#bulgaren — Public Fediverse posts

Het Eerste Bulgaarse Rijk (2)

Het ontstaan van de Bulgaarse kerk, waarover ik het gisteren met u had, bracht Bulgarije verder in de Byzantijnse invloedssfeer en het staatsapparaat werd naar Byzantijns model uitgebreid, maar omdat het een autokefale kerk was, kon de Byzantijnse keizer alleen maar dromen van invloed in het Eerste Bulgaarse Rijk, dat groter en groter werd. Bulgarije presenteerde zich inmiddels als alternatief voor het keizerrijk, zeker toen Simeon I (r.893-927) de keizertitel aanname – al werd de Latijnse titel caesar weergegeven als tsar ofwel tsaar. In Constantinopel gold het als een affront dat de man die zij als “vorst” beschouwden zich aandiende als “keizer der Bulgaren en Romeinen”, maar er was weinig tegen te doen.

Het Eerste Bulgaarse Rijk strekte zich op dit moment uit over het huidige Bulgarije, Servië, Noord-Macedonië, Roemenië en Moldavië en bezat binnen de grenzen van het tegenwoordige Griekenland havens aan de Egeïsche Zee en de Adriatische Zee. Om er een cliché tegenaan te gooien: dit was de Gouden Eeuw. De hoofdstad Preslav had zo’n 50.000 inwoners en was na Constantinopel de grootste stad in Europa. En ook al kende het land geen muntslag en waren de steden klein, voor de regio was het inderdaad een naar omstandigheden welvarende staat.

En daaraan kwam natuurlijk een einde. Het land was namelijk omringd door buren die samenwerkten tegen de Bulgaren. In het zuiden was dat het Byzantijnse Rijk, in het noorden waren inmiddels de Magyaren en Pechenegen ten tonele verschenen, iets verderop was Kyiv in opkomst. Tegelijkertijd – we hebben het nog over de tiende eeuw – kwam een nieuwe vorm van christendom op, het bogomilisme. Simpel samengevat braken de bogomielen met de neoplatoonse opvatting over het kwaad, dat wordt opgevat als het laagste zijnsniveau in een op zich goede Schepping, en plaatste het daar dualisme voor in de plaats.

Tsaar Samuel

Het Eerste Bulgaarse Rijk raakte verzwakt en had geen weerstand toen de Byzantijnse keizer Nikeforos I Fokas (r.963-969) het leger van Kyiv uitnodigde om de gemeenschappelijke vijand aan te vallen. Deze invasie verliep zó succesvol dat de Byzantijnse keizer Johannes I Tzimiskes (r.969-976) zich gedwongen zag te interveniëren, Bulgarije te redden en de noordelijke vijanden terug te drijven.

In deze jaren verkreeg het Byzantijnse Rijk steeds meer speelruimte, doordat in het oosten het Abbasidische Kalifaat van Bagdad verzwakt raakte: de keizer kon dus troepen uit Anatolië overplaatsen naar de Balkan, en tuchtigde de Bulgaren.

Wat volgde was een veertigjarige, steeds grootschaligere oorlog. Aanvankelijk wonnen de Byzantijnen en al in 973 moesten de Bulgaarse prinsen, wier tsaar gevangen was genomen, de Duitse keizer Otto I de Grote om hulp vragen. Later kregen de Bulgaren echter een capabele leider: tsaar Samuel van Bulgarije (r.997-1014), die grote successen boekte.

Na het jaar 1000 keerde het tij opnieuw, nu ten gunste van de Byzantijnse legers, persoonlijk gecommandeerd door de keizer die als Basileios II de Bulgarenslachter de geschiedenis is ingegaan. Elk jaar viel hij Bulgarije binnen, er was geen onderscheid tussen winter- en zomercampagnes, en hij nam de ene na de andere stad. In 1014 kwam het tot de beslissende Byzantijnse overwinning in de slag bij Kleidion. Naar verluidt liet Basileios de 14.000 Bulgaarse krijgsgevangenen blind maken, met 140 mannen die één oog mochten behouden om de andere naar huis te brengen. Toen tsaar Samuel de verslagen soldaten zag, kreeg hij een hartaanval en stierf.

Het einde

Het Eerste Bulgaarse Rijk bestond nog vier jaar, maar het was uitgeput van de lange oorlog. De adel capituleerde – of beter, ze liet zich corrumperen: Basileios II zegde in 1018 de heren toe dat als ze de strijd zouden staken, ze hun privileges zouden behouden. Dat was voldoende om het laatste verzet te breken. Verschillende edelen werden later wel gearresteerd en overgeplaatst naar Klein-Azië, zodat de Bulgaren verder verstoken waren van natuurlijke leiders. Pas tegen het einde van de twaalfde eeuw ontstond een Tweede Bulgaars Rijk.

[Ik organiseer dus een reis naar Bulgarije, maar wees gerust: uw ogen blijven behouden om alle moois te zien.]

Ik organiseer volgend voorjaar een reis naar Bulgarije. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Het Eerste Bulgaarse Rijk (1)

Ik wilde al een tijdje een blogje schrijven over het Eerste Bulgaarse Rijk, dat bestond tussen 681 en 1018. De aanleiding: ik organiseer een reis naar Bulgarije, en dit soort blogjes zijn niet alleen een vriendelijk soort reclame, maar ook mijn manier om mijn reisbegeleiderskennis te structureren. De actualiteit biedt nu een extra reden: de stoffelijke resten van een van tsaar Samuel van Bulgarije (r.997-1014) zijn afgelopen weekend overgebracht naar Sofia en daar begraven. Samuel was een van de laatste heersers van het Eerste Bulgaarse Rijk, verantwoordelijk voor een laatste succes én de definitieve ondergang.

Asparuch

Maar eerst het begin. In het voorjaar van 681 na Chr. trok khan Asparuch met een groep (proto)Bulgaren over de rivier de Donau. De Byzantijnse keizer Konstantijn IV, die een belangrijke kerkelijke vergadering voorzat, onderbrak zijn bezigheden en trok vanuit Constantinopel de nieuwkomers tegemoet, werd verslagen en erkende de aanwezigheid van de Bulgaren op de zuidelijke oever van de stroom. Ik vertelde al eens dat Konstantijn Asparuch afkocht, dat de khan zo de middelen had om andere leiders uit te kopen en begon met de opbouw van een bescheiden staatsapparaat, met als voornaamste residenties Pliska en Silistra. Dit was het begin van het Eerste Bulgaarse Rijk.

Het nieuwe koninkrijk – ik vind het woord “khanaat” wat al te ongebruikelijk – was gevestigd in een veeltalig gebied. Ten noorden van de Donau spraken mensen Latijn, in de havensteden langs de Zwarte Zee sprak men vanouds Grieks, terwijl men zich ten zuiden van de Donau bediende van de Slavische talen. Deze laatste groep was in principe ondergeschikt aan de wat verder westelijk verblijvende Avaren (in het huidige Hongarije), wat leidde tot een gespannen situatie. Tegelijk waren er vijanden in het oosten, waar de Khazaren verbleven, die nog niet zoveel eerder de Proto-Bulgaren uit hun thuisland hadden verdreven. Het is mogelijk dat Asparuch rond 700 sneuvelde in een conflict tegen Khazaren.

Zijn erfenis was een pluriform, multi-etnisch, meertalig rijk, waarin de Bulgaren de macht hadden. In die zin is het rijkje rond Pliska en Silistra het begin van een nationale Bulgaarse traditie. Tegelijk kun je het een Slavische nationale traditie noemen, want de Bulgaren namen een Slavische taal over, en je kunt verdedigen dat het Bulgaarse volk al leefde op de Balkan voordat het zijn naam van een nieuwe elite had overgenomen. (Feitelijk is de vraag wat eigenlijk een natie vormt: een elite, een taalgroep, een gedeelde afstamming…)

Bulgaren en Byzantijnen

De Bulgaren leefden tussen allerlei volken en het was onvermijdelijk dat ze diplomatieke relaties aangingen met hun buren. Een Bulgaars leger, gecommandeerd door Asparuchs opvolger Tervel, hielp rond 705 de afgezette Byzantijnse keizer Justinianus II (“splijtneus”) bij zijn terugkeer naar Constantinopel, en werd beloond met een voorname titel en de hand van een prinses. Later zou Tervel helpen om Tsarigrad (“keizerstad”) te verdedigen tegen de Arabieren.

Dit wil niet zeggen dat de relaties altijd warm waren. Al ten tijde van Tervel waren er spanningen en vanaf het midden van de achtste eeuw profiteerde keizer Konstantijn V Kopronymos (r. 741-775) van de interne spanningen in Bulgarije om zijn macht te herstellen. Uiteindelijk handhaafden de Bulgaren hun onafhankelijkheid en onder hun khan Krum breidden ze hun macht uit. Nadat Karel de Grote de Avaren vanuit het westen had aangevallen, vielen de Bulgaren de oude meesters van de Balkan aan vanuit het oosten. Later breidden ze hun macht uit over het Balkangebergte: ze veroverden Sofia en rukten op richting Edirne. Keizer Nikeforos I sneuvelde en van diens schedel werd een drinkbeker gemaakt voor de khan.

Krum overleed voordat hij het beleg voor Constantinopel had kunnen opslaan, en zijn opvolgers breidden hun macht nog verder uit, tot aan de Adriatische Zee en de Egeïsche Zee. Veel van de veroverde gebieden gingen in later tijden echter weer verloren aan Slavische rijken als Servië. Duurzamer was een andere erfenis van Krum: het oudst-bekende Bulgaarse wetboek, met onder andere regels ter bescherming van arme mensen en straffen voor alcoholisten, lasteraars en dieven. Naast de koninklijke residenties en de legers was er nu nog een factor die hielp de diverse bevolkingsgroepen te verenigen.

Kerstening

Religieus bezien was Bulgarije een gemengd land, waar diverse goden werden vereerd. Soms bezag een khan de christenen als een Byzantijnse vijfde kolonne, en er zijn momenten geweest van vervolging, maar onder Boris I (r.853-889) kreeg de kerk alle ruimte. Eén reden was dat hij zo extra steun had tegen de Slavische staten in het westen: steun van de kerk, maar ook van de Frankische koning Lodewijk de Duitser (r.843-876). In 864 liet Boris zich dopen in Pliska.

Het was niet zomaar een bekering. Zowel de patriarch van het Westen (de paus dus) als de patriarch van Constantinopel hadden gehoopt iemand te mogen sturen om het doopsel toe te dienen, en zo de machtige Bulgaarse staat te kunnen toevoegen aan hun invloedssfeer. Uiteindelijk koos hij voor de Griekse orthodoxie: de patriarch in Constantinopel moest toestaan dat de Bulgaarse kerk “autokefaal” was, wat zoiets wil zeggen als volkomen zelfstandig. Voor Boris was het voordeel dat zijn kerk zo vrij bleef van Byzantijnse inmenging in binnenlandse aangelegenheden.

Hij trad op tegen de tegenstanders van de kerstening, inclusief zijn zoon, stichtte een christelijke hoofdstad Preslav, en verving geestelijken die in Byzantium waren opgeleid steeds meer door Bulgaarse geestelijken. En omdat de eredienst nu eenmaal grotendeels in de volkstaal behoorde te zijn, werd het Grieks vervangen door een Slavische taal, die – als ik het goed heb begrepen – de ene keer werd aangeduid als Bulgaars en de andere keer als Macedonisch, wat iets te maken had met het gegeven dat Bulgaren het Macedonisch beschouwden als een dialect terwijl de Macedoniërs het beschouwden als taal. Inmiddels noemen taalkundigen het maar Oud-Kerk-Slavisch. Het wordt geassocieerd met de missionarissen Kyrillos en Methodios, die er ook het eerste op de Slavische talen toegesneden alfabet voor ontwierpen.

[Wordt morgen vervolgd. Ik organiseer dus een reis naar Bulgarije.]

Ik organiseer volgend voorjaar een reis naar Bulgarije. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Voor-westerse geschiedenis (11) Oost en West

Dit is niet de plek om u de details van het corioliseffect uit te leggen. U leest het hier maar na. Maar het vormt, afgezien van de wind en de vorm van het land, een deel van de verklaring voor het feit dat het water in de Middellandse Zee tegen de wijzers van de klok beweegt. Omdat er in deze binnenzee meer water verdampt dan er binnenkomt vanuit de Zwarte Zee en de diverse rivieren, vloeit er altijd water binnen door de Straat van Gibraltar. Dat stroomt dan eerst langs de Maghreb en Libië naar Egypte, en keert dan via de Levant, Anatolië, Griekenland en Italië terug naar de Spaanse costa’s. Soortgelijke stromingen zijn er in de Zwarte Zee, in de Kaspische Zee en in de Perzische Golf.

Vanuit Egypte voer een antieke zeeman dus vrij eenvoudig naar Fenicië, maar van Fenicië voer hij minder makkelijk naar Egypte. Hij voer daarom eerst naar Cyprus en daarvandaan naar het zuiden. De lading van het schip dat bij Uluburun verging, verraadt dat het vaartuig een iets grotere cirkel had gemaakt: het was van Griekenland vertrokken, via Kreta overgestoken naar Afrika, daarvandaan op de zeestroom naar Egypte en de Levant gevaren. Aan de zuidkust van Anatolië, op terugvaart naar Griekenland, is het schip gezonken.

Zeeroutes

De Feniciërs die in de IJzertijd naar het westen voeren, en alle latere reizigers in die richting, hadden de keuze tussen twee routes. De middenroute was het kortste en ging via Cyprus, Kreta en Kythera naar Malta, westelijk Sicilië en daarvandaan naar Karthago, Sardinië of de Balearen. Dit was de kortste weg, maar het betekende dat een groot deel van de reis verliep over open water.

De noordelijkere route, langs de zuidkust van Anatolië, Rhodos, Kythera en via Korfu over de Ionische Zee naar Sicilië vermeed dit risico. Hier was echter een ander gevaar. Immers, de bergen lopen, zoals ik al eens aangaf in een eerder blogje, vrijwel overal tot aan de kust en vervolgen hun neerwaartse helling in de vorm van onderzeese riffen. Toen de navigatie met de Kleine Beer eenmaal was ontdekt – op zijn laatst begin zesde eeuw v.Chr., toen de Griekse wijsgeer Thales van Milete ervan op de hoogte was – werd de middenroute populairder.

Vanuit het verre westen keerde je terug langs de zuidelijke route, dus langs de noordkust van Afrika. Dit was een onaangename route, aangezien de kuststrook tussen Karthago en Egypte droog was, met maar heel weinig bronnen. Alleen de Cyrenaica kende goed zoet water. Al met al was het makkelijker om van oost naar west te varen dan andersom. We lezen veel over Feniciërs en Grieken die naar het westen reizen om daar steden te stichten; we lezen nauwelijks over Iberiërs of Galliërs die naar het oosten reizen – of het moest zijn als huurling.

Landroutes

De beweging van oost naar west zien we ook op het land, maar in een heel ander deel van de wereld. Eurazië kent een vrijwel doorlopende steppe die begint in Manchurije en Mongolië en dan, slechts onderbroken door de Altaj, overgaat in de steppe van wat nu Kazachstan is. Het meest westelijk deel ligt in het huidige Oekraïne.

Naar mate je verder naar het westen komt, wordt het gebied wat vochtiger en voor veetelers aantrekkelijker. Als ze op zoek moeten naar nieuwe weides, zullen de steppenomaden, die heen en weer trekken met hun kuddes, die liever in het westen zoeken dan in het oosten, en daardoor is er door de eeuwen heen een gestage trek in westelijke richting. Op die regel is mij maar één uitzondering bekend: de migratie van de vroegste Tochaarssprekenden. Maar de Skythen, de Sarmaten, de Alanen, de Roxolani, de Hunnen, de Avaren, de Khazaren, de Bulgaren, de Magyaren, de Turken, de Koemanen, de Mongolen en de Kozakken trokken allemaal naar het westen, en ik sla denkelijk nog een stuk of wat steppevolken over.

[Een overzicht van de blogjes in de reeks over de voor-westerse geschiedenis is hier.]

Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

𝗕𝗲𝗹𝗮𝘀𝘁𝗶𝗻𝗴𝗱𝗶𝗲𝗻𝘀𝘁 𝗶𝘀 𝗺𝗼𝗴𝗲𝗹𝗶𝗷𝗸 𝘄𝗲𝗲𝗿 𝗺𝗶𝗹𝗷𝗼𝗲𝗻𝗲𝗻𝗳𝗿𝗮𝘂𝗱𝗲 𝗱𝗼𝗼𝗿 𝗕𝘂𝗹𝗴𝗮𝗿𝗲𝗻 𝗼𝗽 𝗵𝗲𝘁 𝘀𝗽𝗼𝗼𝗿

De Belastingdienst is mogelijk een nieuwe, georganiseerde vorm van fraude op het spoor waarbij 'groepen Bulgaarse ingezetenen' betrokken zijn. Voor zover bekend is daardoor 6,7 miljoen euro overgemaakt naar bankrekeningen die alleen gebruikt worden om geld te...

https://www.rtl.nl/nieuws/politiek/artikel/5602835/belastingdienst-mogelijk-georganiseerde-miljoenenfraude-op-het

#Belastingdienst #miljoenenfraude #Bulgaren

Byzantijns Thracië

[Dit is het laatste van zeven blogjes over de Thraciërs. Het eerste was hier.]

Volksverhuizingen, deel één

Ik heb op deze blog regelmatig aangegeven dat de Grote Volksverhuizingen niet zo groot waren, dat er zelden hele volken bij waren betrokken en dat er eigenlijk ook niet meetbaar meer werd verhuisd dan anders. Op die regel zijn wel wat uitzonderingen, en het diocees Thracië is er daarvan een.

Om te beginnen verzochten in 375 allerlei groepen uit de noordelijke gebieden of ze zich mochten vestigen in het Romeinse Rijk. Het ging om de Goten die bekendstaan als Tervingi, maar er waren ook andere migranten. Zo’n verzoek was niet uniek en keizer Valens zag, zoals al zijn voorgangers in soortgelijke situaties, een gelegenheid om nieuwe boeren en belastingbetalers te werven. Dit keer liepen de zaken uit de hand. Weggelopen slaven en onderdrukte Thracische boeren sloten zich erbij aan – ook geen nieuw verschijnsel – en in 378 sneuvelde de keizer, die probeerde de groep in het gareel te dwingen, in de slag bij Adrianopel. Later auteurs zouden beweren dat de migranten waren opgejaagd door de naderende Hunnen (die op dit moment echter niet de geduchte vijand waren die ze een halve eeuw later zouden zijn) en dat ze in Adrianopel zouden hebben aangestuurd op een conflict (wat maar de vraag is).

Feit is: een grote groep migranten zonder land stond nu in een imperium zonder leger. Valens’ opvolger Theodosius nam de migranten dus maar in dienst. Onder leiding van Alaric speelde dit leger, dat wel wordt aangeduid als de Visigoten (“wijze Goten”), nog een belangrijke rol bij de verdediging van Syrië en de campagne waarmee Theodosius zijn gezag uitbreidde naar de westelijke provincies. Het leger zou in 410 Rome plunderen en uiteindelijk dienen als strategische reserve voor Gallië.

De Hunnen

Ik noemde de Hunnen. In het eerste derde van de vijfde eeuw dienden ze als Romeinse bondgenoten en kregen ze het recht zich te vestigen aan de Midden-Donau. Zeg maar in Hongarije. Van bondgenoten werden het echter vijanden, die bijvoorbeeld Belgrado en Viminacium plunderden, en over de Via Diagonalis dwars door Thracië oprukten naar Constantinopel. Keizer Theodosius II, die zijn graanleverancier tot elke prijs moest behouden, kocht de Hunnen in 443 af, maar in 447 waren ze terug in Thracië en in 449 stemde de keizer in met nieuwe afkoopsommen. Nu wendde de Hunse leider Attila zich naar het westen, waar hij op de Catalaunische Velden werd verslagen door een coalitie van Visigoten, Franken en anderen.

De schrik zat er goed in en de keizers in Constantinopel versterkten de grens. Achter de reeks forten langs de Beneden-Donau kwam een tweede linie, die liep door het Balkangebergte. Om de kustweg langs de Zwarte Zee te verdedigen, werd bijvoorbeeld een muur gebouwd die zich vijftig kilometer landinwaarts uitstrekte, zodat een omtrekkende beweging niet mogelijk was.

Keizer Anastasius (r.491-518) zou in 503 een soortgelijke muur bouwen over het schiereiland tussen de Zwarte Zee en de Zee van Marmara, zeventig kilometer ten westen van Constantinopel. Later zou keizer Justinianus (r. 527-565) allerlei steden voorzien van stadsmuren; de geschiedschrijver Prokopios wijdde er niet minder dan vijf boekrollen aan, De bouwwerken. Een flink deel van de vierde boekrol gaat over het diocees Thracië.

Volksverhuizingen, deel twee

Alle versterkingen mochten niet baten toen de Avaren aankwamen. Ik heb vaker over hen geschreven. Ze arriveerden rond 563 vanuit het verre oosten – hiervoor is inmiddels DNA-bewijs – en ze waren extreem succesvol. In 582 namen ze de belangrijke stad Sirmium in, even ten noorden van Belgrado, en ze vestigden een machtige staat in Midden-Europa, die enorme schattingen eiste van de buurvolken. We weten er weinig van, aangezien ze ongeletterd waren en dus niet zelf schreven; archeologisch zijn ze moeilijk te vinden, omdat de bestaande Centraal-Europese volken hun levenswijze konden voortzetten. Goudschatten als de Sânnicolau Mare-schat bewijzen echter dat de keizers in Constantinopel fors betaalden.

Het voornaamste gevolg van deze invasie was dat er geen landweg vanuit Constantinopel en Thracië naar de westelijke gebieden was: Oost- en West-Europa, al gescheiden door de Griekse en Latijnse taal, gingen verder uit elkaar. Later zou ook het christendom in tweeën uiteenvallen.

De Avaren dreven de Byzantijnen, zoals we de bewoners van de Oost-Romeinse rompstaat gewoonlijk noemen, terug naar de Thracische havensteden, zoals Varna en Nesebar in het oosten en Thessaloniki in het zuiden. De gebieden buiten het keizerlijke gezag zijn niet zo goed bekend, maar we lezen steeds vaker over Slavische soldaten die als infanterie meetrekken met de Avaarse cavalerie. We lezen ook over de eerste Bulgaren. Het gaat in alle gevallen om een gemengde bevolking, waarin de oude Romeinen en verschillende groepen migranten samenkwamen. Hoe groot die groepen migranten waren, is niet te zeggen, maar de etnische kaart werd in de zevende eeuw opnieuw getekend.

Ik ga afronden met een laatste constatering: door de opkomst van de islam, ook in de zevende eeuw, verloor het Byzantijnse Rijk Egypte. Voortaan was Thracië een nóg belangrijkere leverancier, en het keizerlijk beleid was dan ook gericht op de herovering van de verloren gebieden.

In september organiseer ik een reis Algerije en waarom die de moeite waard is leest u hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

[15:46] Weg met die bolledongbanen! | Opinie

Er heerst krapte op de arbeidsmarkt. Met dank aan Polen en Bulgaren houden we de boel nog een beetje draaiende. Maar je zou je ook kunnen afvragen of alle werk dat we verrichten wel zinnig is. Zou daardoor niet wat ruimte op de markt kunnen worden gecreëerd?

https://frieschdagblad.nl/samenleving/Weg-met-die-bolledongbanen-29298507.html

#Polen #Bulgaren