#thracie — Public Fediverse posts

Lysimachos en Dromichaites

Zoals ik al eens vertelde, was de eerste veldtocht van Alexander de Grote erop gericht het Macedonische gezag over Thracië te consolideren. Na Alexanders dood heerste diens adjudant Lysimachos over het gebied, en ook al noemde die zich koning, hij gold voor de Thraciërs als minder afschrikwekkend dan Alexander. De Thraciërs kwamen van tijd tot tijd in opstand, en ergens aan het begin van de derde eeuw v.Chr. namen ze zelfs Lysimachos’ zoon Agathokles gevangen.

De toevallige overlevering

Om welke groep Thraciërs het gaat, heeft Diodoros van Sicilië, die hierover schreef in zijn eenentwintigste boek, niet duidelijk aangegeven, en het feit dat we dit weten, berust op toeval: de Byzantijnse keizer Konstantinos VII Porfyrogennetos, die de gewoonte had uittreksels te maken uit antieke literatuur, vond een moralistische anekdote die zich afspeelde in de buurt van zijn hoofdstad Constantinopel de moeite waard. Ik noem dit, omdat het illustreert dat de informatie die tot ons is gekomen, niet per se de belangrijkste gebeurtenissen documenteert; de overlevering is een dronkenmanswandeling.

In elk geval: de Thraciërs stuurden prins Agathokles terug, met geschenken voor zijn vader, in de hoop dat deze hun in verdere onderhandelingen gunstig gestemd zou zijn. Diodoros noteert dat de Thraciërs hun situatie niet meer dachten te kunnen verbeteren met militaire middelen, en daarom investeerden in vriendelijke betrekkingen met Lysimachos.noot Diodoros, Wereldgeschiedenis 22, fragment 20. Wat er daarna gebeurde, is onduidelijk, want het volgende overgeleverde fragment gaat over een veldtocht die Lysimachos organiseerde naar de Geten, een Thracisch volk aan de monding van de Donau. Of zij degenen waren die Agathokles gevangen hadden genomen, is onduidelijk.

Lysimachos gevangen

In elk geval liep Lysimachos’ veldtocht uit op een mislukking. De Getische generaal Seuthes diende zich bij hem aan met de mededeling dat zijn koning, Dromichaites, hem had beledigd, dat hij wraak wilde nemen en dat hij Lysimachos maar wat graag wilde helpen.noot Polyainos, Krijgslisten 7.25. In feite leidde hij Lysimachos’ leger naar een plek aan de overzijde van de Donau waar de troepen zich niet konden bevoorraden. Dromichaites wist zijn tegenstander daar te omsingelen, en nu was Lysimachos krijgsgevangen.

De Getische soldaten eisten dat Lysimachos zou worden berecht. De Thraciërs werden immers al een halve eeuw door de Macedoniërs onderdrukt. Dromichaites zag het anders: als ze Lysimachos doodden, zou er een andere Macedonische koning zijn die een strafexpeditie zou sturen. Als ze de gevangene echter spaarden, zou die bij hen in het krijt staan en konden ze enkele verloren gegane gebieden terugkrijgen. Daar stemden de anderen mee in. Diodoros vertelt dat Dromichaites vervolgens contact zocht met Lysimachos’ intimi, en we mogen aannemen dat Dromichaites hun influisterde wat de verlangde tegenprestatie was.noot Diodoros, Wereldgeschiedenis 22, fragment 23.  Diodoros schrijft:

Dromichaites, de koning van de Thraciërs, ontving koning Lysimachos hartelijk en vriendschappelijk, noemde hem zelfs “vader”, en begeleidde hem en zijn kinderen naar een stad die Helis heette.noot Diodoros, Wereldgeschiedenis 22, fragment 22.

De moraal

Helis ofwel Sveshtari was de plaats van het afscheid. Dromichaites liet twee maaltijden bereiden, een zoals de Thraciërs gewend waren (wildbraad en groente) en een meer extravagante zoals aan het hof van Lysimachos gebruikelijk was. En waar die laatste werd opgediend op een tafel met zilverbeslag, stond de eerste op meubilair dat zo karig was als het voedsel zelf. “Welke maaltijd,” vroeg Dromichaites, “vind je geschikter voor een koning?”

Lysimachos gaf aan zijn eigen diner te verkiezen, waarop Dromichaites hem vroeg wat hem dan had bewogen een armzalig volk te onderwerpen dat alleen armzalige maaltijden kende. Daarop had Lysimachos geen antwoord. Hij erkende dat het verkeerd was geweest de Geten te willen onderwerpen, en gaf de gebieden terug die Dromichaites graag wilde hebben. Bij wijze van afscheid gaf de Getische vorst zijn gast nog een kroon mee.

De anekdote dat het absurd is dat mensen die al een welvarend gebied beheersen ook nog een armzalig gebied willen beheersen, is een cliché uit de antieke literatuur, en staat haaks op het edelmetaal dat we kennen uit de Thracische graven. Erg geloofwaardig is het verhaal dus niet, maar keizer Konstantinos was voldoende onder de indruk om het verhaaltje eeuwen later nog te kopiëren.

PS

Ik organiseer een reis naar Bulgarije en we komen ook in Sveshtari. Meer informatie hier.

Moesia

Europa kent al eeuwen twee grote handelsroutes. De ene was de corridor van de Noordzee via Rijn, Moezel, Saône en Rhône naar de Middellandse Zee. De andere stond daar haaks op en leidde naar het oosten: de Donau. De eerste landbouwers, de eerste metaalwerkers en de eerste Indo-Europees-sprekenden kwamen hierlangs stroomopwaarts, later gevolgd door Sarmaten, Hunnen, Avaren en Magyaren. Bij de Zwarte Zee zagen zij vóór zich een vruchtbaar gebied, begrensd door rechts de Donau en links het Balkangebergte. Die vruchtbare zone strekt zich uit tot Belgrado, het antieke Singidunum, waar de vlakte zich noordwaarts opende naar de Hongaarse poesta.

De naam Moesia

In de vijfde eeuw v.Chr. worden tussen Donau en Balkan genoemd:

• de Dardaniërs (in wat nu Servië heet),
• de Triballiërs (in het noordwesten van Bulgarije)
• en de Geten (in het noordoosten van Bulgarije).

De laatste twee worden gewoonlijk gerekend tot de Thraciërs. Romeinse bronnen uit het begin van de jaartelling suggereren dat hier ooit ook Mysiërs hadden gewoond, een groep die later zou zijn verhuisd naar de Zee van Marmara. Naar hen noemden de Romeinen de regio Moesia.

Of de Mysiërs echt eeuwen eerder uit Moesia waren vertrokken, kan ik niet beoordelen. Ik lees dat het pure fictie was, maar dat roept de vraag op waarom de Romeinen kozen voor de naam van een volk dat vier-, vijfhonderd kilometer verderop woonde. Ik lees ook dat zo’n migratie prima kan hebben plaatsgevonden in de Vroege IJzertijd, toen diverse Balkanvolken naar Anatolië migreerden, maar dat roept de vraag op waarom we uit de tussenliggende eeuwen geen vermeldingen hebben van Mysiërs of Moesiërs. In elk geval: de Romeinen gebruikten de naam Moesia voor de zuidelijke Donauoever tussen Belgrado en de Zwarte Zee.

Romanisering

De legioenen bereikten de Beneden-Donau al rond 75 v.Chr., maar Rome had aanvankelijk weinig belangstelling voor het gebied. De daadwerkelijke onderwerping begon pas toen Octavianus de campagne rond Aktion had gewonnen. Talloze soldaten waren naar hem overgelopen, moesten iets te doen hebben en werden richting Moesia gedirigeerd.noot Cassius Dio, Romeinse Geschiedenis 51.23.2. Hun commandant was Marcus Licinius Crassus: een kleinzoon van de Drieman en een zoon van de Caecilia Metella wier mausoleum is te zien aan de Via Appia. Misschien is dat gefinancierd met de Moesische buit.

Het gebied gold rond 12 v.Chr. als onderworpen en werd als provincie georganiseerd op het moment waarop Rome het koninkrijk van de Odrysen in Zuid-Bulgarije annexeerde: in 45/46 na Chr. Ruim een halve eeuw zou de regio een grensstreek zijn, aangeduid als de Beneden-Donau-limes, en net als in het westen, aan de Rijn, vestigden de Romeinen er migranten. Een inscriptie vermeldt 100.000 boeren, afkomstig uit het gebied aan de overzijde van de Donau, die hier land kregen.noot EDCS-05801598.

Tegen het einde van de eerste eeuw splitste keizer Domitianus de provincie: het oostelijke gebied, zeg maar Noord-Bulgarije, stond bekend als Moesia Inferior, en het stroomopwaarts gelegen gebied, zeg maar Servië, heette voortaan Moesia Superior. Daarin herkennen we feitelijk het gebied van de Dardaniërs. De splitsing lijkt samengehangen te hebben met de voorbereiding voor de oorlog tegen (en latere verovering van) Dacië, een koninkrijk in het zuidwesten van het huidige Roemenië.

Langs de rivier lagen diverse legioenbases: Singidunum en Viminacium in Superior, Novae en Durostorum in Inferior. Rond 200 lagen hier IIII Flavia Felix, VII Claudia, I Italica en XI Claudia, die elk ieder jaar zo’n 300 rekruten aantrokken, die niet altijd uit de regio kwamen. Deze vier bases werden zo centra van de Romeinse wereldcultuur. De regio romaniseerde gestaag, en we kennen de thema’s, die immers vrij voorspelbaar zijn: de aanleg van wegen, agrarische exploitatie (met name graan, zuivel, wijn), de groei van civiele steden (zoals Nikopolis aan de Donau), de verspreiding van het Grieks en het Latijn. Even voorspelbaar is het voorbestaan van plaatselijke culten, zoals de verering van de Ruiters van de Donau.

Late Oudheid

Ook al voorspelbaar: de Crisis van de Derde Eeuw. Terwijl de ernst daarvan voor andere regio’s genuanceerd kan worden, waren in Moesia de gevolgen ernstig: er zijn talloze strooptochten bekend van “barbaren”. Keizer Decius was in 251 een van degenen die in de conflicten het leven liet. De “barbaren” worden in onze bronnen aangeduid met allerlei archaïsche namen, zoals “Skythen” en “Geten”. Die laatste naam, gespeld als “Goten”, zou komen te overheersen en verwijst naar de bewoners van de rond 275 door de Romeinen ontruimde gebieden aan de overzijde van de Beneden-Donau. Moesia was opnieuw een grensprovincie en de Donau was opnieuw een grensrivier.

Her en der werden de woonplaatsen versterkt, en de grote bocht die de Donau vlak voor de Zwarte Zee maakt, werd afgesneden en versterkt met een muur van Cernavodă naar Constanța. Ondanks alle versterkingen liepen de Goten in het laatste kwart van de vierde eeuw de regio onder de voet. Hun overwinning in de slag bij Adrianopel (378) joeg een schok door de Romeinse wereld. Veel Goten bleven in Moesia en Thracië wonen; anderen traden in dienst van het Romeinse leger en hun afstammelingen zouden later, onder aanvoering van generaal Alarik, in 410 Rome plunderen.

Het einde van de Oudheid

De achterblijvers op de Balkan werden door het imperium geassimileerd en bekeerden zich tot het christendom. Een team onder leiding van missionaris Wulfila vertaalde voor hen het Nieuwe Testament in het Gotisch. Deze gekerstende Gotische Moesiërs dienden het Romeinse Rijk als grenssoldaten en werden daar ook netjes voor betaald. Ze hadden te maken met invallen van Hunnen, Ostrogoten en Antes, maar de Balkan bleef grosso modo Romeins bezit. Er was echter wel schade. De Byzantijnse geschiedschrijver Prokopios vermeldt dat er ten tijde van keizer Justinianus (r.527-565) herstelwerkzaamheden waren aan allerlei Moesische forten.noot Prokopios, Gebouwen 4.7.

In de vijfde en zesde eeuw behoorde Moesia, weliswaar van tijd tot tijd in oorlog, dus nog altijd bij de Romeinse en christelijke wereld. In het laatste kwart van de zesde eeuw arriveerden echter de Avaren, en in hun kielzog vestigden zich de Slavische volken op de Balkan. Zo groeide vanaf 681 het Eerste Bulgaarse Rijk. Daarover wil ik later nog eens bloggen, als ik begrijp hoe de vork in de steel zit.

Het idee van "grote volksverhuizingen" als verklaring voor de "val" van het Romeinse Rijk is niet zonder heel erg goede redenen in onbruik. Dat wil niet zeggen dat er in laatantiek #Thracië nooit migranten waren: de Goten, de Hunnen, de Avaren, de Slavische volken, de Bulgaren trokken allemaal door de regio.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/byzantijns-thracie/

Het idee van "grote volksverhuizingen" als verklaring voor de "val" van het Romeinse Rijk is niet zonder heel erg goede redenen in onbruik. Dat wil niet zeggen dat er in laatantiek #Thracië nooit migranten waren: de Goten, de Hunnen, de Avaren, de Slavische volken, de Bulgaren trokken allemaal door de regio.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/byzantijns-thracie/

Het idee van "grote volksverhuizingen" als verklaring voor de "val" van het Romeinse Rijk is niet zonder heel erg goede redenen in onbruik. Dat wil niet zeggen dat er in laatantiek #Thracië nooit migranten waren: de Goten, de Hunnen, de Avaren, de Slavische volken, de Bulgaren trokken allemaal door de regio.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/byzantijns-thracie/

Het idee van "grote volksverhuizingen" als verklaring voor de "val" van het Romeinse Rijk is niet zonder heel erg goede redenen in onbruik. Dat wil niet zeggen dat er in laatantiek #Thracië nooit migranten waren: de Goten, de Hunnen, de Avaren, de Slavische volken, de Bulgaren trokken allemaal door de regio.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/byzantijns-thracie/

Ik rond vandaag mijn reeks blogjes over #Thracië af. In de voorlaatste aflevering gaat het over de Crisis van de Derde Eeuw en de kerstening.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/laat-antiek-thracie/

Ik rond vandaag mijn reeks blogjes over #Thracië af. In de voorlaatste aflevering gaat het over de Crisis van de Derde Eeuw en de kerstening.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/laat-antiek-thracie/

Ik rond vandaag mijn reeks blogjes over #Thracië af. In de voorlaatste aflevering gaat het over de Crisis van de Derde Eeuw en de kerstening.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/laat-antiek-thracie/

Ik rond vandaag mijn reeks blogjes over #Thracië af. In de voorlaatste aflevering gaat het over de Crisis van de Derde Eeuw en de kerstening.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/laat-antiek-thracie/

In de loop van twee eeuwen, tussen pakweg 150 v.Chr. en 50 na Chr., veroverden de Romeinen het gebied dat wij Bulgarije noemen. De provincies #Thracië en Moesia Superior hadden daarna een vrij normale ontwikkelingsgang.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/romeins-thracie/

In de loop van twee eeuwen, tussen pakweg 150 v.Chr. en 50 na Chr., veroverden de Romeinen het gebied dat wij Bulgarije noemen. De provincies #Thracië en Moesia Superior hadden daarna een vrij normale ontwikkelingsgang.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/romeins-thracie/

In de loop van twee eeuwen, tussen pakweg 150 v.Chr. en 50 na Chr., veroverden de Romeinen het gebied dat wij Bulgarije noemen. De provincies #Thracië en Moesia Superior hadden daarna een vrij normale ontwikkelingsgang.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/romeins-thracie/

In de loop van twee eeuwen, tussen pakweg 150 v.Chr. en 50 na Chr., veroverden de Romeinen het gebied dat wij Bulgarije noemen. De provincies #Thracië en Moesia Superior hadden daarna een vrij normale ontwikkelingsgang.

https://mainzerbeobachter.com/2026/02/27/romeins-thracie/