#rolfwennekes — Public Fediverse posts

Jaloerse goden te slim af – de geschiedenis de baas…?

Wellicht was het Stephanus die 35 A.D. de eerste steen in de vijver van antisemitisme gooide. Had hij de ‘hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oor’ niet van de moord op zijn Messias beticht? Kajafas – hogepriester van de tempel en voorzitter van het sanhedrin dat volgens de overlevering twee jaar daarvóór verraad aan Jezus had gepleegd – laat het niet zitten bij die aantijging. Hij veroordeelt Stephanus ter dood, door steniging. Daar doen de vroege christenen vervolgens nog een onderscheidend schepje bovenop, door de ter dood gebrachte niet alleen heilig te verklaren, maar ook tot allereerste martelaar.

De door Stephanus in de vijver veroorzaakte rimpels zwellen allengs aan tot golven en worden door de eeuwen heen opgestuwd tot verslindende tsunami van hetzes, vervolgingen, verwoestingen, massacres en pogroms: in het Andalusië van de 15de eeuw worden naast Joden ook Moren met zijn tienduizenden tegelijk door Katholieke Koningen verdreven casu quo geslachtofferd. En in 1506 worden in Lissabon dan nog eens ruim duizend Sefardim – Iberische Joden – over de kling gejaagd.

Maar die aantallen vallen in het niet bij de lijdensweg van de Asjkenazim – Oost-Europese Joden – tijdens vroege Russische, Poolse en latere Odessa- en Kyiv-pogroms, en bovenal bij de vernietiging van leven op industriële schaal onder de beulen van het meedogenloze NS-regime. Geen god die een uitverkoren volk nijpender in de steek heeft gelaten dan JHWH.

Achtervolgd door wanstaltige narratieven – in de 15de eeuw mede aangezwengeld door ras-antisemiet Martin Luther –, met het sediment van eeuwen aan brute vervolging in de aderen en met gestigmatiseerd en tot in het merg gehavend DNA keren na de Holocaust drommen ontheemden, vervuld van grootse maatschappelijke, deels zelfs sociaal-anarchistische dromen, terug naar Bijbelse geboortegrond. Velen van hun hebben de verschrikkingen in kampen ternauwernood overleefd. In tal van nederzettingen en koloniën op Palestijnse bodem vinden diep getraumatiseerde zielen en hun niet minder getormenteerde kinderen en kindskinderen enige houvast om, zo goed en zo kwaad als het gaat, een nieuw leven op te bouwen. Geïnspireerd door de eind 19e-eeuwse Zion-fictie van de Oostenrijker Birnbaum en de Hongaar Herzl stichten die, met Britse zegen, een eigen land, vanaf 1949 de staat Israël, na als volk sinds eeuwen om volstrekt arbitraire religieuze, politiek-sociale en raciale redenen te zijn achtervolgd, geïsoleerd, gekleineerd, ontmenselijkt en uitgemoord. Oceanen van afgrijselijk verdriet en onnoemelijk, sinds talloze generaties opgestapeld trauma.

Het Calimero-syndroom

Als een rode draad loopt de geschiedenis van welhaast bovennatuurlijke zelfwording van een klein, verstrooid volk door zijn oudste geschriften. Daarin roept dat volk zichzelf in het etnisch versplinterd, geocultureel patchwork-landschap van toentertijd, temidden van honkvaste en aanzienlijk krachtigere, technologisch hoogstaandere culturen uit tot de door JHWH uitverkorenen. Bij de wisseling van de wacht binnen de evolutie van de godsdienstige geestesgeschiedenis wint die Éne het van die andere berggoden en regeert tot in onze contreien en tot op de dag van vandaag, jaloers als hij is in zijn strijd om spirituele hegemonie, sinds 666 A.D. naast die andere Enige, eveneens uit het rijk der jaloerse goden, die geen andere naast zich duldt.

Dat geeft een klein, lijdend volk zegevierende kracht: als Moshe – met magische steun van door die Éne gezonde plagen – de uittocht der tot slaaf gemaakte Israëlieten van een getergde farao afdwingt, en als een veel kleinere, edoch sluwe koning de Filistijnse reus Goliath velt, of wanneer JHWH een imposante toren laat imploderen, waarover men aan Joodse kampvuren in de Babylonische diaspora van die dagen slechts kan gniffelen. Deze door die Éne geschraagde mythologie speelt een niet onaanzienlijke rol in de wording van een volk dat van meet af aan nomadische verspreiding over het halve Midden-Oosten en, later dan, de volstrekte willekeur van geweld kent als geen ander.

Kibboetsromantiek

In 1971, na mijn eindexamen aan het Konrad-Adenauer-gymnasium in Bonn-Bad Godesberg (mijn vader is sinds 1958 als correspondent in de toenmalige Duitse hoofdstad geaccrediteerd), stap ik de Israëlische ambassade binnen. Gedreven door idealistische hippieromantiek wil ik me opgeven voor vrijwilligerswerk in een kibboets. Verder dan de receptie van de ambassade kom ik echter niet, en ik voel al meteen dat aandringen zinloos is. Achteraf besef ik dat ik die waakzame receptioniste had moeten melden dat ik géén Duitser ben. Enfin, dan maar naar mijn Toverberg in de Zwitserse Alpen, alwaar ik onder leiding van een Indiase goeroe de volgende jaren in hemelse stilte aan de ontplooiing van mijn geest werk.

Na 2023 rest van mijn kibboetsidealisme vrijwel niks meer: met een buitengewoon assertieve agressie van dik twee millennia aan pogroms delen ultraconservatieven in de Knesset inmiddels de lakens uit. Vervolgens voert een handjevol sinds jaren getergde, geradicaliseerde Palestijnen in de periferie van de Gazastrook in oktober 2023 een afgrijselijke terreurdaad uit: Operatie Al-Aqsa-storm. Aloude wonden worden schrijnend opengehaald: kernreactie van ontketende boosheid, van de wet van causaliteit, van tegen anderen beraamd geweld dat als een boemerang op de vergelders zal terugslaan, van boosheid die ooit op het eigen hoofd zal gaan neerkomen (Psalmen 7:17). Dat het Hamas-bewind overigens het bestaan van het eigen volk op het spel heeft gezet, is in mijn ogen een roekeloze daad van ignorantie.

Gaza-Riviera

‘Sinds 1948 verdrijven Joden op systematische en agressieve wijze de Palestijnen van hun geboortegrond om Lebensraum.’ Aan het woord is mijn beste vriend. (Wij kennen elkaar van de middelbare school, sinds 1965.) ‘Volgens de Hebreeuwse Bijbel is Israël het beloofde land dat JHWH aan Abraham en zijn nakomelingen heeft gegeven. De Hebreeën pakken hun vermeende geboortegrond vanuit een oudtestamentische Blut-und-Boden-gedachte terug.’ Mijn vriend aarzelt even: ‘En niet te vergeten: de tactiek van de Verbrannte Erde, die het Israëlische leger niet alleen toepast in Gaza, maar inmiddels ook op de Westelijke Jordaanoever, waar het wegdek van complete wijken met machinaal geweld wordt opengereten. En dat Israëlische soldaten passief toekijken, terwijl Joods-orthodoxe kolonisten Palestijnse boeren aftuigen, doet mij denken aan de Duitse politie die niet ingrijpt terwijl horden SA’ers in burger winkelruiten ingooien en Joden aan hun haren de straat op slepen.’

Warschau

Israël concentreert volgens hem de oorspronkelijke bevolking van meer dan twee miljoen mensen op een hermetisch van de buitenwereld afgesloten gebied. ‘Mensen die gericht uitgehongerd worden, leven er hutje op mutje. Herinner je je de beelden van het getto van Warschau?’ – ‘Natuurlijk ken ik die beelden. Afschuwelijk! Bedelende, uitgemergelde kinderen. Mensen, met sterk vermagerde en vervuilde gezichten en diepliggende, uitvergrote ogen. De verschrikkelijkste ziekten die er welig tieren. Verwoeste woningen. Overal puinhopen en afvalbergen. Schimmen die op karren lijken afvoeren.’ Mijn vriend kijkt mij even diep in de ogen. En van de ene seconde op de andere realiseer ik mij dat ik in feite die beelden heb opgetekend, die ik vrijwel dagelijks op het 8-uur-journaal zie. Uit Gaza!

Gaza

‘Israël schept met zijn agressieve en inhumane beleid in Gaza één grote kweekvijver voor nieuwe, nog slimmere, onverzoenlijkere en hardere Hamas-generaties. Netanyahu zegt pas te zullen stoppen wanneer Hamas volledig vernietigd is. Maar is dat niet een volstrekte illusie? En komen zijn woorden er dan feitelijk niet op neer dat alle Palestijnen of uitgeroeid of verdreven moeten worden?’

Godsdienstig vervloekte aarde

Hongersnood in een hermetisch afgesloten kuststrook die onwillekeurig aan de vernietigingskampen van weleer doet denken, besmet met meer dan een zweem van genocide… Regeert Adolf Hitler over zijn graf heen? Want bestaat Israël niet bij diens gratie? Zou zonder die bittere nazi-erfenis Palestina als land van drie monotheïstische religies niet nog gewoon zo heten? Is de grond er niet vervloekt, juist door godsdiensten die, gevoed vanuit één fictieve bron, vervolgens als protestbeweging steeds in chronologische volgorde aan haar voorgangster ontspruiten, waarmee de kiem voor een eeuwigdurende vete om de absolute waarheid is gelegd? En claimt niet elk van deze broeder- of zusterstromingen dat stuk met hun aller bloed doordrenkte aarde, aanvankelijk voor de JHWH van Abraham, vervolgens voor Jezus’ Hemelse Vader en ten slotte voor Allah – drie godheden die, in verbitterde onderlinge jaloezie verwikkeld, strijden niet alleen om religieuze hegemonie, maar ook om de profane en politieke macht?

Als de explosieve kluwen daar niet ontwart kan worden, zullen de geopolitieke naweeën aanzienlijk ernstiger zijn dan die van een voor Europa ongunstige afloop van de Russische oorlog in Oekraïne. ‘[…] dit gebied (Palestina) is verscheurd door spanning en twist en vormt een mogelijke bedreiging voor de wereldvrede’, aldus een studie van de Verenigde Naties uit 1981. Sindsdien is er door politieke leiders met tactisch-strategisch sterk gepolariseerde agenda’s alleen maar meer olie op het vuur gegooid.

De galopperende uitbarsting van geweld en wraak en geweld en vergelding is – hoewel het een ander aanschijn heeft – géén onhandelbare natuurkracht, maar mensgemaakt en de oplossing ligt dus, hoe dan ook, in mensenhanden. En hoe je het wendt of keert: geweld veroorzaakt geweld. Zolang wandaden en verwijten ieder gesprek in de weg staan, zal het vuur van de causaliteit, van vergelding op vergelding tot in lengte van dagen alleen maar verder om zich heen grijpen.

Tot slot

Niemand zal ooit nog onze waarden aantasten of één van ons volk leed toebrengen, ontvoeren of afslachten, moeten de kinderen van de Holocaust hebben gedacht. Want gemaakt en gevormd door de geschiedenis, zullen wij van nu af aan elke wandaad tegen een van ons begaan, meedogenloos vergelden en duizendvoudig wreken. Maar is het belangrijk om te willen begrijpen hoe het mogelijk is dat een door kwelling bovenmatig cynisch geworden volk zijn broedervolk met alle gruwelijkheden en verschrikkingen overstelpt, die hem ooit zelf zijn aangedaan?

‘Wie anderen pijn doet, zoekt zijn eigen pijn. Wie anderen kwaad doet, vindt kwaad in zichzelf.’ Deze vijfentwintighonderd jaar geleden gesproken woorden staan nog steeds als een dijk – voor wie ze wil horen, voelen en contempleren. Je zou dus ook op een rustige plek kunnen gaan zitten en je openstellen en ontspannen, om vervolgens te visualiseren wat er aan vreselijke dingen in de wereld gebeuren. Visualiseer bijvoorbeeld een actuele hongersnood of hoe kinderen lijden in een oorlog en hoe mensen sterven onder betonpuin. Laat die vreselijke beelden op je inwerken. Kwel jezelf echter niet extreem met deze beelden, maar leer ze, na enige oefening, toe te laten. Bij de volgende inademing neem je het duister en het kwellende, de pijn en het lijden – de beelden van alle vreselijke dingen die gebeuren – allemaal in longen op. Je staat toe dat het gebeurt. Je oefent dit gedurende een paar ademhalingen. Je moet het donkere en pijnlijke zo goed mogelijk voelen. Ga daar maar eens aanstaan, tot neusgaten en longen dichtslibben van het grijze, droge, brandende puinstof, van opgedroogd bloed en ziltig traanvocht!

Na een paar ademhalingen lang de duisternis, het grauw, het lijden en de pijn met je inademing te hebben uitgenodigd, begin je met elke uitademing licht, vrede en zachtheid uit te zenden, en wel in de richtingen van waaruit de duisternis en verschrikking kwamen. Leg nadruk op de uitademing, de uitstorting van licht, liefde en goedheid. Blijf op deze wijze een minuut of tien nemen en geven.

Over de auteur

Rolf Wennekes (Nijmegen 1951) is schrijver en publicist. Hij studeerde aan de universiteiten van Bonn en Leiden, waar hij in 1987 summa cum laude afstudeerde in de letterkunde. Van zijn hand zijn o.a. Tussen wetenschap en mystiek – TM, een fictie van verlichting (1987), In de ban van de goeroe – De zoete verleiding van Transcendente Meditatie (2022) en Onder de Zwarte Zon – De verleiding van de nazi-mystiek (2024). Thans werkt hij aan Aziatische filosofie en spiritualiteit – Een hedendaags handboek over boeddhisme en hindoeïsme. [email protected].

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#AdolfHitler #beloofdeLand #gettoVanWarschau #Hamas #holocaust #JHWH #KajafasHogepriesterVanDeTempel #Kibboetsromantiek #Knesset #MartinLuther #massacresEnPogroms #Netanyahu #OperatieAlAqsaStorm #Palestina #RolfWennekes #Stephanus #verslindendeTsunamiVanHetzes #vervolgingen #verwoestingen

Jaloerse goden te slim af – de geschiedenis de baas…?

Wellicht was het Stephanus die 35 A.D. de eerste steen in de vijver van antisemitisme gooide. Had hij de ‘hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oor’ niet van de moord op zijn Messias beticht? Kajafas – hogepriester van de tempel en voorzitter van het sanhedrin dat volgens de overlevering twee jaar daarvóór verraad aan Jezus had gepleegd – laat het niet zitten bij die aantijging. Hij veroordeelt Stephanus ter dood, door steniging. Daar doen de vroege christenen vervolgens nog een onderscheidend schepje bovenop, door de ter dood gebrachte niet alleen heilig te verklaren, maar ook tot allereerste martelaar.

De door Stephanus in de vijver veroorzaakte rimpels zwellen allengs aan tot golven en worden door de eeuwen heen opgestuwd tot verslindende tsunami van hetzes, vervolgingen, verwoestingen, massacres en pogroms: in het Andalusië van de 15de eeuw worden naast Joden ook Moren met zijn tienduizenden tegelijk door Katholieke Koningen verdreven casu quo geslachtofferd. En in 1506 worden in Lissabon dan nog eens ruim duizend Sefardim – Iberische Joden – over de kling gejaagd.

Maar die aantallen vallen in het niet bij de lijdensweg van de Asjkenazim – Oost-Europese Joden – tijdens vroege Russische, Poolse en latere Odessa- en Kyiv-pogroms, en bovenal bij de vernietiging van leven op industriële schaal onder de beulen van het meedogenloze NS-regime. Geen god die een uitverkoren volk nijpender in de steek heeft gelaten dan JHWH.

Achtervolgd door wanstaltige narratieven – in de 15de eeuw mede aangezwengeld door ras-antisemiet Martin Luther –, met het sediment van eeuwen aan brute vervolging in de aderen en met gestigmatiseerd en tot in het merg gehavend DNA keren na de Holocaust drommen ontheemden, vervuld van grootse maatschappelijke, deels zelfs sociaal-anarchistische dromen, terug naar Bijbelse geboortegrond. Velen van hun hebben de verschrikkingen in kampen ternauwernood overleefd. In tal van nederzettingen en koloniën op Palestijnse bodem vinden diep getraumatiseerde zielen en hun niet minder getormenteerde kinderen en kindskinderen enige houvast om, zo goed en zo kwaad als het gaat, een nieuw leven op te bouwen. Geïnspireerd door de eind 19e-eeuwse Zion-fictie van de Oostenrijker Birnbaum en de Hongaar Herzl stichten die, met Britse zegen, een eigen land, vanaf 1949 de staat Israël, na als volk sinds eeuwen om volstrekt arbitraire religieuze, politiek-sociale en raciale redenen te zijn achtervolgd, geïsoleerd, gekleineerd, ontmenselijkt en uitgemoord. Oceanen van afgrijselijk verdriet en onnoemelijk, sinds talloze generaties opgestapeld trauma.

Het Calimero-syndroom

Als een rode draad loopt de geschiedenis van welhaast bovennatuurlijke zelfwording van een klein, verstrooid volk door zijn oudste geschriften. Daarin roept dat volk zichzelf in het etnisch versplinterd, geocultureel patchwork-landschap van toentertijd, temidden van honkvaste en aanzienlijk krachtigere, technologisch hoogstaandere culturen uit tot de door JHWH uitverkorenen. Bij de wisseling van de wacht binnen de evolutie van de godsdienstige geestesgeschiedenis wint die Éne het van die andere berggoden en regeert tot in onze contreien en tot op de dag van vandaag, jaloers als hij is in zijn strijd om spirituele hegemonie, sinds 666 A.D. naast die andere Enige, eveneens uit het rijk der jaloerse goden, die geen andere naast zich duldt.

Dat geeft een klein, lijdend volk zegevierende kracht: als Moshe – met magische steun van door die Éne gezonde plagen – de uittocht der tot slaaf gemaakte Israëlieten van een getergde farao afdwingt, en als een veel kleinere, edoch sluwe koning de Filistijnse reus Goliath velt, of wanneer JHWH een imposante toren laat imploderen, waarover men aan Joodse kampvuren in de Babylonische diaspora van die dagen slechts kan gniffelen. Deze door die Éne geschraagde mythologie speelt een niet onaanzienlijke rol in de wording van een volk dat van meet af aan nomadische verspreiding over het halve Midden-Oosten en, later dan, de volstrekte willekeur van geweld kent als geen ander.

Kibboetsromantiek

In 1971, na mijn eindexamen aan het Konrad-Adenauer-gymnasium in Bonn-Bad Godesberg (mijn vader is sinds 1958 als correspondent in de toenmalige Duitse hoofdstad geaccrediteerd), stap ik de Israëlische ambassade binnen. Gedreven door idealistische hippieromantiek wil ik me opgeven voor vrijwilligerswerk in een kibboets. Verder dan de receptie van de ambassade kom ik echter niet, en ik voel al meteen dat aandringen zinloos is. Achteraf besef ik dat ik die waakzame receptioniste had moeten melden dat ik géén Duitser ben. Enfin, dan maar naar mijn Toverberg in de Zwitserse Alpen, alwaar ik onder leiding van een Indiase goeroe de volgende jaren in hemelse stilte aan de ontplooiing van mijn geest werk.

Na 2023 rest van mijn kibboetsidealisme vrijwel niks meer: met een buitengewoon assertieve agressie van dik twee millennia aan pogroms delen ultraconservatieven in de Knesset inmiddels de lakens uit. Vervolgens voert een handjevol sinds jaren getergde, geradicaliseerde Palestijnen in de periferie van de Gazastrook in oktober 2023 een afgrijselijke terreurdaad uit: Operatie Al-Aqsa-storm. Aloude wonden worden schrijnend opengehaald: kernreactie van ontketende boosheid, van de wet van causaliteit, van tegen anderen beraamd geweld dat als een boemerang op de vergelders zal terugslaan, van boosheid die ooit op het eigen hoofd zal gaan neerkomen (Psalmen 7:17). Dat het Hamas-bewind overigens het bestaan van het eigen volk op het spel heeft gezet, is in mijn ogen een roekeloze daad van ignorantie.

Gaza-Riviera

‘Sinds 1948 verdrijven Joden op systematische en agressieve wijze de Palestijnen van hun geboortegrond om Lebensraum.’ Aan het woord is mijn beste vriend. (Wij kennen elkaar van de middelbare school, sinds 1965.) ‘Volgens de Hebreeuwse Bijbel is Israël het beloofde land dat JHWH aan Abraham en zijn nakomelingen heeft gegeven. De Hebreeën pakken hun vermeende geboortegrond vanuit een oudtestamentische Blut-und-Boden-gedachte terug.’ Mijn vriend aarzelt even: ‘En niet te vergeten: de tactiek van de Verbrannte Erde, die het Israëlische leger niet alleen toepast in Gaza, maar inmiddels ook op de Westelijke Jordaanoever, waar het wegdek van complete wijken met machinaal geweld wordt opengereten. En dat Israëlische soldaten passief toekijken, terwijl Joods-orthodoxe kolonisten Palestijnse boeren aftuigen, doet mij denken aan de Duitse politie die niet ingrijpt terwijl horden SA’ers in burger winkelruiten ingooien en Joden aan hun haren de straat op slepen.’

Warschau

Israël concentreert volgens hem de oorspronkelijke bevolking van meer dan twee miljoen mensen op een hermetisch van de buitenwereld afgesloten gebied. ‘Mensen die gericht uitgehongerd worden, leven er hutje op mutje. Herinner je je de beelden van het getto van Warschau?’ – ‘Natuurlijk ken ik die beelden. Afschuwelijk! Bedelende, uitgemergelde kinderen. Mensen, met sterk vermagerde en vervuilde gezichten en diepliggende, uitvergrote ogen. De verschrikkelijkste ziekten die er welig tieren. Verwoeste woningen. Overal puinhopen en afvalbergen. Schimmen die op karren lijken afvoeren.’ Mijn vriend kijkt mij even diep in de ogen. En van de ene seconde op de andere realiseer ik mij dat ik in feite die beelden heb opgetekend, die ik vrijwel dagelijks op het 8-uur-journaal zie. Uit Gaza!

Gaza

‘Israël schept met zijn agressieve en inhumane beleid in Gaza één grote kweekvijver voor nieuwe, nog slimmere, onverzoenlijkere en hardere Hamas-generaties. Netanyahu zegt pas te zullen stoppen wanneer Hamas volledig vernietigd is. Maar is dat niet een volstrekte illusie? En komen zijn woorden er dan feitelijk niet op neer dat alle Palestijnen of uitgeroeid of verdreven moeten worden?’

Godsdienstig vervloekte aarde

Hongersnood in een hermetisch afgesloten kuststrook die onwillekeurig aan de vernietigingskampen van weleer doet denken, besmet met meer dan een zweem van genocide… Regeert Adolf Hitler over zijn graf heen? Want bestaat Israël niet bij diens gratie? Zou zonder die bittere nazi-erfenis Palestina als land van drie monotheïstische religies niet nog gewoon zo heten? Is de grond er niet vervloekt, juist door godsdiensten die, gevoed vanuit één fictieve bron, vervolgens als protestbeweging steeds in chronologische volgorde aan haar voorgangster ontspruiten, waarmee de kiem voor een eeuwigdurende vete om de absolute waarheid is gelegd? En claimt niet elk van deze broeder- of zusterstromingen dat stuk met hun aller bloed doordrenkte aarde, aanvankelijk voor de JHWH van Abraham, vervolgens voor Jezus’ Hemelse Vader en ten slotte voor Allah – drie godheden die, in verbitterde onderlinge jaloezie verwikkeld, strijden niet alleen om religieuze hegemonie, maar ook om de profane en politieke macht?

Als de explosieve kluwen daar niet ontwart kan worden, zullen de geopolitieke naweeën aanzienlijk ernstiger zijn dan die van een voor Europa ongunstige afloop van de Russische oorlog in Oekraïne. ‘[…] dit gebied (Palestina) is verscheurd door spanning en twist en vormt een mogelijke bedreiging voor de wereldvrede’, aldus een studie van de Verenigde Naties uit 1981. Sindsdien is er door politieke leiders met tactisch-strategisch sterk gepolariseerde agenda’s alleen maar meer olie op het vuur gegooid.

De galopperende uitbarsting van geweld en wraak en geweld en vergelding is – hoewel het een ander aanschijn heeft – géén onhandelbare natuurkracht, maar mensgemaakt en de oplossing ligt dus, hoe dan ook, in mensenhanden. En hoe je het wendt of keert: geweld veroorzaakt geweld. Zolang wandaden en verwijten ieder gesprek in de weg staan, zal het vuur van de causaliteit, van vergelding op vergelding tot in lengte van dagen alleen maar verder om zich heen grijpen.

Tot slot

Niemand zal ooit nog onze waarden aantasten of één van ons volk leed toebrengen, ontvoeren of afslachten, moeten de kinderen van de Holocaust hebben gedacht. Want gemaakt en gevormd door de geschiedenis, zullen wij van nu af aan elke wandaad tegen een van ons begaan, meedogenloos vergelden en duizendvoudig wreken. Maar is het belangrijk om te willen begrijpen hoe het mogelijk is dat een door kwelling bovenmatig cynisch geworden volk zijn broedervolk met alle gruwelijkheden en verschrikkingen overstelpt, die hem ooit zelf zijn aangedaan?

‘Wie anderen pijn doet, zoekt zijn eigen pijn. Wie anderen kwaad doet, vindt kwaad in zichzelf.’ Deze vijfentwintighonderd jaar geleden gesproken woorden staan nog steeds als een dijk – voor wie ze wil horen, voelen en contempleren. Je zou dus ook op een rustige plek kunnen gaan zitten en je openstellen en ontspannen, om vervolgens te visualiseren wat er aan vreselijke dingen in de wereld gebeuren. Visualiseer bijvoorbeeld een actuele hongersnood of hoe kinderen lijden in een oorlog en hoe mensen sterven onder betonpuin. Laat die vreselijke beelden op je inwerken. Kwel jezelf echter niet extreem met deze beelden, maar leer ze, na enige oefening, toe te laten. Bij de volgende inademing neem je het duister en het kwellende, de pijn en het lijden – de beelden van alle vreselijke dingen die gebeuren – allemaal in longen op. Je staat toe dat het gebeurt. Je oefent dit gedurende een paar ademhalingen. Je moet het donkere en pijnlijke zo goed mogelijk voelen. Ga daar maar eens aanstaan, tot neusgaten en longen dichtslibben van het grijze, droge, brandende puinstof, van opgedroogd bloed en ziltig traanvocht!

Na een paar ademhalingen lang de duisternis, het grauw, het lijden en de pijn met je inademing te hebben uitgenodigd, begin je met elke uitademing licht, vrede en zachtheid uit te zenden, en wel in de richtingen van waaruit de duisternis en verschrikking kwamen. Leg nadruk op de uitademing, de uitstorting van licht, liefde en goedheid. Blijf op deze wijze een minuut of tien nemen en geven.

Over de auteur

Rolf Wennekes (Nijmegen 1951) is schrijver en publicist. Hij studeerde aan de universiteiten van Bonn en Leiden, waar hij in 1987 summa cum laude afstudeerde in de letterkunde. Van zijn hand zijn o.a. Tussen wetenschap en mystiek – TM, een fictie van verlichting (1987), In de ban van de goeroe – De zoete verleiding van Transcendente Meditatie (2022) en Onder de Zwarte Zon – De verleiding van de nazi-mystiek (2024). Thans werkt hij aan Aziatische filosofie en spiritualiteit – Een hedendaags handboek over boeddhisme en hindoeïsme. [email protected].

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#AdolfHitler #beloofdeLand #gettoVanWarschau #Hamas #holocaust #JHWH #KajafasHogepriesterVanDeTempel #Kibboetsromantiek #Knesset #MartinLuther #massacresEnPogroms #Netanyahu #OperatieAlAqsaStorm #Palestina #RolfWennekes #Stephanus #verslindendeTsunamiVanHetzes #vervolgingen #verwoestingen

‘Mindfulness – leentjebuur bij Siddhartha spelen’

Wie mindfulness in Google of Bing intoetst, raakt alras in een jungle zich verdringende aandachttrekkers verstrikt. En dat betekent over het algemeen dat aan mindfulness een lucratief verdienmodel vastzit. Wat verder in het oog springt, is dat opvallend veel psychologen mindfulnesstrainer zijn, die veelal ook nog eens ‘gecertificeerde mindfulness based therapievormen’ onderwijzen of ‘Acceptance and Commitment-therapie (ACT) met mindfulness als basis’. Terminologie en prijskaartje gaan hier vast hand in hand.

Tekst Rolf Wennekes

Sinds seculiere mindfulness-goeroe Jon Kabat-Zinn, rond 1980 alweer, mindfulness als ‘boeddhisme zonder de boeddha’ introduceerde, is mindfulnesstherapie als Haarlemmer olie tegen van alles en nog wat aan een gestage opmars begonnen. Om wellicht ooit onder zijn populariteitshausse te bezwijken?

Maar hoe zit het ook alweer met de genealogie van mindfulness? Want hoe je het ook wendt of keert: mindfulness is schatplichtig aan Siddhartha Gautama, de grote Indiase wijsgeer, wiens leer het lijden van voelende wezens verlicht. In deze tijden waarin niet alleen een fysiek, maar ook een psychologisch en spiritueel materialisme welig tieren, zou mindfulness, gebaseerd op mededogen en liefdevolle vriendelijkheid, in het veel ruimere, schitterende kader van zijn herkomst geplaatst moeten worden.

Toen de boeddha zo’n twee en een half millennia terug tegenover Ananda, zijn P.A. en een van zijn meest toegewijde discipelen, aankondigde dat hij weldra parinirvana zou ingaan ofwel zou sterven, brak die in tranen uit, waarop de boeddha hem antwoordde: ‘Daarom, Ananda, wees eilanden voor jezelf, toevluchtsoorden voor jezelf, zoek geen extern toevluchtsoord; met de dharma als je eiland, de dharma als je toevluchtsoord, zoek geen ander toevluchtsoord’. Ver, heel ver vóór Jon Kabat-Zinn maakt de boeddha zichzelf al overbodig door Ananda zelfs op het hart te drukken dat zijn discipelen niet te veel afhankelijk moesten zijn van een leider, zelfs niet van hem.

Volgens een zen-koan, een raadselachtige meditatiespreuk, moet je de boeddha doden, mocht je hem ooit tegen het lijf lopen, opdat je je niet verliest in idolatrie. Zoek je heil dus niet buiten jezelf, niet in een externe deus ex machina. Non-theïsme in deze context is geen agressief atheïsme, maar het besluit, een leven lang elke reddende engel of godheid van welk pluimage ook liefdevol de deur te wijzen. Dus zoekt Ananda en sindsdien vele honderdduizenden met hem het toevluchtsoord in de dharma – de leer – en nimmer buiten jezelf.

Wie formeel boeddhist wordt, neemt niet alleen toevlucht tot de leer (dharma) en de gemeenschap van boeddhisten (sangha) maar toch ook behoorlijk idolaat tot de boeddha, zal de kritische lezer tegenwerpen. Maar troost u, want die boeddha is voor de adept of neofiet niet meer dan een voorbeeld van het inherente potentieel in elk sterfelijk wezen (boeddhanatuur) om verlichting – wil zeggen: bevrijding van lijden – te bereiken. En de leer van de boeddha verabsoluteert zich nergens als apodictische, alleen zaligmakende eschatologie. Zet bij elke stap op het pad vraagtekens en onderzoek elke stelling ondogmatisch maar bovenal kritisch op levensvatbaarheid voor jou. Zie hier, in de notendop, het advies van de boeddha. Want alleen dan kan de leer zich dynamisch en heilzaam ontvouwen.

Neem de vier edele waarheden, bijvoorbeeld: het leven is lijden, ego is de oorzaak van lijden, het lijden kan overwonnen worden, en er is een praktisch pad dat je naar bevrijding leidt. Een van de acht aspecten van dat ‘edele’ pad, om precies te zijn het zevende, is samyak-smriti, een Sanskriet term die het best met ‘volmaakte aandacht, volmaakte bewust-zijn’ vertaald kan worden. De Angelsaksische vertaling van samyak-smriti luidt (perfect) mindfulness. Om het aanstormend geweld van Anglicismen die onze taal binnenstromen, te trotseren, heb ik voor de vertaling van mindfulness voor bewust-zijn gekozen, niet voor bewustzijn als staat, maar met koppelteken, om een zekere subtiele cognitieve activiteit te suggereren. En ons moerstaal slaakt weer eens een zucht van verlichting.

Hoe kan samyak-smriti vanuit de praktische traditie van de dharma – de leer van de boeddha – worden omschreven? Aandacht en later ook bewust-zijn moet je ontdekken. Het betreft een dynamisch ontwikkelingsproces dat door meditatie in gang wordt gezet. In dit proces kan aandacht aangescherpt, verfijnd en gezuiverd worden. Populaire oefeningen hiervoor zijn bijvoorbeeld het verkennen van je lichaamsbewustzijn, je bewust worden van lichaamsfuncties, ademen, lopen, staan, eten, je ontlasten; je zo gedetailleerd mogelijk bewust worden van alle zintuiglijke prikkels, emoties en gedachte-inhoud. Het is als een zich voortdurend herhalend ontwaken, openstellen voor je geest en de wereld. Hiermee breng je steeds weer iets op een gerichte manier in het bewustzijn.

Eerst stabiliseer je je aandacht – dat kost veel tijd. Het kost weken van meditatiebeoefening om aandacht echt te stabiliseren. Je oefent dag en nacht en probeert alles bewust te doen. Een manier om dit te doen is bijvoorbeeld door dagenlang te oefenen in het vertragen van alle activiteiten. Aandacht groeit geleidelijk, maar niet gelijkmatig. Verdieping komt vaak als een verrassing. Uiteindelijk wordt een zekere stabiliteit van aandacht bereikt en kun je je observatie van jezelf ontspannen en je openstellen voor weidsheid.

Mindfulness of bewust-zijn is als beoefening rechtstreeks afgeleid van de Sanskriet-term shamatha, wat in het Nederlands vredig of kalm betekent. In alle boeddhistische tradities, van Tibet en Shri Lanka tot Japan, is het gebruikelijk dat, wie serieus wil leren mediteren, begint met het temmen van de geest, met shamatha. Elke ongetrainde geest is in het begin onrustig. Het is daarom gebruikelijk om een rustige plek te vinden met zo min mogelijk afleiding – zelfs zonder muziek en dergelijke – en te beginnen met een zo eenvoudig mogelijke oefening. De eenvoudigste en meest gebruikte methode is om je ademhalingen te tellen. Je kunt bijvoorbeeld beginnen met tien ademhalingen achter elkaar te tellen. Dit werkt niet van meet af aan omdat je jezelf al snel verliest in dagdromen en mentaal commentaar. Op deze manier kom je wel dichter bij je geest en kun je hem directer ervaren. Het is nu een kwestie van tijd en vooral regelmaat, tot je in staat bent om tien ademhalingen achter elkaar af te tellen. Wanneer je dit gedurende lange tijd voor elkaar krijgt, betekent dit dat je geest rust heeft gevonden. We spreken van shamatha-meditatie zolang je eigenlijk alleen maar met je eigen geest bezig bent.

Na verloop van tijd open je jezelf meer en meer voor de uitgestrektheid om je heen. Dit wordt vipashyana-meditatie genoemd. Shamatha en vipashyana worden al snel onafscheidelijk. Op het boeddhistische pad wordt shamatha-vipashyana-meditatie dan een constante metgezel, en zelfs als je daarna mahayana- en complexe vajrayana-oefeningen, energiewerk en dergelijke toevoegt, zul je shamatha-vipashyana-meditatie voor de rest van je leven nooit meer uit het oog verliezen. Met name zeer gevorderde tantristen beoefenen later steeds vaker shamatha en vipashyana. De beoefening van shamatha – bewust-zijn – eindigt nooit.

Ik noemde hem al even – Jon Kabat-Zinn, de Amerikaan die geen Amerikaan zou zijn, als hij geen klinkende en lekker bekkende term bedacht had voor het gericht nietsdoen: Mindfulness-Based Stress Reduction of kort MBSR en daarmee shamatha losweekt uit zijn oorspronkelijke omgeving en in de kille klinische wereld van onvoorwaardelijke ziektes en voorwaardelijke materialistische beloftes plaatst. PTSS, slapeloosheid, Parkinson, tinnitus, ernstige zenuwpijnen, kettingroken, emotioneel niet lekker in je vel zitten, stress en spanning, mentale afstomping.

Een MBSR-beoefenaar zal nooit aan zijn meditatie beginnen zonder verwachting. Het gevaar loert om de hoek en heet spiritueel materialisme: in de inmiddels rijkelijk gevulde new-age-supermarkt vol ayurveda-therapieën en -producten, super-food-preparaten en andere voedingssupplementen, zweethuttherapieën, meditatiecursussen, tandenblekers enzovoort dreigt Mindfulness-Based Stress Reduction kopje onder te gaan als het zoveelste wondermiddel.

MBSR is voorwaardelijk mediteren, zonder ethiek, een mechanische oefening ingebed in steeds duurder klinkende en holle wetenschapsterminologie. Maar daar is toch niks mis mee? Een Parkinsonpatiënt die weliswaar niet geneest maar zienderogen opknapt omdat haar bewegingsapparaat dankzij minder innerlijke spanning wat soepeler functioneert, iemand die verlucht omdat die minder last heeft van chronische pijn, een min of meer zwaar getraumatiseerde veteraan die opleeft en weer zin krijgt in het leven doordat hij veel minder belast en gehinderd wordt door PTSS. Al deze mensen helpt shamatha – hoe kaal, kil, onromantisch en uitgekleed ook.

En als zo-iemand er dan achter komt, dat er in Nederland centra bestaan, waar je geheel gratis meditatie-instructies van ervaren leraren kunt krijgen en waar je cursussen kunt volgen over liefdevolle vriendelijkheid en over mededogen of over abhidharma (boeddhistische psychologie), waar je meditatie kunt beoefenen en aan korte of lange retraites kunt deelnemen, dan kan je niet uitsluiten dat wie ooit met MBSR begon, eindigt in de weergaloze maha-ati-werkelijkheid; we leven immers in een op de individuele vrijheid van het individu gebaseerde maatschappij.

Over de auteur Rolf Wennekes (Nijmegen 1951) is schrijver en publicist. In 1987 studeerde hij in Leiden summa cum laude af in de letterkunde. Van zijn hand zijn o.a. Tussen wetenschap en mystiek (1987), In de ban van de goeroe – De zoete verleiding van Transcendente Meditatie (2022) en Onder de Zwarte Zon – De verleiding van de nazi-mystiek (2024). Thans werkt hij aan Aziatische filosofie en spiritualiteit – Een hedendaags handboek over boeddhisme en hindoeïsme.

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#ACT #dharma #JonKabatZinn #lucratiefVerdienmodel #MBSRBeoefenaar #PTSS #RolfWennekes #verwachting #vierEdeleWaarheden

‘Mindfulness – leentjebuur bij Siddhartha spelen’

Wie mindfulness in Google of Bing intoetst, raakt alras in een jungle zich verdringende aandachttrekkers verstrikt. En dat betekent over het algemeen dat aan mindfulness een lucratief verdienmodel vastzit. Wat verder in het oog springt, is dat opvallend veel psychologen mindfulnesstrainer zijn, die veelal ook nog eens ‘gecertificeerde mindfulness based therapievormen’ onderwijzen of ‘Acceptance and Commitment-therapie (ACT) met mindfulness als basis’. Terminologie en prijskaartje gaan hier vast hand in hand.

Tekst Rolf Wennekes

Sinds seculiere mindfulness-goeroe Jon Kabat-Zinn, rond 1980 alweer, mindfulness als ‘boeddhisme zonder de boeddha’ introduceerde, is mindfulnesstherapie als Haarlemmer olie tegen van alles en nog wat aan een gestage opmars begonnen. Om wellicht ooit onder zijn populariteitshausse te bezwijken?

Maar hoe zit het ook alweer met de genealogie van mindfulness? Want hoe je het ook wendt of keert: mindfulness is schatplichtig aan Siddhartha Gautama, de grote Indiase wijsgeer, wiens leer het lijden van voelende wezens verlicht. In deze tijden waarin niet alleen een fysiek, maar ook een psychologisch en spiritueel materialisme welig tieren, zou mindfulness, gebaseerd op mededogen en liefdevolle vriendelijkheid, in het veel ruimere, schitterende kader van zijn herkomst geplaatst moeten worden.

Toen de boeddha zo’n twee en een half millennia terug tegenover Ananda, zijn P.A. en een van zijn meest toegewijde discipelen, aankondigde dat hij weldra parinirvana zou ingaan ofwel zou sterven, brak die in tranen uit, waarop de boeddha hem antwoordde: ‘Daarom, Ananda, wees eilanden voor jezelf, toevluchtsoorden voor jezelf, zoek geen extern toevluchtsoord; met de dharma als je eiland, de dharma als je toevluchtsoord, zoek geen ander toevluchtsoord’. Ver, heel ver vóór Jon Kabat-Zinn maakt de boeddha zichzelf al overbodig door Ananda zelfs op het hart te drukken dat zijn discipelen niet te veel afhankelijk moesten zijn van een leider, zelfs niet van hem.

Volgens een zen-koan, een raadselachtige meditatiespreuk, moet je de boeddha doden, mocht je hem ooit tegen het lijf lopen, opdat je je niet verliest in idolatrie. Zoek je heil dus niet buiten jezelf, niet in een externe deus ex machina. Non-theïsme in deze context is geen agressief atheïsme, maar het besluit, een leven lang elke reddende engel of godheid van welk pluimage ook liefdevol de deur te wijzen. Dus zoekt Ananda en sindsdien vele honderdduizenden met hem het toevluchtsoord in de dharma – de leer – en nimmer buiten jezelf.

Wie formeel boeddhist wordt, neemt niet alleen toevlucht tot de leer (dharma) en de gemeenschap van boeddhisten (sangha) maar toch ook behoorlijk idolaat tot de boeddha, zal de kritische lezer tegenwerpen. Maar troost u, want die boeddha is voor de adept of neofiet niet meer dan een voorbeeld van het inherente potentieel in elk sterfelijk wezen (boeddhanatuur) om verlichting – wil zeggen: bevrijding van lijden – te bereiken. En de leer van de boeddha verabsoluteert zich nergens als apodictische, alleen zaligmakende eschatologie. Zet bij elke stap op het pad vraagtekens en onderzoek elke stelling ondogmatisch maar bovenal kritisch op levensvatbaarheid voor jou. Zie hier, in de notendop, het advies van de boeddha. Want alleen dan kan de leer zich dynamisch en heilzaam ontvouwen.

Neem de vier edele waarheden, bijvoorbeeld: het leven is lijden, ego is de oorzaak van lijden, het lijden kan overwonnen worden, en er is een praktisch pad dat je naar bevrijding leidt. Een van de acht aspecten van dat ‘edele’ pad, om precies te zijn het zevende, is samyak-smriti, een Sanskriet term die het best met ‘volmaakte aandacht, volmaakte bewust-zijn’ vertaald kan worden. De Angelsaksische vertaling van samyak-smriti luidt (perfect) mindfulness. Om het aanstormend geweld van Anglicismen die onze taal binnenstromen, te trotseren, heb ik voor de vertaling van mindfulness voor bewust-zijn gekozen, niet voor bewustzijn als staat, maar met koppelteken, om een zekere subtiele cognitieve activiteit te suggereren. En ons moerstaal slaakt weer eens een zucht van verlichting.

Hoe kan samyak-smriti vanuit de praktische traditie van de dharma – de leer van de boeddha – worden omschreven? Aandacht en later ook bewust-zijn moet je ontdekken. Het betreft een dynamisch ontwikkelingsproces dat door meditatie in gang wordt gezet. In dit proces kan aandacht aangescherpt, verfijnd en gezuiverd worden. Populaire oefeningen hiervoor zijn bijvoorbeeld het verkennen van je lichaamsbewustzijn, je bewust worden van lichaamsfuncties, ademen, lopen, staan, eten, je ontlasten; je zo gedetailleerd mogelijk bewust worden van alle zintuiglijke prikkels, emoties en gedachte-inhoud. Het is als een zich voortdurend herhalend ontwaken, openstellen voor je geest en de wereld. Hiermee breng je steeds weer iets op een gerichte manier in het bewustzijn.

Eerst stabiliseer je je aandacht – dat kost veel tijd. Het kost weken van meditatiebeoefening om aandacht echt te stabiliseren. Je oefent dag en nacht en probeert alles bewust te doen. Een manier om dit te doen is bijvoorbeeld door dagenlang te oefenen in het vertragen van alle activiteiten. Aandacht groeit geleidelijk, maar niet gelijkmatig. Verdieping komt vaak als een verrassing. Uiteindelijk wordt een zekere stabiliteit van aandacht bereikt en kun je je observatie van jezelf ontspannen en je openstellen voor weidsheid.

Mindfulness of bewust-zijn is als beoefening rechtstreeks afgeleid van de Sanskriet-term shamatha, wat in het Nederlands vredig of kalm betekent. In alle boeddhistische tradities, van Tibet en Shri Lanka tot Japan, is het gebruikelijk dat, wie serieus wil leren mediteren, begint met het temmen van de geest, met shamatha. Elke ongetrainde geest is in het begin onrustig. Het is daarom gebruikelijk om een rustige plek te vinden met zo min mogelijk afleiding – zelfs zonder muziek en dergelijke – en te beginnen met een zo eenvoudig mogelijke oefening. De eenvoudigste en meest gebruikte methode is om je ademhalingen te tellen. Je kunt bijvoorbeeld beginnen met tien ademhalingen achter elkaar te tellen. Dit werkt niet van meet af aan omdat je jezelf al snel verliest in dagdromen en mentaal commentaar. Op deze manier kom je wel dichter bij je geest en kun je hem directer ervaren. Het is nu een kwestie van tijd en vooral regelmaat, tot je in staat bent om tien ademhalingen achter elkaar af te tellen. Wanneer je dit gedurende lange tijd voor elkaar krijgt, betekent dit dat je geest rust heeft gevonden. We spreken van shamatha-meditatie zolang je eigenlijk alleen maar met je eigen geest bezig bent.

Na verloop van tijd open je jezelf meer en meer voor de uitgestrektheid om je heen. Dit wordt vipashyana-meditatie genoemd. Shamatha en vipashyana worden al snel onafscheidelijk. Op het boeddhistische pad wordt shamatha-vipashyana-meditatie dan een constante metgezel, en zelfs als je daarna mahayana- en complexe vajrayana-oefeningen, energiewerk en dergelijke toevoegt, zul je shamatha-vipashyana-meditatie voor de rest van je leven nooit meer uit het oog verliezen. Met name zeer gevorderde tantristen beoefenen later steeds vaker shamatha en vipashyana. De beoefening van shamatha – bewust-zijn – eindigt nooit.

Ik noemde hem al even – Jon Kabat-Zinn, de Amerikaan die geen Amerikaan zou zijn, als hij geen klinkende en lekker bekkende term bedacht had voor het gericht nietsdoen: Mindfulness-Based Stress Reduction of kort MBSR en daarmee shamatha losweekt uit zijn oorspronkelijke omgeving en in de kille klinische wereld van onvoorwaardelijke ziektes en voorwaardelijke materialistische beloftes plaatst. PTSS, slapeloosheid, Parkinson, tinnitus, ernstige zenuwpijnen, kettingroken, emotioneel niet lekker in je vel zitten, stress en spanning, mentale afstomping.

Een MBSR-beoefenaar zal nooit aan zijn meditatie beginnen zonder verwachting. Het gevaar loert om de hoek en heet spiritueel materialisme: in de inmiddels rijkelijk gevulde new-age-supermarkt vol ayurveda-therapieën en -producten, super-food-preparaten en andere voedingssupplementen, zweethuttherapieën, meditatiecursussen, tandenblekers enzovoort dreigt Mindfulness-Based Stress Reduction kopje onder te gaan als het zoveelste wondermiddel.

MBSR is voorwaardelijk mediteren, zonder ethiek, een mechanische oefening ingebed in steeds duurder klinkende en holle wetenschapsterminologie. Maar daar is toch niks mis mee? Een Parkinsonpatiënt die weliswaar niet geneest maar zienderogen opknapt omdat haar bewegingsapparaat dankzij minder innerlijke spanning wat soepeler functioneert, iemand die verlucht omdat die minder last heeft van chronische pijn, een min of meer zwaar getraumatiseerde veteraan die opleeft en weer zin krijgt in het leven doordat hij veel minder belast en gehinderd wordt door PTSS. Al deze mensen helpt shamatha – hoe kaal, kil, onromantisch en uitgekleed ook.

En als zo-iemand er dan achter komt, dat er in Nederland centra bestaan, waar je geheel gratis meditatie-instructies van ervaren leraren kunt krijgen en waar je cursussen kunt volgen over liefdevolle vriendelijkheid en over mededogen of over abhidharma (boeddhistische psychologie), waar je meditatie kunt beoefenen en aan korte of lange retraites kunt deelnemen, dan kan je niet uitsluiten dat wie ooit met MBSR begon, eindigt in de weergaloze maha-ati-werkelijkheid; we leven immers in een op de individuele vrijheid van het individu gebaseerde maatschappij.

Over de auteur Rolf Wennekes (Nijmegen 1951) is schrijver en publicist. In 1987 studeerde hij in Leiden summa cum laude af in de letterkunde. Van zijn hand zijn o.a. Tussen wetenschap en mystiek (1987), In de ban van de goeroe – De zoete verleiding van Transcendente Meditatie (2022) en Onder de Zwarte Zon – De verleiding van de nazi-mystiek (2024). Thans werkt hij aan Aziatische filosofie en spiritualiteit – Een hedendaags handboek over boeddhisme en hindoeïsme.

Dit is een automatisch geplaatst bericht via ActivityPub.

#ACT #dharma #JonKabatZinn #lucratiefVerdienmodel #MBSRBeoefenaar #PTSS #RolfWennekes #verwachting #vierEdeleWaarheden