#wyscig-kosmiczny — Public Fediverse posts

NASA wstrzymuje projekt Gateway na rzecz bazy na Księżycu i atomu

Zamiast budowy stacji orbitalnej, priorytetem stają się szybkie lądowania i ciężki sprzęt na powierzchni.

Z najnowszego oficjalnego komunikatu amerykańskiej agencji kosmicznej wyłania się obraz mocnego zderzenia z geopolityczną rzeczywistością. Pod ogromną presją czasu i w ramach wyścigu mocarstw, NASA ogłasza drastyczną rewizję programu Artemis. Na stół wjeżdża komercjalizacja, pośpiech i – co najbardziej zaskakujące – napęd nuklearny.

NASA może wyłączyć działającą sondę. Tymczasem Juno odkrywa potężne burze na Jowiszu

Baza zamiast stacji na orbicie

„Sukces lub porażka będą mierzone w miesiącach, a nie latach” – te słowa administratora NASA, Jareda Isaacmana, najlepiej oddają nowy, napięty ton agencji. Największą ofiarą tej zmiany priorytetów jest projekt księżycowej stacji Gateway. Agencja oficjalnie poinformowała o zamiarze „zapauzowania Gateway w jej obecnej formie”. Zamiast pompować miliardy w port przesiadkowy, NASA przerzuca wszystkie siły bezpośrednio na powierzchnię Księżyca.

Budowa stałej amerykańskiej bazy została rozpisana na trzy błyskawiczne etapy. Zacznie się od komercyjnych misji i lądowań (nawet co pół roku). Następnie, przy wsparciu m.in. Japońskiej Agencji Eksploracji Aerokosmicznej (JAXA), na Księżyc trafią pierwsze moduły mieszkalne, co utoruje drogę do stworzenia trwałej placówki dla astronautów.

Atomowy statek i drony nad Marsem

Zmiana paradygmatu dotyka nie tylko Srebrnego Globu, a nowy komunikat wykracza daleko poza dotychczasowe, zachowawcze plany eksploracji. NASA zapowiedziała wystrzelenie w stronę Marsa przed końcem 2028 roku statku Space Reactor-1 Freedom. Ma to być pierwszy w historii międzyplanetarny statek kosmiczny napędzany energią jądrową.

Zgodnie z zapowiedziami, maszyna ma dostarczyć na Czerwoną Planetę ładunek o nazwie Skyfall – flotę helikopterów klasy Ingenuity. To wyraźny sygnał, że nuklearny napęd przestaje być pieśnią przyszłości, a staje się dla agencji kluczowym narzędziem do transportu ciężkich ładunków w głęboki kosmos.

Kto utrzyma niską orbitę?

Nowy plan obnaża też wyzwanie związane ze starzejącą się Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS). Z komunikatu wynika, że agencja szuka rozwiązań, by uniknąć luki w amerykańskiej obecności na niskiej orbicie okołoziemskiej.

Nową propozycją jest dobudowanie do ISS państwowego modułu, który posłuży jako fundament dla dołączanych stacji komercyjnych. Gdy ISS ostatecznie zakończy swoją misję, moduły prywatnych firm mają się odłączyć i operować samodzielnie. To sprytny manewr, w którym NASA chce stać się jedynie „jednym z wielu klientów” prywatnych laboratoriów, kupując sobie wolne ręce i budżet do walki o Księżyc i Marsa.

Księżycowa katapulta od SpaceX. Elon Musk pokazuje, jak zrewolucjonizować transport surowców w kosmosie

„Gorączka startowa” w NASA. Rakieta misji Artemis II wyjeżdża na wyrzutnię

Po ponad pół wieku przerwy ludzkość znów szykuje się do bezpośredniej podróży w stronę Srebrnego Globu.

W sobotni poranek czasu amerykańskiego z hangaru w Centrum Kosmicznym Kennedy’ego wyłoniła się rakieta Space Launch System (SLS). Rozpoczyna się powolny, ale historyczny transport na platformę startową 39B. Choć presja polityczna na szybki start rośnie, inżynierowie NASA zapewniają, że priorytetem pozostaje bezpieczeństwo czteroosobowej załogi.

Najcięższy pojazd świata w akcji

Operacja transportu rakiety to logistyczny majstersztyk, który wygląda niemal identycznie jak w epoce Apollo. 98-metrowy kolos podróżuje na grzbiecie gąsienicowego transportera, pamiętającego jeszcze czasy rakiet Saturn V. Pojazd, certyfikowany przez Księgę Guinnessa jako najcięższy pojazd samojezdny świata, pokonuje czteromilowy odcinek (ok. 6,4 km) z prędkością mniejszą niż 1,6 km/h. Cała podróż z budynku montażowego (VAB) na nadmorską wyrzutnię zajmie od 8 do 10 godzin. To kluczowy moment dla misji Artemis II – pierwszego załogowego lotu w okolice Księżyca od grudnia 1972 roku.

Pętla wokół Księżyca i rekord prędkości

Artemis II nie wyląduje jeszcze na powierzchni naturalnego satelity Ziemi. Zadaniem załogi – w składzie: Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch oraz Kanadyjczyk Jeremy Hansen – jest lot wokół niewidocznej strony Księżyca. Astronauci oddalą się od Ziemi na rekordową odległość, bijąc osiągnięcia ery Apollo. Finałem misji będzie powrót i wejście w atmosferę z prędkością 40 000 km/h. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, misja zweryfikuje systemy podtrzymywania życia i nawigacji statku Orion w warunkach głębokiego kosmosu.

Grawitacja (a raczej jej brak) zmienia położenie mózgu. Nowe badania ostrzeżeniem przed misją na Marsa

Wyścig z czasem i Chinami

Atmosfera wokół misji jest gęsta nie tylko od oparów paliwa, ale i od polityki. Nowy szef NASA w administracji Donalda Trumpa, Jared Isaacman, oraz kongresmeni naciskają, by USA wyprzedziły chiński program kosmiczny, który celuje w lądowanie na Księżycu do 2030 roku. Amerykański cel to teraz styczeń 2029 roku. Mimo presji na sukces, John Honeycutt, szef zespołu zarządzającego misją, studzi emocje, ostrzegając przed „gorączką startową”. – „Mam jedno zadanie i jest nim bezpieczny powrót Reida, Victora, Christiny i Jeremy’ego” – podkreśla Honeycutt.

Kiedy start? Okienko jest wąskie

Wyjazd rakiety na platformę nie oznacza natychmiastowego startu. Na początku lutego odbędzie się tzw. Wet Dress Rehearsal (WDR), czyli próbne odliczanie połączone z tankowaniem kriogenicznego wodoru i tlenu. To właśnie wycieki wodoru były zmorą poprzedniej misji, Artemis I. Jeśli testy przebiegną pomyślnie, NASA celuje w start najwcześniej 6 lutego. Okno startowe jest jednak bezlitosne – ze względu na mechanikę orbitalną, start jest możliwy tylko w dniach 6-11 lutego. Jeśli ten termin przepadnie, kolejna szansa pojawi się dopiero 6 marca.

Wielki powrót na Księżyc. NASA celuje w lutowy start misji Artemis 2

Nowy wyścig na Księżyc. USA i Chiny chcą zbudować tam reaktory jądrowe

Pierwszy wyścig kosmiczny zakończył się pozostawieniem na Księżycu flag i śladów butów. Dziś, dekady później, celem nie jest już samo lądowanie, ale budowa stałej infrastruktury, a kluczem do jej powstania jest energia.

Na naszych oczach rozpoczyna się nowy, strategiczny wyścig, w którym główną rolę odgrywają Chiny i Stany Zjednoczone, a stawką jest budowa pierwszego reaktora jądrowego na Srebrnym Globie.

W kwietniu 2025 roku Chiny ogłosiły plan budowy księżycowej elektrowni jądrowej do 2035 roku, która ma zasilać ich międzynarodową stację badawczą. W odpowiedzi, w sierpniu tego samego roku, NASA zadeklarowała, że amerykański reaktor może być operacyjny na Księżycu już do 2030 roku. Choć brzmi to jak nagła eskalacja, NASA i Departament Energii USA od lat pracują nad małymi systemami energii jądrowej na potrzeby przyszłych baz i misji kosmicznych.

Dlaczego energia jądrowa, a nie słoneczna?

Księżyc jest niegościnnym miejscem. Noc trwa tam 14 ziemskich dni, a w niektórych kraterach na biegunach, gdzie odkryto lód wodny, światło słoneczne nie dociera nigdy. To sprawia, że energia słoneczna jest zawodnym lub wręcz niemożliwym do wykorzystania źródłem zasilania w wielu kluczowych dla przyszłych baz regionach.

Mały reaktor jądrowy mógłby natomiast nieprzerwanie dostarczać energię przez ponad dekadę, zasilając habitaty, łaziki, systemy podtrzymywania życia, a nawet drukarki 3D do budowy struktur na miejscu.

Czy to legalne i co to oznacza?

Jak wyjaśniają prawnicy specjalizujący się w prawie kosmicznym, budowa reaktora jądrowego na Księżycu nie jest nielegalna. Traktat o przestrzeni kosmicznej z 1967 roku nie zabrania pokojowego wykorzystania energii jądrowej, a rezolucja ONZ z 1992 roku uznaje ją za niezbędną dla misji, gdzie inne źródła energii są niewystarczające. Kluczowe jest jednak to, że chociaż nikt nie może „posiadać” Księżyca, to budowa tak kluczowej infrastruktury jest potężnym narzędziem wpływu. Kraj, który jako pierwszy postawi reaktor, de facto „rysuje linię na księżycowej mapie”, zmuszając innych do omijania jego strefy i dostosowywania się do jego obecności.

Infrastruktura to wpływ. Budowa reaktora, zwłaszcza w bogatych w zasoby (lód wodny) rejonach bieguna południowego, cementuje obecność danego państwa i jego zdolność do korzystania z tych zasobów, potencjalnie utrudniając dostęp innym. Nie jest to roszczenie terytorialne w sensie prawnym, ale w praktyce daje ogromną przewagę strategiczną. Przyszłość Księżyca nie będzie więc zależeć od tego, kto zatknie więcej flag, ale od tego, kto, co i w jaki sposób na nim zbuduje.

Odkryto potencjalnie najmasywniejszą czarną dziurę w historii. Waży tyle, co 36 miliardów Słońc

#chiny #energia #infrastruktura #Księżyc #NASA #news #prawoKosmiczne #reaktorJądrowy #TraktatOPrzestrzeniKosmicznej #wyścigKosmiczny