#noordnederlandsorkest — Public Fediverse posts

Leuk. De blazers van het #NoordNederlandsOrkest #NNO.

Leuk. De blazers van het #NoordNederlandsOrkest #NNO.

Leuk. De blazers van het #NoordNederlandsOrkest #NNO.

https://www.europesays.com/nl/102796/ Laatste voorstelling in schouwburg Ogterop in Meppel zit erop: ‘Publiek en artiesten komen niet meer’ #Amusement #cultuur #Dutch #Entertainment #GEMEENTEMEPPEL #Meppel #Nederland #Nederlanden #Nederlands #Netherlands #Nieuwjaarsconcert #NL #NOORDNEDERLANDSORKEST #OGTEROP #SCHOUWBURGOGTEROP #THEATER

Karmit Fadael writes Violin Concerto Mimesis: ‘Inevitably you put the stamp of your identity on your music’

Karmit Fadael started out as a violinist but is now a much sought-after composer. She regularly appears on radio and TV and has written an impressive number of works for renowned ensembles and festivals. On 11 April, her Violin Concerto Mimesis will be premiered at Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. She composed it for Pieter van Loenen, on a commission from the North Netherlands Orchestra. The following two days it will be performed in De Oosterpoort Groningen and TivoliVredenburg Utrecht.

Karmit Fadael was born in 1996 in Treuchtlingen, a town south of Nuremberg, but grew up in Sneek. On her website we read, among other things, that she began her musical career on the violin, but started composing after a ‘forced’ participation in the annual composition competition of the Netherlands Wind Ensemble. That sounds somewhat disturbing. Who forced her what exactly did this entail?

Fadael laughs: ‘Forced indeed sounds rather negative, it was just a compulsory assignment for my final music exam at Bogerman College in Sneek. Our teacher Anne Oosterhaven had us compose pieces on the computer with a notation programme, to gain insight into music history. When we covered the Baroque, we all wrote a chaconne. In addition, in our exam years we had to enter the composition competition of the Nederlands Wind Ensemble.’

Composition contest gives confidence

Even though it was compulsory, it was a fun experience: ‘The first time, the theme was “They say love”. That was ten years ago now and to my surprise I was admitted to the next round. In workshops with an arranger, I got the opportunity to develop my piece further, which was great . In 2013, I won the NBE Young KC prize, which consisted of three workshops with Calliope Tsoupaki. The course with the Nederlands Wind Ensemble gave me self-confidence in composing, which was apparently something I could do and enjoyed.’

Where many violinists swap the bow for the baton, Fadael took up composing. Are there common grounds between composing and making music yourself? ‘In both professions you can express your own voice. When I was still playing the violin, I strived to interpret the score as faithfully and personally as possible. The notes are leading, of course, but there is always something that makes your sound “personal”, not only in the sound itself but also in your way of phrasing. This happens partly unconsciously. The same goes for composing: you almost inevitably put the stamp of your identity and your subconscious on your music.’

Going for it one hundred percent

In 2014, she went to study composition at the Royal Conservatoire in The Hague, where she was taught by Tsoupaki, Guus Janssen and Martijn Padding. How have they shaped her? ‘All three are fantastic composers, and incredibly skilled; I learned a lot from each. With Martijn I think first of all of his attitude to the profession, incredibly down-to-earth and disciplined: you just have to do it, make the effort. Guus has a very free spirit and taught me to look at existing forms from a different angle. Calliope is a rock; she taught me that when I believe in something, I have to go for it one hundred per cent’.

In an earlier interview, she called herself a ‘chaotic person’. Again, that sounds more negative than intended: ‘I am a terribly chaotic person,’ Fadael acknowledges, ‘but I see that as a positive thing. I have no agenda, I’m a blabbermouth and I can turn a room into a mess within 30 seconds. This also means that I can impulsively change my plans to do something I think is important at that moment. This trait makes me smile at myself at times, it teaches me not to take things too seriously. – I don’t get easily upset if I break something of value. In terms of composing, my attention patterns may be a bit fragmented and chaotic, but I can work well this way. It is simply part of the process, of who I am.’

Pen and paper versus computer

In high school, Fadael learned to compose with a computer programme; nowadays she uses pen and paper. ‘With a new piece, I first think about structures and ideas and what I want in the first place. Then I fiddle a bit on my violin or sing, later I work it out on paper and only then do I switch to a notation programme. Writing by hand is more personal, it requires more effort and also takes a lot of time – especially erasing something. On the computer, those are just actions of milliseconds, and because of the conversion to a midi sound, you can immediately hear how it sounds. That instant feedback breaks something in my imagination. It makes the music sound mechanical, while in my head it sounds so natural.’

What was her reaction when Pieter van Loenen asked her to compose a Violin Concerto for him? ‘I was incredibly happy, but also anxious because of the scale of the commission. I necessarily wanted to do it incredibly well and do him justice. Pieter has an enchanting, clear sound and plays with extreme precision. This creates a very sincere form of musicality; he will never do anything that is not necessary. When the music calls for it, his interpretation is truly intimate.’

‘For my commission, I started thinking about what fascinates me about the violin and about violin playing. That is the relationship between musician and instrument. The process of all those hours you spend together in your studio became a bit my thread for the concert. In the beginning you are still a bit searching, then you start studying extremely precisely, which sometimes leads to some frustration, at the end you let go of everything and just go.’

She did not inquire about any special wishes Van Loenen might have: ‘I did look into works he likes or likes to play, though. Such as Karl Amadeus Hartmann’ s Concerto funèbre or Alban Berg’s violin concerto. When I started composing, we sat together several times and worked on my sketches. This was important to me. Moreover, I wanted to hear how they sounded on his violin, played by him.’

Embracing idiosyncrasies

It will be neither a virtuoso spectacle nor a subdued exploration of the instrument’s possibilities, she continues. ‘I think the violin engages in a beautiful dialogue with the orchestra; soloist and ensemble do not oppose each other, but engage in conversation together. On the one hand, there are virtuoso moments; on the other, the concerto also offers space for the drama of the melody. I find the concept of virtuosity a bit complicated anyway. If a soloist plays something very simple in an insanely beautiful way, I think that is also a form of virtuosity.’

In terms of structure, Fadael follows tradition in her Violin Concerto: ‘It has three movements. The first is somewhat melancholic, in which the soloist engages with the orchestra. They mimic each other and take turns playing the role of “leader”; the soloist is still somewhat searching in his material. In the second movement, a struggle for leadership develops between violinist and ensemble, with all the emotions that go with it. In the third and final movement, the soloist plays a somewhat timid, lyrical melody, and in a way chooses for himself and his own voice. The struggle and the reflections on each other are over.’

As a title, she chose Mimesis, ancient Greek for imitation. ‘Especially in the first and second movements, there is a lot of imitation between soloist and orchestra. This imitation is never identical, but always has a personal twist. For me, the study process I chose as a thread symbolises (learning) processes in life. These often go through a curve of probing, imitating, friction and finally letting go of everything. As a human being, you can imitate till the cows come home, but in the end there is always a bit of personality in your interpretation, a human element. I think there is an awful lot of beauty in such “idiosyncrasies” and that it is important to embrace them.’

Before the concerts in Muziekgebouw and Oosterpoort I will talk with Karmit Fadael.

#CalliopeTsoupaki #GuusJanssen #KarmitFadael #MartijnPadding #NoordNederlandsOrkest #PieterVanLoenen

Van Han-Na Chang tot Marie Jaëll, Olga Neuwirth en meer

Ik heb mijn blog schandelijk verwaarloosd de afgelopen periode, het was een beetje druk….

Op 9 mei kwam mijn vriend Huang Ruo weer naar Amsterdam, voor het tweede deel van zijn verblijf op uitnodiging van het Concertgebouw, waar hij dit seizoen huiscomponist is. We gingen samen naar een uitvoering van Don Giovanni van Mozart in de Stopera. De regie viel helaas niet mee… Een maand later sprak ik Huang Ruo voor het coverartikel van het oktobernummer van Preludium. Die maand speelt het Carducci Quartet het voor hen gecomponeerde strijkkwartet The Flag Project.

Huang Ruo + Thea Derks, Stadskantine A’dam 6-6-2016

Voor Cultuurpers deed ik een interview met de Koreaans-Amerikaanse cellist/dirigent Han-Na Chang. Zij maakte haar Nederlandse dirigentendebuut met het Noord Nederlands Orkest, waarmee zij het Eerste Pianoconcert van Tsjaikovski uitvoerde, met Nelson Goerner aan de piano. Na de pauze stond de Tiende Symfonie van Sjostakovitsj op het programma.

Chang is een interessante, frisse vrouw, die de musici zelfverzekerd en met veel elan door de muziek voerde. Ik bezocht het concert op 27 mei in het Concertgebouw in Amsterdam en werd getroffen door het hoge niveau van de uitvoering.  Na afloop: op de foto!

Han-Na Chang + Thea Derks Concertgebouw 27-5-2016 NNO

Een week eerder, op 15 mei, overleed de Nederlandse componist Bernard van Beurden. Een charmante en enthousiasmerende persoonlijkheid, die zich zijn leven lang inzette voor amateurmuziek. Hij schreef aansprekende stukken, waarin hij niet op de hurken ging maar veel van de musici vergde. Maar nooit té veel, hij wist hen te overtuigen ook de moeilijkere noten met vuur te verdedigen. Ik schreef een in memoriam voor Cultuurpers. Als eerbetoon draaide ik in Panorama de Leeuw XX zijn Mis voor sopraan, accordeon, cello en harmonieorkest uit 1989.

Donderdag 19 mei verzorgde ik de inleiding bij het concert ‘Chopin in Bohemen’ van Amsterdam Sinfonietta in TivoliVredenburg in Utrecht. Op het programma stond – uiteraard – het Tweede Pianoconcert van Chopin, met Khatia Buniatishvili aan de piano. De overige componisten waren Tsjechen: Antonín Dvorák, Erwin Schulhoff en Pavel Haas. Ik sprak o.a. met de – Hongaarse! – cellist Ors Kószeghy.

Ors Köszeghy + Thea Derks TivoliVredenburg 19-5-2016

Zondag 29 mei was ik bij een concert in Museum Kröller-Müller in Otterlo, georganiseerd door 401 Nederlandse Opera’s, een organisatie die zich inzet voor vergeten Nederlands operarepertoire. Er werd een hele reeks onbekende aria’s en duetten uitgevoerd, gelardeerd met enkele instrumentale intermezzi. Ik schreef een bespreking voor Cultuurpers.

De hele maand mei luisterde ik met veel plezier naar de muziek van Marie Jaëll, een Franse pianist en componist die geweldige muziek componeerde, waarin ze haar tijd vaak ver vooruit was. Heel fijn dat Palazzetto Bru-Zane nu een boekje met daarin drie cd’s heeft uitgebracht, met uitmuntende uitvoeringen. Dat laat bij vrouwelijke componisten nogal eens te wensen over helaas. Kortom, voorbeeldig, zoals te lezen in mijn recensie. Jaëll is voor mij een grote ontdekking, die veel meer bekendheid zou moeten krijgen.

Marie Jaëll

Op 31 mei sprak ik uitgebreid met Louis Andriessen, jarenlange kompaan van Reinbert de Leeuw, die ook zijn nieuwste opera, Theatre of the World in première bracht. Plaats van handeling was Los Angeles, maar aangezien het een coproductie betrof met het Holland Festival, werd zijn opera ook in Nederland uitgevoerd, in Theater Carré. Het – behoorlijk onnavolgbare – libretto is geïnspireerd op de laatste levensuren van de Jezuïtische wetenschapper Athanasius Kircher (1601-1680). Ons gesprek was er niet minder geanimeerd om. En de muziek was mooi en zeer afwisselend.

Thea Derks + Louis Andriessen 31-5-2016

Vanwege het Holland Festival zit de agenda deze maand sowieso stevig vol. Op 9 juni speelde London Sinfonietta de double-bill The Cure/The Corridor van Harrison Birtwistle in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik schreef een voorbeschouwing en trof na afloop de altviolist Paul Silverthorne, met wie ik enkele malen een nieuwemuziekfestival in Odessa had bezocht. Tot mijn verrassing was ook Birtwistle zelf aanwezig, die ik in het verleden vaker heb geïnterviewd. We gingen samen met dirigent Geoffrey Paterson op de foto.

Geoffrey Paterson – Harry Birtwistle – Thea Derks MGIJ 9 June 2016

Een dag later deed ik de inleiding bij de Nederlandse première van Oh komm, Heiliger Geist voor koor, orkest, bas en sopraan van Sofia Goebaidoelina. Een bijzonder werk, zoals eigenlijk al haar stukken. Meeslepend in zijn heftige geloofsbelijdenis, met een indrukwekkend stamelend koor, dat als het ware huivert voor de komst van de goddelijke genade. Ik maakte voor de live uitzending van het AVROTROS Vrijdoncert een reportage.

Woensdag 15 juni zat ik alweer in de Stopera, voor een uitvoering van Pique Dame van Tsjaikovski. Prachtige muziek, piekfijn uitgevoerd door het Koor van De Nationale Opera en het Koninklijk Concertgebouw o.l.v. Mariss Jansons. Jammer van de wonderlijke regie, waarin Tsjaikovski zelf als handelend personage werd opgevoerd. Dat is op zich nog niet zo erg, maar dat hij samenviel met Vorst Jeletski was buitengewoon verwarrend.

Focus componist van het Holland Festival was dit jaar Olga Neuwirth, de Oostenrijkse componist wier opera Bählamms Fest ik zeer bewonder. Die stond echter niet op het programma, wel drie andere stukken. Ik schreef alle toelichtingen en een muzikaal portret voor het Holland Festival.

Haar in de Gashouder uitgevoerde, avondvullende Le Encantadas viel een beetje tegen. Neuwirth wil er te veel inhoud in stoppen en blijft qua muzikaal idioom een beetje hangen in de vroegere avant-garde. Ook haar stuk Torsion voor fagot solo stond op de rol, tijdens een puntgaaf concert van de Franse meesterfagottist Pascal Gallois in het Bimhuis op zondag 19 juni. Klapper van de avond was Dialogue de l’ombre double van de eerder dit jaar overleden Pierre Boulez.

Joey Roukens na afloop van Morphic Waves, Concertgebouw Amsterdam, 20-6-2016

Last but not least bezocht ik maandag 20 juni een concert van het Nederlands Philharmonisch Orkest in het Concertgebouw. Joey Roukens is dit seizoen hun huiscomponist en had een nieuw stuk gecomponeerd, Morphic Waves. Een zinderend werk, dat in grote golven de zaal overspoelde, maar af en toe tot rust kwam met lyrische en ingetogen soli van fluit, viool en andere instrumenten. Ik genoot van het uitbundige slagwerk, waarop ik vanaf mijn podiumplaats uitstekend zicht had.

Tussen de bedrijven door werk werk ik aan een toelichting bij Der nächtliche Wanderer van Reinbert de Leeuw, voor een concert in de vermaarde BBC Proms op 4 augustus.

#401NederlandseOperaS #AmsterdamSinfonietta #AthanasiusKircher #AVROTROSVrijdagconcert #BählammsFest #BernardVanBeurden #Concertgebouw #Cultuurpers #DeNationaleOpera #DonGiovanni #GeoffreyPaterson #HanNaChang #HarrisonBirtwistle #HollandFestival #HuangRuo #JoeyRoukens #KröllerMüller #LouisAndriessen #MarieJaëll #MorphicWaves #MuziekgebouwAanTIJ #NederlandsPhilharmonischOrkest #NelsonGoerner #NoordNederlandsOrkest #OlgaNeuwirth #OrsKöszeghy #PanoramaDeLeeuw #PascalGallois #PaulSilverthorne #PierreBoulez #PiqueDame #ReinbertDeLeeuw #Sjostakovitsj #SofiaGoebaidoelina #TheCorridorTheCure #TheaDerks #TheatreOfTheWorld #TivoliVredenburg

Abschied in Panorama de Leeuw XV

A.s. woensdag 6 januari draai ik in Panorama de Leeuw op de Concertzender het grootschalige orkestwerk Abschied, dat Reinbert de Leeuw in 1973 componeerde. Met dit kolkende stuk – ‘een permanent soort razernij’ – in zijn eigen woorden, leek hij voorgoed afscheid  te nemen van de Romantiek, het symfonieorkest én zijn carrière als componist.

Het werd in première gebracht door het Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart en verscheen op een elpee, die echter zelden of nooit op welke zender dan ook te horen is. Op deze langspeler staat ook Hymns & Chorals, dat ik draaide in aflevering XII.

Wat zou het mooi zijn als het nieuwe jaar ook een Abschied zou betekenen van het vele geweld in het afgelopen jaar – en in de jaren daarvóór. Dit zal helaas wel te veel gevraagd zijn, want de mens schijnt nu een keer de onbedwingbare behoefte te hebben de ander zijn of haar wil op te leggen, desnoods met geweld.

Maar hoop doet leven, en op 7 januari speelt het Brodsky Quartet in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de cyclus Trees Walls Cities over de helende kracht van muziek. Ze vroegen acht componisten een stuk te schrijven over een iconische stad waar muren een belangrijke rol spelen: om de vijand buiten te houden, het volk binnen, of om bevolkingsgroepen van elkaar te scheiden.

De wal op Cyprus die werd opgeworpen tussen de Turkse en Griekse bevolking

Een zeer actueel thema, gezien de vele muren die alom worden opgericht om vluchtelingen uit conflictgebieden te weren uit ons comfortabele, rijke Westen. Maar ook de verzoenende werking van muziek heeft zo zijn grenzen. Zo vertelde Daniel Rowland, primarius van het Brodsky Quartet, me in een gesprek voor Cultuurpers dat de burgemeester van Dubrovnik weigerde  de Servische componiste Isidora Žebeljan toe te laten bij de première van haar eigen stuk. Je leest mijn interview hier.

Op zondag 20 december verzorgde ik de inleiding bij een concert van het Residentie Orkest in TivoliVredenburg, met o.a. het Concert voor twee piano’s van Mozart. Solisten waren Lucas en Arthur Jussen, met wie ik sprak over hun aanpak en over mogelijke meningsverschillen over interpretaties. Ze speelden twee varianten voor, waarbij ik het publiek liet kiezen: unaniem opteerde men voor de wat lyrischere interpretatie van Lucas.

Thea Derks – Arthur en Lucas Jussen, TivoliVredenburg 20-12-2015

Een week eerder speelde het Residentie Orkest in de NTR ZaterdagMatinee de wereldpremière van het Pianoconcert Unscrolled van mijn Chinees-Amerikaanse vriend Huang Ruo, dit seizoen composer in residence van het Amsterdamse Concertgebouw. De eerste componist ooit die deze eer te beurt valt, ik ben heel trots op hem. Ik leerde Huang Ruo kennen in 2005, toen hij meedong naar de Gaudeamus Muziekprijs en we werden meteen vrienden. 

Helaas moest ik wegens familieomstandigheden zijn wereldpremière missen, maar we hebben de schade daarna ruimschoots ingehaald. Op dinsdag 15 december was Huang Ruo te gast bij het Conservatorium van Amsterdam, met onder andere een interview en een uitvoering van zijn stuk Leaving Sao. Arnold Marinissen leidde het studentenensemble The Score Collective en Ruo nam zelf de zangpartij voor zijn rekening. Het stuk werd een dag later met groot succes herhaald tijdens een lunchconcert in een uitpuilende Kleine Zaal van het Concertgebouw.  Diezelfde avond kwam hij met zijn vrouw Shelley en zijn zoontje Nike bij me eten.

Nike – Huang Ruo – Thea Derks, 16-12-2015

Ook op 16 december overleed de legendarische Nederlandse alt Aafje Heynis, 91 jaar oud. Ze was niet alleen geliefd vanwege haar warme, diepe timbre, maar ook om haar eenvoudige en bescheiden persoonlijkheid. Ze was altijd dienstbaar aan de muziek en werd wel vergeleken met de Britse alt Kathleen Ferrier, wier docent haar met vooruitziende blik ooit een grootse carrière voorspelde. Ik schreef een in memoriam.

Op donderdag 10 december gaf ik de derde les van mijn cursus over hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, ditmaal gewijd aan de Tweede Weense School. Met aansluitend een concert van het Vlaamse Collectief o.l.v. Reinbert de Leeuw, met als soliste de sopraan Katrien Baerts. De uitvoering had helaas niet het hoge niveau dat De Leeuw eerder dat jaar bereikte met een geheel aan Janácek gewijd programma waaraan ook Collegium Vocale Gent meewerkte.

Een dag eerder klonk in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de wereldpremière van de opera Eichmann, gemaakt door de componist Alejandra Castro Espejo en de librettist Bo Tarenskeen. Ik sprak met Castro Espejo over haar compositie, maar helaas werd geen van de hooggespannen verwachtingen ingevuld. Ten eerste was er geen sprake van opera: het merendeel van de tijd werd er niet gezongen maar gesproken; elke vorm van drama ontbrak en er was evenmin interactie tussen de personages.

Adolf Eichmann tijdens zijn proces in Jeruzalem, 1961 (c) https://www.timesofisrael.com

Ten tweede bestond het ‘libretto’ uit nietszeggende teksten over van alles en nog wat, maar ging het nergens over de beloofde spanning tussen het volgen van ons eigen geweten of bureaucratisch uitvoeren wat anderen ons opdragen, zoals Adolf Eichmann deed. Dat de antropologe Hannah Arendt hem niet als een bloeddorstig monster beschouwde, maar als een onbetekenend individu, kwam evenmin uit de verf. De thematiek heeft beslist operapotentie, maar kwam geen moment tot leven.

Zoals ik in mijn vorige blog al meldde, verzorgde ik op donderdag 3 december de inleiding bij een uitvoering van Mantra voor twee piano’s en elektronica van Karlheinz Stockhausen. Ik had mijn gesprek met Pierre-Laurent Aimard, Tamara Stefanovich en de elektronicus Marco Stroppa geregistreerd met mijn smartphone. Anders dan ik verwacht had, was de opname van een behoorlijke kwaliteit, dus plaatste ik deze op YouTube.

Het toeval wil dat diezelfde week ensemble Insomnio nóg een keer de 90e verjaardag van Pierre Boulez vierde met een minifestival. Hij was samen met Stockhausen een van de belangrijke vernieuwers van de muziek van na de Tweede Wereldoorlog. Het door hen gepredikte serialisme is allang op zijn retour, maar hun status is er niet minder om.

Tijdens de kerstvakantie sprak ik voor Cappella Amsterdam met dirigente Maria van Nieukerken over haar carte blanche concert rond elegiën, dat 26 en 17 januari wordt uitgevoerd in Utrecht en Amsterdam. En voor het Noord Nederlands Orkest schreef ik een toelichting bij Canto ostinato voor vier piano’s van Simeon ten Holt en bij de wereldpremière van diens orkestwerk Une musique blanche in de Oosterpoort te Groningen op 22 januari 2016.

Op de valreep van het nieuwe jaar werd ik door Huize Gaudeamus gestrikt voor een lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op donderdag 4 februari. En vanavond heb ik een afscheidsdiner met Huang Ruo, die morgen terugvliegt naar New York.

Mijn jaar kan nu al niet meer stuk. Ik wens ook u een mooi en gelukkig 2016!

#AafjeHeynis #Abschied #AdolfEichmann #ArnoldMarinissen #ArthurJussen #BoTarenskeen #BrodskyQuartet #CantoOstinato #CappellaAmsterdam #CollegiumVocaleGent #ConcertgebouwAmsterdam #Cultuurpers #DanielRowland #EdoDeWaart #HetCollectief #HuangRuo #HuizeGaudeamus #Insomnio #IsidoraZebeljan #KarlheinzStockhausen #LeavingSao #LucasJussen #Mantra #MariaCastraEspejo #MariaCastroEspejo #MariaVanNieukerken #MensOfMelodie #mensOfMelodiePanoramaDeLeeuw #MuziekgebouwAanTIJ #NoordNederlandsOrkest #NTRZaterdagMatinee #Oosterpoort #PanoramaDeLeeuw #PierreBoulez #PierreLaurentAimard #ReinbertDeLeeuw #ResidentieOrkest #RotterdamsPhilharmonischOrkest #ScoreCollective #SimeonTenHolt #TamaraStefanovich #TheaDerks #TivoliVredenburg #TreesWallsCities #TweedeWeenseSchool #UneMusiqueBlanche #Unscrolled

Late Liszt in Panorama de Leeuw XIV

Woensdag 2 december vulde ik het hele uur van Panorama de Leeuw op de Concertzender met late muziek van Franz Liszt. Na een carrière als pianistisch duivelskunstenaar nam hij de lage katholieke wijdingen aan en ging hij niet alleen ascetischer leven, maar ook componeren.

Bij velen is Liszt echter vooral bekend om zijn vroege muziek, maar vanaf de jaren zestig-zeventig van de vorige eeuw zetten Toos Onderdenwijngaard en Reinbert de Leeuw zich in voor zijn latere werken, waarin hij al vooruitliep op de atonaliteit die Arnold Schönberg begin twintigste eeuw ontwikkelde.

Zoals steeds volg ik in deze aflevering mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op de voet en draai ik zelden gehoorde opnames. Ditmaal van elpees van Onderdenwijngaard en De Leeuw.

Liszt was een belangrijk vernieuwer, die niet alleen het solo pianorecital bedacht (zelfs de term ‘recital’ komt van hem), maar ook als eerste zijn piano zijdelings op het podium plaatste, zodat het publiek zicht had op zijn watervlugge vingers. Ook bedacht hij het symfonisch gedicht (een orkestwerk dat een verhaal vertelt, bijvoorbeeld Orpheus) en was hij een van de eerste dirigenten: tot dan dirigeerden componisten veelal hun eigen muziek, maar hij brak een lans voor collega’s als Berlioz, Schumann en Wagner.

De atonale muziek waarop Liszt vooruitliep, kreeg in de twintigste eeuw een vervolg in het serialisme dat componisten als Pierre Boulez en Karlheinz Stockhausen in Darmstadt ontwikkelden. Werden voorheen alleen de twaalf halve tonen van het octaaf in een reeks geplaatst, nu werd elke noot ook nog eens voorzien van een eigen karakteristiek. Het verst hierin ging Stockhausen, die vanaf de jaren zeventig elk werk baseerde op een Formel, een soort oerformule waaruit hij een ongekend scala aan mogelijkheden creëerde.

Stockhausen 1994 studio WDR Keulen (fotocredit wikipedia)

Het eerste werk dat hij volgens deze nieuwe methode componeerde was Mantra voor twee piano’s en ringmodulator uit 1970. Het was baanbrekend, niet alleen vanwege de strikte compositiemethode – die overigens verrassend vrij, bijna geïmproviseerd klinkt. De twee pianisten bedienen ook een reeks crotales en een woodblock, en bedienen een soort mengpaneel dat hun met microfoons opgenomen klanken naar een geluidstechnicus stuurt, die deze bewerkt met een ringmodulator.

Het stuk werd 3 december uitgevoerd door de pianisten Pierre-Laurent Aimard en Tamara Stefanovich in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, met de Italiaanse componist/pianist/elektronicus Marco Stroppa aan de knoppen. Ik schreef erover voor en sprak tijdens de inleiding met hen alle drie. Dat was zeer verhelderend. Ik hoop de opname binnenkort op YouTube te plaatsen, maar hierbij alvast een foto met Stefanovich na afloop van het – meeslepende – concert.

Op dinsdag 1 december en donderdag 26 november verzorgde ik ook de inleidingen in het Muziekgebouw, bij het concert ‘Tango, triphop en klassiek’ van Amsterdam Sinfonietta. Zij brachten een programma waarin volksmuziek, popmuziek en klassiek een overtuigende relatie aangingen, met o.a. de Vier Jaargetijden van Buenos Aires  van Astor Piazzolla en Schattenspiel Suite 2 van Florian Magnus Maier.

Maier speelt gitaar in deathmetal-bands, leerde tevens flamencogitaar spelen bij Paco Pena en studeerde compositie bij Klaas de Vries aan het Conservatorium van Rotterdam. Hij bracht die schijnbaar onverenigbare werelden samen in zijn stuk, waarin hij zelf elektrisch gitaar speelde, als tweede solist naast klassiek gitarist  Izhar Elias.

Hun partijen ‘schaduwden’ elkaar: nu eens nam de klassieke gitaar het voortouw met virtuoze, soms flamencoachtige loopjes, dan weer trad de elektrische gitaar meer op de voorgrond. Het orkest bedde een en ander in warm golvende klanken die soms herinnerden aan Arabische muziek. Tijdens onze inleiding gaf hij een enthousiast betoog over zijn werkwijze.

Florian Maier + Thea Derks MGIJ 26-11-2015 (c) Co Broerse

In diezelfde week gaf ik twee lezingen over de ontwikkeling van Arvo Pärt, die uiteindelijk leidde tot zijn welluidende, zeer succesvolle tintinnabulistijl. Op dinsdag 24 november vertelde ik erover in VondelCS, met na afloop een kort gastoptreden van het Cello8ctet Amsterdam, dat deze maand een cd met Pärt gaat opnemen, waarvoor de 80-jarige Est speciaal naar Nederland komt. Hoewel het goot van de regen, was er behoorlijk wat publiek gekomen, dat zeer geïnteresseerd en aandachtig was.

Vrijdag 27 november trof ik op het Conservatorium van Utrecht al even gemotiveerde studenten, die bovendien behoorlijk ingevoerd bleken te zijn in eigentijdse muziek. Ze deden zeer actief mee met de les. Een bijzonder leuke ervaring, voor herhaling vatbaar!

Gastcollege over Arvo Pärt, Conservatorium van Utrecht, 27-11-2015

Pärt beheerste een beetje mijn leven, want de week ervoor had ik ook al een reportage gemaakt van het Noord Nederlands Orkest, dat drie van zijn stukken combineerde met een wereldpremière van het pianoconcert van Joep Franssens. Ik toog naar Groningen, waar ik niet alleen een repetitie bijwoonde, maar ook sprak met dirigent Tonu Kaljuste, die Pärt goed kent en als kind nog in diens cantate Onze tuin bleek te hebben gezongen.

Het was een bijzonder geanimeerd gesprek, dat werd uitgezonden op Radio 4 in het AVROTROSVrijdagconcert van 13 november. Diezelfde avond gaf ik mijn tweede les in de cursus hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, gewijd aan spirituele muziek, met na afloop jawel, een optreden van het NNO olv Kaljuste, met nogmaals Pärt en Franssens…

Thea Derks + Tonu Kaljuste Oosterpoort 10-11-2015

Op 19 november verzorgde ik de inleiding bij een concert van het Asko|Schönberg in Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. Onder leiding van de Zweedse dirigent Christian Karlsen presenteerden zij het Celloconcert van Kate Moore en de wereldpremière van Scream Sing Whisper van zijn landgenoot Anders Hillborg.

Ik sprak hen voorafgaand aan het concert. Karlsen leidde het ensemble met grote precisie door het programma, waarbij het prachtige, enerverende stuk van Moore de nieuwe compositie van Hillborg volledig ondersneeuwde. Dat stak wel erg bleekjes af tegen Moore’s stuwende, over elkaar schuivende ritmische lagen en schitterende klankkleuren die mij van begin tot eind aan mijn stoel genageld hielden.

Kate Moore + Thea Derks MGIJ 19-11-2015

Tja, druk druk druk lijkt een understatement… Ook de komende weken puilt de agenda uit, maar wat een voorrecht zoveel mooie muziek te mogen horen en zulke inspirerende mensen te ontmoeten. Moedig voorwaarts dus!

#AmsterdamSinfonietta #AndersHillborg #ArvoPärt #Cello8ctetAmsterdam #Concertzender #FlorianMagnusMaier #FranzLiszt #JoepFranssens #KarlheinzStockhausen #KateMoore #MarcoStroppa #MuziekgebouwAanTIJ #NoordNederlandsOrkest #PierreLaurentAimard #ReinbertDeLeeuw #TamaraStefanovich #TheaDerks #TonuKaljuiste #ToosOnderdenwijngaard #VondelCS