#veneti — Public Fediverse posts

De Slavische volken (4) Oorzaken

Onscherpe foto van een Slavische mantelspeld (Militair Museum, Belgrado)

[Dit is het vierde van zes blogjes over de herkomst van de Slavischsprekende volken. Het eerste was hier.]

Een oorzaak?

Als ik de vorige drie blogjes mag samenvatten:

• rond 550 woonden de Slavischsprekenden van de Elbe in het noordwesten tot over de Dnjepr in het zuidoosten,
• met de Avaarse migratie trok de groep die aan de Zwarte Zee woonde, langs de Donau naar het westen

De hamvraag is: hoe konden de Slaven zich vanuit de Pripjatmoerassen verspreiden naar zo’n groot gebied? Er zal van alles hebben gespeeld, maar ik denk dat ik drie factoren kan noemen.

1. Zolang het Romeinse Rijk de Rijngrens bewaakte, was er emplooi voor Przeworsk-Germanen, zodat mensen uit het Elbegebied naar het westen kwamen. Dat schiep in de vierde eeuw ruimte voor de Veneti/Wenden.
2. In het midden van de vijfde eeuw raakten door de aankomst van de superfederatie van de Hunnen allerlei groepen verplaatst.
3. Tot slot is er de demografische catastrofe die zich voltrok rond het midden van de zesde eeuw: de Justiniaanse Epidemie ofwel de Builenpest. Deze was gelijktijdig met een klimaatcrisis.

Grote gebieden lagen open voor kolonisten en dan hadden de boeren met de genoemde eenvoudigste technieken de beste kansen: zij konden zich op de meeste plekken vestigen. De Slavische expansie lijkt zo feitelijk het succes van de best-aanpasbare landbouw te zijn geweest, maar het vraagteken in de paragraafkop staat er natuurlijk niet voor niets.

Terug in de tijd

Kunnen we van de in het vorige blogje genoemde verzameling archeologische culturen uit de late zesde eeuw terug? Vermoedelijk wel. Al die archeologische culturen gaan terug op wat bekendstaat als de Kyiv-cultuur, die we kunnen plaatsen vanaf pakweg 100 na Chr. tot de aankomst van de Hunnen. Dat de Kyiv-mensen een Slavische taal spraken, valt vrij aannemelijk te maken.

Met de Slavische talen geassocieerde archeologische culturen (klik=groot)

Archeologisch kunnen we namelijk nog wat dieper het verleden in. De Kyiv-cultuur kwam voort uit de Zarubintsy-cultuur, die we mogen plaatsen tussen 300 v.Chr. en 100 na Chr. Het gebied van die cultuur komt mooi overeen met gebied waar de meeste Proto-Slavische riviernamen zijn te vinden: de Urheimat. Dat is een sterke aanwijzing dat de Zarubintsy-mensen een vroege Slavische taal spraken, die ze via de Kyiv-cultuur hebben doorgegeven aan de mensen van de in het vorige blogje genoemde archeologische culturen, dus de mensen waarover ook Jordanes het heeft.

Er is geen consensus over wat er aan de Zarubintsy-cultuur voorafgaat. Ik ga er ook niet over speculeren, want met zes blogjes is dit al een te lang opstel. Maar we blijven zitten met een gat van pakweg een millennium tussen het moment waarop het Proto-Slavisch gescheiden raakte van het Proto-Baltisch en andere Indo-Europese proto-talen en het moment waarop de Zarubintsy-cultuur is ontstaan.

[Deze zesdelige reeks wordt zondagochtend vervolgd.]

#Antes #Avaren #Donau #Hunnen #IndoEuropeseTalen #Jordanes #JustiniaanseEpidemie #KyivCultuur #ProtoSlavisch #PrzeworskCultuur #SlavischeTalen #Urheimat #Veneti #Wenden #ZarubintsyCultuur

De Slavische volken (3) Archeologie

Archeologische culturen rond 600 na Chr. (met dank aan Kees Huijser)

[Dit is het derde van zes blogjes over de herkomst van de Slavischsprekende volken. Het eerste was hier.]

In het eerste van deze vier blogjes gaf ik aan dat het Proto-Slavisch tegen het einde van het tweede millennium v.Chr. gesproken lijkt te zijn geweest rond de Pripjatmoerassen, en in het vorige blogje sprong ik naar de zesde eeuw na Chr., toen Byzantijnse auteurs Slavischsprekende groepen aanwezen in een regio die zich vanaf de Weichsel naar het zuidoosten uitstrekte tot aan de Dnjepr. Over de tussenliggende periode weten we feitelijk niets, want ook al heb ik het in dit blogje over de archeologie: archeologen graven geen taal op. Ze kunnen wel beargumenteerd speculeren.

Ik vind het echter ingewikkelde materie, uiteraard ook omdat een archeologische cultuur hoogst zelden precies met één taalgroep correspondeert. Ik noemde in het eerste blogje het verschijnsel van de superfederatie: een groep stammen met uiteenlopende achtergronden, die tijdelijk samenclustert onder een charismatische leider, en na diens overlijden weer uit elkaar valt. In zo’n superfederatie nemen mensen van alles over van iedereen, zodat eventueel bestaande correspondenties tussen taal en archeologie wegvallen. Maar speculeren staat vrij en ik denk dat ik het – voor zover ik er überhaupt iets van begrijp – het beste kan uitleggen als we in de tijd van Jordanes beginnen.

De situatie rond 600

Omdat we weten waar (volgens Jordanes) rond 550 Slavische stammen woonden, hebben we een idee van de gebieden waar we archeologische culturen moeten zoeken. Het gaat in alle gevallen om opvallend eenvoudige landbouwculturen. Het bovenstaande landkaartje is behulpzaam.

Om te beginnen is er een westelijke groep, die bekendstaat als de Mogilla-cultuur, de Praag-cultuur en Sukow-cultuur. We kunnen ons verbeelden dat we hier de Veneti/Wenden herkennen. Misschien valt u op dat de Veneti, op basis van de geschreven bronnen, ergens ten oosten van de Weichsel zouden wonen en dat deze drie groepen zich op het kaartje bevinden ten westen van die stroom. Dat hangt samen met het feit dat het gebied tussen Elbe en Weichsel “leeg” was geraakt. Een deel van de oorspronkelijke bewoners (de Przeworsk-cultuur die ik noemde in mijn stukjes over de Germanen) is vanaf de vierde eeuw weggetrokken naar het westen, maar er heeft vrijwel zeker meer gespeeld. DNA-onderzoek uit 2025 heeft bewezen dat de middeleeuwse bewoners, die ik gemakshalve maar zal aanduiden als Polen en Tsjechen, niet afstamden van degenen die hier leefden in de eerste eeuwen van onze jaartelling.

Aan het andere uiteinde vinden we de Kolochin-cultuur. Deze oostelijke groep woonde voorbij de Dnjepr in het noordoosten van Oekraïne. Of dit gebied Slavischsprekend is geworden door migratie vanuit de Pripjatmoerassen, waar inmiddels de Korchak-cultuur bestond, of doordat een oudere bevolking het Slavisch overnam, heb ik niet kunnen ontdekken, en ik sluit niet uit dat niemand het weet. In elk geval zijn in de oostelijke gebieden het Russisch en het Oekraïens ontstaan.

Tot slot is er de Penkivka-cultuur in Oekraïne, met haar zuidwestelijke uitloper, de Ipoteşti-Cândeşti-cultuur. Deze laatste is uit de eerste ontstaan en hangt, zo weten we uit DNA-onderzoek uit 2023, samen met migratie. Dit zijn de door Jordanes en Prokopios genoemde Antes, de zuidelijke groep aan de Donau.

En schoolmeesterachtig als ik ben, breng ik nu in herinnering dat er twee zones waren in oostelijk Europa: een noordelijke woudzone en een zuidelijk steppezone, die tevens een zone van cultuurcontact was. De Penkivka- en de Ipoteşti-Cândeşti-culturen lagen in die zuidelijke regio en absorbeerden eerdere bevolkingsgroepen: het wonderlijke amalgaam van afstammelingen van de Skythen, Sarmaten, Alanen, Goten en Hunnen zou gaandeweg “slavificeren”

De Avaren

De zuidelijke groep was in Jordanes’ dagen volop in beweging, want de Avaren waren aangekomen: een superfederatie rond een zekere Baian waarvan de kern, zoals we sinds 2022 weten, vanuit Siberië naar het westen trok. Ze absorbeerde oudere stammen, zoals de Antes, en die trokken mee verder naar het westen. De Avaren werden sedentair in Hongarije en Roemenië, en assimileerden daar de eerdere bewoners, zoals de Gepiden.

Avaarse stijgbeugel (Landesmuseum für Vorgeschichte, Halle)

De Avaarse elite bestond uit ruiters die dankzij hun stijgbeugels een enorme voorsprong hadden op hun tegenstanders; daarnaast was er het voetvolk, dat Slavisch sprak. Zo kwam het dat de Avaarse migratie ook een migratie Slavischsprekenden was. Oudhistorici zijn in de twintigste eeuw zeer terughoudend geworden over de “Grote Volksverhuizingen”, maar zoals ik al eerder schreef zijn de gevolgen op het Balkanschiereiland wel degelijk ingrijpend geweest. Sommige Slavische stammen kwamen tot aan de benedenloop van de Donau, waar het Bulgaars en het Macedonisch zouden ontstaan, terwijl andere groepen verder stroomopwaarts trokken. Daar ontstonden de Servo-Kroatische talen.

Ik noteer nog dat het intrigerend is dat de Avaren lijken te zijn geslavificeerd. De elite was natuurlijk ook maar klein ten opzichte van de andere groepen in de superfederatie, die Baians dood maar enkele decennia overleefde. Er is wel geopperd dat het zuidelijke Slavisch de lingua franca was in het Avaarse rijk; ik kan dat niet beoordelen. Het valt verder op dat middenin de Slavische wereld de voormalige Romeinse provincie Dacië Latijn bleef spreken.

[Deze zesdelige reeks wordt vanmiddag vervolgd.]

#Antes #Avaren #Baian #Dacië #DNAOnderzoek #Donau #GroteVolksverhuizingen #IpoteştiCândeştiCultuur #Jordanes #PenkivkaCultuur #PraagCultuur #ProtoSlavisch #PrzeworskCultuur #SlavischeTalen #superfederatie #Veneti #Weichsel #Wenden

De Slavische volken (3) Archeologie

Archeologische culturen rond 600 na Chr. (met dank aan Kees Huijser)

[Dit is het derde van zes blogjes over de herkomst van de Slavischsprekende volken. Het eerste was hier.]

In het eerste van deze vier blogjes gaf ik aan dat het Proto-Slavisch tegen het einde van het tweede millennium v.Chr. gesproken lijkt te zijn geweest rond de Pripjatmoerassen, en in het vorige blogje sprong ik naar de zesde eeuw na Chr., toen Byzantijnse auteurs Slavischsprekende groepen aanwezen in een regio die zich vanaf de Weichsel naar het zuidoosten uitstrekte tot aan de Dnjepr. Over de tussenliggende periode weten we feitelijk niets, want ook al heb ik het in dit blogje over de archeologie: archeologen graven geen taal op. Ze kunnen wel beargumenteerd speculeren.

Ik vind het echter ingewikkelde materie, uiteraard ook omdat een archeologische cultuur hoogst zelden precies met één taalgroep correspondeert. Ik noemde in het eerste blogje het verschijnsel van de superfederatie: een groep stammen met uiteenlopende achtergronden, die tijdelijk samenclustert onder een charismatische leider, en na diens overlijden weer uit elkaar valt. In zo’n superfederatie nemen mensen van alles over van iedereen, zodat eventueel bestaande correspondenties tussen taal en archeologie wegvallen. Maar speculeren staat vrij en ik denk dat ik het – voor zover ik er überhaupt iets van begrijp – het beste kan uitleggen als we in de tijd van Jordanes beginnen.

De situatie rond 600

Omdat we weten waar (volgens Jordanes) rond 550 Slavische stammen woonden, hebben we een idee van de gebieden waar we archeologische culturen moeten zoeken. Het gaat in alle gevallen om opvallend eenvoudige landbouwculturen. Het bovenstaande landkaartje is behulpzaam.

Om te beginnen is er een westelijke groep, die bekendstaat als de Mogilla-cultuur, de Praag-cultuur en Sukow-cultuur. We kunnen ons verbeelden dat we hier de Veneti/Wenden herkennen. Misschien valt u op dat de Veneti, op basis van de geschreven bronnen, ergens ten oosten van de Weichsel zouden wonen en dat deze drie groepen zich op het kaartje bevinden ten westen van die stroom. Dat hangt samen met het feit dat het gebied tussen Elbe en Weichsel “leeg” was geraakt. Een deel van de oorspronkelijke bewoners (de Przeworsk-cultuur die ik noemde in mijn stukjes over de Germanen) is vanaf de vierde eeuw weggetrokken naar het westen, maar er heeft vrijwel zeker meer gespeeld. DNA-onderzoek uit 2025 heeft bewezen dat de middeleeuwse bewoners, die ik gemakshalve maar zal aanduiden als Polen en Tsjechen, niet afstamden van degenen die hier leefden in de eerste eeuwen van onze jaartelling.

Aan het andere uiteinde vinden we de Kolochin-cultuur. Deze oostelijke groep woonde voorbij de Dnjepr in het noordoosten van Oekraïne. Of dit gebied Slavischsprekend is geworden door migratie vanuit de Pripjatmoerassen, waar inmiddels de Korchak-cultuur bestond, of doordat een oudere bevolking het Slavisch overnam, heb ik niet kunnen ontdekken, en ik sluit niet uit dat niemand het weet. In elk geval zijn in de oostelijke gebieden het Russisch en het Oekraïens ontstaan.

Tot slot is er de Penkivka-cultuur in Oekraïne, met haar zuidwestelijke uitloper, de Ipoteşti-Cândeşti-cultuur. Deze laatste is uit de eerste ontstaan en hangt, zo weten we uit DNA-onderzoek uit 2023, samen met migratie. Dit zijn de door Jordanes en Prokopios genoemde Antes, de zuidelijke groep aan de Donau.

En schoolmeesterachtig als ik ben, breng ik nu in herinnering dat er twee zones waren in oostelijk Europa: een noordelijke woudzone en een zuidelijk steppezone, die tevens een zone van cultuurcontact was. De Penkivka- en de Ipoteşti-Cândeşti-culturen lagen in die zuidelijke regio en absorbeerden eerdere bevolkingsgroepen: het wonderlijke amalgaam van afstammelingen van de Skythen, Sarmaten, Alanen, Goten en Hunnen zou gaandeweg “slavificeren”

De Avaren

De zuidelijke groep was in Jordanes’ dagen volop in beweging, want de Avaren waren aangekomen: een superfederatie rond een zekere Baian waarvan de kern, zoals we sinds 2022 weten, vanuit Siberië naar het westen trok. Ze absorbeerde oudere stammen, zoals de Antes, en die trokken mee verder naar het westen. De Avaren werden sedentair in Hongarije en Roemenië, en assimileerden daar de eerdere bewoners, zoals de Gepiden.

Avaarse stijgbeugel (Landesmuseum für Vorgeschichte, Halle)

De Avaarse elite bestond uit ruiters die dankzij hun stijgbeugels een enorme voorsprong hadden op hun tegenstanders; daarnaast was er het voetvolk, dat Slavisch sprak. Zo kwam het dat de Avaarse migratie ook een migratie Slavischsprekenden was. Oudhistorici zijn in de twintigste eeuw zeer terughoudend geworden over de “Grote Volksverhuizingen”, maar zoals ik al eerder schreef zijn de gevolgen op het Balkanschiereiland wel degelijk ingrijpend geweest. Sommige Slavische stammen kwamen tot aan de benedenloop van de Donau, waar het Bulgaars en het Macedonisch zouden ontstaan, terwijl andere groepen verder stroomopwaarts trokken. Daar ontstonden de Servo-Kroatische talen.

Ik noteer nog dat het intrigerend is dat de Avaren lijken te zijn geslavificeerd. De elite was natuurlijk ook maar klein ten opzichte van de andere groepen in de superfederatie, die Baians dood maar enkele decennia overleefde. Er is wel geopperd dat het zuidelijke Slavisch de lingua franca was in het Avaarse rijk; ik kan dat niet beoordelen. Het valt verder op dat middenin de Slavische wereld de voormalige Romeinse provincie Dacië Latijn bleef spreken.

[Deze zesdelige reeks wordt vanmiddag vervolgd.]

Ik organiseer volgend voorjaar een reis naar Bulgarije. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

De Hagia Sofia
januari 25, 2025
Justinianus
mei 2, 2024
Het Rijk van de Sassaniden (2)
januari 4, 2024 Deel dit: #Antes #Avaren #Baian #Dacië #DNAOnderzoek #Donau #GroteVolksverhuizingen #IpoteştiCândeştiCultuur #Jordanes #PenkivkaCultuur #PraagCultuur #ProtoSlavisch #PrzeworskCultuur #SlavischeTalen #superfederatie #Veneti #Weichsel #Wenden

Perun

In Slavic mythology, Perun is the highest god of the pantheon & the god of the sky, thunder, lightning, storms, rain, law, war, fertility, & oak trees. His other attributes were fire, mountains, wind, iris (the flower), eagle, firmament, horses & carts, & weapons (hammer, axe (Axe of Perun), & arrow).

The supreme god in the Kievan Rus’ during the 9th-10th centuries, Perun was first associated with weapons made of stone & later with those of metal. The Kievan Ris’ (a.k.a. Kyivan Rus’) was the 1st East Slavic state & later an amalgam of principalities in Eastern Europe from the late 9th to the mid-13th century. It encompasses a variety of peoples, including East Slavic, Norse, & Finnic.

The Primary Chronicle relates that in the year 6415 (907 AD) Prince Oleg (Old Norse: Helgi) made a peace treaty with the Byzantine Empire & by taking his men to the shrines & swearing by their weapons & by their God Perun, & by Volos, the God of cattle, they confirmed the treaty.

In 980, when Prince Vladimir the Great came to the throne of Kiev, he erected statues of 5 pagan gods in front of his palace which he soon thereafter discarded after his Christianization in 988.

Perun was chief among them, represented with a silver head & a gold moustache. Vladimir’s uncle, Dobrynya, also had a shrine of Perun established in his city of Novgorod. After the Christianization of Kievan Rus’ this place became a monastery, which continued to bear the name of Perun.

Perun was worshipped by the Varangian (Scandinavian) warriors hired by Oleg & Igor during the campaigns against Byzantium. In the treaty of 971, the Varangians reenforce with the Slavic deity, Veles.

When the arrival of Christianity, the old gods fared poorly amongst the Slavs. Grand prince Vladimir the Great, who had once been a very vocal & lavish patron of Perun, converted to Christianity.

In 988, the prince & his family & people of the Kievan Rus’ were collectively baptized. He ordered that the statues of Perun which he himself had erected formerly, be dethroned, torn down with great dishonor & dragged through the streets as they were beaten with sticks. The idols were then cast into rivers & not permitted to land on the shore. 3 of Vladimir’s sons are also recognized as saints.

In neopaganism interpretation, the struggle of St. George with the serpent is understood as the struggle of Perun with Veles, who stole cows from him.

According to the book Dezionization by Valery Yemelyanov, 1 of the founders of the Russian neopaganism, in the ideas of the “Veneti” (“Aryans”), there was a “trinity of three triune trinites”: Prav-Yav-Nav, Svarog-Perun-Svetovid, Soul-Flesh-Power.

In some currents, Perun may be the supreme patron god. Since 1992, the 1st neopagan Kupchinsky Temple of Perun has been in St. Petersburg.

Make a one-time donation

Your contribution is appreciated.

Donate

Make a monthly donation

Your contribution is appreciated.

Donate monthly

Make a yearly donation

Your contribution is appreciated.

Donate yearly

Rate this:

#10thCentury #6415 #907Ad #980 #9thCentury #arrow #aryans #axeOfPerun #byzantineEmpire #byzantium #carts #christianization #dezionization #dobrynya #eagle #eastSlavic #easternEurope #fertility #fire #firmament #hammer #helgi #horses #igor #iris #kiev #kievanRus #kupchinskyTempleOfPerun #late9thCentury #law #lightning #mid13thCentury #mountains #norse #novgorod #oakTree #oldNorse #perun #pravYavNav #primaryChronicle #princeOleg #princeVladimirTheGreat #rain #rodnovery #russianNeopaganism #scandinavian #slavicMythology #slavicNeopaganism #stGeorge #stPeterburg #storms #svarogPerunSvetovid #thunder #trinity #triune #valeryYemelyanov #varangian #veles #veneti #volos #war #wind