#aardrijkskunde — Public Fediverse posts
Live and recent posts from across the Fediverse tagged #aardrijkskunde, aggregated by home.social.
-
"450.000 volgers, een hoogzwangere vrouw en eindexamens: leraar Roy (34) vanaf nu ook op televisie"
#onderwijs
#OnderwijsElkeDagAnders
#aardrijkskundeZonder paywall:
https://archive.ph/Fe53u -
Hoe komt het dat het water aan de kust zo’n 160 km ten oosten van de populaire stranden van Rio de Janeiro zo koud is? De uitleg dat de warme Braziliëstroom hier afbuigt, lijkt niet te kloppen. Wat is er dan aan de hand?
Stukje in #geografie.
#aardrijkskundehttps://geografie.nl/artikel/cabo-frio-koud-water-van-onderen
-
De wet van Buys Ballot is misschien wel een van de taaiste onderwerpen bij aardrijkskunde. De oplossing: laat de globe staan en teken één halfrond van bovenaf op een A4tje.
-
Op de #KNAGdag 2025 twee leuke sessie gedaan. Bij beide hoort een digitaal prikbord met informatie.
- Serious Games. Leerzame spelletjes voor in de les. https://padlet.com/m_a_booden/KNAGDAG25A10
- Geologische actie en reactie met @berndandeweg : https://padlet.com/m_a_booden/knag25geologen -
Slab pull en ridge push zijn de drijvende krachten achter plaatbeweging. Zowel slab pull als ridge push kun je simuleren. Je hebt dan een voorwerp nodig dat net als een lithosfeerplaat drie eigenschappen heeft. Het moet op alle plaatsen kunnen buigen, het moet zowel een duw- als een trekkracht kunnen doorgeven en het moet zwaar genoeg zijn om onder het eigen gewicht te gaan bewegen. Een goede benadering daarvan heb je met een fietsketting.
-
De helft van de wereldwijde productie van ijzer komt van banded iron-formaties. Het ontstaan ervan is mede te danken aan de opkomst van cyanobacteriën. Die bacteriën bestaan nog steeds, terwijl de vorming van BIF’s zo’n miljard jaar terug stopte. Hoe kan dat?
Stukje in #Geografie
-
De omtrek van de aarde: Poseidonios
Atlas, met boven zijn hoofd het sterrenbeeld Argo (Archeologisch museum Napels)In de twee vorige blogjes heb ik verteld hoe Dionysodoros met een onbekende methode de aardomtrek stelde op 264.000 stadiën, vermoedelijk 50.688 kilometer, en hoe Eratosthenes berekende dat het moest gaan om 252.000 stadiën, vermoedelijk 46.620 kilometer. Een derde berekening was die van Poseidonios van Apameia (135-51 v.Chr.). Ook zijn methode kennen we via het werk van Kleomedes.
We zullen meteen erkennen: Poseidonios maakte dezelfde fout als Eratosthenes door aan te nemen dat de twee plekken waarvan hij de waarnemingen gebruikte, Alexandrië en Rhodos, lagen op dezelfde meridiaan. Het eiland bevindt zich echter op een meridiaan die drie graden westelijker ligt. Opnieuw zou de afstand tussen de twee meetpunten 5000 stadiën zijn, en opnieuw is dat incorrect, hoe kort of lang Poseidonios’ stadion ook is. Kleomedes vertelt:
Poseidonios zegt dat de zeer heldere ster genaamd Canopus in het zuiden ligt, praktisch op het roer van [het sterrenbeeld] Argo. De genoemde ster is niet waarneembaar in Griekenland … maar als je van noord naar zuid reist, begint hij zichtbaar te worden op Rhodos. Als hij daar even boven de horizon komt, gaat hij onmiddellijk weer onder, omdat het hemelgewelf nu eenmaal draait. Maar als we 5.000 stadia verder zijn gevaren en bij Alexandrië zijn, blijkt deze ster, als hij in het zuiden op zijn hoogste punt aan de hemel staat, op een hoogte boven de horizon te staan van 7°30’.noot Kleomedes, Over de cirkelvormige banen van de hemellichamen 1.10.
De berekening is verder hetzelfde als die van Eratosthenes: 7°30’ is één achtenveertigste deel van 360°, dus de omtrek van de aarde moet achtenveertig keer 5000 stadiën zijn, en zo kwam Poseidonios uit op 240.000 stadiën, ofwel 44.4000 kilometer (als hij Ptolemaïsche stadiën gebruikte) of 46.080 kilometer (als hij Olympische stadiën gebruikte).
Uit de Grieks-Romeinse Oudheid ken ik verder geen metingen, maar ik weet wel van een latere schatting. Kalief Al-Ma’mun – we kwamen hem op deze blog al eens tegen – stuurde rond 827 een team onderzoekers, geleid door Al-Khwarizmi, de Syrische woestijn in om de hoogte te bepalen van het met het blote oog nog net waarneembare sterretje dat tegenwoordig bekendstaat als HIP62572. Het onooglijke object stond op dat moment op de plaats van onze Poolster en leek dus onbeweeglijk. De geleerden zouden hebben vastgesteld dat de ster een graad hoger aan de hemel kwam te staan voor elke 104 kilometer die men noordelijker kwam. Helaas weten we dat niet helemaal zeker omdat het omrekenen van Arabische afstandsmaten nog lastiger is dan het omrekenen van stadiën. Maar als dit klopt, concludeerden ze dat de aardomtrek 37.440 kilometer bedroeg. Dat is 6% te weinig.
De eerste die met zekerheid werkelijk in de buurt kwam, was onze eigen Willebrord Snel van Royen, ofwel Snellius. Anders dan zijn voorgangers beschikte hij over perfecte driehoeksmetingen, zich uitstrekkend over een gebied van de Laurenskerk in Alkmaar tot de Gertrudiskerk in Bergen op Zoom. Zo kon hij vaststellen dat een breedtegraad overeenkwam met 107.370 meter, wat betekende dat de omtrek van de aarde 38.653 kilometer was: 3,5% te weinig.
De aarde is echter niet rond. Meer landmeetkunde hier.
Dank u wel voor de donaties die ik van u mocht ontvangen om de hosting van deze blog te financieren! Het bedrag is bijna binnen. Dank!
PS: u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.
Zelfde tijdvak
Numidië
november 30, 2019
Ambiorix
mei 29, 2021
De hellenistische steden
januari 19, 2023 Deel dit:#aardrijkskunde #AlKhwarizmi #AlMaMun #Alexandrië #Alkmaar #ArgoSterrenbeeld_ #BergenOpZoom #bolvormVanDeAarde #Kleomedes #landmeetkunde #omtrekVanDeAarde #PoseidoniosVanApameia #Rhodos #Snellius
-
De omtrek van de aarde: Eratosthenes
De omtrek van de aarde volgens EratosthenesIn mijn vorige blogje vertelde ik dat Dionysodoros van Melos de straal van de aarde schatte op 42.000 stadiën, wat betekent dat de omtrek 264.000 stadiën was. Als hij als lengtemaat een Olympische stadion heeft gebruikt, zou dat neerkomen op 50.688 kilometer. De anonieme bron van de Romeinse encyclopedist Plinius de Oudere, corrigeerde het tot 252.000 stadiën, wat deze anonymus baseerde op de wetenschappelijke berekening door Eratosthenes van Kyrene (273-194 v.Chr.). Hij is een van de grootste geleerden uit de Oudheid en werkte in Alexandrië. Ik geef het woord opnieuw aan Plinius:
Door Eratosthenes, een man die in de finesses van alle wetenschappen en in elk geval op dit gebied boven alle anderen uitsteekt in scherpzinnigheid, en met wiens visie, naar ik zie, de geleerden ook algemeen instemmen, is de omtrek van de gehele aardbol gesteld op 252.000 stadiën. … Een brutaal waagstuk, maar steunend op een zo ingenieuze argumentatie dat ik me zou schamen er geen geloof aan te hechten.noot Plinius de Oudere, Natuurlijke historie 2.247; vert. Van Gelder e.a..
Helaas is Eratosthenes’ eigen werk verloren en legt Plinius het brutale waagstuk niet uit, maar gelukkig is de ingenieuze argumentatie samengevat door ene Kleomedes.noot Die kwam u op deze blog al eens eerder tegen, toen Wim Raven het had over een mier op de Zijderoute. Wanneer deze Grieks-Romeinse geleerde precies leefde, valt niet met zekerheid te zeggen, al heeft de Amerikaanse geleerde Otto Neugebauer een datering voorgesteld in de late vierde eeuw na Chr..
Het probleem met Kleomedes’ samenvatting is dat ze de zaken oververeenvoudigt. Zoals hij het rekensommetje presenteert, klopt het niet. Het principe maakt hij echter wel duidelijk en het plaatje hierboven, dat Kees Huijser voor me maakte, helpt om te begrijpen wat Kleomedes vertelt. Hij begint met de observatie die Eratosthenes aan het denken zette.
Eratosthenes beweert, en het is een feit, dat Syene [het huidige Aswan] ligt op de Kreeftskeerkring. Wanneer de zon zich op het moment van de zomerzonnewende precies in het zenit bevindt, werpt de naald van een zonnewijzer dus geen schaduw, omdat de zon zich recht daarboven bevindt. In Alexandrië werpt de naald van een zonnewijzer op datzelfde tijdstip echter wel een schaduw, omdat Alexandrië verder naar het noorden ligt.noot Kleomedes, Over de cirkelvormige banen van de hemellichamen 1.10.
Door de lengte van de schaduw te delen door de hoogte van de zonnewijzer krijgen we de tangens van de hoek waaronder het zonlicht in Alexandrië valt, en dat was iets meer dan zeven graden. Eratothenes’ redenering was nu dat de weg van Alexandrië naar Syene, volgens Kleomedes 5000 stadiën lang, een segment vormde van dezelfde meridiaan, dus een lijn die van de noordpool naar de zuidpool loopt. Het plaatje is op dit punt verhelderender dan Kleomedes’ omslachtige formuleringen. De omtrek van de aarde moet 360° gedeeld door ruim zeven graden zijn, vermenigvuldigd met het getal dat Kleomedes afrondde op 5000 stadiën. We weten niet wat die ruim zeven graden precies was en we weten ook niet welk getal is afgerond op 5000. We weten wel dat de einduitkomst 252.000 was.
Er is vrijwel geen moderne publicatie die niet constateert hoe knap dit was, want dit zou 39.690 kilometer zijn. Een fout van maar een half procent! De aanname is hierbij echter dat waar Eratosthenes het heeft over een stadion, hij feitelijk drie Egyptische khet bedoelt ofwel 157½ meter. Maar dat is allerminst bewezen en ik verdenk degenen die Eratosthenes prijzen, dat ze een lengte van het stadion hebben geselecteerd die het allemaal zo perfect mogelijk laat lijken.
Het is echter belangrijk dat Plinius de uitkomst omrekent naar 31.500 Romeinse mijlen ofwel 46.590 kilometer. Ik denk daarom dat Eratosthenes het in Egypte destijds gangbare Ptolemaïsche stadion gebruikte, 185 meter, en dan bedraagt de door hem berekende aardomtrek 46.620 kilometer. Dat is een fikse verbetering ten opzichte van Dionysodoros, maar nog steeds 16½% te veel.
KourionLos daarvan: Kleomedes wijst al op Eratosthenes’ aannames. Een daarvan is dat Alexandrië en Syene op dezelfde meridiaan liggen, en dat is niet het geval. Alexandrië ligt op 30° oosterlengte en Syene op 33°. Dat Syene op de Kreeftskeerkring ligt, is ook niet helemaal waar, zelfs al benadrukt Kleomedes dat het een feit is. Ook was driehoeksmeting in de hellenistische tijd niet mogelijk, zodat de afstand van Alexandrië naar Syene helemaal niet kon worden gemeten met voldoende accuratesse. Ik attendeer er bovendien op dat mensen destijds de afstand van Alexandrië naar de Nubische hoofdstad Meroë schatten op 10.000 stadiën en wisten dat Syene ongeveer halverwege lag; het meest waarschijnlijk is daarom, volgens mij, dat de door Kleomedes genoemde 5000 stadiën überhaupt niet zijn gemeten maar dat het gaat om een schatting uit de losse pols.
Kortom, Eratosthenes’ redenering is niet helemaal de wetenschappelijke triomf die er vaak van wordt gemaakt. Knap was de redenering echter wel en ik herinner me wat een verbluffende indruk ze maakte toen ik als kind Cosmos keek en zag hoe Sagan het demonstreerde aan de hand van een stuk papier waarop hij twee mini-obelisken had geplakt. Sagans grap dat Eratosthenes niet, zoals men in de Oudheid zei, in alle wetenschappen de op één na beste was, maar simpelweg de beste, gaat trouwens regelrecht terug op de opmerking van Plinius dat de Alexandrijnse wetenschapper in scherpzinnigheid boven alle anderen uitstak.
Dank u wel voor de donaties die ik van u mocht ontvangen om de hosting van deze blog te financieren! Het bedrag is bijna binnen. Dank!
PS: u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.
Zelfde tijdvak
M01 | Perzisch en Ptolemaïsch Judea
december 14, 2022
De Gallische taal
mei 24, 2021
Gymnosofisten
februari 6, 2025 Deel dit:#aardrijkskunde #Alexandrië #bolvormVanDeAarde #CarlSagan #DionysodorosVanMelos #Kleomedes #Kreeftskeerkring #omtrekVanDeAarde #OttoNeugebauer #PliniusDeOudere #stadion #zomerzonnewende #zonnewijzer
-
𝗡𝗶𝗲𝘂𝘄 𝗼𝗻𝗱𝗲𝗿𝘇𝗼𝗲𝗸: 𝗸𝗶𝗻𝗱𝗲𝗿𝗲𝗻 𝘀𝘁𝗲𝗲𝗱𝘀 𝘀𝗹𝗲𝗰𝗵𝘁𝗲𝗿 𝗶𝗻 𝗮𝗮𝗿𝗱𝗿𝗶𝗷𝗸𝘀𝗸𝘂𝗻𝗱𝗲 𝗲𝗻 𝗴𝗲𝘀𝗰𝗵𝗶𝗲𝗱𝗲𝗻𝗶𝘀
De prestaties van basisschoolkinderen in de vakken aardrijkskunde en geschiedenis zijn flink achteruitgegaan, blijkt uit nieuw onderzoek van de onderwijsinspectie. Een zorgelijke ontwikkeling, vinden deskundigen, want ook voor het leren van basisvaardigheden als taal...
-
"Na het smelten van de ijskappen in Noord-Amerika en Noord-Europa is de lithosfeer op die plekken omhooggekomen en daaromheen juist gedaald. Hoe komt het dat we daarvan geen aardbevingen of trillingen voelen, vroeg een leerling in klas 5H van Luzac Rotterdam aan docent Emilie Kingma."
Stukje in #geografie
#klimaatverandering #aardrijkskunde #aardbevingen #isostasie
https://geografie.nl/artikel/smeltende-ijskappen-en-bodembeweging
-
"Het klimaat op aarde verandert altijd. Meestal gaat dat geleidelijk, met temperatuurveranderingen van tienden van graden over miljoenen jaren, waardoor ecosystemen tijd krijgen zich aan te passen. Maar er zijn perioden in de geschiedenis van de aarde waarin het klimaat abrupt veranderde."
-
Een deel van de oever van het Valkenburgse Meer stortte op 1 april in.
"Aardrijkskundeleraar Bart Vermeulen was destijds Statenlid voor de SP en tegenstander van het verlenen van de vergunning . Een dieptepeilingenkaart uit 2005 heeft hij nog steeds. De hoogtelijnen liggen op sommige plekken heel dicht op elkaar, wat duidt op steile delen in de bodem. „Dit was de situatie in 2005", zegt hij. „Ik heb geen zicht op hoe het er sindsdien uitziet.”
-
Van meerdere kanten komen er vragen bij mij binnen over hoe het nu precies zit met horsten en slenken (bekend) en riftschouders (minder bekend). En waarom is er eigenlijk een Rijndalslenk?
Stukje in #Geografie n.a.v. meerdere vragen over dit onderwerp. Disclaimer: de werkelijkheid is wel wat complexer. #aardrijkskunde #geologie #tektoniek
https://geografie.nl/artikel/riftschouders-en-de-rijndalslenk
-
Vulkanisch gesteente bevat vaak holtes, soms een paar, soms zo veel dat het gesteente op water blijft drijven. Die holtes ontstaan op diverse manieren, afhankelijk van de taaiheid van het #magma
Bijdrage in #Geografie
-
"Als er lange tijd aardgas is gewonnen in Groningen, moeten daar ook flink wat steenkool zitten. Anders was er immers geen aardgas gevormd. Waar is die steenkool dan gebleven? Nou, die zit er nog!"
Stukje in #Geografie nav een vraag van Harry Sistermans.
-
Boze landen ruziën met elkaar: Aardrijkskunde over zware verkeringen
Oh jee, jongens en meisjes, er is wat drama aan de hand in de wereld van aardrijkskunde! Sommige landen zijn flink aan het ruziën met elkaar en het is allemaal erg spannend (en een beetje eng)! 😱
...🌞 Leer verder: https://leeralles.nl/boze-landen-ruzien-met-elkaar-aardrijkskunde-over-zware-verkeringen/?feed_id=11457
#AARDRIJKSKUNDE #BOZE #ELKAAR #LANDEN #MET #RUZIËN #VERKERINGEN #ZWARE
-
Hoe kom jij van punt A naar punt B: Aardrijkskunde van reizen en transport
Hey daar, lieve studenten! Vandaag gaan we het hebben over reizen en transport. 🚗🚲🚆
Als je van punt A naar punt B wilt gaan, zijn er verschillende manieren om dat te doen. Laten we eens kijken na...
🌞 Leer verder: https://leeralles.nl/hoe-kom-jij-van-punt-a-naar-punt-b-aardrijkskunde-van-reizen-en-transport/?feed_id=10287
#AARDRIJKSKUNDE #HOE #JIJ #KOM #NAAR #PUNT #REIZEN #TRANSPORT #VAN
-
Je zou denken dat vlakke subductie, waarbij oceanische korst vlak onder het continent doorschuurt, zoals in Zuid-Amerika, te maken heeft met dichtheid en dus ouderdom van de oceanische lithosfeer. Maar Nederlandse geologen vermoeden dat vlakke subductie samenhangt met de vorm en ouderdom van de subductiezone zelf.
Stukje in #Geografie nav vraag van een collega.
-
Je zou denken dat vlakke subductie, waarbij oceanische korst vlak onder het continent doorschuurt, zoals in Zuid-Amerika, te maken heeft met dichtheid en dus ouderdom van de oceanische lithosfeer. Maar Nederlandse geologen vermoeden dat vlakke subductie samenhangt met de vorm en ouderdom van de subductiezone zelf.
Stukje in #Geografie nav vraag van een collega.
-
Het Geniemuseum in Vught bood ons de 14 delen van het Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden aan. Het woordenboek heeft inmiddels een mooi plekje in onze bibliotheek gekregen! #historischwoordenboek #aardrijkskunde
-
Platen bewegen, da’s wel duidelijk. Maar als de Afrikaplaat van alle kanten is omgeven door spreidende oceaanruggen, hoe kan het dan dat het continent niet compleet verfrommeld wordt? Dat heeft te maken met vier dimensies: bewegingen op en in een bol, door de tijd.
#aardrijkskunde #aardwetenschappen #plaattektoniek
https://geografie.nl/artikel/plaatgrenzen-in-beweging?check_logged_in=1
-
BAM! Vulkanen voor beginnende lezers. Geologisch verantwoord en met vrijwel alleen maar een- en tweelettergrepige woorden.
#aardrijkskunde #lezen #leesbevordering -
Enfin: zes jaar na mijn aanmelding alsnog een korte #introductie.
Kinderboekenschrijver van o.a. Viruswereld (zilveren griffel), Palmen op de Noordpool (boel vertalingen), De oma van de oma van mijn oma, Van oerknal tot robot, Scheten uit de schoorsteen en Het eigenwijze huisdierenboek. Nu werkend aan mijn fictiedebuut voor 12+, waarover spoedig meer...
Verder: #klimaatverandering #aardrijkskunde #wetenschap #schoolbezoek #leesbevordering #lezingen #Nijmegen #fietsen #muziek #etc #doei -
Zo’n 80% van het gas dat vrijkwam bij de #uitbarsting van de #Geldingadalir op #IJsland bestond uit water. Waar komt al dat water vandaan?
Naar aanleiding van berichtgeving rondom de uitbarsting op het IJslandse schiereiland Reykjanes vraagt Martin Bakker (Segbroek College, Den Haag): De gassen die diep in de aarde en onder grote druk zijn opgelost in het #magma, welke zijn dat? En hoe komen die gassen daar terecht?
-
Aan de hand van magnetische velden uit heden en verleden kun je nagaan waar gesteente ooit ontstaan is. Want die velden variëren door de tijd heen; de magnetische noord- en zuidpool zijn zelfs herhaaldelijk omgedraaid.
#aardrijkskunde #aardwetenschappen #paleomagnetisme
https://geografie.nl/artikel/paleomagnetisme-en-de-omkering-van-de-polen
-
In ieder scenario wordt het warmer in Nederland.
#aardrijkskunde #klimaatverandering #zeespiegel #waterhttps://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/09/in-ieder-scenario-wordt-het-warmer-in-nederland-a4176609
-
Groenlandse vikingen kregen natte voeten door lokale stijging van de zeespiegel.
#aardrijkskunde #klimaatverandering #zeespiegel
https://www.nrc.nl/nieuws/2023/04/20/groenlandse-vikingen-kregen-natte-voeten-door-lokale-stijging-van-de-zeespiegel-a4162605 -
Een beetje scheikunde om uit te leggen waarom de oceanische plaat zwaarder is dan de continentale. En om en passant de samenstelling van een granieten aanrechtblad te duiden.
Stukje 'vraag de geoloog' in Geografie.
#aardrijkskunde #geologie #aardwetenschappen
https://geografie.nl/artikel/de-geologie-van-het-aanrechtblad
-
Aan de hand van magnetische velden uit heden en verleden kun je nagaan waar gesteente ooit ontstaan is. Want die velden variëren door de tijd heen; de magnetische noord- en zuidpool zijn zelfs herhaaldelijk omgedraaid.
#aardrijkskunde #aardwetenschappen #paleomagnetisme
https://geografie.nl/artikel/paleomagnetisme-en-de-omkering-van-de-polen