit. Askotan esaten da Fedibertsoan ez dela ezer gertatzen eta, nire ustez, kontrakoa da: plataforma toxikoetan gauza gehiegi gertatzen zirela geu bahituta mantentzeko.
Aurreko guztia dela eta, nire jardun pertsonala Fedibertsoan egiten hasi nintzen gero eta gehiago, beste plataformak alde batera utzita. Beste plataforma pribatu horiek bakarrik lanerako erabiltzen ditut eta, benetan, gero eta argiagoa daukat aldartea bera aldatzen zaidala, bata edo bestea erabiltzean. Nire kasuan, Mastodon.eus txokoan aurki nazakezu @koldotxu bezala. Baina Euskal Fedibertsoa zabalagoa da eta bakoitzak bere beharren eta nahien arabera plataforma batean, bestean edo gehiagotan parte har dezake… eta konektatu gaitezke! Zeren hori da Fedibertsoak duen gauza bikaina: ez duzula zertan kontu bat izan behar zerbitzu bakoitzean jendea jarraitzeko, zerbitzu guztiak elkarrekin komunikatzen baitira. Esan bezala, nik mastodon.eus-en hautatu nuen mikrobloggingarekin eroso sentitzen naizelako eta nire erabilera nagusia hori delako. Baina beste pertsona bati interesatzen zaiona argazkiak partekatzea bada, pixelfed.eus du, eta bere argazkiak nire mastodon.eus kontutik jarrai ditzaket eta berak nire harrikadak bere pixelfed kontutik. Hori pentsaezina da Twitter eta Instagram artean.
Sarreran “fedibertsora etortzeko” idatzi dut zeren, blog hau, fedibertsoan dago ere. Hasieran, Edonolan argitaratzen nuena nire Mastodoneko kontuan automatikoki argitaratzen zen, Twitterren egiten nuen bezala. Aurrerago, blog bat fedibertsoko txoko bat bilakatzeko modua garatu zen. Pentsatu nuen, baina agian konplikatua izan zitekela iruditu zitzaidan, ze niretzat hau afizio bat da eta gauza teknikoetan murgiltzeko denbora mugatua dut. Baina Joxe Rojasi bere Teknopata blogean irakurri nion aukera hori nahiko erreza zela eta oso ondo funtzionatzen zuela. Ondorioz, saiakera egin nuen eta oso pozik gelditu nintzen emaitzarekin. Ordutik, zure fedibertsoko plataformatik jarrai dezakezu blogean idazten dudana, hona etorri gabe; eta zuzenean zure plataformatik zabaldu, gustoko eman eta iruzkinak egin ditzazkezu eta blogean jasoko ditugu. Niri marabillosoa iruditzen zait guzti hau: askatasuna ematen dizu gauzak jasotzeko eta elkarrekintzak izateko zuk erabakitzen duzun lekutik.
Imagina dezakezun bezala, nire esperientzia Fedibertsoan oso positiboa da. Aldatzea kostatzen da, zeren inertzia oso gaiztoetatik gatoz eta, bapatean, beste martxa eta mentalitate batekin ibili beharra zaila egin daiteke. Baina gero gustora hartzen duzu bai, behintzat, nik bezala patxada maite baduzu. Zientzia dibulgatzeko leku askoz ere naturalagoa eta erosoagoa egiten zait, bai izaera beragatik, bai heltzen naizen jendera gertukoa dudalako. Blog hau metriken logikatik kanpo izan dudanez beti, afizio bat baita, niri jende gutxiagora heltzea berdin zait, zeren heltzen naizen horiek hautatu dute idazten dudana beren denbora-lerroetan egotea. Eta hori da zientziaren komunikazioari gertatu dakioken gauzarik onena: jendeak hori jaso nahi izatea.
Aurreko guztia nahikoa ez bazaizu iruditzen, argudio definitiboa daukat: hala nahi duten Fedibertsoko plataformek kafepintxoaren emojia dute… :koldotxu: kodea erabilita. Zitalek Mastodon.eus-eko administratzaileei hala eskatuta eta ni deskojonatzen ari nintzela, emoji hori edukitzeko aukera sortu zen. Bere komunitatearen isla da Fedibertsoko txoko bakoitza, komunitate horren parte delako eta, horrela, ulertu eta omentzen du bere komunitateko kideak. Eta hori ez duzu beste inon aurkituko.
#dibulgazioa #fedibertsoa #goazenlagunok #kulturaZientifikoa #zientzia
-
Spoti-fire, Stop-ify edo Spoti-fair
Guztiok entzun nahi dugu musika: asko, merke, euskaraz eta gaizki sentitu gabe. Baina Spotify utziko badugu Israelen konplize izateagatik, agian beste enpresa eta tresnen inguruan ere hausnartu beharko dugu. Edo gure morala kontratatzen ditugun zerbitzuen arabera neurtzen hasiko gara? Non geratzen da artista? Eta kultura? Zer balio eraman nahi ditugu beste plataforma batera? Zertarako prest gaude? Galdera asko eta erantzun gutxi.
- Testuingurua
- Kanpaina
- Artistaren papera
- Enpresei boikota
- Plataforma
- Eta gero zer?
Testuingurua
Duela aste batzuk Whatsappeko mezu bat jaso nuen ekimen batera atxikitzeko gonbidapenarekin. “Musikariak Palestinarekin” egitasmoak Spotifyetik gure musika kendu eta boikota egitera animatu gaitu euskal artistoi. Daniel Ek Spotifyeko sortzaileak Israelek Palestina erasotzeko erabiltzen dituen droneak ekoizten dituen enpresa batean inbertsioak egin ostean sorturiko ekimena da. Oso hasieran dago kanpaina, eta oraindik lanean ari dira talde gehiago batu eta komunikazio kanal ofizial bat izateko.
Mezua entzuleari ere iritsi zaio, eta sareetan jendea galdezka antzematen da. “Non gehiago dago euskal musika?”, edo “Nola erraztu aldaketa nirekin plan familiarra partekatzen duen jendeari?”.
Gure musika kontsumo ohiturak, eta zehatzago, gure kultura kontsumitzeko eta sustatzeko ohiturak aldatuko baditugu, zein balio eramango ditugu beste plataforma batera? Zeren baitan aukeratuko dugu plataforma hori? Non jarriko dugu eskubideen neurgailua? Nahikoa zaigu plan familiarra izatea? Gure morala eta lasaitasun mentala kontratatzen ditugun zerbitzuetan neurtuko dugu? Edo euskal musikaren ekosistemari buruz hausnartzeko eta artistak babesteko baliatuko dugu? Spoti-fire emango diogu edo Stop-ify egingo dugu?
Kanpaina
Spotifyetik musika ateratzeko eta boikoteatzeko kanpainarekin bat egiten dugu, eta bertatik gure musika kentzeko lanean ari gara. Baina pertsonalki, baditut beste ezinegon eta zalantza batzuk.
Artistak erantzukizun guztia dauka bere musikarekiko, eta ahal duen neurrian non dagoen kontrolatu beharko luke. Agian, entzuleek ez dakite gaur egun distribuzio digital bidez automatikoki plataforma guztietara igotzen dela musika, baita euskal musika ere. Beraz, alternatiba bilatzea oso erraza da, edozein plataforma “mainstreamean” aurkitzen baita euskal musika.
Hala ere, ezin dugu guztia artistaren esku utzi. Plataformak mugitzen duen dirua erabiltzailearena eta iragarkiena da. Artistok katalogoa kentzen badugu ere, jendeak bertan jarraituko badu, ez dugu ezer lortuko. Aldaketa entzulean izatea behar dugu bereziki.
Artistaren papera
Ez dut eztabaida arazo ekonomikoetara eraman nahi, ez du zentzu askorik artistaren ikuspegitik, horrelako plataformek ez dutelako (normalean behintzat) diru sarrera handirik suposatzen. Baina sareetan eman diren eztabaidetan, jendeak artistaren irabazietan ere oinarritu du plataformaren aldaketa. Eta uste dut honi buruz hitz egiteak ikuspegia zabaldu dezakeela.
Artistak egitura juridiko bat behar du diru sarrerak jaso ahal izateko (edo diru laguntza bat eskatu ahal izateko). Musika konposatzea, letrak idaztea, kanta borobiltzea, estudioa kontratatzea, grabatzea, ekoiztea, nahastea, masterizatzea, euskarriak diseinatzea, bideoklipa egitea, diskoa euskarri fisikoan kaleratzea eta plataforma digitaletan jartzea. Prozesu horretan artista baten irabaziak 0€ dira, eta gastuak, berriz, 3000€ eta 10000€ artekoak gutxi gorabehera.
Momentu horretan, kantu edo disko bat kaleratzean, hasi daiteke dirua “irabazten”. Normalean kontzertuetan altak eta bajak ematen dira, eta egun horiek dira kotizatzen direnak. Beraz, diru irabazi (edo galera ezak) izateko aurretik hilabete askotako lana egin behar du, eta diru kopuru handia inbertitu.
Baina ez dut gehiegi dramatizatu nahi. Talde edo bakarlari bakoitzaren egoera oso ezberdina izan daiteke, eta gure kasuan hau dena oso prozesu interesgarria izan da beti.
Egoera ekonomikotik haratago, musikariei edo pertsona esanguratsuei beti eskatu zaie publikoki posizionatzea. Beraien botere mediatikoa hitzez edo ekintzez erabiltzea aldarri bat edo beste babesteko. Maila ezberdinetan, baina ikusi dugu zer gertatu den KKRren udako jaialdi guztiekin. Inoiz baino gehiago, artista baten ekintzak bozgorailu politiko bilakatu dira.
Artista batek jaialdi batean ez jotzeak jaialdia kaltetzen du, bai. Baina artista batek plataforma batetik katalogoa kentzeak ez du apenas eragiten. Aldiz, erabiltzaile askok aldi berean eta koordinatuta plataforma bat utziko balute, enpresek sumatuko lukete diru sarrera horien falta. Oraingoan, artistek baino entzuleek eman beharko lukete pausoa benetan kalte eta boikot bat egiteko. Hala ere, uste dut artistek utzi egin behar dutela Spotify, entzuleek ere utzi dezaten.
Palestinan Israelek egiten duen genozidioa babesten duten enpresak boikoteatuko ditugu ahal dugun heinean. Baina, baliatu dezakegu boikota euskal musikaren osasunaren aldeko jarrera egokiak hartzeko? Entzuleak kontsumo egokira bideratu ditzakegu? Eta musika edo kulturaren kontsumotik haratago zer? Zerbait gehiago aldatuko dugu, edo Spotify uztea modan dagoen trend bat da?
Enpresei boikota
Horrelako kanpainen deialdiak Whatsappez jaso ohi dira, Instagrameko kontu batera bideratuta eta Gmail bat jarriz kontakturako helbide zuzen bezala. Jendeak ahal duena egiten du eskura dituen tresnekin —noski baietz eta eskerrak!— eta ez dugu zertan jakin behar guztiaren atzean zer dagoen. Baina enpresa batzuekin era batera jokatzeak edo ez, agerian uzten du teknologiaren munduan zein galduta gauden.
Googleen eta Amazonen azpiegitura teknologikoa erabili ohi du sistematikoki Israelek Palestina jazartzeko. El Salto hedabideak hau argitaratu zuen aurreko urtean. Eta 2023an METAren zentsurari buruz (Whatsapp, Facebook, Instagram, Threads…), hurrengo hau idatzi zuen Human Rights Watch GKEak, normalean “proyankia” izanik.
Beraz, Palestinak jasaten duen genozidioan kolaboratzen duten enpresen tresnak erabiltzen ditugu, Palestinaren genozidioa sustatzen duen beste enpresa bat kaltetzeko.
Eta koherenteagoak izan nahiko bagenu?
Gure kanpainaren komunikazioa sare libre eta kontrolatuetan egin dezakegu, eta euskaraz:
- Fedibertsoa.eus-en aurkitu ditzakegun Mastodon, Lemmy, Peertube edo Pixelfed sareak sortu eta horietan ere edukiak zabalduz.
- Liberaforms bidez atxikimenduak eskatuz edo iritzien horrela jasoz.
- Domeinu propioa erosiz eta webgune sinple bat eraikiz (WordPress edo bestelako CMS libreen bidez).
- Domeinu propioko eposta erabiliz.
Gero, Instagram, Whatsapp, Facebook, X, BlueSky eta gure datuekin jolastu nahi duten eta Israelen konplize diren sare guztietan zabaldu, erabiltzaileak gure komunikazio libre eta kontrolatuetara bideratuz. Ez ordaindu publizitatea eta ez sustatu sare hauen erabilera.
Baina gauza gehiago ere egin ditzakegu eguneroko teknologiekin:
- DuckDuckGo, SearXNG edo beste bilatzaile libre bat erabili nabigatzailean.
- Firefox, Brave, Chromium edo bestelako nabigatzaile libre bat erabili.
- Ez erosi Amazonen, ez erabili Instagram, ez erabili Whatsapp, ez erabili Gmail edo Google Appak; gure datuekin irabazten dute dirua.
- Baina batez ere, ez sustatu teknologia hauek hezkuntza zentroetan.
Koherentzia absolutua izatea oso zaila da. Janzten dugunak, jaten dugunak edo erabiltzen dugunak Israelekin zerikusirik ez duela jakitea ez da batere erraza.
Honela eztabaida handiagoa da, zailagoa, eta agian Spotify uzteko ekintza sinpletik haratago doanez, aldaketarako duen indarra lausotu egiten da. Baina probestu dezakegu Spotifyetik ateratzea beste tresna, enpresa edo ohitura batzuk aldatu eta boikoteatzeko ere. DeSpotify egitetik DeGoogle egitera.
Gure auzoko kanpainak beste era batera eta beste tresna batzuekin antolatzera. Agian zigilu bat asma dezakegu hori komunikatzeko: “Kanpaina honetan ez da genozidioa bultzatu duen enpresaren teknologiarik erabili”. Zer dakit… Hemen garrantzitsuena fokua non jarri erabakitzea da. Musikak zerbait gehiagorako balio badigu, probestu dezagun. Bestela, toki berean bukatuko dugu hasitako bidea.
Plataforma
Irakurri dut sareetan Tidal dela artistari hobekien ordaintzen dion plataforma, baina ez da horrela. Gainera, handia da beste plataforma batera migrazioa egin eta berriro toki berean bukatzeko arriskua. Ongi aukeratu, eta kontuan izan beharko genuke enpresa horrek zein inbertsio eta hornitzaile dituen.
Soluzio bateratu bat, hilabeteko harpidetza eta musika katalogo handia kontsumitzeko aukera eta merkea edo plan familiarrarekin gastuak partekatzeko plataforma bat bilatzen ari bazarete, ez dago artista babestuko duen aukera egokirik. Enpresa guztiek 0.002€ eta 0.02€ artean ordaintzen diote artistari erreprodukzio bakoitzeko. Eta irabazi horiek gero disketxe eta distribuzio digital lanak egiten dituzten enpresekin partekatu behar dira (%100 autoekoizpena denean). Normalean artistak %80 eta besteek %20 jasotzen badute ere, oso ohikoa da 50/50 formula.
Ez da nire intentzioa enpresa baten zerbitzuak edo bestearenak gomendatzea. Eta gainera, oso ondo azaltzen du dena hemen Zonafrankako Frankiek: Spootifyen kakaztea, SLOP musikala eta alternatiba posibleak kontsumitzailearen interesen arabera. Taula ederra sortu du:
Soinu ingeniaria den lagun batekin hitz egin nuen honi buruz. Berak aipatu zidan nola duela 15 urte jada pentsatu zuen zer izan zitekeen Spoti-fair bat, edo justuagoa den plataforma bat. Bere klaseetan antzeko eztabaidak izaten zituzten. Garai hartan ere enpresek musika behar zuten, musikarekin zerikusirik ez zuen helburu bat lortzeko. Beraz, artistari xoxik ez. Ez da asko aldatu.
Aipatuko nukeen plataformetako bat da Bandcamp. Denda baten azpiegitura teknologikoa ematen dio artistari, eta orrialde propio bat diseinatzeko aukera irabazien %20/25aren truke. Pare bat aldiz saldu dute plataforma, eta horrekin ere arazoak izan ditzakegu etorkizunean. Ez baitakigu nork erosi dezakeen.
Nik imajinatzen dut tresna publiko bat izango dugula noizbait kultura sostengatzen laguntzeko. Orain Europako diru-laguntzekin sortutako bideo eta podcast plataforma publikoez betetzen ari gara internet. Momenturen batean iritsiko zaigu musikara ere. Baina ez bada iristen?
Jabetza kolektiboan edo pribatu federatuan bilatuko nuke irtenbidea. Adibide ederra dugu Funkwhale instantzia euskaldunarekin: BaleaFunk. Proiektua fedibertsoan dago eta zure musika igo dezakezu.
Badaude proiektu interesgarriak martxan, Subvert bezalakoa. Bandcamp plataformaren alternatiba kooperatibo bezala saltzen dute. Eta funtsean hori da, kooperatiba bat bazkidetza irekiak dituena eta momentuz sortze prozesuan dagoena. Bazkideentzako itxitako foroetan hartzen ari dira erabakiak, eta beraien roadmap edo aurreikusitako ibilbidea publikoa da.
Edo Resonate, erreprodukzioen arabera ordaintzen duzu, harpidetzarik gabe. Eta parte hartzen duten artista, erabiltzaile eta langileen proiektua da. Pribatutasuna bermatzen dute, eta algoritmoaren gomendioen aurkakoak dira.
Laburbilduz, plataformek ez dute artista babesten. Artista batek diru gehiago irabaziko du bere musika irratiak edo telebistak erabiltzen badu, edo SGAE edo EKKI bezalako erakunde publikoek egiten duten musika erabiltzen duten negozioen rekaudaziotik (tristea bada ere). Eta argi dagoen gauza bakarra hurrengoa da:
Artista bat babesteko era zuzenena, bere kontzertuetara joatea eta bere diskoak erostea da.
Eta gero zer?
Ekintza indibidualetik haratago, ez goaz inora ekintza edo konponbide kolektiborik gabe. Zein soluzio ikusten diogu euskal musikari internet bidez kontsumitu eta partekatzeko, ahalik eta koherentzia digital eta kultural handiena mantenduz, non artistak babestuko diren eta Palestinaren aurkako sarraskia (edo besteren bat) babesten duten enpresei boikota egingo zaien?
Eta testuinguru horretan etorkizun hurbil batean… Zein da imajinatzen dugun kultura eta horrentzako sostengu bizigarri posiblea? Behar dugu? Nahi dugu? Nola nahi dugu? Ordainduko dugu? Edo beste era batera babestuko dugu? Edo zuzenean AA bati eskatuko diogu Esanezin edo MICEren hurrengo kanta asmatzeko?
Agian azken aukera euskal musikariak nolabait batzea izango da. Eskubideak lortzeko sindikatuak edo kooperatiba kulturalak eraikiz. Edo zuzenean Palestinaren aldeko aldarri kolektibo eta kultural baten bitartez. Zeinek daki etzi etorriko dena?
Lehen pausoa behintzat argi dugu: Spotifyetik irten.
#AAEZ #Alternatibak #DeGoogle #Genozidioa #Google #Israel #Meta #Musikariak #Palestina #Spotify
-
Spoti-fire, Stop-ify edo Spoti-fair
Guztiok entzun nahi dugu musika: asko, merke, euskaraz eta gaizki sentitu gabe. Baina Spotify utziko badugu Israelen konplize izateagatik, agian beste enpresa eta tresnen inguruan ere hausnartu beharko dugu. Edo gure morala kontratatzen ditugun zerbitzuen arabera neurtzen hasiko gara? Non geratzen da artista? Eta kultura? Zer balio eraman nahi ditugu beste plataforma batera? Zertarako prest gaude? Galdera asko eta erantzun gutxi.
- Testuingurua
- Kanpaina
- Artistaren papera
- Enpresei boikota
- Plataforma
- Eta gero zer?
Testuingurua
Duela aste batzuk Whatsappeko mezu bat jaso nuen ekimen batera atxikitzeko gonbidapenarekin. “Musikariak Palestinarekin” egitasmoak Spotifyetik gure musika kendu eta boikota egitera animatu gaitu euskal artistoi. Daniel Ek Spotifyeko sortzaileak Israelek Palestina erasotzeko erabiltzen dituen droneak ekoizten dituen enpresa batean inbertsioak egin ostean sorturiko ekimena da. Oso hasieran dago kanpaina, eta oraindik lanean ari dira talde gehiago batu eta komunikazio kanal ofizial bat izateko.
Mezua entzuleari ere iritsi zaio, eta sareetan jendea galdezka antzematen da. “Non gehiago dago euskal musika?”, edo “Nola erraztu aldaketa nirekin plan familiarra partekatzen duen jendeari?”.
Gure musika kontsumo ohiturak, eta zehatzago, gure kultura kontsumitzeko eta sustatzeko ohiturak aldatuko baditugu, zein balio eramango ditugu beste plataforma batera? Zeren baitan aukeratuko dugu plataforma hori? Non jarriko dugu eskubideen neurgailua? Nahikoa zaigu plan familiarra izatea? Gure morala eta lasaitasun mentala kontratatzen ditugun zerbitzuetan neurtuko dugu? Edo euskal musikaren ekosistemari buruz hausnartzeko eta artistak babesteko baliatuko dugu? Spoti-fire emango diogu edo Stop-ify egingo dugu?
Kanpaina
Spotifyetik musika ateratzeko eta boikoteatzeko kanpainarekin bat egiten dugu, eta bertatik gure musika kentzeko lanean ari gara. Baina pertsonalki, baditut beste ezinegon eta zalantza batzuk.
Artistak erantzukizun guztia dauka bere musikarekiko, eta ahal duen neurrian non dagoen kontrolatu beharko luke. Agian, entzuleek ez dakite gaur egun distribuzio digital bidez automatikoki plataforma guztietara igotzen dela musika, baita euskal musika ere. Beraz, alternatiba bilatzea oso erraza da, edozein plataforma “mainstreamean” aurkitzen baita euskal musika.
Hala ere, ezin dugu guztia artistaren esku utzi. Plataformak mugitzen duen dirua erabiltzailearena eta iragarkiena da. Artistok katalogoa kentzen badugu ere, jendeak bertan jarraituko badu, ez dugu ezer lortuko. Aldaketa entzulean izatea behar dugu bereziki.
Artistaren papera
Ez dut eztabaida arazo ekonomikoetara eraman nahi, ez du zentzu askorik artistaren ikuspegitik, horrelako plataformek ez dutelako (normalean behintzat) diru sarrera handirik suposatzen. Baina sareetan eman diren eztabaidetan, jendeak artistaren irabazietan ere oinarritu du plataformaren aldaketa. Eta uste dut honi buruz hitz egiteak ikuspegia zabaldu dezakeela.
Artistak egitura juridiko bat behar du diru sarrerak jaso ahal izateko (edo diru laguntza bat eskatu ahal izateko). Musika konposatzea, letrak idaztea, kanta borobiltzea, estudioa kontratatzea, grabatzea, ekoiztea, nahastea, masterizatzea, euskarriak diseinatzea, bideoklipa egitea, diskoa euskarri fisikoan kaleratzea eta plataforma digitaletan jartzea. Prozesu horretan artista baten irabaziak 0€ dira, eta gastuak, berriz, 3000€ eta 10000€ artekoak gutxi gorabehera.
Momentu horretan, kantu edo disko bat kaleratzean, hasi daiteke dirua “irabazten”. Normalean kontzertuetan altak eta bajak ematen dira, eta egun horiek dira kotizatzen direnak. Beraz, diru irabazi (edo galera ezak) izateko aurretik hilabete askotako lana egin behar du, eta diru kopuru handia inbertitu.
Baina ez dut gehiegi dramatizatu nahi. Talde edo bakarlari bakoitzaren egoera oso ezberdina izan daiteke, eta gure kasuan hau dena oso prozesu interesgarria izan da beti.
Egoera ekonomikotik haratago, musikariei edo pertsona esanguratsuei beti eskatu zaie publikoki posizionatzea. Beraien botere mediatikoa hitzez edo ekintzez erabiltzea aldarri bat edo beste babesteko. Maila ezberdinetan, baina ikusi dugu zer gertatu den KKRren udako jaialdi guztiekin. Inoiz baino gehiago, artista baten ekintzak bozgorailu politiko bilakatu dira.
Artista batek jaialdi batean ez jotzeak jaialdia kaltetzen du, bai. Baina artista batek plataforma batetik katalogoa kentzeak ez du apenas eragiten. Aldiz, erabiltzaile askok aldi berean eta koordinatuta plataforma bat utziko balute, enpresek sumatuko lukete diru sarrera horien falta. Oraingoan, artistek baino entzuleek eman beharko lukete pausoa benetan kalte eta boikot bat egiteko. Hala ere, uste dut artistek utzi egin behar dutela Spotify, entzuleek ere utzi dezaten.
Palestinan Israelek egiten duen genozidioa babesten duten enpresak boikoteatuko ditugu ahal dugun heinean. Baina, baliatu dezakegu boikota euskal musikaren osasunaren aldeko jarrera egokiak hartzeko? Entzuleak kontsumo egokira bideratu ditzakegu? Eta musika edo kulturaren kontsumotik haratago zer? Zerbait gehiago aldatuko dugu, edo Spotify uztea modan dagoen trend bat da?
Enpresei boikota
Horrelako kanpainen deialdiak Whatsappez jaso ohi dira, Instagrameko kontu batera bideratuta eta Gmail bat jarriz kontakturako helbide zuzen bezala. Jendeak ahal duena egiten du eskura dituen tresnekin —noski baietz eta eskerrak!— eta ez dugu zertan jakin behar guztiaren atzean zer dagoen. Baina enpresa batzuekin era batera jokatzeak edo ez, agerian uzten du teknologiaren munduan zein galduta gauden.
Googleen eta Amazonen azpiegitura teknologikoa erabili ohi du sistematikoki Israelek Palestina jazartzeko. El Salto hedabideak hau argitaratu zuen aurreko urtean. Eta 2023an METAren zentsurari buruz (Whatsapp, Facebook, Instagram, Threads…), hurrengo hau idatzi zuen Human Rights Watch GKEak, normalean “proyankia” izanik.
Beraz, Palestinak jasaten duen genozidioan kolaboratzen duten enpresen tresnak erabiltzen ditugu, Palestinaren genozidioa sustatzen duen beste enpresa bat kaltetzeko.
Eta koherenteagoak izan nahiko bagenu?
Gure kanpainaren komunikazioa sare libre eta kontrolatuetan egin dezakegu, eta euskaraz:
- Fedibertsoa.eus-en aurkitu ditzakegun Mastodon, Lemmy, Peertube edo Pixelfed sareak sortu eta horietan ere edukiak zabalduz.
- Liberaforms bidez atxikimenduak eskatuz edo iritzien horrela jasoz.
- Domeinu propioa erosiz eta webgune sinple bat eraikiz (WordPress edo bestelako CMS libreen bidez).
- Domeinu propioko eposta erabiliz.
Gero, Instagram, Whatsapp, Facebook, X, BlueSky eta gure datuekin jolastu nahi duten eta Israelen konplize diren sare guztietan zabaldu, erabiltzaileak gure komunikazio libre eta kontrolatuetara bideratuz. Ez ordaindu publizitatea eta ez sustatu sare hauen erabilera.
Baina gauza gehiago ere egin ditzakegu eguneroko teknologiekin:
- DuckDuckGo, SearXNG edo beste bilatzaile libre bat erabili nabigatzailean.
- Firefox, Brave, Chromium edo bestelako nabigatzaile libre bat erabili.
- Ez erosi Amazonen, ez erabili Instagram, ez erabili Whatsapp, ez erabili Gmail edo Google Appak; gure datuekin irabazten dute dirua.
- Baina batez ere, ez sustatu teknologia hauek hezkuntza zentroetan.
Koherentzia absolutua izatea oso zaila da. Janzten dugunak, jaten dugunak edo erabiltzen dugunak Israelekin zerikusirik ez duela jakitea ez da batere erraza.
Honela eztabaida handiagoa da, zailagoa, eta agian Spotify uzteko ekintza sinpletik haratago doanez, aldaketarako duen indarra lausotu egiten da. Baina probestu dezakegu Spotifyetik ateratzea beste tresna, enpresa edo ohitura batzuk aldatu eta boikoteatzeko ere. DeSpotify egitetik DeGoogle egitera.
Gure auzoko kanpainak beste era batera eta beste tresna batzuekin antolatzera. Agian zigilu bat asma dezakegu hori komunikatzeko: “Kanpaina honetan ez da genozidioa bultzatu duen enpresaren teknologiarik erabili”. Zer dakit… Hemen garrantzitsuena fokua non jarri erabakitzea da. Musikak zerbait gehiagorako balio badigu, probestu dezagun. Bestela, toki berean bukatuko dugu hasitako bidea.
Plataforma
Irakurri dut sareetan Tidal dela artistari hobekien ordaintzen dion plataforma, baina ez da horrela. Gainera, handia da beste plataforma batera migrazioa egin eta berriro toki berean bukatzeko arriskua. Ongi aukeratu, eta kontuan izan beharko genuke enpresa horrek zein inbertsio eta hornitzaile dituen.
Soluzio bateratu bat, hilabeteko harpidetza eta musika katalogo handia kontsumitzeko aukera eta merkea edo plan familiarrarekin gastuak partekatzeko plataforma bat bilatzen ari bazarete, ez dago artista babestuko duen aukera egokirik. Enpresa guztiek 0.002€ eta 0.02€ artean ordaintzen diote artistari erreprodukzio bakoitzeko. Eta irabazi horiek gero disketxe eta distribuzio digital lanak egiten dituzten enpresekin partekatu behar dira (%100 autoekoizpena denean). Normalean artistak %80 eta besteek %20 jasotzen badute ere, oso ohikoa da 50/50 formula.
Ez da nire intentzioa enpresa baten zerbitzuak edo bestearenak gomendatzea. Eta gainera, oso ondo azaltzen du dena hemen Zonafrankako Frankiek: Spootifyen kakaztea, SLOP musikala eta alternatiba posibleak kontsumitzailearen interesen arabera. Taula ederra sortu du:
Soinu ingeniaria den lagun batekin hitz egin nuen honi buruz. Berak aipatu zidan nola duela 15 urte jada pentsatu zuen zer izan zitekeen Spoti-fair bat, edo justuagoa den plataforma bat. Bere klaseetan antzeko eztabaidak izaten zituzten. Garai hartan ere enpresek musika behar zuten, musikarekin zerikusirik ez zuen helburu bat lortzeko. Beraz, artistari xoxik ez. Ez da asko aldatu.
Aipatuko nukeen plataformetako bat da Bandcamp. Denda baten azpiegitura teknologikoa ematen dio artistari, eta orrialde propio bat diseinatzeko aukera irabazien %20/25aren truke. Pare bat aldiz saldu dute plataforma, eta horrekin ere arazoak izan ditzakegu etorkizunean. Ez baitakigu nork erosi dezakeen.
Nik imajinatzen dut tresna publiko bat izango dugula noizbait kultura sostengatzen laguntzeko. Orain Europako diru-laguntzekin sortutako bideo eta podcast plataforma publikoez betetzen ari gara internet. Momenturen batean iritsiko zaigu musikara ere. Baina ez bada iristen?
Jabetza kolektiboan edo pribatu federatuan bilatuko nuke irtenbidea. Adibide ederra dugu Funkwhale instantzia euskaldunarekin: BaleaFunk. Proiektua fedibertsoan dago eta zure musika igo dezakezu.
Badaude proiektu interesgarriak martxan, Subvert bezalakoa. Bandcamp plataformaren alternatiba kooperatibo bezala saltzen dute. Eta funtsean hori da, kooperatiba bat bazkidetza irekiak dituena eta momentuz sortze prozesuan dagoena. Bazkideentzako itxitako foroetan hartzen ari dira erabakiak, eta beraien roadmap edo aurreikusitako ibilbidea publikoa da.
Edo Resonate, erreprodukzioen arabera ordaintzen duzu, harpidetzarik gabe. Eta parte hartzen duten artista, erabiltzaile eta langileen proiektua da. Pribatutasuna bermatzen dute, eta algoritmoaren gomendioen aurkakoak dira.
Laburbilduz, plataformek ez dute artista babesten. Artista batek diru gehiago irabaziko du bere musika irratiak edo telebistak erabiltzen badu, edo SGAE edo EKKI bezalako erakunde publikoek egiten duten musika erabiltzen duten negozioen rekaudaziotik (tristea bada ere). Eta argi dagoen gauza bakarra hurrengoa da:
Artista bat babesteko era zuzenena, bere kontzertuetara joatea eta bere diskoak erostea da.
Eta gero zer?
Ekintza indibidualetik haratago, ez goaz inora ekintza edo konponbide kolektiborik gabe. Zein soluzio ikusten diogu euskal musikari internet bidez kontsumitu eta partekatzeko, ahalik eta koherentzia digital eta kultural handiena mantenduz, non artistak babestuko diren eta Palestinaren aurkako sarraskia (edo besteren bat) babesten duten enpresei boikota egingo zaien?
Eta testuinguru horretan etorkizun hurbil batean… Zein da imajinatzen dugun kultura eta horrentzako sostengu bizigarri posiblea? Behar dugu? Nahi dugu? Nola nahi dugu? Ordainduko dugu? Edo beste era batera babestuko dugu? Edo zuzenean AA bati eskatuko diogu Esanezin edo MICEren hurrengo kanta asmatzeko?
Agian azken aukera euskal musikariak nolabait batzea izango da. Eskubideak lortzeko sindikatuak edo kooperatiba kulturalak eraikiz. Edo zuzenean Palestinaren aldeko aldarri kolektibo eta kultural baten bitartez. Zeinek daki etzi etorriko dena?
Lehen pausoa behintzat argi dugu: Spotifyetik irten.
#AAEZ #Alternatibak #DeGoogle #Genozidioa #Google #Israel #Meta #Musikariak #Palestina #Spotify
-
Spoti-fire, Stop-ify edo Spoti-fair
Guztiok entzun nahi dugu musika: asko, merke, euskaraz eta gaizki sentitu gabe. Baina Spotify utziko badugu Israelen konplize izateagatik, agian beste enpresa eta tresnen inguruan ere hausnartu beharko dugu. Edo gure morala kontratatzen ditugun zerbitzuen arabera neurtzen hasiko gara? Non geratzen da artista? Eta kultura? Zer balio eraman nahi ditugu beste plataforma batera? Zertarako prest gaude? Galdera asko eta erantzun gutxi.
- Testuingurua
- Kanpaina
- Artistaren papera
- Enpresei boikota
- Plataforma
- Eta gero zer?
Testuingurua
Duela aste batzuk Whatsappeko mezu bat jaso nuen ekimen batera atxikitzeko gonbidapenarekin. “Musikariak Palestinarekin” egitasmoak Spotifyetik gure musika kendu eta boikota egitera animatu gaitu euskal artistoi. Daniel Ek Spotifyeko sortzaileak Israelek Palestina erasotzeko erabiltzen dituen droneak ekoizten dituen enpresa batean inbertsioak egin ostean sorturiko ekimena da. Oso hasieran dago kanpaina, eta oraindik lanean ari dira talde gehiago batu eta komunikazio kanal ofizial bat izateko.
Mezua entzuleari ere iritsi zaio, eta sareetan jendea galdezka antzematen da. “Non gehiago dago euskal musika?”, edo “Nola erraztu aldaketa nirekin plan familiarra partekatzen duen jendeari?”.
Gure musika kontsumo ohiturak, eta zehatzago, gure kultura kontsumitzeko eta sustatzeko ohiturak aldatuko baditugu, zein balio eramango ditugu beste plataforma batera? Zeren baitan aukeratuko dugu plataforma hori? Non jarriko dugu eskubideen neurgailua? Nahikoa zaigu plan familiarra izatea? Gure morala eta lasaitasun mentala kontratatzen ditugun zerbitzuetan neurtuko dugu? Edo euskal musikaren ekosistemari buruz hausnartzeko eta artistak babesteko baliatuko dugu? Spoti-fire emango diogu edo Stop-ify egingo dugu?
Kanpaina
Spotifyetik musika ateratzeko eta boikoteatzeko kanpainarekin bat egiten dugu, eta bertatik gure musika kentzeko lanean ari gara. Baina pertsonalki, baditut beste ezinegon eta zalantza batzuk.
Artistak erantzukizun guztia dauka bere musikarekiko, eta ahal duen neurrian non dagoen kontrolatu beharko luke. Agian, entzuleek ez dakite gaur egun distribuzio digital bidez automatikoki plataforma guztietara igotzen dela musika, baita euskal musika ere. Beraz, alternatiba bilatzea oso erraza da, edozein plataforma “mainstreamean” aurkitzen baita euskal musika.
Hala ere, ezin dugu guztia artistaren esku utzi. Plataformak mugitzen duen dirua erabiltzailearena eta iragarkiena da. Artistok katalogoa kentzen badugu ere, jendeak bertan jarraituko badu, ez dugu ezer lortuko. Aldaketa entzulean izatea behar dugu bereziki.
Artistaren papera
Ez dut eztabaida arazo ekonomikoetara eraman nahi, ez du zentzu askorik artistaren ikuspegitik, horrelako plataformek ez dutelako (normalean behintzat) diru sarrera handirik suposatzen. Baina sareetan eman diren eztabaidetan, jendeak artistaren irabazietan ere oinarritu du plataformaren aldaketa. Eta uste dut honi buruz hitz egiteak ikuspegia zabaldu dezakeela.
Artistak egitura juridiko bat behar du diru sarrerak jaso ahal izateko (edo diru laguntza bat eskatu ahal izateko). Musika konposatzea, letrak idaztea, kanta borobiltzea, estudioa kontratatzea, grabatzea, ekoiztea, nahastea, masterizatzea, euskarriak diseinatzea, bideoklipa egitea, diskoa euskarri fisikoan kaleratzea eta plataforma digitaletan jartzea. Prozesu horretan artista baten irabaziak 0€ dira, eta gastuak, berriz, 3000€ eta 10000€ artekoak gutxi gorabehera.
Momentu horretan, kantu edo disko bat kaleratzean, hasi daiteke dirua “irabazten”. Normalean kontzertuetan altak eta bajak ematen dira, eta egun horiek dira kotizatzen direnak. Beraz, diru irabazi (edo galera ezak) izateko aurretik hilabete askotako lana egin behar du, eta diru kopuru handia inbertitu.
Baina ez dut gehiegi dramatizatu nahi. Talde edo bakarlari bakoitzaren egoera oso ezberdina izan daiteke, eta gure kasuan hau dena oso prozesu interesgarria izan da beti.
Egoera ekonomikotik haratago, musikariei edo pertsona esanguratsuei beti eskatu zaie publikoki posizionatzea. Beraien botere mediatikoa hitzez edo ekintzez erabiltzea aldarri bat edo beste babesteko. Maila ezberdinetan, baina ikusi dugu zer gertatu den KKRren udako jaialdi guztiekin. Inoiz baino gehiago, artista baten ekintzak bozgorailu politiko bilakatu dira.
Artista batek jaialdi batean ez jotzeak jaialdia kaltetzen du, bai. Baina artista batek plataforma batetik katalogoa kentzeak ez du apenas eragiten. Aldiz, erabiltzaile askok aldi berean eta koordinatuta plataforma bat utziko balute, enpresek sumatuko lukete diru sarrera horien falta. Oraingoan, artistek baino entzuleek eman beharko lukete pausoa benetan kalte eta boikot bat egiteko. Hala ere, uste dut artistek utzi egin behar dutela Spotify, entzuleek ere utzi dezaten.
Palestinan Israelek egiten duen genozidioa babesten duten enpresak boikoteatuko ditugu ahal dugun heinean. Baina, baliatu dezakegu boikota euskal musikaren osasunaren aldeko jarrera egokiak hartzeko? Entzuleak kontsumo egokira bideratu ditzakegu? Eta musika edo kulturaren kontsumotik haratago zer? Zerbait gehiago aldatuko dugu, edo Spotify uztea modan dagoen trend bat da?
Enpresei boikota
Horrelako kanpainen deialdiak Whatsappez jaso ohi dira, Instagrameko kontu batera bideratuta eta Gmail bat jarriz kontakturako helbide zuzen bezala. Jendeak ahal duena egiten du eskura dituen tresnekin —noski baietz eta eskerrak!— eta ez dugu zertan jakin behar guztiaren atzean zer dagoen. Baina enpresa batzuekin era batera jokatzeak edo ez, agerian uzten du teknologiaren munduan zein galduta gauden.
Googleen eta Amazonen azpiegitura teknologikoa erabili ohi du sistematikoki Israelek Palestina jazartzeko. El Salto hedabideak hau argitaratu zuen aurreko urtean. Eta 2023an METAren zentsurari buruz (Whatsapp, Facebook, Instagram, Threads…), hurrengo hau idatzi zuen Human Rights Watch GKEak, normalean “proyankia” izanik.
Beraz, Palestinak jasaten duen genozidioan kolaboratzen duten enpresen tresnak erabiltzen ditugu, Palestinaren genozidioa sustatzen duen beste enpresa bat kaltetzeko.
Eta koherenteagoak izan nahiko bagenu?
Gure kanpainaren komunikazioa sare libre eta kontrolatuetan egin dezakegu, eta euskaraz:
- Fedibertsoa.eus-en aurkitu ditzakegun Mastodon, Lemmy, Peertube edo Pixelfed sareak sortu eta horietan ere edukiak zabalduz.
- Liberaforms bidez atxikimenduak eskatuz edo iritzien horrela jasoz.
- Domeinu propioa erosiz eta webgune sinple bat eraikiz (WordPress edo bestelako CMS libreen bidez).
- Domeinu propioko eposta erabiliz.
Gero, Instagram, Whatsapp, Facebook, X, BlueSky eta gure datuekin jolastu nahi duten eta Israelen konplize diren sare guztietan zabaldu, erabiltzaileak gure komunikazio libre eta kontrolatuetara bideratuz. Ez ordaindu publizitatea eta ez sustatu sare hauen erabilera.
Baina gauza gehiago ere egin ditzakegu eguneroko teknologiekin:
- DuckDuckGo, SearXNG edo beste bilatzaile libre bat erabili nabigatzailean.
- Firefox, Brave, Chromium edo bestelako nabigatzaile libre bat erabili.
- Ez erosi Amazonen, ez erabili Instagram, ez erabili Whatsapp, ez erabili Gmail edo Google Appak; gure datuekin irabazten dute dirua.
- Baina batez ere, ez sustatu teknologia hauek hezkuntza zentroetan.
Koherentzia absolutua izatea oso zaila da. Janzten dugunak, jaten dugunak edo erabiltzen dugunak Israelekin zerikusirik ez duela jakitea ez da batere erraza.
Honela eztabaida handiagoa da, zailagoa, eta agian Spotify uzteko ekintza sinpletik haratago doanez, aldaketarako duen indarra lausotu egiten da. Baina probestu dezakegu Spotifyetik ateratzea beste tresna, enpresa edo ohitura batzuk aldatu eta boikoteatzeko ere. DeSpotify egitetik DeGoogle egitera.
Gure auzoko kanpainak beste era batera eta beste tresna batzuekin antolatzera. Agian zigilu bat asma dezakegu hori komunikatzeko: “Kanpaina honetan ez da genozidioa bultzatu duen enpresaren teknologiarik erabili”. Zer dakit… Hemen garrantzitsuena fokua non jarri erabakitzea da. Musikak zerbait gehiagorako balio badigu, probestu dezagun. Bestela, toki berean bukatuko dugu hasitako bidea.
Plataforma
Irakurri dut sareetan Tidal dela artistari hobekien ordaintzen dion plataforma, baina ez da horrela. Gainera, handia da beste plataforma batera migrazioa egin eta berriro toki berean bukatzeko arriskua. Ongi aukeratu, eta kontuan izan beharko genuke enpresa horrek zein inbertsio eta hornitzaile dituen.
Soluzio bateratu bat, hilabeteko harpidetza eta musika katalogo handia kontsumitzeko aukera eta merkea edo plan familiarrarekin gastuak partekatzeko plataforma bat bilatzen ari bazarete, ez dago artista babestuko duen aukera egokirik. Enpresa guztiek 0.002€ eta 0.02€ artean ordaintzen diote artistari erreprodukzio bakoitzeko. Eta irabazi horiek gero disketxe eta distribuzio digital lanak egiten dituzten enpresekin partekatu behar dira (%100 autoekoizpena denean). Normalean artistak %80 eta besteek %20 jasotzen badute ere, oso ohikoa da 50/50 formula.
Ez da nire intentzioa enpresa baten zerbitzuak edo bestearenak gomendatzea. Eta gainera, oso ondo azaltzen du dena hemen Zonafrankako Frankiek: Spootifyen kakaztea, SLOP musikala eta alternatiba posibleak kontsumitzailearen interesen arabera. Taula ederra sortu du:
Soinu ingeniaria den lagun batekin hitz egin nuen honi buruz. Berak aipatu zidan nola duela 15 urte jada pentsatu zuen zer izan zitekeen Spoti-fair bat, edo justuagoa den plataforma bat. Bere klaseetan antzeko eztabaidak izaten zituzten. Garai hartan ere enpresek musika behar zuten, musikarekin zerikusirik ez zuen helburu bat lortzeko. Beraz, artistari xoxik ez. Ez da asko aldatu.
Aipatuko nukeen plataformetako bat da Bandcamp. Denda baten azpiegitura teknologikoa ematen dio artistari, eta orrialde propio bat diseinatzeko aukera irabazien %20/25aren truke. Pare bat aldiz saldu dute plataforma, eta horrekin ere arazoak izan ditzakegu etorkizunean. Ez baitakigu nork erosi dezakeen.
Nik imajinatzen dut tresna publiko bat izango dugula noizbait kultura sostengatzen laguntzeko. Orain Europako diru-laguntzekin sortutako bideo eta podcast plataforma publikoez betetzen ari gara internet. Momenturen batean iritsiko zaigu musikara ere. Baina ez bada iristen?
Jabetza kolektiboan edo pribatu federatuan bilatuko nuke irtenbidea. Adibide ederra dugu Funkwhale instantzia euskaldunarekin: BaleaFunk. Proiektua fedibertsoan dago eta zure musika igo dezakezu.
Badaude proiektu interesgarriak martxan, Subvert bezalakoa. Bandcamp plataformaren alternatiba kooperatibo bezala saltzen dute. Eta funtsean hori da, kooperatiba bat bazkidetza irekiak dituena eta momentuz sortze prozesuan dagoena. Bazkideentzako itxitako foroetan hartzen ari dira erabakiak, eta beraien roadmap edo aurreikusitako ibilbidea publikoa da.
Edo Resonate, erreprodukzioen arabera ordaintzen duzu, harpidetzarik gabe. Eta parte hartzen duten artista, erabiltzaile eta langileen proiektua da. Pribatutasuna bermatzen dute, eta algoritmoaren gomendioen aurkakoak dira.
Laburbilduz, plataformek ez dute artista babesten. Artista batek diru gehiago irabaziko du bere musika irratiak edo telebistak erabiltzen badu, edo SGAE edo EKKI bezalako erakunde publikoek egiten duten musika erabiltzen duten negozioen rekaudaziotik (tristea bada ere). Eta argi dagoen gauza bakarra hurrengoa da:
Artista bat babesteko era zuzenena, bere kontzertuetara joatea eta bere diskoak erostea da.
Eta gero zer?
Ekintza indibidualetik haratago, ez goaz inora ekintza edo konponbide kolektiborik gabe. Zein soluzio ikusten diogu euskal musikari internet bidez kontsumitu eta partekatzeko, ahalik eta koherentzia digital eta kultural handiena mantenduz, non artistak babestuko diren eta Palestinaren aurkako sarraskia (edo besteren bat) babesten duten enpresei boikota egingo zaien?
Eta testuinguru horretan etorkizun hurbil batean… Zein da imajinatzen dugun kultura eta horrentzako sostengu bizigarri posiblea? Behar dugu? Nahi dugu? Nola nahi dugu? Ordainduko dugu? Edo beste era batera babestuko dugu? Edo zuzenean AA bati eskatuko diogu Esanezin edo MICEren hurrengo kanta asmatzeko?
Agian azken aukera euskal musikariak nolabait batzea izango da. Eskubideak lortzeko sindikatuak edo kooperatiba kulturalak eraikiz. Edo zuzenean Palestinaren aldeko aldarri kolektibo eta kultural baten bitartez. Zeinek daki etzi etorriko dena?
Lehen pausoa behintzat argi dugu: Spotifyetik irten.
#AAEZ #Alternatibak #DeGoogle #Genozidioa #Google #Israel #Meta #Musikariak #Palestina #Spotify
-
Spoti-fire, Stop-ify edo Spoti-fair
Guztiok entzun nahi dugu musika: asko, merke, euskaraz eta gaizki sentitu gabe. Baina Spotify utziko badugu Israelen konplize izateagatik, agian beste enpresa eta tresnen inguruan ere hausnartu beharko dugu. Edo gure morala kontratatzen ditugun zerbitzuen arabera neurtzen hasiko gara? Non geratzen da artista? Eta kultura? Zer balio eraman nahi ditugu beste plataforma batera? Zertarako prest gaude? Galdera asko eta erantzun gutxi.
- Testuingurua
- Kanpaina
- Artistaren papera
- Enpresei boikota
- Plataforma
- Eta gero zer?
Testuingurua
Duela aste batzuk Whatsappeko mezu bat jaso nuen ekimen batera atxikitzeko gonbidapenarekin. “Musikariak Palestinarekin” egitasmoak Spotifyetik gure musika kendu eta boikota egitera animatu gaitu euskal artistoi. Daniel Ek Spotifyeko sortzaileak Israelek Palestina erasotzeko erabiltzen dituen droneak ekoizten dituen enpresa batean inbertsioak egin ostean sorturiko ekimena da. Oso hasieran dago kanpaina, eta oraindik lanean ari dira talde gehiago batu eta komunikazio kanal ofizial bat izateko.
Mezua entzuleari ere iritsi zaio, eta sareetan jendea galdezka antzematen da. “Non gehiago dago euskal musika?”, edo “Nola erraztu aldaketa nirekin plan familiarra partekatzen duen jendeari?”.
Gure musika kontsumo ohiturak, eta zehatzago, gure kultura kontsumitzeko eta sustatzeko ohiturak aldatuko baditugu, zein balio eramango ditugu beste plataforma batera? Zeren baitan aukeratuko dugu plataforma hori? Non jarriko dugu eskubideen neurgailua? Nahikoa zaigu plan familiarra izatea? Gure morala eta lasaitasun mentala kontratatzen ditugun zerbitzuetan neurtuko dugu? Edo euskal musikaren ekosistemari buruz hausnartzeko eta artistak babesteko baliatuko dugu? Spoti-fire emango diogu edo Stop-ify egingo dugu?
Kanpaina
Spotifyetik musika ateratzeko eta boikoteatzeko kanpainarekin bat egiten dugu, eta bertatik gure musika kentzeko lanean ari gara. Baina pertsonalki, baditut beste ezinegon eta zalantza batzuk.
Artistak erantzukizun guztia dauka bere musikarekiko, eta ahal duen neurrian non dagoen kontrolatu beharko luke. Agian, entzuleek ez dakite gaur egun distribuzio digital bidez automatikoki plataforma guztietara igotzen dela musika, baita euskal musika ere. Beraz, alternatiba bilatzea oso erraza da, edozein plataforma “mainstreamean” aurkitzen baita euskal musika.
Hala ere, ezin dugu guztia artistaren esku utzi. Plataformak mugitzen duen dirua erabiltzailearena eta iragarkiena da. Artistok katalogoa kentzen badugu ere, jendeak bertan jarraituko badu, ez dugu ezer lortuko. Aldaketa entzulean izatea behar dugu bereziki.
Artistaren papera
Ez dut eztabaida arazo ekonomikoetara eraman nahi, ez du zentzu askorik artistaren ikuspegitik, horrelako plataformek ez dutelako (normalean behintzat) diru sarrera handirik suposatzen. Baina sareetan eman diren eztabaidetan, jendeak artistaren irabazietan ere oinarritu du plataformaren aldaketa. Eta uste dut honi buruz hitz egiteak ikuspegia zabaldu dezakeela.
Artistak egitura juridiko bat behar du diru sarrerak jaso ahal izateko (edo diru laguntza bat eskatu ahal izateko). Musika konposatzea, letrak idaztea, kanta borobiltzea, estudioa kontratatzea, grabatzea, ekoiztea, nahastea, masterizatzea, euskarriak diseinatzea, bideoklipa egitea, diskoa euskarri fisikoan kaleratzea eta plataforma digitaletan jartzea. Prozesu horretan artista baten irabaziak 0€ dira, eta gastuak, berriz, 3000€ eta 10000€ artekoak gutxi gorabehera.
Momentu horretan, kantu edo disko bat kaleratzean, hasi daiteke dirua “irabazten”. Normalean kontzertuetan altak eta bajak ematen dira, eta egun horiek dira kotizatzen direnak. Beraz, diru irabazi (edo galera ezak) izateko aurretik hilabete askotako lana egin behar du, eta diru kopuru handia inbertitu.
Baina ez dut gehiegi dramatizatu nahi. Talde edo bakarlari bakoitzaren egoera oso ezberdina izan daiteke, eta gure kasuan hau dena oso prozesu interesgarria izan da beti.
Egoera ekonomikotik haratago, musikariei edo pertsona esanguratsuei beti eskatu zaie publikoki posizionatzea. Beraien botere mediatikoa hitzez edo ekintzez erabiltzea aldarri bat edo beste babesteko. Maila ezberdinetan, baina ikusi dugu zer gertatu den KKRren udako jaialdi guztiekin. Inoiz baino gehiago, artista baten ekintzak bozgorailu politiko bilakatu dira.
Artista batek jaialdi batean ez jotzeak jaialdia kaltetzen du, bai. Baina artista batek plataforma batetik katalogoa kentzeak ez du apenas eragiten. Aldiz, erabiltzaile askok aldi berean eta koordinatuta plataforma bat utziko balute, enpresek sumatuko lukete diru sarrera horien falta. Oraingoan, artistek baino entzuleek eman beharko lukete pausoa benetan kalte eta boikot bat egiteko. Hala ere, uste dut artistek utzi egin behar dutela Spotify, entzuleek ere utzi dezaten.
Palestinan Israelek egiten duen genozidioa babesten duten enpresak boikoteatuko ditugu ahal dugun heinean. Baina, baliatu dezakegu boikota euskal musikaren osasunaren aldeko jarrera egokiak hartzeko? Entzuleak kontsumo egokira bideratu ditzakegu? Eta musika edo kulturaren kontsumotik haratago zer? Zerbait gehiago aldatuko dugu, edo Spotify uztea modan dagoen trend bat da?
Enpresei boikota
Horrelako kanpainen deialdiak Whatsappez jaso ohi dira, Instagrameko kontu batera bideratuta eta Gmail bat jarriz kontakturako helbide zuzen bezala. Jendeak ahal duena egiten du eskura dituen tresnekin —noski baietz eta eskerrak!— eta ez dugu zertan jakin behar guztiaren atzean zer dagoen. Baina enpresa batzuekin era batera jokatzeak edo ez, agerian uzten du teknologiaren munduan zein galduta gauden.
Googleen eta Amazonen azpiegitura teknologikoa erabili ohi du sistematikoki Israelek Palestina jazartzeko. El Salto hedabideak hau argitaratu zuen aurreko urtean. Eta 2023an METAren zentsurari buruz (Whatsapp, Facebook, Instagram, Threads…), hurrengo hau idatzi zuen Human Rights Watch GKEak, normalean “proyankia” izanik.
Beraz, Palestinak jasaten duen genozidioan kolaboratzen duten enpresen tresnak erabiltzen ditugu, Palestinaren genozidioa sustatzen duen beste enpresa bat kaltetzeko.
Eta koherenteagoak izan nahiko bagenu?
Gure kanpainaren komunikazioa sare libre eta kontrolatuetan egin dezakegu, eta euskaraz:
- Fedibertsoa.eus-en aurkitu ditzakegun Mastodon, Lemmy, Peertube edo Pixelfed sareak sortu eta horietan ere edukiak zabalduz.
- Liberaforms bidez atxikimenduak eskatuz edo iritzien horrela jasoz.
- Domeinu propioa erosiz eta webgune sinple bat eraikiz (WordPress edo bestelako CMS libreen bidez).
- Domeinu propioko eposta erabiliz.
Gero, Instagram, Whatsapp, Facebook, X, BlueSky eta gure datuekin jolastu nahi duten eta Israelen konplize diren sare guztietan zabaldu, erabiltzaileak gure komunikazio libre eta kontrolatuetara bideratuz. Ez ordaindu publizitatea eta ez sustatu sare hauen erabilera.
Baina gauza gehiago ere egin ditzakegu eguneroko teknologiekin:
- DuckDuckGo, SearXNG edo beste bilatzaile libre bat erabili nabigatzailean.
- Firefox, Brave, Chromium edo bestelako nabigatzaile libre bat erabili.
- Ez erosi Amazonen, ez erabili Instagram, ez erabili Whatsapp, ez erabili Gmail edo Google Appak; gure datuekin irabazten dute dirua.
- Baina batez ere, ez sustatu teknologia hauek hezkuntza zentroetan.
Koherentzia absolutua izatea oso zaila da. Janzten dugunak, jaten dugunak edo erabiltzen dugunak Israelekin zerikusirik ez duela jakitea ez da batere erraza.
Honela eztabaida handiagoa da, zailagoa, eta agian Spotify uzteko ekintza sinpletik haratago doanez, aldaketarako duen indarra lausotu egiten da. Baina probestu dezakegu Spotifyetik ateratzea beste tresna, enpresa edo ohitura batzuk aldatu eta boikoteatzeko ere. DeSpotify egitetik DeGoogle egitera.
Gure auzoko kanpainak beste era batera eta beste tresna batzuekin antolatzera. Agian zigilu bat asma dezakegu hori komunikatzeko: “Kanpaina honetan ez da genozidioa bultzatu duen enpresaren teknologiarik erabili”. Zer dakit… Hemen garrantzitsuena fokua non jarri erabakitzea da. Musikak zerbait gehiagorako balio badigu, probestu dezagun. Bestela, toki berean bukatuko dugu hasitako bidea.
Plataforma
Irakurri dut sareetan Tidal dela artistari hobekien ordaintzen dion plataforma, baina ez da horrela. Gainera, handia da beste plataforma batera migrazioa egin eta berriro toki berean bukatzeko arriskua. Ongi aukeratu, eta kontuan izan beharko genuke enpresa horrek zein inbertsio eta hornitzaile dituen.
Soluzio bateratu bat, hilabeteko harpidetza eta musika katalogo handia kontsumitzeko aukera eta merkea edo plan familiarrarekin gastuak partekatzeko plataforma bat bilatzen ari bazarete, ez dago artista babestuko duen aukera egokirik. Enpresa guztiek 0.002€ eta 0.02€ artean ordaintzen diote artistari erreprodukzio bakoitzeko. Eta irabazi horiek gero disketxe eta distribuzio digital lanak egiten dituzten enpresekin partekatu behar dira (%100 autoekoizpena denean). Normalean artistak %80 eta besteek %20 jasotzen badute ere, oso ohikoa da 50/50 formula.
Ez da nire intentzioa enpresa baten zerbitzuak edo bestearenak gomendatzea. Eta gainera, oso ondo azaltzen du dena hemen Zonafrankako Frankiek: Spootifyen kakaztea, SLOP musikala eta alternatiba posibleak kontsumitzailearen interesen arabera. Taula ederra sortu du:
Soinu ingeniaria den lagun batekin hitz egin nuen honi buruz. Berak aipatu zidan nola duela 15 urte jada pentsatu zuen zer izan zitekeen Spoti-fair bat, edo justuagoa den plataforma bat. Bere klaseetan antzeko eztabaidak izaten zituzten. Garai hartan ere enpresek musika behar zuten, musikarekin zerikusirik ez zuen helburu bat lortzeko. Beraz, artistari xoxik ez. Ez da asko aldatu.
Aipatuko nukeen plataformetako bat da Bandcamp. Denda baten azpiegitura teknologikoa ematen dio artistari, eta orrialde propio bat diseinatzeko aukera irabazien %20/25aren truke. Pare bat aldiz saldu dute plataforma, eta horrekin ere arazoak izan ditzakegu etorkizunean. Ez baitakigu nork erosi dezakeen.
Nik imajinatzen dut tresna publiko bat izango dugula noizbait kultura sostengatzen laguntzeko. Orain Europako diru-laguntzekin sortutako bideo eta podcast plataforma publikoez betetzen ari gara internet. Momenturen batean iritsiko zaigu musikara ere. Baina ez bada iristen?
Jabetza kolektiboan edo pribatu federatuan bilatuko nuke irtenbidea. Adibide ederra dugu Funkwhale instantzia euskaldunarekin: BaleaFunk. Proiektua fedibertsoan dago eta zure musika igo dezakezu.
Badaude proiektu interesgarriak martxan, Subvert bezalakoa. Bandcamp plataformaren alternatiba kooperatibo bezala saltzen dute. Eta funtsean hori da, kooperatiba bat bazkidetza irekiak dituena eta momentuz sortze prozesuan dagoena. Bazkideentzako itxitako foroetan hartzen ari dira erabakiak, eta beraien roadmap edo aurreikusitako ibilbidea publikoa da.
Edo Resonate, erreprodukzioen arabera ordaintzen duzu, harpidetzarik gabe. Eta parte hartzen duten artista, erabiltzaile eta langileen proiektua da. Pribatutasuna bermatzen dute, eta algoritmoaren gomendioen aurkakoak dira.
Laburbilduz, plataformek ez dute artista babesten. Artista batek diru gehiago irabaziko du bere musika irratiak edo telebistak erabiltzen badu, edo SGAE edo EKKI bezalako erakunde publikoek egiten duten musika erabiltzen duten negozioen rekaudaziotik (tristea bada ere). Eta argi dagoen gauza bakarra hurrengoa da:
Artista bat babesteko era zuzenena, bere kontzertuetara joatea eta bere diskoak erostea da.
Eta gero zer?
Ekintza indibidualetik haratago, ez goaz inora ekintza edo konponbide kolektiborik gabe. Zein soluzio ikusten diogu euskal musikari internet bidez kontsumitu eta partekatzeko, ahalik eta koherentzia digital eta kultural handiena mantenduz, non artistak babestuko diren eta Palestinaren aurkako sarraskia (edo besteren bat) babesten duten enpresei boikota egingo zaien?
Eta testuinguru horretan etorkizun hurbil batean… Zein da imajinatzen dugun kultura eta horrentzako sostengu bizigarri posiblea? Behar dugu? Nahi dugu? Nola nahi dugu? Ordainduko dugu? Edo beste era batera babestuko dugu? Edo zuzenean AA bati eskatuko diogu Esanezin edo MICEren hurrengo kanta asmatzeko?
Agian azken aukera euskal musikariak nolabait batzea izango da. Eskubideak lortzeko sindikatuak edo kooperatiba kulturalak eraikiz. Edo zuzenean Palestinaren aldeko aldarri kolektibo eta kultural baten bitartez. Zeinek daki etzi etorriko dena?
Lehen pausoa behintzat argi dugu: Spotifyetik irten.
#AAEZ #Alternatibak #DeGoogle #Genozidioa #Google #Israel #Meta #Musikariak #Palestina #Spotify
-
Spoti-fire, Stop-ify edo Spoti-fair
Guztiok entzun nahi dugu musika: asko, merke, euskaraz eta gaizki sentitu gabe. Baina Spotify utziko badugu Israelen konplize izateagatik, agian beste enpresa eta tresnen inguruan ere hausnartu beharko dugu. Edo gure morala kontratatzen ditugun zerbitzuen arabera neurtzen hasiko gara? Non geratzen da artista? Eta kultura? Zer balio eraman nahi ditugu beste plataforma batera? Zertarako prest gaude? Galdera asko eta erantzun gutxi.
- Testuingurua
- Kanpaina
- Artistaren papera
- Enpresei boikota
- Plataforma
- Eta gero zer?
Testuingurua
Duela aste batzuk Whatsappeko mezu bat jaso nuen ekimen batera atxikitzeko gonbidapenarekin. “Musikariak Palestinarekin” egitasmoak Spotifyetik gure musika kendu eta boikota egitera animatu gaitu euskal artistoi. Daniel Ek Spotifyeko sortzaileak Israelek Palestina erasotzeko erabiltzen dituen droneak ekoizten dituen enpresa batean inbertsioak egin ostean sorturiko ekimena da. Oso hasieran dago kanpaina, eta oraindik lanean ari dira talde gehiago batu eta komunikazio kanal ofizial bat izateko.
Mezua entzuleari ere iritsi zaio, eta sareetan jendea galdezka antzematen da. “Non gehiago dago euskal musika?”, edo “Nola erraztu aldaketa nirekin plan familiarra partekatzen duen jendeari?”.
Gure musika kontsumo ohiturak, eta zehatzago, gure kultura kontsumitzeko eta sustatzeko ohiturak aldatuko baditugu, zein balio eramango ditugu beste plataforma batera? Zeren baitan aukeratuko dugu plataforma hori? Non jarriko dugu eskubideen neurgailua? Nahikoa zaigu plan familiarra izatea? Gure morala eta lasaitasun mentala kontratatzen ditugun zerbitzuetan neurtuko dugu? Edo euskal musikaren ekosistemari buruz hausnartzeko eta artistak babesteko baliatuko dugu? Spoti-fire emango diogu edo Stop-ify egingo dugu?
Kanpaina
Spotifyetik musika ateratzeko eta boikoteatzeko kanpainarekin bat egiten dugu, eta bertatik gure musika kentzeko lanean ari gara. Baina pertsonalki, baditut beste ezinegon eta zalantza batzuk.
Artistak erantzukizun guztia dauka bere musikarekiko, eta ahal duen neurrian non dagoen kontrolatu beharko luke. Agian, entzuleek ez dakite gaur egun distribuzio digital bidez automatikoki plataforma guztietara igotzen dela musika, baita euskal musika ere. Beraz, alternatiba bilatzea oso erraza da, edozein plataforma “mainstreamean” aurkitzen baita euskal musika.
Hala ere, ezin dugu guztia artistaren esku utzi. Plataformak mugitzen duen dirua erabiltzailearena eta iragarkiena da. Artistok katalogoa kentzen badugu ere, jendeak bertan jarraituko badu, ez dugu ezer lortuko. Aldaketa entzulean izatea behar dugu bereziki.
Artistaren papera
Ez dut eztabaida arazo ekonomikoetara eraman nahi, ez du zentzu askorik artistaren ikuspegitik, horrelako plataformek ez dutelako (normalean behintzat) diru sarrera handirik suposatzen. Baina sareetan eman diren eztabaidetan, jendeak artistaren irabazietan ere oinarritu du plataformaren aldaketa. Eta uste dut honi buruz hitz egiteak ikuspegia zabaldu dezakeela.
Artistak egitura juridiko bat behar du diru sarrerak jaso ahal izateko (edo diru laguntza bat eskatu ahal izateko). Musika konposatzea, letrak idaztea, kanta borobiltzea, estudioa kontratatzea, grabatzea, ekoiztea, nahastea, masterizatzea, euskarriak diseinatzea, bideoklipa egitea, diskoa euskarri fisikoan kaleratzea eta plataforma digitaletan jartzea. Prozesu horretan artista baten irabaziak 0€ dira, eta gastuak, berriz, 3000€ eta 10000€ artekoak gutxi gorabehera.
Momentu horretan, kantu edo disko bat kaleratzean, hasi daiteke dirua “irabazten”. Normalean kontzertuetan altak eta bajak ematen dira, eta egun horiek dira kotizatzen direnak. Beraz, diru irabazi (edo galera ezak) izateko aurretik hilabete askotako lana egin behar du, eta diru kopuru handia inbertitu.
Baina ez dut gehiegi dramatizatu nahi. Talde edo bakarlari bakoitzaren egoera oso ezberdina izan daiteke, eta gure kasuan hau dena oso prozesu interesgarria izan da beti.
Egoera ekonomikotik haratago, musikariei edo pertsona esanguratsuei beti eskatu zaie publikoki posizionatzea. Beraien botere mediatikoa hitzez edo ekintzez erabiltzea aldarri bat edo beste babesteko. Maila ezberdinetan, baina ikusi dugu zer gertatu den KKRren udako jaialdi guztiekin. Inoiz baino gehiago, artista baten ekintzak bozgorailu politiko bilakatu dira.
Artista batek jaialdi batean ez jotzeak jaialdia kaltetzen du, bai. Baina artista batek plataforma batetik katalogoa kentzeak ez du apenas eragiten. Aldiz, erabiltzaile askok aldi berean eta koordinatuta plataforma bat utziko balute, enpresek sumatuko lukete diru sarrera horien falta. Oraingoan, artistek baino entzuleek eman beharko lukete pausoa benetan kalte eta boikot bat egiteko. Hala ere, uste dut artistek utzi egin behar dutela Spotify, entzuleek ere utzi dezaten.
Palestinan Israelek egiten duen genozidioa babesten duten enpresak boikoteatuko ditugu ahal dugun heinean. Baina, baliatu dezakegu boikota euskal musikaren osasunaren aldeko jarrera egokiak hartzeko? Entzuleak kontsumo egokira bideratu ditzakegu? Eta musika edo kulturaren kontsumotik haratago zer? Zerbait gehiago aldatuko dugu, edo Spotify uztea modan dagoen trend bat da?
Enpresei boikota
Horrelako kanpainen deialdiak Whatsappez jaso ohi dira, Instagrameko kontu batera bideratuta eta Gmail bat jarriz kontakturako helbide zuzen bezala. Jendeak ahal duena egiten du eskura dituen tresnekin —noski baietz eta eskerrak!— eta ez dugu zertan jakin behar guztiaren atzean zer dagoen. Baina enpresa batzuekin era batera jokatzeak edo ez, agerian uzten du teknologiaren munduan zein galduta gauden.
Googleen eta Amazonen azpiegitura teknologikoa erabili ohi du sistematikoki Israelek Palestina jazartzeko. El Salto hedabideak hau argitaratu zuen aurreko urtean. Eta 2023an METAren zentsurari buruz (Whatsapp, Facebook, Instagram, Threads…), hurrengo hau idatzi zuen Human Rights Watch GKEak, normalean “proyankia” izanik.
Beraz, Palestinak jasaten duen genozidioan kolaboratzen duten enpresen tresnak erabiltzen ditugu, Palestinaren genozidioa sustatzen duen beste enpresa bat kaltetzeko.
Eta koherenteagoak izan nahiko bagenu?
Gure kanpainaren komunikazioa sare libre eta kontrolatuetan egin dezakegu, eta euskaraz:
- Fedibertsoa.eus-en aurkitu ditzakegun Mastodon, Lemmy, Peertube edo Pixelfed sareak sortu eta horietan ere edukiak zabalduz.
- Liberaforms bidez atxikimenduak eskatuz edo iritzien horrela jasoz.
- Domeinu propioa erosiz eta webgune sinple bat eraikiz (WordPress edo bestelako CMS libreen bidez).
- Domeinu propioko eposta erabiliz.
Gero, Instagram, Whatsapp, Facebook, X, BlueSky eta gure datuekin jolastu nahi duten eta Israelen konplize diren sare guztietan zabaldu, erabiltzaileak gure komunikazio libre eta kontrolatuetara bideratuz. Ez ordaindu publizitatea eta ez sustatu sare hauen erabilera.
Baina gauza gehiago ere egin ditzakegu eguneroko teknologiekin:
- DuckDuckGo, SearXNG edo beste bilatzaile libre bat erabili nabigatzailean.
- Firefox, Brave, Chromium edo bestelako nabigatzaile libre bat erabili.
- Ez erosi Amazonen, ez erabili Instagram, ez erabili Whatsapp, ez erabili Gmail edo Google Appak; gure datuekin irabazten dute dirua.
- Baina batez ere, ez sustatu teknologia hauek hezkuntza zentroetan.
Koherentzia absolutua izatea oso zaila da. Janzten dugunak, jaten dugunak edo erabiltzen dugunak Israelekin zerikusirik ez duela jakitea ez da batere erraza.
Honela eztabaida handiagoa da, zailagoa, eta agian Spotify uzteko ekintza sinpletik haratago doanez, aldaketarako duen indarra lausotu egiten da. Baina probestu dezakegu Spotifyetik ateratzea beste tresna, enpresa edo ohitura batzuk aldatu eta boikoteatzeko ere. DeSpotify egitetik DeGoogle egitera.
Gure auzoko kanpainak beste era batera eta beste tresna batzuekin antolatzera. Agian zigilu bat asma dezakegu hori komunikatzeko: “Kanpaina honetan ez da genozidioa bultzatu duen enpresaren teknologiarik erabili”. Zer dakit… Hemen garrantzitsuena fokua non jarri erabakitzea da. Musikak zerbait gehiagorako balio badigu, probestu dezagun. Bestela, toki berean bukatuko dugu hasitako bidea.
Plataforma
Irakurri dut sareetan Tidal dela artistari hobekien ordaintzen dion plataforma, baina ez da horrela. Gainera, handia da beste plataforma batera migrazioa egin eta berriro toki berean bukatzeko arriskua. Ongi aukeratu, eta kontuan izan beharko genuke enpresa horrek zein inbertsio eta hornitzaile dituen.
Soluzio bateratu bat, hilabeteko harpidetza eta musika katalogo handia kontsumitzeko aukera eta merkea edo plan familiarrarekin gastuak partekatzeko plataforma bat bilatzen ari bazarete, ez dago artista babestuko duen aukera egokirik. Enpresa guztiek 0.002€ eta 0.02€ artean ordaintzen diote artistari erreprodukzio bakoitzeko. Eta irabazi horiek gero disketxe eta distribuzio digital lanak egiten dituzten enpresekin partekatu behar dira (%100 autoekoizpena denean). Normalean artistak %80 eta besteek %20 jasotzen badute ere, oso ohikoa da 50/50 formula.
Ez da nire intentzioa enpresa baten zerbitzuak edo bestearenak gomendatzea. Eta gainera, oso ondo azaltzen du dena hemen Zonafrankako Frankiek: Spootifyen kakaztea, SLOP musikala eta alternatiba posibleak kontsumitzailearen interesen arabera. Taula ederra sortu du:
Soinu ingeniaria den lagun batekin hitz egin nuen honi buruz. Berak aipatu zidan nola duela 15 urte jada pentsatu zuen zer izan zitekeen Spoti-fair bat, edo justuagoa den plataforma bat. Bere klaseetan antzeko eztabaidak izaten zituzten. Garai hartan ere enpresek musika behar zuten, musikarekin zerikusirik ez zuen helburu bat lortzeko. Beraz, artistari xoxik ez. Ez da asko aldatu.
Aipatuko nukeen plataformetako bat da Bandcamp. Denda baten azpiegitura teknologikoa ematen dio artistari, eta orrialde propio bat diseinatzeko aukera irabazien %20/25aren truke. Pare bat aldiz saldu dute plataforma, eta horrekin ere arazoak izan ditzakegu etorkizunean. Ez baitakigu nork erosi dezakeen.
Nik imajinatzen dut tresna publiko bat izango dugula noizbait kultura sostengatzen laguntzeko. Orain Europako diru-laguntzekin sortutako bideo eta podcast plataforma publikoez betetzen ari gara internet. Momenturen batean iritsiko zaigu musikara ere. Baina ez bada iristen?
Jabetza kolektiboan edo pribatu federatuan bilatuko nuke irtenbidea. Adibide ederra dugu Funkwhale instantzia euskaldunarekin: BaleaFunk. Proiektua fedibertsoan dago eta zure musika igo dezakezu.
Badaude proiektu interesgarriak martxan, Subvert bezalakoa. Bandcamp plataformaren alternatiba kooperatibo bezala saltzen dute. Eta funtsean hori da, kooperatiba bat bazkidetza irekiak dituena eta momentuz sortze prozesuan dagoena. Bazkideentzako itxitako foroetan hartzen ari dira erabakiak, eta beraien roadmap edo aurreikusitako ibilbidea publikoa da.
Edo Resonate, erreprodukzioen arabera ordaintzen duzu, harpidetzarik gabe. Eta parte hartzen duten artista, erabiltzaile eta langileen proiektua da. Pribatutasuna bermatzen dute, eta algoritmoaren gomendioen aurkakoak dira.
Laburbilduz, plataformek ez dute artista babesten. Artista batek diru gehiago irabaziko du bere musika irratiak edo telebistak erabiltzen badu, edo SGAE edo EKKI bezalako erakunde publikoek egiten duten musika erabiltzen duten negozioen rekaudaziotik (tristea bada ere). Eta argi dagoen gauza bakarra hurrengoa da:
Artista bat babesteko era zuzenena, bere kontzertuetara joatea eta bere diskoak erostea da.
Eta gero zer?
Ekintza indibidualetik haratago, ez goaz inora ekintza edo konponbide kolektiborik gabe. Zein soluzio ikusten diogu euskal musikari internet bidez kontsumitu eta partekatzeko, ahalik eta koherentzia digital eta kultural handiena mantenduz, non artistak babestuko diren eta Palestinaren aurkako sarraskia (edo besteren bat) babesten duten enpresei boikota egingo zaien?
Eta testuinguru horretan etorkizun hurbil batean… Zein da imajinatzen dugun kultura eta horrentzako sostengu bizigarri posiblea? Behar dugu? Nahi dugu? Nola nahi dugu? Ordainduko dugu? Edo beste era batera babestuko dugu? Edo zuzenean AA bati eskatuko diogu Esanezin edo MICEren hurrengo kanta asmatzeko?
Agian azken aukera euskal musikariak nolabait batzea izango da. Eskubideak lortzeko sindikatuak edo kooperatiba kulturalak eraikiz. Edo zuzenean Palestinaren aldeko aldarri kolektibo eta kultural baten bitartez. Zeinek daki etzi etorriko dena?
Lehen pausoa behintzat argi dugu: Spotifyetik irten.
#AAEZ #Alternatibak #DeGoogle #Genozidioa #Google #Israel #Meta #Musikariak #Palestina #Spotify
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
DATE: May 19, 2026 at 06:00PM
SOURCE: PSYPOST.ORG** Research quality varies widely from fantastic to small exploratory studies. Please check research methods when conclusions are very important to you. **
-------------------------------------------------TITLE: Brain connectivity predicts how well antidepressants work compared to placebos
People seeking treatment for depression often experience symptom relief whether they receive an active medication or an inactive placebo. By pooling data from various symptom surveys, researchers discovered that while the pattern of mood improvement looks remarkably similar in both scenarios, the active medication triggers a more intense recovery that is uniquely linked to a patient’s baseline brain connectivity. These findings were published in the journal Psychological Medicine.
Measuring mood improvement is notoriously difficult. Clinicians typically rely on standard questionnaires that condense a wide range of symptoms into a single score. This approach can blur the lines between different aspects of mental health, such as sadness, anxiety, and suicidal thoughts. It also makes it difficult to separate the effects of a pharmacological drug from the placebo effect.
The placebo effect occurs when a patient’s condition improves simply because they expect the treatment to work. Past studies comparing antidepressants to placebos often show little statistical difference when using broad, conventional rating scales. When patients take a pill, the expectation of feeling better often drives real neurobiological changes. To understand the true effect of a drug, researchers need tools that can distinguish the unique benefits of the medication from the baseline response generated by the mind.
Lucie Berkovitch, a researcher in the Department of Psychiatry at the Yale University School of Medicine, led a team to investigate this measurement problem. The researchers suspected that standard clinical evaluations were hiding subtle differences between pharmacological and placebo responses. They wanted to know if the underlying pattern of symptom relief was the same for both groups. They also sought to determine if an individual’s brain wiring before treatment could predict their chance of recovery.
To answer these questions, the team analyzed data from a past clinical trial involving 192 individuals with major depressive disorder. In the first phase of this trial, patients were randomly assigned to receive either a common antidepressant medication called sertraline or a placebo pill for eight weeks. The original trial researchers had collected detailed information on the patients’ depression, anxiety, suicidal thoughts, and manic symptoms. They also took magnetic resonance imaging scans of the patients’ brains before any treatment began.
During the trial, clinicians used a simple seven-point rating system called the Clinical Global Impressions scale to judge if patients were getting better. Based on this broad assessment, the original results showed no statistical difference between the sertraline and placebo groups. The percentage of people considered responders to the treatment was nearly identical between the active drug and the sugar pill.
Berkovitch and the team approached the data differently. They used a statistical technique to evaluate the responses across all the individual questions from four separate psychological surveys. Instead of just looking at the final scores calculated by doctors, the researchers let a computer algorithm find the most dominant pattern of change across 73 individual symptom questions. This data-driven approach compressed the wide variety of patient answers into a single mathematical dimension of clinical improvement.
The results revealed that patients in both the medication and placebo groups improved along the exact same path. Whether they received the active drug or the sugar pill, their symptom relief followed a shared geometry. The mathematical type of symptoms that changed over time remained consistent regardless of the pill they took.
However, the patients taking sertraline advanced much further along this path. The mathematical model showed that the antidepressant prompted a stronger overall recovery than the placebo. This heightened effect was driven largely by greater reductions in anxiety and a lower risk of suicidal thoughts.
This finding highlighted the limitations of the classic clinician rating scale. The basic seven-point assessment had failed to detect this difference in response intensity. Standard surveys often weigh physical symptoms heavily, which can obscure specific psychological improvements tracked by the mathematical model.
The team also looked at the patients’ symptoms at the start of the study to see if initial sickness levels could predict recovery. They found that severe anxiety and suicidal risk at baseline predicted larger improvements on the mathematical model for both groups. Conversely, high baseline scores specifically for depression only predicted recovery in the patients taking sertraline.
After the first eight weeks, the trial included a second phase where patients who did not show improvement were switched to new treatments. Nonresponders to the placebo received sertraline, and nonresponders to sertraline received bupropion, a different class of antidepressant. The researchers ran the mathematical model on this second phase and found the same shared pattern of improvement. This outcome suggests the symptom geometry is consistent even as medications change.
The researchers achieved their most revealing insights when analyzing the baseline brain scans. During a resting state scan, a machine measures how different areas of the brain communicate with one another while the patient is awake but not performing any specific task. The researchers mapped the global connectivity of the brain. They identified how strongly each small region was linked to the rest of the neural network.
They found that higher overall brain connectivity before treatment predicted a stronger recovery on the symptom model for patients taking the antidepressant. This meant that the biological setup of a patient’s brain could forecast how well they would respond to the actual medication. This forecasting effect was not statistically significant for the patients who received the placebo.
Specific networks within the brain also showed different predictive patterns. The connectivity of the amygdala, an almond-shaped cluster of neurons involved in processing fear and emotion, predicted symptom improvement across both groups. The broader overarching brain networks only correlated with the medical drug’s success. The pharmacological treatment appeared to target specific, reproducible brain circuits. The biological roots of the placebo effect proved to be noisier and harder to predict than the drug response.
The study relies on a secondary analysis of a previously completed trial, meaning the data was not collected specifically for this new mathematical approach. The sample size was relatively small for the type of statistical modeling used. Additionally, the original trial design did not include brain scans taken at the end of the eight-week treatment period. Without follow-up imaging, investigators could only observe what predicted recovery rather than seeing how the brain physically changed in response to the drug or the placebo.
Future research featuring larger groups of patients could help confirm if this single path of mood improvement holds true across different demographics and depression subtypes. Conducting new trials that include multiple scans over time would allow scientists to map how these neural networks actually reorganize as symptoms fade. Comparing different types of antidepressants side-by-side using the same computer modeling could reveal how different chemical mechanisms influence recovery. By refining how we measure the mind, doctors may eventually be able to use brain scans to match patients with the most effective personalized treatments.
The study, “A common symptom geometry of mood improvement under sertraline and placebo associated with distinct neural patterns,” was authored by Lucie Berkovitch, Kangjoo Lee, Jie Ji, Markus Helmer, Masih Rahmati, Jure Demsar, Aleksij Kraljic, Andraz Matkovic, Zailyn Tamayo, John Murray, Grega Repovs, John Krystal, William Martin, Clara Fonteneau, and Alan Anticevic.
-------------------------------------------------
DAILY EMAIL DIGEST: Email [email protected] -- no subject or message needed.
Private, vetted email list for mental health professionals: https://www.clinicians-exchange.org
Unofficial Psychology Today Xitter to toot feed at Psych Today Unofficial Bot @PTUnofficialBot
NYU Information for Practice puts out 400-500 good quality health-related research posts per week but its too much for many people, so that bot is limited to just subscribers. You can read it or subscribe at @PsychResearchBot
Since 1991 The National Psychologist has focused on keeping practicing psychologists current with news, information and items of interest. Check them out for more free articles, resources, and subscription information: https://www.nationalpsychologist.com
EMAIL DAILY DIGEST OF RSS FEEDS -- SUBSCRIBE: http://subscribe-article-digests.clinicians-exchange.org
READ ONLINE: http://read-the-rss-mega-archive.clinicians-exchange.org
It's primitive... but it works... mostly...
-------------------------------------------------
#psychology #counseling #socialwork #psychotherapy @psychotherapist @psychotherapists @psychology @socialpsych @socialwork @psychiatry #mentalhealth #psychiatry #healthcare #depression #psychotherapist #BrainConnectivity #DepressionTreatment #SertralineVsPlacebo #Antidepressants #PlaceboEffect #Neuroimaging #RestingState fMRI #MentalHealthResearch #PersonalizedMedicine #PsychologicalMedicine
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
Berrarmatze eta biziraupen-kit digital pertsonala Yunohost-ekin
Bada, hor bizi ginen gu, lasai eta axolagabetasun osoan, Zumosol-eko lehengusuak babesten gintuela-eta, ustez betirako lagun izango genuen horrek bat-batean “agur, Ben-Hur” esan zigunean. Orduan, ustezko aliatuak xaxatuta zirikatzen aritu ginen etsaiaren beldurrez, hor hasi zitzaizkigun tematzen eta presaka, berrarmatu behar genuela, biziraupen-kita prestatu behar genuela eta nik dakita zer. Eta orain are gehiago, babesle genuena bera bilakatu baitzaigu abusatzaile, eta lehengo gaiztoa baino indartsuago, oldarkorrago eta burugabeago ari da…
Deskonexio digitalaren arriskua
AEBz eta bere lider eroaz ari naiz, jakina, eta bere interbentzio militar, muga-zerga eta besteren mehatxuez. Baina Trump-ek oraindik esplizituki aipatu ez badu ere, gure gainean jar dezakeen benetako Damokles-en ezpata, ez beharbada botoi-nuklearrarena bezain suntsigarria baina bai kirurgikoagoa eta errealagoa, deskonexio digitalarena da.
Izan ere, jar zaitezte pentsatzen zer gertatuko litzatekeen AEBko multinazional teknologikoen tresna eta zerbitzuetarako sarbidea moztuko baligute. Egun batetik bestera ezin izango bagina konektatu Google, Bing, Gmail, Outlook, Drive, OneDrive, PowerBI, Meet, Teams, Zoom, AWS, ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, Chromebook edota Whatsapp-era. Zenbat eta zenbat enpresa (gehien-gehienak, zalantzarik gabe) geratuko liratekeen ez soilik egunero-egunero lanerako behar-beharrezko dituzten tresnarik gabe, baizik eta baita beraien dokumentu eta informaziorik gabe! Goizetik gauera gure ekonomia osoa pikutara joango litzateke.
(Oharra 1: Zer esanik ez Windows, Office, Android eta iOS-ek funtzionatzeari ere utziko baliote, baina hau zailagoa iruditzen zait nahiz eta ziur ezin egon; sistema horietako batzuk martxan jartzeko online autentikatu behar izaten gara gaur egun, edo agian kill switch-en bat ere badute.)
(Oharra 2: Agian faltan bota duzue “sare sozial”-ak –Facebook, X, BlueSky, Instagram…– ez gehitu izana AEBkoak diren eta bidea itxi diezaguketen onlineko tresnetara. Baina batetik, ez dut uste horietarako atzipena inoiz moztuko liguketenik –beraien mezu eta ideologia zabaltzeko tresna ezin hobeak dira; ez dakit zergatik deitzen diegun oraindik ere “sare sozial”, aspaldi ez dira lagunen berri izateko lekua, beraiei interesatzen zaien kaka guri janarazteko inbutuak baizik– eta bestetik, kenduko balizkigukete ez lukete kalterik ekarriko –alderantziz, hobekuntzak besterik ez, maila ekonomiko, sozial zein pertsonaletan–.)
Software libre bidezko alternatiba errealak
AEBk deskonexio hori behartzeak ezinezkoa irudi lezake, baina azken urtean egin dituzten hainbat gauza ez al zitzaizkigun ezinezkoak iruditzen egin zituzten arte? Arrisku horretaz konturatu dira orain zenbait politikari, aditu eta erakunde, eta hasi gara neurriak hartu beharraren inguruko komentario zenbait entzuten. Eta tira, arriskua berehalakoa izan ala ez, egoera kontuan izanik, estatubatuarrekiko dependentzia teknologiko erabatekoari azkenik buelta ematen hasi beharko genuke.
Baina tristea da honelako ataka zail batera iritsi beharra jendea konturatzeko batzuok duela urte asko aldarrikatzen dugun burujabetza teknologikoa ez dela (soilik) idealismoagatik. Eta ulertezina ere bai, zeren eta posta elektronikoan, hodeiko biltegiratze eta ofimatikan, berehalako mezularitzan, bideo-deietan eta enpresek eta erakundeek erabiltzen dituzten beste tresnetan teknologia propioak (edo behintzat lokalak) erabiltzea ez baita hain zaila ere. Izan ere, gauza horiek egiteko ederto dabiltzan software librezko alternatibak aspalditik existitzen dira (Zimbra, Nextcloud, Matrix, Jitsi…) eta erakundeek eta enpresa gehien-gehienek badute jakintza, nahi izanez gero, horiek azpiegitura propioetan edota bertokoetan instalatzeko. Eta badaude, bilatzeko lana hartuz gero, enpresei zerbitzu hori eskaintzen dieten bertoko enpresak, pribatutasuna bermatzen dutenak. Eta alternatiba hauek ez dute zertan garestiagoak ere izan. Orduan, nolatan iritsi gara egoera honetara? Erosotasuna? Zumosol-eko lehengusuarekiko miresmen eta fideltasun itsua? Inkontzientzia? Ez niri galdetu, ulertezina egin baitzait beti.
Tira, beude erakundeak eta enpresak eurenean; teknologikoki burujabe izateko ezagutza eta baliabideak izan arren menpekotasunean eta arriskuan jarraitu nahi badute, hor konpon, Marianton!
Norbanakoontzako, aukera gutxiago…
Baina norbanakoona beste kontu bat da. Nola egin dezakegu gure eguneroko onlineko zerbitzu digitaletan bestelako aukerak baliatzeko? Nola ekidin daiteke Etxe Zuriko maizter eroak bat-batean gure memoria osoa (posta elektronikoak, argazkiak, dokumentuak, mezularitzako elkarrizketak) eta egunero behar ditugun tresnak kolpe batez ezabatzeko arriskua? Bada, ez da erraza.
Nik zinez sinesten dut, gaur egun bizitza digital onlinekoak geuregan duen presentzia eta garrantzia kontuan izanik, posta, onlineko biltegiratzea eta ofimatika, mezularitza eta antzeko oinarrizko tresnak zerbitzu publikoa izan beharko luketela, pribatutasuna bermatuz eta negozio-ereduetatik aparte eta, batez ere, AEBren ia monopolio teknologikotik libre. Baina gure erakunde publikoak ez daude gizarteari horiek bermatzeko prest; gehiago da alderantziz, hezkuntzaren kasuari begiratu besterik ez dago: gure haurrak oso txikitatik jartzen dituzte multinazional harrapari horien eskuetan, digitalizazioa Google edo Microsoft-en tresnen bidez egitera bultzatuz.
Bestelako agente batzuen eskaintzari dagokionez, ez dago asko, egia esan. Puntu.eus-ek posta elektronikoko zerbitzua eskaintzen du, ni.eus. Baina hortik kanpo ez dut besterik ziur ezagutzen.
Eta enpresek ez bezala, jendearen gehiengoak ez du ezagutza nahikorik software libreko tresnak beraien makinetan edo ostatatze zerbitzuetan instalatzeko. Informatikari abenturazaleenok muntatzen ditugu horrelakoak guretzat eta hurbilekoentzat. Baina hori ez da erraza, eta gauza batzuk oso konplexuak ere izan daitezke. Eta, beraz, ez dago edozeinen eskura.
Ni naiz aipatutako informatikari abenturazale horietako bat, eta badira urte asko etxekoontzako posta elektronikoa, onlineko biltegiratzea eta ofimatika eta berehalako mezularitza propioa daukagula, gure zerbitzari batean eta software librearekin muntatuta. Baina hori egin ahal izateko, Linux-eko komando-lerroa ongi menperatu behar da, hori baliatuta instalatu behar baitira zerbitzarian zerbitzuetako bakoitza. Eta zerbitzuetako batzuk instalatzen nahiko errazak baitira ere (adibidez, onlineko biltegiratzeko Nextcloud softwarean hasieran apur bat egin behar da komando-lerroan baina gero beste guztia web interfaze batekin egiten da), beste batzuk zailxeagoak dira (Matrix berehalako mezularitza zerbitzua, esaterako), eta posta elektronikoko zerbitzari bat muntatzea odisea eta amesgaizto artean sailka daiteke, komando-lerroko instrukzio konplexu mordo bat baitira, eta ondoren ere mantenimendua eskatzen du beste hornitzaileek spam gisa sailka ez zaitzaten eta beste gauza batzuk.
Yunohost: web aplikazio mordoa erraz-erraz zerbitzari propioan instalatzeko
Alabaina, duela ez hainbeste Yunohost-en berri izan nuen Mastodon.eus-en, @ederto87-ren bidez. Eta tresna honek izugarri errazten du zerbitzari propioan onlineko oinarrizko tresnen instalazioa. Horren bitartez, esango nuke ia edonork nahiko erraz egin dezakeela berrarmatze digital pertsonala, ia edozeinek eskuratu dezakeela biziraupen-kit digital pertsonal bat, guztiz norberaren kontrolpean izango duena, pribatutasuna guztiz bermatuz eta injerentzien arriskurik gabe.
Yunohost webgunearen azalaYunohost (ingelesezko y-u-no-host edo “why you no host?”-etik izendatu omen dutena, “zergatik ez zuk zeuk ostatatu” moduko zerbait litzatekeena) Frantzian sortutako software libreko proiektu bat da, herrialde horretan oso zabaldua dagoena –baina beste toki askotan ere gero eta gehiago–. Linux distribuzio bat da, Debian-en oinarritutakoa eta Yunohost softwarea aurreinstalatuta daukana. Hala, gure zerbitzarian Linux distribuzio hori instalatuta edo ostatatutako zerbitzari batean Yunohost aukeratuta (aukera hori ematen badute), ondorengo instalazio eta konfigurazio urrats guztiak web interfaze baten bidez egiten dira. Baldin eta gure ostatatzaileak ez badu aurreinstalatutako Yunohost aukera ematen, Debian aukeratu beharko dugu eta bertan komando-lerroko instrukzio bakarra exekutatu beharko dugu Yunohost instalatzeko, eta ondoko guztia web interfaze bidez. Eta web interfaze hori ikaragarria da. Oso-oso erabilerraza, baina aldi berean ahaltsua. Eta, software libre asko bezala, euskaraz dago gainera!
Yunohost zerbitzarien eskemaWeb interfaze bidezko administrazio eroso eta ahaltsua
Yunohost administratzeko web interfazean hiru dira atal nagusiak: domeinuak, aplikazioak eta erabiltzaileak. Domeinuen atalean, gure zerbitzuak instalatuko ditugun domeinua edo domeinuak eta azpidomeinuak adieraziko dizkiogu. Gutxienez domeinu bat hartu behar dugu gure zerbitzuentzat (eta, jakina, .eus izatea onena ;-). Gero zerbitzuetako bakoitza domeinuko azpikarpeta baten helbidean jarri nahi badugu (adibidez guredomeinua.eus/posta) ez dugu besterik egin beharko. Aldiz, zerbitzuetako bakoitza azpidomeinu gisa nahi badugu (posta.guredomeinua.eus, adibidez) horiek guztiak adierazi beharko dizkiogu. Eta atal honen gauzarik onena da esan dizkiogun domeinu eta azpidomeinu guztietarako Let’s Encrypt SSL ziurtagiriak lortzeaz eta zerbitzarian jartzeaz bera arduratuko dela, eta hiru hilean behin egin behar diren berriztatze guztiez ere bai! Horrela, gure domeinu eta zerbitzu guztiak enkriptatutako HTTPS zerbitzuak izango dira guk bestelako ezer egin beharrik gabe. Eta SSL ziurtagirien kudeaketa izan ohi da web zerbitzuak ditugunean egin behar den lan korapilatsuenetako (komando-lerroz egin behar da) eta kritikoenetako bat (kontuz ibiltzen ez bagara, gure ziurtagiriak iraungi daitezke eta gure zerbitzuak arriskutsutzat markatuko dituzte nabigatzaileek).
Yunohost-en funtzionamenduaren eskemaAplikazioen atala ere izugarria da. 600 web aplikaziotik gorako katalogoa daukate, ia edozein behar asetzeko moduko web aplikazio sortarekin. Horietako edozein instalatzeko, zein domeinu edo azpidomeintutan instalatu nahi dugun esango diogu, eta aplikazioa konfiguratzeko behar diren zenbait datu. Eta beste ezer egin beharrik gabe, zerbitzarian web aplikazioa instalatu eta konfiguratzea Yunohost-ek egingo digu. Software horien konfigurazio-aldaketa guztiak ere web interfazetik egiten dira, eta eguneraketak ere klik bakarrarekin egin ditzakegu. Gauzarik ohikoenak daude Yunohost-en aplikazio katalogoan: posta elektronikoa kontsultatzeko interfazea (Roundcube, Snappymail…), Nextcloud hodei-biltegiratzea, Collabora Online edo OnlyOffice hodeiko ofimatika, Matrix berehalako mezularitza deszentralizatua eta Element bere web interfazea, Jitsi bideo-dei plataforma… Eta baita erabilera pertsonalerako hain ohikoak izan ez arren interesgarriak izan daitezkeen beste gauza asko ere: fitxategi handiak partekatzeko Send zerbitzua (WeTransfer eta horien modukoa), VaultWarden pasahitz kudeatzailea, RSS irakurgailuak, HomeAssistant domotika, I Hate Money kuadrillan egindako egunpasa eta bidaietako diru-kontuentzat, Matomo web-analitikak, Funkwhale musika zerbitzaria edo hainbat multimedia zerbitzari, GitLab software biltegia, MediaWiki wiki zerbitzua, WordPress, Drupal eta Joomla CMSak… Edo Fedibertsoko (sare sozial federatuko) gure instantzia propioak sortzeko Mastodon, Pixelfed, Peertube, Bookwyrm, Lemmy…
Yunohost aplikazioen katalogoaren zati txiki batErabiltzaileen kudeaketa ere benetan harrigarria dauka. Izan ere, posta elektronikoa eta SSO (Single Sign On edo saio hasiera bakarra) integratzen ditu. Hau da, Yunohost-ek berez posta elektronikoko zerbitzaria dakar, eta erabiltzaile bat sortze hutsarekin erabiltzaile horrek posta elektronikoa izango du eta instalatu dugun aplikazio bakoitzerako erabiltzailea. Ez da posta elektronikoaren instalazioaren lan guztia egin behar, ezta aplikazio bakoitzean erabiltzaileak sortzen ibili beharrik ere.
Hiru atal nagusi horiez gainera, beste gauza asko ere baditu Yunohost-en administrazioko web interfazeak: zerbitzariko software paketeen eguneraketak, aplikazioen, zerbitzuen eta sistemaren berrabiarazteak, segurtasun arriskuen eta eguneratu beharren abisuak, suebakia, diagnostikoak, babeskopiak…
Yunohost administrazio interfazeaBeraz, ikusi dugunez, Yunohost-ek benetan asko-asko errazten du ohikoenak diren web aplikazioak gure web zerbitzari propioan izatea. Egin behar dugun gauza bakarra da web zerbitzari bat jarri edo web ostatatze bat hartu IP finko batekin, domeinu bat hartu, DNS erregistro ohikoenak martxan jarri (gehi posta elektronikoaren babeserako beste batzuk), Yunohost sistema eragilea edo Debian sistema eragilea Yunohost-ekin jarri, eta beste guztia erraz-erraz Yunohost-en administrazioko web interfazetik instalatu eta kudeatu. Gauza guzti hauek beharbada ez dira hain oinarrizkoak ere eta jakintza tekniko apur bat eskuratzea eskatzen dute, baina zalantzarik ez izan Yunohost gabe beharko litzatekeen informatika-ezagutzaren eta lanaren ehuneko oso-oso txikia besterik ez dela behar. Eta behar den ahalduntze apur hori beti ongi etorriko da gaur egungo mundu hain digitalean eta bizi dugun egoera geopolitikoan burujabetza teknologikoa izateko eta deskonexio arriskua ekiditeko, ezta?
#deskonexioDigitala #Ostatatzea #teknologia #teknologiaBanatuak #teknologiaBurujabetza #trantsizioNumerikoa #Yunohost
https://etzi.pm/berrarmatze-eta-biziraupen-kit-digital-pertsonala-yunohost-ekin/
-
DATE: May 19, 2026 at 06:00PM
SOURCE: PSYPOST.ORG** Research quality varies widely from fantastic to small exploratory studies. Please check research methods when conclusions are very important to you. **
-------------------------------------------------TITLE: Brain connectivity predicts how well antidepressants work compared to placebos
People seeking treatment for depression often experience symptom relief whether they receive an active medication or an inactive placebo. By pooling data from various symptom surveys, researchers discovered that while the pattern of mood improvement looks remarkably similar in both scenarios, the active medication triggers a more intense recovery that is uniquely linked to a patient’s baseline brain connectivity. These findings were published in the journal Psychological Medicine.
Measuring mood improvement is notoriously difficult. Clinicians typically rely on standard questionnaires that condense a wide range of symptoms into a single score. This approach can blur the lines between different aspects of mental health, such as sadness, anxiety, and suicidal thoughts. It also makes it difficult to separate the effects of a pharmacological drug from the placebo effect.
The placebo effect occurs when a patient’s condition improves simply because they expect the treatment to work. Past studies comparing antidepressants to placebos often show little statistical difference when using broad, conventional rating scales. When patients take a pill, the expectation of feeling better often drives real neurobiological changes. To understand the true effect of a drug, researchers need tools that can distinguish the unique benefits of the medication from the baseline response generated by the mind.
Lucie Berkovitch, a researcher in the Department of Psychiatry at the Yale University School of Medicine, led a team to investigate this measurement problem. The researchers suspected that standard clinical evaluations were hiding subtle differences between pharmacological and placebo responses. They wanted to know if the underlying pattern of symptom relief was the same for both groups. They also sought to determine if an individual’s brain wiring before treatment could predict their chance of recovery.
To answer these questions, the team analyzed data from a past clinical trial involving 192 individuals with major depressive disorder. In the first phase of this trial, patients were randomly assigned to receive either a common antidepressant medication called sertraline or a placebo pill for eight weeks. The original trial researchers had collected detailed information on the patients’ depression, anxiety, suicidal thoughts, and manic symptoms. They also took magnetic resonance imaging scans of the patients’ brains before any treatment began.
During the trial, clinicians used a simple seven-point rating system called the Clinical Global Impressions scale to judge if patients were getting better. Based on this broad assessment, the original results showed no statistical difference between the sertraline and placebo groups. The percentage of people considered responders to the treatment was nearly identical between the active drug and the sugar pill.
Berkovitch and the team approached the data differently. They used a statistical technique to evaluate the responses across all the individual questions from four separate psychological surveys. Instead of just looking at the final scores calculated by doctors, the researchers let a computer algorithm find the most dominant pattern of change across 73 individual symptom questions. This data-driven approach compressed the wide variety of patient answers into a single mathematical dimension of clinical improvement.
The results revealed that patients in both the medication and placebo groups improved along the exact same path. Whether they received the active drug or the sugar pill, their symptom relief followed a shared geometry. The mathematical type of symptoms that changed over time remained consistent regardless of the pill they took.
However, the patients taking sertraline advanced much further along this path. The mathematical model showed that the antidepressant prompted a stronger overall recovery than the placebo. This heightened effect was driven largely by greater reductions in anxiety and a lower risk of suicidal thoughts.
This finding highlighted the limitations of the classic clinician rating scale. The basic seven-point assessment had failed to detect this difference in response intensity. Standard surveys often weigh physical symptoms heavily, which can obscure specific psychological improvements tracked by the mathematical model.
The team also looked at the patients’ symptoms at the start of the study to see if initial sickness levels could predict recovery. They found that severe anxiety and suicidal risk at baseline predicted larger improvements on the mathematical model for both groups. Conversely, high baseline scores specifically for depression only predicted recovery in the patients taking sertraline.
After the first eight weeks, the trial included a second phase where patients who did not show improvement were switched to new treatments. Nonresponders to the placebo received sertraline, and nonresponders to sertraline received bupropion, a different class of antidepressant. The researchers ran the mathematical model on this second phase and found the same shared pattern of improvement. This outcome suggests the symptom geometry is consistent even as medications change.
The researchers achieved their most revealing insights when analyzing the baseline brain scans. During a resting state scan, a machine measures how different areas of the brain communicate with one another while the patient is awake but not performing any specific task. The researchers mapped the global connectivity of the brain. They identified how strongly each small region was linked to the rest of the neural network.
They found that higher overall brain connectivity before treatment predicted a stronger recovery on the symptom model for patients taking the antidepressant. This meant that the biological setup of a patient’s brain could forecast how well they would respond to the actual medication. This forecasting effect was not statistically significant for the patients who received the placebo.
Specific networks within the brain also showed different predictive patterns. The connectivity of the amygdala, an almond-shaped cluster of neurons involved in processing fear and emotion, predicted symptom improvement across both groups. The broader overarching brain networks only correlated with the medical drug’s success. The pharmacological treatment appeared to target specific, reproducible brain circuits. The biological roots of the placebo effect proved to be noisier and harder to predict than the drug response.
The study relies on a secondary analysis of a previously completed trial, meaning the data was not collected specifically for this new mathematical approach. The sample size was relatively small for the type of statistical modeling used. Additionally, the original trial design did not include brain scans taken at the end of the eight-week treatment period. Without follow-up imaging, investigators could only observe what predicted recovery rather than seeing how the brain physically changed in response to the drug or the placebo.
Future research featuring larger groups of patients could help confirm if this single path of mood improvement holds true across different demographics and depression subtypes. Conducting new trials that include multiple scans over time would allow scientists to map how these neural networks actually reorganize as symptoms fade. Comparing different types of antidepressants side-by-side using the same computer modeling could reveal how different chemical mechanisms influence recovery. By refining how we measure the mind, doctors may eventually be able to use brain scans to match patients with the most effective personalized treatments.
The study, “A common symptom geometry of mood improvement under sertraline and placebo associated with distinct neural patterns,” was authored by Lucie Berkovitch, Kangjoo Lee, Jie Ji, Markus Helmer, Masih Rahmati, Jure Demsar, Aleksij Kraljic, Andraz Matkovic, Zailyn Tamayo, John Murray, Grega Repovs, John Krystal, William Martin, Clara Fonteneau, and Alan Anticevic.
-------------------------------------------------
DAILY EMAIL DIGEST: Email [email protected] -- no subject or message needed.
Private, vetted email list for mental health professionals: https://www.clinicians-exchange.org
Unofficial Psychology Today Xitter to toot feed at Psych Today Unofficial Bot @PTUnofficialBot
NYU Information for Practice puts out 400-500 good quality health-related research posts per week but its too much for many people, so that bot is limited to just subscribers. You can read it or subscribe at @PsychResearchBot
Since 1991 The National Psychologist has focused on keeping practicing psychologists current with news, information and items of interest. Check them out for more free articles, resources, and subscription information: https://www.nationalpsychologist.com
EMAIL DAILY DIGEST OF RSS FEEDS -- SUBSCRIBE: http://subscribe-article-digests.clinicians-exchange.org
READ ONLINE: http://read-the-rss-mega-archive.clinicians-exchange.org
It's primitive... but it works... mostly...
-------------------------------------------------
#psychology #counseling #socialwork #psychotherapy @psychotherapist @psychotherapists @psychology @socialpsych @socialwork @psychiatry #mentalhealth #psychiatry #healthcare #depression #psychotherapist #BrainConnectivity #DepressionTreatment #SertralineVsPlacebo #Antidepressants #PlaceboEffect #Neuroimaging #RestingState fMRI #MentalHealthResearch #PersonalizedMedicine #PsychologicalMedicine
-
DATE: May 19, 2026 at 06:00PM
SOURCE: PSYPOST.ORG** Research quality varies widely from fantastic to small exploratory studies. Please check research methods when conclusions are very important to you. **
-------------------------------------------------TITLE: Brain connectivity predicts how well antidepressants work compared to placebos
People seeking treatment for depression often experience symptom relief whether they receive an active medication or an inactive placebo. By pooling data from various symptom surveys, researchers discovered that while the pattern of mood improvement looks remarkably similar in both scenarios, the active medication triggers a more intense recovery that is uniquely linked to a patient’s baseline brain connectivity. These findings were published in the journal Psychological Medicine.
Measuring mood improvement is notoriously difficult. Clinicians typically rely on standard questionnaires that condense a wide range of symptoms into a single score. This approach can blur the lines between different aspects of mental health, such as sadness, anxiety, and suicidal thoughts. It also makes it difficult to separate the effects of a pharmacological drug from the placebo effect.
The placebo effect occurs when a patient’s condition improves simply because they expect the treatment to work. Past studies comparing antidepressants to placebos often show little statistical difference when using broad, conventional rating scales. When patients take a pill, the expectation of feeling better often drives real neurobiological changes. To understand the true effect of a drug, researchers need tools that can distinguish the unique benefits of the medication from the baseline response generated by the mind.
Lucie Berkovitch, a researcher in the Department of Psychiatry at the Yale University School of Medicine, led a team to investigate this measurement problem. The researchers suspected that standard clinical evaluations were hiding subtle differences between pharmacological and placebo responses. They wanted to know if the underlying pattern of symptom relief was the same for both groups. They also sought to determine if an individual’s brain wiring before treatment could predict their chance of recovery.
To answer these questions, the team analyzed data from a past clinical trial involving 192 individuals with major depressive disorder. In the first phase of this trial, patients were randomly assigned to receive either a common antidepressant medication called sertraline or a placebo pill for eight weeks. The original trial researchers had collected detailed information on the patients’ depression, anxiety, suicidal thoughts, and manic symptoms. They also took magnetic resonance imaging scans of the patients’ brains before any treatment began.
During the trial, clinicians used a simple seven-point rating system called the Clinical Global Impressions scale to judge if patients were getting better. Based on this broad assessment, the original results showed no statistical difference between the sertraline and placebo groups. The percentage of people considered responders to the treatment was nearly identical between the active drug and the sugar pill.
Berkovitch and the team approached the data differently. They used a statistical technique to evaluate the responses across all the individual questions from four separate psychological surveys. Instead of just looking at the final scores calculated by doctors, the researchers let a computer algorithm find the most dominant pattern of change across 73 individual symptom questions. This data-driven approach compressed the wide variety of patient answers into a single mathematical dimension of clinical improvement.
The results revealed that patients in both the medication and placebo groups improved along the exact same path. Whether they received the active drug or the sugar pill, their symptom relief followed a shared geometry. The mathematical type of symptoms that changed over time remained consistent regardless of the pill they took.
However, the patients taking sertraline advanced much further along this path. The mathematical model showed that the antidepressant prompted a stronger overall recovery than the placebo. This heightened effect was driven largely by greater reductions in anxiety and a lower risk of suicidal thoughts.
This finding highlighted the limitations of the classic clinician rating scale. The basic seven-point assessment had failed to detect this difference in response intensity. Standard surveys often weigh physical symptoms heavily, which can obscure specific psychological improvements tracked by the mathematical model.
The team also looked at the patients’ symptoms at the start of the study to see if initial sickness levels could predict recovery. They found that severe anxiety and suicidal risk at baseline predicted larger improvements on the mathematical model for both groups. Conversely, high baseline scores specifically for depression only predicted recovery in the patients taking sertraline.
After the first eight weeks, the trial included a second phase where patients who did not show improvement were switched to new treatments. Nonresponders to the placebo received sertraline, and nonresponders to sertraline received bupropion, a different class of antidepressant. The researchers ran the mathematical model on this second phase and found the same shared pattern of improvement. This outcome suggests the symptom geometry is consistent even as medications change.
The researchers achieved their most revealing insights when analyzing the baseline brain scans. During a resting state scan, a machine measures how different areas of the brain communicate with one another while the patient is awake but not performing any specific task. The researchers mapped the global connectivity of the brain. They identified how strongly each small region was linked to the rest of the neural network.
They found that higher overall brain connectivity before treatment predicted a stronger recovery on the symptom model for patients taking the antidepressant. This meant that the biological setup of a patient’s brain could forecast how well they would respond to the actual medication. This forecasting effect was not statistically significant for the patients who received the placebo.
Specific networks within the brain also showed different predictive patterns. The connectivity of the amygdala, an almond-shaped cluster of neurons involved in processing fear and emotion, predicted symptom improvement across both groups. The broader overarching brain networks only correlated with the medical drug’s success. The pharmacological treatment appeared to target specific, reproducible brain circuits. The biological roots of the placebo effect proved to be noisier and harder to predict than the drug response.
The study relies on a secondary analysis of a previously completed trial, meaning the data was not collected specifically for this new mathematical approach. The sample size was relatively small for the type of statistical modeling used. Additionally, the original trial design did not include brain scans taken at the end of the eight-week treatment period. Without follow-up imaging, investigators could only observe what predicted recovery rather than seeing how the brain physically changed in response to the drug or the placebo.
Future research featuring larger groups of patients could help confirm if this single path of mood improvement holds true across different demographics and depression subtypes. Conducting new trials that include multiple scans over time would allow scientists to map how these neural networks actually reorganize as symptoms fade. Comparing different types of antidepressants side-by-side using the same computer modeling could reveal how different chemical mechanisms influence recovery. By refining how we measure the mind, doctors may eventually be able to use brain scans to match patients with the most effective personalized treatments.
The study, “A common symptom geometry of mood improvement under sertraline and placebo associated with distinct neural patterns,” was authored by Lucie Berkovitch, Kangjoo Lee, Jie Ji, Markus Helmer, Masih Rahmati, Jure Demsar, Aleksij Kraljic, Andraz Matkovic, Zailyn Tamayo, John Murray, Grega Repovs, John Krystal, William Martin, Clara Fonteneau, and Alan Anticevic.
-------------------------------------------------
DAILY EMAIL DIGEST: Email [email protected] -- no subject or message needed.
Private, vetted email list for mental health professionals: https://www.clinicians-exchange.org
Unofficial Psychology Today Xitter to toot feed at Psych Today Unofficial Bot @PTUnofficialBot
NYU Information for Practice puts out 400-500 good quality health-related research posts per week but its too much for many people, so that bot is limited to just subscribers. You can read it or subscribe at @PsychResearchBot
Since 1991 The National Psychologist has focused on keeping practicing psychologists current with news, information and items of interest. Check them out for more free articles, resources, and subscription information: https://www.nationalpsychologist.com
EMAIL DAILY DIGEST OF RSS FEEDS -- SUBSCRIBE: http://subscribe-article-digests.clinicians-exchange.org
READ ONLINE: http://read-the-rss-mega-archive.clinicians-exchange.org
It's primitive... but it works... mostly...
-------------------------------------------------
#psychology #counseling #socialwork #psychotherapy @psychotherapist @psychotherapists @psychology @socialpsych @socialwork @psychiatry #mentalhealth #psychiatry #healthcare #depression #psychotherapist #BrainConnectivity #DepressionTreatment #SertralineVsPlacebo #Antidepressants #PlaceboEffect #Neuroimaging #RestingState fMRI #MentalHealthResearch #PersonalizedMedicine #PsychologicalMedicine
-
Blockchain = the digital ledger that can’t be tampered with, backed by cryptography and decentralization. Curious how it works, what types exist, and its real-world uses in 2025? Start here: https://www.troubleshoothere.in/2025/11/what-is-blockchain-how-it-works-2025-guide.html
#Blockchain101 #TechEducation #SecureData #DistributedLedger #TroubleshootHere -
Is your #Android15 feeling sluggish?
🐌 Don't settle for lag! Our new guide reveals the hidden settings and simple fixes you need to unlock lightning-fast performance. Maximize your phone's potential today!
Read Guide Here
https://www.troubleshoothere.in/2025/05/how-to-make-android-15-faster-hidden-settings-fixes.html#AndroidTips #Android15Tips #TechHacks #MobileOptimization #SpeedBoost #TroubleshootHere
-
🚨 Windows 10 support has officially ended!
Your PC is now vulnerable without updates.✅ Upgrade to Windows 11 safely
✅ Step-by-step guide
✅ Risks explained🔗 Read now:
https://www.troubleshoothere.in/2025/10/windows-10-support-ends-upgrade-windows-11.html#Windows10 #Windows11 #CyberSecurity #TechAlert #Microsoft #windows #tech #technology
-
Logan George, Celine Held – „Topside“ (2020)
Kein Mensch hat auf einen solchen Film gewartet. Deshalb musste eine:r ihn drehen. Kein Kino für Netflix&Chill, kein Wohlfühl-Indie, der Sie nach Feierabend entspannt. Es ist ein Schlag gegen die kollektive Brust (nicht nur) der USA. Hey, sieh her, sieh zu! (3Sat)