#evangelist — Public Fediverse posts

Does the Bible Want You to Have Diarrhea?
https://www.contrariannews.org/p/does-the-bible-want-you-to-have-diarrhea
#cyclospora #taylorfarms #fda #gop #pac #elonmusk #doge #parasite #religiousnationalism #evangelist #capitolministries #ralphdrollinger #stevetaylor #kevinkruse #oligopolistic #spiritualmobilization #regulation #exploitive #contamination #repmarkalford #news #usnews #policy #politics #uspol #uspolitics #history #ushistory #robertfkennedyjr #trump #epsteinclass #trumpcrimefamily #crime #corrupt #traitor #corruption #treason #crime

Eleazar Linkliste (Linkstack) zu weiteren sozialen Medien und auch den Kontaktmöglichkeiten von mir, von anderen Glaubensbrüdern und Bibelübersetzungen, was ihr euch gerne einmal durchlesen und auch anschauen könnt:

https://linklist.me/@eleazar

Hashtags: #AdminForge #Linkliste #Linksammlung #Linkstack #Eleazar #Beschreibung #Vorhaben #Reuplods #Aufklärung #Gott #Bibel #Torah #Welt #Technik #freie #Software #Hardware #OpenSource #Open #Source #Libre #FLOSS #FOSS #Gesundheit #Medizin #Nachhaltigkeit #Geopolitik #Politik #Weltwirtschaft #Wirtschaft #Musik #sozialeMedien #soziale #Medien #Mastodon #Invidious #YouTube #Twitch #Odysee #Kontaktmöglichkeiten #Emailadresse #Email #Mail #Alias #Messenger #SimpleXChat #SimpleX #SXC #SimpleXGruppen #Gruppen #ThreemaLibre #Threema #Libre #Friendica #Glaubensbrüder #Evangelist #EndzeitreporterMcM #McM #Bibellehrer #Nature23 #CrusaderofGod #Crusader #Internetseiten #Homepage #Telegram #Spendenkonto #Spende #PayPal #Bibelübersetzungen #Schlachter1951 #Schlachter2000 #Revision2021 #AltesTestament #AT #NeuesTestament #NT #Mose #Buchausgabe #Hörbuch #Wiedergabeliste #Playlist #Elohim #Gott #JHWH #Jahweh #Jahwe #Jehovah #Jehova #Jahuah #Jahua #Zebaoth #JehoschuaHaMachiach #Jehoschuah #Jeschuah #Jeschua #HaMachiach #JesusChristus #Jesus #Christus #JesuChristi #Jesu #Christi

"The Old Rugged Cross" is a popular #hymn written in 1912 by American #evangelist and song-leader #GeorgeBennard (1873–1958).
https://www.youtube.com/watch?v=E0g60bXftA8

My theory on the nature of the #Evangelist death cult that has captured the #US #government via the #HeritageFoundation: #Evangelists have adopted Marcionism, a belief that sees the creator god in the OT as the devil, & the world he created as the false world. In short, #Evangelism meets #RedPill.

"The Old Rugged Cross" is a popular #hymn written in 1912 by American #evangelist and song-leader #GeorgeBennard (1873–1958).
https://www.youtube.com/watch?v=4k_pm0OtRFs

Eleazar Linkliste (Linkstack) zu weiteren sozialen Medien und auch den Kontaktmöglichkeiten von mir, von anderen Glaubensbrüdern und noch zwei Bibelübersetzungen, was ihr euch gerne einmal durchlesen und anschauen könnt:

https://linklist.me/@eleazar

Hashtags: #AdminForge #Linkliste #Linksammlung #Linkstack #Eleazar #Beschreibung #Vorhaben #Reuplods #Aufklärung #Gott #Bibel #Torah #Welt #Technik #freie #Software #Hardware #OpenSource #Open #Source #Libre #FLOSS #FOSS #Gesundheit #Medizin #Nachhaltigkeit #Geopolitik #Politik #Weltwirtschaft #Wirtschaft #Musik #sozialeMedien #soziale #Medien #Mastodon #Invidious #YouTube #Twitch #Odysee #Kontaktmöglichkeiten #Emailadresse #Email #Mail #Alias #Messenger #SimpleXChat #SimpleX #SXC #SimpleXGruppen #Gruppen #ThreemaLibre #Threema #Libre #Friendica #Glaubensbrüder #Evangelist #EndzeitreporterMcM #McM #Bibellehrer #Nature23 #CrusaderofGod #Crusader #Internetseiten #Homepage #Telegram #Spendenkonto #Spende #PayPal #Bibelübersetzungen #Schlachter1951 #Schlachter2000 #Revision2021 #AltesTestament #AT #NeuesTestament #NT #Mose #Buchausgabe #Hörbuch #Wiedergabeliste #Playlist #Elohim #Gott #JHWH #Jahweh #Jehovah #Jahuah #Zebaoth #Jehoschua #Jeschua #HaMachiach #Jesus #Christus

"The Old Rugged Cross" is a popular #hymn written in 1912 by American #evangelist and song-leader #GeorgeBennard (1873–1958).
https://www.youtube.com/watch?v=-denqLr2RJw

Seated across from #Trump that April night, Robert Jeffress, pastor of First Baptist Dallas, told the president about how his #church faced an #IRS inquiry over its #TaxExempt status under the #Biden admin, after hosting a rally with #political figures.

Franklin Graham, the son of the #evangelist Billy Graham, who runs a large ministry with his father’s name, chimed in that his groups had faced similar IRS inquiries during President Barack #Obama’s tenure.

#law #TaxLaw #Christianity

Hoe vroeg is het Johannes-evangelie?

Ik kreeg vragen over een podcast waarin iemand zou hebben verteld dat het Johannes-evangelie ouder was dan aangenomen. En het bleef niet bij één of twee vragen: inmiddels zijn het er negentien. Alle reden om me in de materie te verdiepen.

Een vroeg Johannes-evangelie

Eerst even dit: de Ongelooflijke Podcast is al vijf jaar een vast item van de Evangelische Omroep en daarin behandelen David Boogerd en Stefan Paas, zoals u al vermoedde, vragen over religie. Rond Pasen lieten ze Cambridge-hoogleraar Geurt Henk van Kooten aan het woord, die kwam vertellen dat het Johannes-evangelie niet, zoals gebruikelijk, moet worden gedateerd aan het einde van de eerste eeuw na Chr., maar vóór de verwoesting van Jeruzalem in 70. Het argument is dat de evangelist spreekt over het Betzata-badhuis in de tegenwoordige tijd.noot Johannes 5.2.

Als deze claim klopt, zo impliceerde Van Kooten, is niet het Marcus-evangelie (met Jezus als maar al te menselijke man van smarten) de oudste biografie van Jezus, maar het Johannes-evangelie, dat een zogeheten “hoge christologie” heeft. Johannes’ Jezus is god, of minimaal een god. De makers van de podcast speculeren verder over de mogelijkheid dat de auteur een ooggetuige is geweest en noemen de ontdekking een game-changer.

Scepsis

Omdat ik zoveel vragen kreeg, wilde ik het wetenschappelijke artikel, dat wel door de peer review is maar nog niet in New Testament Studies is gepubliceerd, eens lezen, maar de podcastmakers wisten niet of Van Kooten het zou waarderen als ze het Word-document deelden. Navraag leerde dat ook de redactie van Trouw, die eveneens over de theorie berichtte en er commentaar op had, het artikel niet heeft ingezien. Dat maakt het lastig om de vragen te beantwoorden die de podcast oproept. We moeten het doen met een onderhoudend podcastgesprek en we moeten maar vertrouwen op de peer review.

En daar begint de schoen te wringen. Wetenschapsjournalisten zouden de peer review niet moeten hoeven herhalen. De oudheidkundige disciplines zijn echter verdeeld en veel tijdschriften hebben een te eenzijdig samengestelde redactie. De “editorial board” van New Testament Studies is filologisch en theologisch van aard; ik kon geen archeoloog ontdekken. Een tweede probleem: we hebben te maken met de archeologie van Israël, en ik heb al vaker aangegeven dat daar weleens iets verkeerd gaat. Derde probleem: de podcast schiet stromannen omver. Zo wordt het lezen van het Nieuwe Testament als normale antieke tekst gepresenteerd als “een radicaal voorstel”. Het is natuurlijk volkomen gangbaar. Zie ook onder Wettstein, J.J.

Ik wil graag de peer review kunnen vertrouwen. Denk aan mijn gaffe over Sponsianus, denk aan mijn aanvankelijk kritiekloze optimisme rond de ontdekking van de Sapfo-fragmenten. Er is echter een punt waar zelfs de meest goedgelovige blogger de wetenschap het nadeel van de twijfel gaat geven. Bij de oudheidkunde is dat punt bereikt. Het vak is te verdeeld om nog veel waarde te kunnen hechten aan de peer review, er zijn teveel belangen, er zijn teveel misleidende presentaties. Ik mocht onlangs de problemen uitleggen in De Volkskrant.

De archeologie

Laat ik nu de vragen beantwoorden. De eerste daarvan is: weten we zeker dat dat badhuis was verwoest? De bedenkingen zijn niet onredelijk. Het compleet verwoesten van een stad is immers een verworvenheid van de twintigste eeuw en antieke beschrijvingen van verwoeste steden zijn doorgaans overdreven – ik denk aan Karthago, dat verwoest zou zijn maar waar de Romeinse generaal Gaius Marius desondanks een huis betrok. We weten bovendien dat Jeruzalem minimaal gedeeltelijk bewoond is gebleven: het was de basis van het Tiende Legioen Fretensis. Zowel legioenbases als de castella van de Romeinse hulptroepen hadden een badhuis, dus de aanname dat Betzata in gebruik is gebleven, is niet onredelijk.

Ik begrijp van Stefan Paas dat Van Kooten de opgravingsrapporten van Ronny Reich, Yuval Baruch, Gideon Avni en Hillel Geva heeft geraadpleegd, die stellen dat dit deel van Jeruzalem verlaten is geweest. Ik kan niet achter de academische betaalmuren, maar een bevriende archeoloog oppert dat dit een verwijzing is naar de bundels Unearthing Jerusalem (2011) en Ancient Jerusalem Revealed (2019). In de eerste bundel wijdden Reich en Geva hoofdstukken aan de keizertijd, maar die gaan niet specifiek over de verwoesting. Avni is specialist in Byzantijns Jeruzalem. Reich en Baruch schreven in de tweede bundel over de Davidsstad, in het zuidoosten van Jeruzalem. Een publicatie over Betzata in het noordoosten van de oude stad konden we niet vinden.

Maar zelfs als het noordoosten van Jeruzalem na 70 was verlaten, zegt dat niets over het badhuis. Paas vertelt dat Van Kooten wijst op de verslagen van onder andere de christelijke auteur Eusebius, die bevestigen dat de zuilengangen rond Betzata waren verdwenen. In de tussentijd had keizer Hadrianus echter de stad herbouwd en het recyclen van oude zuilen zou niet vreemd zijn geweest.

Ik zou deze tegenwerpingen niet formuleren als Van Kooten in de podcast niet zou hebben verteld dat de universiteit van Haifa nog volop onderzoek aan het doen is. Met andere woorden, eigenlijk hebben we vooralsnog geen harde conclusies over Betzata. Ik zou het artikel én het nog te verschijnen rapport uit Haifa moeten zien om te weten of het badhuis na 70 wel of niet in gebruik of zichtbaar was. Uw vragen hierover kan ik dus niet beantwoorden.

“Er is”

Maar laten we aannemen dat Betzata behoorde tot de na 70 niet langer bestaande delen van de oude stad. Van Kooten stelt dat het feit dat Johannes er in de tegenwoordige tijd over spreekt, bewijst dat het er nog was toen hij schreef, en dat Johannes dus schreef voor 70.

Omdat ik het artikel niet heb gelezen, kan ik alleen vermoeden dat Van Kooten denkt aan ἔστιν δέ of misschien ἔστιν, wat allebei zoiets betekent als “er is”. In elk geval gaat het volgens Van Kooten om een formulaire uitdrukking. In de vijfendertig gevallen die hij volgens de podcast heeft gevonden blijkt het te gaan om iets dat er is op het moment dat de auteur schrijft. Ik zou de argumentatie in detail willen zien, want in elk geval Herodotos is in staat om dit te gebruiken voor zijn fictieve beschrijving van Babylon.noot Herodotos, Historiën 1.183. Misschien gebruikt Herodotos die formulering echter wel om betrouwbaarheid te suggereren, dus dan is dit geen argument. Nogmaals: ik zou het artikel willen lezen.

De podcastmakers opperen dat de evangelist gebruik kan hebben gemaakt van een oudere bron. Hij zou de stad zelf niet hebben gekend en dus ten onrechte een tegenwoordige tijd hebben gebruikt. Dat vond ik een plausibel argument; zie opnieuw Herodotos over een Babylon dat hij niet kende. Van Kooten wierp tegen dat het Johannes-evangelie duidelijk één auteur heeft gehad. Dit overtuigt mij niet. Ook als een tekst één auteur heeft, heeft die gebruik gemaakt van eerdere informatie. Flavius Josephus is ook de enige auteur van vier boeken, maar dat wil niet zeggen dat hij geen oudere bronnen benut.

Een jong Johannes-evangelie

Wie een stelling poneert, moet twee dingen doen: argumenten vóór aandragen en tegenargumenten weerleggen. En er zijn nogal wat tegenargumenten. Dat we Johannes gewoonlijk laat dateren, heeft zo zijn redenen. Van Kooten weerlegt in de podcast het (inderdaad moeilijk te verdedigen) tegenargument dat de uitgewerkte theologie duidt op een zeker verstrijken van tijd. Maar dat is niet het enige tegenargument.

Eén voorbeeld is dat Johannes regelmatig informatie uit andere evangeliën corrigeert. Ik heb er weleens op gewezen dat in het zinnetje “Jezus droeg zelf zijn kruis” het woordje “zelf” alleen zin heeft als je weet dat de auteur polemiseert tegen evangeliën waarin staat dat Simon van Kyrene het kruis droeg, m.a.w. Marcus en de twee daarvan afgeleide teksten.noot Johannes 19.17; Marcus 15.21. Er zijn vrij veel van dit soort voorbeelden en ik meen dat die zijn te vinden in het proefschrift In verhalen krijgt geschiedenis betekenis van Door Brouns-Wewerinke (2002), dat ik heb bezeten maar niet kan terugvinden.

Er zijn meer tegenargumenten waarom Marcus ouder is dan Johannes. Die ga ik vandaag niet allemaal behandelen. Je zult in elk geval, als je Johannes als oudste evangelist wil typeren, op die tegenargumenten een antwoord moeten formuleren. Tot nu toe heb ik dat niet gehoord. Zoals in de podcast ook is gezegd, zal de discussie nu gaan over de vraag of dit ene zinnetje, dit ene argument voor een vroege datering, opweegt tegen al die andere redenen om te kiezen voor een late datering.

Hype

Tot slot de vraag of dit werkelijk zo ingrijpend is. Is dit echt een game-changer? Welnee. Kom nou zeg. Het is oudheidkunde, waar ze het gebrek aan betrouwbare data compenseren door de meest uitzinnige claims.

Als Johannes vroeg zou moeten worden gedateerd, hebben we niet twee maar drie getuigen voor een vrij vroeg bestaan van de hier boven genoemde hoge christologie: het idee dat Jezus een meer dan menselijk wezen was. De apostel Paulus zag het zo, de anonieme dichter van een in de Brief aan de Filippenzen geciteerde hymnenoot Filippenzen 2. zag het eveneens zo, en daar kunnen we nu dan Johannes aan toevoegen. Dat is alles.

De hoge christologie is dus sowieso al vroeg gedocumenteerd. Wel is het zo dat Paulus en de dichter van de Filippenzen-hymne de goddelijkheid pas plaatsen na de opstanding, terwijl Johannes de goddelijkheid van Jezus al tijdens zijn aardse bestaan plaatst. Dat is een significant verschil, maar verandert ons inzicht in de joodse wereld niet. Zoals ik in mijn stukken over de Henochitische literatuur al heb aangegeven, was er gewoon een vacature van Tweede Persoon van de Heilige Twee-Eenheid; dat Jezus die vacature vervulde, blijft zoals het was. Dat dit Jezus’ zelfbeeld is geweest, zoals in de podcast even aangestipt, is in elk geval geen nieuwe gedachte. Dat dit een game-changer zou zijn, lijkt mij een gevalletje oudheidkundige standaardoverdrijving.

Voor ik ga afronden wijs ik nog op een aspect dat in de podcast wat wordt weggemoffeld: als Johannes vroeg is, is ook het anti-joods gevoelen in het christendom vroeg. Dat is geen fijne constatering. En eerlijk gezegd geloof ik dat ook niet. Voor het ontstaan van zulke gevoelens was een verwoesting van de tempel, een heroriëntatie binnen het jodendom en rivaliteit met andere joodse groepen nodig. Het anti-joodse karakter van het Johannes-evangelie lijkt me beter te passen in de laat-eerste-eeuwse wereld van de Birkat haMinim en de Fiscus Judaicus.

Twee conclusies

Enfin. Zoals de podcast al aangeeft, zal er nogal wat discussie zijn. En dat is goed zo. Maar wel denk ik alvast te mogen concluderen dat dit echt geen game-changer is. Nieuw is de gedachte ook niet: in Groot-Brittannië zijn meer wetenschappers geweest die het Johannes-evangelie beschouwen als vroeg.

Mijn tweede conclusie: het is beter als de media pas aandacht besteden aan een theorie als er een publicatie ligt die we kunnen inzien. Dit mag dan geen pseudowetenschappelijke paashoax zijn, het is onverstandig Pasen te benutten om ontransparante informatie te verspreiden. Ik moet nu vragen beantwoorden zonder dat ik de antwoorden kennen kan. Dit is geen fijne manier om wetenschap te moeten uitleggen.

[Een overzicht van de blogjes over het Nieuwe Testament is hier.]

Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak