#antes — Public Fediverse posts

De Slavische volken (4) Oorzaken

[Dit is het vierde van zes blogjes over de herkomst van de Slavischsprekende volken. Het eerste was hier.]

Een oorzaak?

Als ik de vorige drie blogjes mag samenvatten:

• rond 550 woonden de Slavischsprekenden van de Elbe in het noordwesten tot over de Dnjepr in het zuidoosten,
• met de Avaarse migratie trok de groep die aan de Zwarte Zee woonde, langs de Donau naar het westen

De hamvraag is: hoe konden de Slaven zich vanuit de Pripjatmoerassen verspreiden naar zo’n groot gebied? Er zal van alles hebben gespeeld, maar ik denk dat ik drie factoren kan noemen.

1. Zolang het Romeinse Rijk de Rijngrens bewaakte, was er emplooi voor Przeworsk-Germanen, zodat mensen uit het Elbegebied naar het westen kwamen. Dat schiep in de vierde eeuw ruimte voor de Veneti/Wenden.
2. In het midden van de vijfde eeuw raakten door de aankomst van de superfederatie van de Hunnen allerlei groepen verplaatst.
3. Tot slot is er de demografische catastrofe die zich voltrok rond het midden van de zesde eeuw: de Justiniaanse Epidemie ofwel de Builenpest. Deze was gelijktijdig met een klimaatcrisis.

Grote gebieden lagen open voor kolonisten en dan hadden de boeren met de genoemde eenvoudigste technieken de beste kansen: zij konden zich op de meeste plekken vestigen. De Slavische expansie lijkt zo feitelijk het succes van de best-aanpasbare landbouw te zijn geweest, maar het vraagteken in de paragraafkop staat er natuurlijk niet voor niets.

Terug in de tijd

Kunnen we van de in het vorige blogje genoemde verzameling archeologische culturen uit de late zesde eeuw terug? Vermoedelijk wel. Al die archeologische culturen gaan terug op wat bekendstaat als de Kyiv-cultuur, die we kunnen plaatsen vanaf pakweg 100 na Chr. tot de aankomst van de Hunnen. Dat de Kyiv-mensen een Slavische taal spraken, valt vrij aannemelijk te maken.

Archeologisch kunnen we namelijk nog wat dieper het verleden in. De Kyiv-cultuur kwam voort uit de Zarubintsy-cultuur, die we mogen plaatsen tussen 300 v.Chr. en 100 na Chr. Het gebied van die cultuur komt mooi overeen met gebied waar de meeste Proto-Slavische riviernamen zijn te vinden: de Urheimat. Dat is een sterke aanwijzing dat de Zarubintsy-mensen een vroege Slavische taal spraken, die ze via de Kyiv-cultuur hebben doorgegeven aan de mensen van de in het vorige blogje genoemde archeologische culturen, dus de mensen waarover ook Jordanes het heeft.

Er is geen consensus over wat er aan de Zarubintsy-cultuur voorafgaat. Ik ga er ook niet over speculeren, want met zes blogjes is dit al een te lang opstel. Maar we blijven zitten met een gat van pakweg een millennium tussen het moment waarop het Proto-Slavisch gescheiden raakte van het Proto-Baltisch en andere Indo-Europese proto-talen en het moment waarop de Zarubintsy-cultuur is ontstaan.

[Deze zesdelige reeks wordt morgenochtend vervolgd.]

De Slavische volken (3) Archeologie

[Dit is het derde van zes blogjes over de herkomst van de Slavischsprekende volken. Het eerste was hier.]

In het eerste van deze vier blogjes gaf ik aan dat het Proto-Slavisch tegen het einde van het tweede millennium v.Chr. gesproken lijkt te zijn geweest rond de Pripjatmoerassen, en in het vorige blogje sprong ik naar de zesde eeuw na Chr., toen Byzantijnse auteurs Slavischsprekende groepen aanwezen in een regio die zich vanaf de Weichsel naar het zuidoosten uitstrekte tot aan de Dnjepr. Over de tussenliggende periode weten we feitelijk niets, want ook al heb ik het in dit blogje over de archeologie: archeologen graven geen taal op. Ze kunnen wel beargumenteerd speculeren.

Ik vind het echter ingewikkelde materie, uiteraard ook omdat een archeologische cultuur hoogst zelden precies met één taalgroep correspondeert. Ik noemde in het eerste blogje het verschijnsel van de superfederatie: een groep stammen met uiteenlopende achtergronden, die tijdelijk samenclustert onder een charismatische leider, en na diens overlijden weer uit elkaar valt. In zo’n superfederatie nemen mensen van alles over van iedereen, zodat eventueel bestaande correspondenties tussen taal en archeologie wegvallen. Maar speculeren staat vrij en ik denk dat ik het – voor zover ik er überhaupt iets van begrijp – het beste kan uitleggen als we in de tijd van Jordanes beginnen.

De situatie rond 600

Omdat we weten waar (volgens Jordanes) rond 550 Slavische stammen woonden, hebben we een idee van de gebieden waar we archeologische culturen moeten zoeken. Het gaat in alle gevallen om opvallend eenvoudige landbouwculturen. Het bovenstaande landkaartje is behulpzaam.

Om te beginnen is er een westelijke groep, die bekendstaat als de Mogilla-cultuur, de Praag-cultuur en Sukow-cultuur. We kunnen ons verbeelden dat we hier de Veneti/Wenden herkennen. Misschien valt u op dat de Veneti, op basis van de geschreven bronnen, ergens ten oosten van de Weichsel zouden wonen en dat deze drie groepen zich op het kaartje bevinden ten westen van die stroom. Dat hangt samen met het feit dat het gebied tussen Elbe en Weichsel “leeg” was geraakt. Een deel van de oorspronkelijke bewoners (de Przeworsk-cultuur die ik noemde in mijn stukjes over de Germanen) is vanaf de vierde eeuw weggetrokken naar het westen, maar er heeft vrijwel zeker meer gespeeld. DNA-onderzoek uit 2025 heeft bewezen dat de middeleeuwse bewoners, die ik gemakshalve maar zal aanduiden als Polen en Tsjechen, niet afstamden van degenen die hier leefden in de eerste eeuwen van onze jaartelling.

Aan het andere uiteinde vinden we de Kolochin-cultuur. Deze oostelijke groep woonde voorbij de Dnjepr in het noordoosten van Oekraïne. Of dit gebied Slavischsprekend is geworden door migratie vanuit de Pripjatmoerassen, waar inmiddels de Korchak-cultuur bestond, of doordat een oudere bevolking het Slavisch overnam, heb ik niet kunnen ontdekken, en ik sluit niet uit dat niemand het weet. In elk geval zijn in de oostelijke gebieden het Russisch en het Oekraïens ontstaan.

Tot slot is er de Penkivka-cultuur in Oekraïne, met haar zuidwestelijke uitloper, de Ipoteşti-Cândeşti-cultuur. Deze laatste is uit de eerste ontstaan en hangt, zo weten we uit DNA-onderzoek uit 2023, samen met migratie. Dit zijn de door Jordanes en Prokopios genoemde Antes, de zuidelijke groep aan de Donau.

En schoolmeesterachtig als ik ben, breng ik nu in herinnering dat er twee zones waren in oostelijk Europa: een noordelijke woudzone en een zuidelijk steppezone, die tevens een zone van cultuurcontact was. De Penkivka- en de Ipoteşti-Cândeşti-culturen lagen in die zuidelijke regio en absorbeerden eerdere bevolkingsgroepen: het wonderlijke amalgaam van afstammelingen van de Skythen, Sarmaten, Alanen, Goten en Hunnen zou gaandeweg “slavificeren”

De Avaren

De zuidelijke groep was in Jordanes’ dagen volop in beweging, want de Avaren waren aangekomen: een superfederatie rond een zekere Baian waarvan de kern, zoals we sinds 2022 weten, vanuit Siberië naar het westen trok. Ze absorbeerde oudere stammen, zoals de Antes, en die trokken mee verder naar het westen. De Avaren werden sedentair in Hongarije en Roemenië, en assimileerden daar de eerdere bewoners, zoals de Gepiden.

De Avaarse elite bestond uit ruiters die dankzij hun stijgbeugels een enorme voorsprong hadden op hun tegenstanders; daarnaast was er het voetvolk, dat Slavisch sprak. Zo kwam het dat de Avaarse migratie ook een migratie Slavischsprekenden was. Oudhistorici zijn in de twintigste eeuw zeer terughoudend geworden over de “Grote Volksverhuizingen”, maar zoals ik al eerder schreef zijn de gevolgen op het Balkanschiereiland wel degelijk ingrijpend geweest. Sommige Slavische stammen kwamen tot aan de benedenloop van de Donau, waar het Bulgaars en het Macedonisch zouden ontstaan, terwijl andere groepen verder stroomopwaarts trokken. Daar ontstonden de Servo-Kroatische talen.

Ik noteer nog dat het intrigerend is dat de Avaren lijken te zijn geslavificeerd. De elite was natuurlijk ook maar klein ten opzichte van de andere groepen in de superfederatie, die Baians dood maar enkele decennia overleefde. Er is wel geopperd dat het zuidelijke Slavisch de lingua franca was in het Avaarse rijk; ik kan dat niet beoordelen. Het valt verder op dat middenin de Slavische wereld de voormalige Romeinse provincie Dacië Latijn bleef spreken.

[Deze zesdelige reeks wordt vanmiddag vervolgd.]

Adivina la palabra lo antes posible. #poseida #exorcista #terror #oscars #cinedeculto #cultura
https://www.youtube.com/watch?v=fkx5vkdWcak

#adivina #palabra #antes

Adivina la palabra lo antes posible. #poseida #exorcista #terror #oscars #cinedeculto #cultura
https://www.youtube.com/watch?v=fkx5vkdWcak

#adivina #palabra #antes

Adivina la palabra lo antes posible. #poseida #exorcista #terror #oscars #cinedeculto #cultura
https://www.youtube.com/watch?v=fkx5vkdWcak

#adivina #palabra #antes

Adivina la palabra lo antes posible. #poseida #exorcista #terror #oscars #cinedeculto #cultura
https://www.youtube.com/watch?v=fkx5vkdWcak

#adivina #palabra #antes

Adivina la palabra lo antes posible. #poseida #exorcista #terror #oscars #cinedeculto #cultura
https://www.youtube.com/watch?v=fkx5vkdWcak

#adivina #palabra #antes

De Slavische volken (2) Jordanes

[Dit is het tweede van zes blogjes over de herkomst van de Slavischsprekende volken. Het eerste was hier.]

In mijn vorige blogje verzuchtte ik: over de vroegste Germanen hebben we tenminste Latijnse teksten, hadden we die maar voor de vroegste geschiedenis van het gebied waar het Proto-Slavisch moet zijn gesproken! De eerste echte beschrijvingen van de Slavische volken dateren van het midden van de zesde eeuw na Chr., als Slavischsprekende stammen zich aandienen aan de grenzen van het Byzantijnse Rijk. Dan lezen we over Sklabenoi (Latijn Sclaveni), Antes en “Veneti”. Die laatste groep stond nog lange tijd bekend als de Wenden.

Veneti

En misschien, misschien, is er een voorgeschiedenis. De Romeinse auteurs Plinius de Oudere en Publius Cornelius Tacitus kennen namelijk ook Veneti, die ergens in het oosten woonden, voorbij de Weichsel, dus zeg maar richting Polen. Tacitus schrijft expliciet dat hij niet weet of hij deze Veneti wel moet rekenen tot de Germanen, hoewel ze in hun gewoontes en leefwijze lijken op hun westerburen.noot Tacitus, Germania 46. Voor een Romein wilde dat zeggen: het waren heel primitieve boeren, een punt dat belangrijk is voor een volgend blogje. Ze waren echter “anders” dan de Germanen en dat andere zou weleens de taal kunnen zijn geweest.

Jordanes

We hebben meer vaste grond onder de voeten in de zesde eeuw. In 551 publiceerde Jordanes een dubbel geschiedwerk: een geschiedenis van de Romeinen en een geschiedenis van de Goten. (Er is een recente vertaling van de Gentse oudheidkundigen Peter Van Nuffelen en Lieve Van Hooff.) De Getica bestond deels uit rommelig samengevoegde informatie uit oudere teksten: de naam “Geten” komt bijvoorbeeld uit de meer dan een millennium oude Historiën van Herodotos van Halikarnassos. Daaraan was informatie toegevoegd over Romes oorlog tegen de stammen aan de Beneden-Donau, die zich in de vijfde eeuw vestigden in het Romeinse Rijk. Was dit zootje gebaseerd op verouderde gegevens en op naamkundig gespeculeer, Jordanes zelf wist ook het een en ander, en de Slaven die zich in zijn eigen tijd aan de Donau aandienden, hadden evident zijn belangstelling.

Hij vertelt dat er in zijn tijd, dus midden zesde eeuw, drie Slavische volken waren, van wie hij denkt te weten dat ze afstamden van de zojuist genoemde Veneti. Dit is hetzelfde soort fantasierijke reconstructie waarmee Jordanes de Goten van zijn tijd in verband brengt met de Geten uit een grijs verleden, dus we moeten er maar niet te veel waarde aan hechten. Dat er in zijn eigen tijd meerdere Slavischsprekende stammen waren, lijkt daarentegen een feit, en de passage verdient het in zijn geheel te worden weergegeven, samen met bovenstaand landkaartje.

In het onderstaande citaat somt Jordanes op wie er ten noorden van de Beneden-Donau woonden. De door hem genoemde Gepiden leefden in wat nu Hongarije en Roemenië is en spraken geen Slavische taal, maar ik noem ze omdat Jordanes hen veronderstelt in zijn topografische beschrijving van de hen omringende Slaven.

Allereerst woont daar het volk van de Gepiden, omringd door grote en bekende rivieren. Vanuit het noorden stroomt namelijk de Tisza door hun gebied; in het zuiden ligt de grote rivier de Donau zelf. In het oosten snijdt de Proet erdoorheen, een snelstromende en kolkende rivier die woest uitmondt in de Donaustroom. Daar tussenin ligt Dacië, beschermd door de steile Karpaten, die als een kroon om het land liggen.

Naar het noorden, voorbij de westelijke toppen van dit gebergte, woont het talrijke volk van de Veneti, verspreid over een uitgestrekt gebied, beginnend bij de bron van de Weichsel. De Veneti staan tegenwoordig vooral bekend als Sclaveni en Antes, hoewel die namen verspreid liggen over verschillende stammen en plaatsen.

De Sclaveni wonen in het gebied dat zich uitstrekt van de stad Noviodunum en het meer dat Mursianus heet tot aan de Dnjestr en noordwaarts richting Weichsel. Hun nederzettingen liggen in de moerassen en bossen. De Antes … wonen verspreid, beginnend bij de bocht van de Zwarte Zee, tussen de Dnjestr en de Dnjepr, rivieren die vele dagreizen uit elkaar liggen.noot Jordanes, Getica 33-36.

Jordanes weet ook iets over de buurvolken, die hij dus niet rekent tot de Slavischsprekenden. De naam “Aesti” hieronder verwijst inderdaad naar het gebied waar nu de Esten wonen, en of er een relatie tussen die twee is, is vandaag niet aan de orde. Dat in de Vidivariërs verschillende stammen samenkomen, is denkelijk gebaseerd op niets meer dan het element “variërs” in de naam.

Aan de kust van de Oostzee, waarin de Weichsel via drie mondingen uitstroomt, wonen de Vidivariërs, die uit verschillende stammen zijn samengesteld. Vlak daarnaast bewonen de Aesti de kuststrook. Dit is een opvallend vredelievend volk. Ten zuiden van hen woont het zeer sterke volk van de Acatziri, dat geen kennis heeft van akkerbouw, maar leeft van vee en de jacht. Voorbij hen en boven de Zwarte Zee strekken de landen van de Bulgaren zich uit.noot Jordanes, Getica 36-37.

Over de Bulgaren zal ik het overmorgen hebben, maar voor het moment constateer ik dat ze blijkbaar niet golden als Slavischsprekend en woonden ten noordoosten van de Zwarte Zee.

Prokopios

Ook Jordanes’ tijdgenoot Prokopios kent de Sklabenoi bij de Donaumonding en de Antes benoorden de Zwarte Zee. De Byzantijnse geschiedschrijver vermeldt ze vooral als plunderaars. Soms biedt hij echter ook aanvullende informatie. Hij denkt bijvoorbeeld niet dat de Antes en Sklabenoi afstammen van de Veneti. In plaats daarvan noemt hij als voorouders de Sporoi, wat zoiets betekent als “de gezaaiden”. Misschien gaat dit terug op een oude scheppingsmythe. Er zijn wel meer oude volken die meenden dat de scheppergod hen had gezaaid.

In elk geval: rond het midden van de zesde eeuw leefden – althans volgens Jordanes en Prokopios – Slavischsprekende Veneti voorbij de Karpaten in de richting van de Oostzee, dus zeg maar in Polen en Wit-Rusland. Verder woonden de Sclaveni in wat wij Moldavië noemen, en waren de Antes woonachtig in zuidwestelijk Oekraïne. Deze Slaven plunderden regelmatig de Byzantijnse gebieden op de Balkan: vanaf 580 worden vrijwel jaarlijks strooptochten genoemd, soms door zelfstandig opererende groepen, soms in samenwerking met de nieuwe superfederatie van de Avaren, die rond 560 ten tonele waren verschenen.

[Deze zesdelig blog wordt morgen vervolgd.]

Contesta la pregunta antes de que el tiempo se acabe. #coraline #timburton #neilgaiman #animmacion
https://www.youtube.com/watch?v=1skJRkvBfIQ

#contesta #pregunta #antes

Contesta la pregunta antes de que el tiempo se acabe. #coraline #timburton #neilgaiman #animmacion
https://www.youtube.com/watch?v=1skJRkvBfIQ

#contesta #pregunta #antes

https://www.europesays.com/es/758134/ La salud de nuestros huesos en la menopausia empieza a construirse muchos años antes #adecuada #anos #antes #ares #autonomía #construirse #dos #empieza #ES #España #fuerza #Health #Huesos #incorporar #junto #la #masa #mayores #Menopausia #muchos #Mujeres #musculo #nuestros #nutrición #Oscar #osea #Osteoporosis #preservar #recomienda #recuerda #Salud #semanales #sesiones #Spain #tiene #traumatólogo #tres

Cómo un ex investigador de DeepMind recaudó una valoración previa a la semilla de 300 millones de dólares antiguamente de exhalar un producto #antes #como #Deepmind #dólares #investigador #lanzar #millones #Modo_de_construcción #previa #producto #recaudó #semilla #una #valoración #Vídeo_del_...
https://butterword.com/como-un-ex-investigador-de-deepmind-recaudo-una-valoracion-previa-a-la-semilla-de-300-millones-de-dolares-antiguamente-de-exhalar-un-producto/?feed_id=88948&_unique_id=6a58f3e3e6598