#theoloevendie — Public Fediverse posts

Theo Loevendie The Rise of Spinoza

Ten years after the rave premiere of The Rise of Spinoza in 2014, the Dutch label Attacca released the live recording of Theo Loevendie’ one-act opera on CD. Here’s the review of the concert in NTRZaterdagMatinee I wrote at the time. After a decade, the opera is as poweful as ever, and the recording catches all the subtle details.

Amsterdam, 11 October 2014

The audience jump to their feet the minute conductor Markus Stenz lowers his baton after the final notes of The Rise of Spinoza have drifted away in the ample acoustics of the main hall of the Amsterdam Concertgebouw. The Radio Philharmonic Orchestra, Radio Choir Groot Omroepkoor and soloists are cheered for minutes. Well deserved, for Stenz steered his forces with a strict, but supple hand through this new and colourful one-act opera from the 84-year old Theo Loevendie.

Portrait of Baruch Spinoza by anonymous painter, circa 1665. Herzog August Library, Wolfenbüttel, source Wikipedia

When the composer finally sets a somewhat shaky foot on the stage, the audience bursts out in an even louder applause. Waves of warmth flow towards Loevendie, who is a purebred Amsterdammer if ever there was one. He grew up as the stepson of a market vendor in Amsterdam-West, and became fascinated by Baruch Spinoza, his fellow townsman from the 17th century. Spinoza’s philosophy that God is to be found in nature appealed to the young Loevendie: “As an agnostic, I am wary of religious dogma,” he declared.

So when NTR ZaterdagMatinee asked him to compose a short opera for a double bill with Stravinsky’s Oedipus rex, Loevendie decided to fulfil his lifelong dream. He wrote his own libretto (in English), focussing on one tragic moment in Spinoza’s life. In 1656 the philosopher was banished from the Jewish community because of his ‘atheist’ motto Deus sive natura (God or nature). This not only shocked his fellow Jews, but also the Catholics and protestants, and in the end Spinoza was even expelled from Amsterdam by the city council.

Though set in the 17th century, the opera is strikingly topical. Like Loevendie, the soft-spoken Spinoza follows his reason and can’t accept religious dogma. Be it from his own Jewish community, the catholic faith Spanish and Portuguese Jews adopted to escape persecution, or the many protestant factions claiming the ‘true faith’ in the Netherlands. Spinoza may not be decapitated, but the wording of the kherem (curse) is extremely harsh: “May he be condemned by day and by night […] nobody may be under the same roof with him, nor approach him closer than four yards, nobody may read any paper written by him.” 

The Rise of Spinoza opens with dark, mysterious rumblings from the orchestra in a darkened hall. The lights go on slowly to fervent cries from market vendors: “butterrrrr, cheese, eggs!” in loud, polyrhythmic, yet minutely notated cacophony. This may indeed be “the longest market scene in operatic history” as Loevendie asserts, yet the intended effect of hearing ‘fishwives’ and ‘peddlers’ gets a bit lost in the all too sophisticated interpretation of the singers of the choir.

A lucky strike is the introduction of Jacob van Eyck, a blind recorder player and composer who weaves the scenes together as an objective onlooker. When Spinoza has a discussion with his former mentor rabbi Morteira, Van Eyck (a sovereign Erik Bosgraaf) slowly paces the hall from right to left, playing a sopranino recorder in virtuosic, bird-like melodies.

In the second scene, François van den Ende exhorts Spinoza to become a catholic, yet the young philosopher indignantly refuses because of the murderous doings of the Inquisition. Van Eyck breaks the tension with a folk-like melody that is taken up by the orchestra, the jaunty music forming a welcome counterpoint to the serious issues at hand.

Loevendie chose a countertenor (Tim Mead) for the role of Spinoza, both to symbolize the philosopher’s isolation, and stress his kind-heartedness. Spinoza has touching, lyrical lines, especially in the moments when his burgeoning love for Clara flares up.

Yet, however competent a singer Tim Mead may be, he did not quite bring across his smouldering affection, nor his agonies and doubts in the confrontations with Van den Ende and rabbi Morteira. By contrast, the bass-baritone Hubert Claessens commands the stage with his mesmerizing presence and utterly convincing impersonation of the forbidding rabbi.

Thea Derks & Theo Loevendie, pre concert talk Muziekgebouw aan ‘t IJ, 13 September 2009 (c) Co Broerse

Loevendie’s treatment of both the orchestra and choir is refined and varied, and the libretto is compact and convincing. Compelling are the chanted slogans and rhythmic clapping of the choir, the frenzied dissonance in the orchestra at times of stress, and the subtle, almost romantic harmonies at moments of more quietude. The vocal parts of the soloists are unusually tuneful and singable.

With the 45 minute long The Rise of Spinoza Loevendie has wrought an attractive opera that may well become part of the repertoire. 

It formed a worthy double bill with Igor Stravinsky’s Oedipus rex. This oratorio about the Greek hero who unwittingly killed his father and married his mother, was performed after the interval. Stenz again led his forces with formidable precision through Stravinsky’s inescapably tragic score, with it’s furious ostinati and broad harmonic spectrum. The Russian tenor Sergey Semishkur blew us off our socks with his strong voice and regal tenure. Yvonne Naef vividly brought to life his wife/mother Jocaste with her resonant mezzo soprano, the bass Dimitry Ivashchenko was an agile Tiresias, and the Flemish reciter Benoît de Leersnyder held the audience captivated with his perfect diction. 

With this concert NTR ZaterdagMatinee once again proved the value of radio concert series, because these can programme a bit more adventurously than orchestras and choirs that have to keep a keen eye on the box-office. This double bill also showed the audience is not a priori afraid of contemporary music: the hall was packed and the acclaim was staggering.

#BaruchSpinoza #KatrienBaerts #MarkusStenz #NTRZaterdagmatinee #TheoLoevendie #TimMead

Duitse interesse in #Reinbertbio

Op dinsdag 14 oktober trof ik de Duitse musicoloog Werner Klüppelholz in Amsterdam. Hij is een groot kenner van het werk van Mauricio Kagel, over wie hij verschillende boeken publiceerde. Ik leerde hem kennen tijdens mijn onderzoek voor de biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie, waarvoor hij belangrijke informatie verschafte. Klüppelholz had mijn boek gelezen en stelde er zeer inhoudelijke vragen over, voor een radioprogramma bij de Zuid-Duitse omroep SWR.

Thea Derks + Werner Klüppelholz, Amsterdam 14 oktober 2014

Klüppelholz had mijn boek noodgedwongen in het Nederlands gelezen, maar was er zo enthousiast over dat hij het heeft aanbevolen bij Pit Mischung van Wolke Verlag. Ook die reageert opgetogen en wil de biografie in het Duits vertalen en uitgeven. Geweldig nieuws, want ook in Duitsland bestaat veel belangstelling voor hedendaagse muziek, en Reinbert de Leeuw trad er geregeld op met het Schönberg Ensemble. Kijken of we tot een mooie overeenkomst kunnen komen.

Eerder die week werd ik gevraagd voor een lezing over mijn biografie bij de faculteit Geesteswetenschappen van Universiteit van Amsterdam. Deze zal plaatsvinden op 19 februari 2015 tussen 15.30 en 17.00 uur in het Universiteitstheater aan de Nieuwe Doelenstraat 16 in Amsterdam.

Donderdag 23 oktober vertelde ik over mijn biografie bij Boekhandel Broekhuis in Enschede voor een klein, maar select gezelschap. Het publiek luisterde aandachtig en was ook zeer persoonlijk betrokken, zodat  levendige discussies ontstonden over nut en noodzaak naar de vraag wat ‘mooi’ is en hoe je zo’n term definieert. Bijzonder was de aanwezigheid van de bariton Lodewijk Meeuwsen, die begin jaren zeventig mede aan de basis stond van het Schönberg Ensemble.

Thea Derks bij boekhandel Broekhuis, 21 oktober 2014

Meeuwsen verschafte waardevolle oor- en ooggetuigenverslagen. Zo vertelde hij  dat Reinbert de Leeuw dankzij het succes van zijn elpees met de vroege pianomuziek van Satie in de jaren zeventig in een Porsche naar het Koninklijk Conservatorium in Den Haag kwam. – Die hij overigens al snel weer als ‘te burgerlijk’ van de hand deed. Na afloop kreeg ik een fles ‘Broekhuis boekenwijn’ mee. De verrukkelijke wijn is speciaal voor Broekhuis gebotteld, een bijzonder initiatief dat het lezen aanzienlijk kan veraangenamen.

Ondertussen gaat ook het gewone muziekjournalistieke leven door. Ik schreef een recensie over de wereldpremière van Theo Loevendie’s opera The Rise of Spinoza voor Bachtrack, en sprak voor muziekvan.nu met Seung-Ah Oh over haar nieuwe muziektheaterwerk Words & Beyond II: Nan Sul Hun. Morgen praat ik voorafgaand aan de wereldpremière door Slagwerk Den Haag in het Muziekgebouw aan ‘t IJ met Seungh-Ah Oh en Jinnie Seo, die tekent voor de kostuums en de fraaie installatie.

Gisteren publiceerde ik een dubbelportret van James MacMillan en Joey Roukens, naar aanleiding van de composities die zij schreven in opdracht van De Vrijdag van Vredenburg van de AVROTROS op Radio 4.

MacMillan componeerde zijn Percussion Concerto No. 2 voor de slagwerker Colin Currie en het Radio Filharmonisch Orkest. Het beleeft op 7 november zijn wereldpremière in de Grote Zaal van TivoliVredenburg in Utrecht. Roukens componeerde Rising Phenix voor het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, die het op vrijdag 28 november aldaar in première brengen. Ik ga voor de live uitzendingen op Radio 4 reportages maken van het repetitieproces.

#AVROTROS #Bachtrack #BoekhandelBroekhuis #ColinCurrie #Cultuurpers #DeVrijdagVanVredenburg #GeesteswetenschappenUvA #GrootOmroepkoor #JamesMacMillan #JinnieSeo #JoeyRoukens #LodewijkMeeuwsen #MauricioKagel #MuziekgebouwAanTIJ #MuziekvanNu #PercussionConcertoNo2 #radio4 #RadioFilharmoinischOrkest #ReinbertDeLeeuwMensOfMelodie #RisingPhenix #SeungAhOh #SlagwerkDenHaag #TheRiseOfSpinoza #TheaDerks #TheoLoevendie #TivoliVredenburg #WernerKlüppelholz #WordsBeyondIINanSulHun

Maarten ‘t Hart over #Reinbertbio: ‘Derks verdient een pluim’

Net terug van vakantie is het leven meteen weer druk. Ik ben onder andere volop bezig met de voorbereidingen voor mijn reportages van het komende Festival Oude Muziek voor Radio 4. En afgelopen maandag had ik een zeer boeiend gesprek met Theo Loevendie over zijn nieuwe opera Spinoza. Deze gaat op 11 oktober 2014 in première in de NTRZaterdagMatinee, waarvoor ik de toelichting schrijf. Toen ik bij hem aanbelde, had Loevendie net de laatste noot van de partituur geschreven, hij was opgetogen. We maakten een selfie als ‘Theo & Thea’.

Theo & Thea, 25-11-2014

In de spaarzame momenten dat ik niet aan het werk was, heb ik de aflevering bekeken van VPRO Zomergasten met Reinbert de Leeuw van 10 augustus 2014. Een boeiende avond, waarin Reinbert op zijn bekende bevlogen manier vertelt over componisten als bijvoorbeeld Olivier Messiaen, Galina Oestvolskaja en Charles Ives, vaak in bijna exact dezelfde bewoordingen als in mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Maar daarin komen uiteraard nog véél meer toondichters aan bod. Jammer dat Reinbert zich opnieuw misprijzend over mijn biografie uitliet en wederom ontkende dat ik hem het manuscript in januari 2013 ter correctie heb voorgelegd.

Enkele lezers stuurden mij links van recensies van deze aflevering van Zomergasten uitzending die ik niet zelf over het hoofd had gezien. Bas Paternotte bespreekt hem uitvoerig op The Post Online, onder de titel ‘Een bezield mens met een rauw randje en een kalasjnikov’. Hij roemt de bevlogenheid van De Leeuw en diens ‘avond-college over vernieuwers in de muziek’ en vindt het jammer dat hij niet zelf piano speelt, want de man ‘is muziek’. Over De Leeuws reactie op mijn biografie schrijft Paternotte:

Deze aardige welbespraakte – en –denkende zeventiger bleek namelijk met een brok rancune te kampen waar stervoetballer Robin van Persie nog een puntje aan kan zuigen. […]

Hier zat een man die zo min mogelijk over zijn privéleven kwijt wilde. De verwende kijker die méér wilde weten over de achtergrond van deze muzikale alleskunner kreeg het lid op de neus. U begrijpt, een deel van deze aflevering was dus een perfecte advertentie voor Derks’ biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Vandaag voor 23:00 uur besteld, morgen in huis.

De uitzending werd zelfs besproken door Henk Brussen op de website Geenstijl.nl. In zijn inleiding zet hij het programma neer als een speeltje van de elite dat zijn beste tijd gehad heeft en ‘waar geen hond naar kijkt’. Maar vervolgens erkent hij toch wel geboeid te zijn geraakt.

Ook Brussen reageert op De Leeuws uitlatingen over mijn biografie:

Zelden illustreerde iemand zo pijnlijk duidelijk wat ‘ongeautoriseerd’ betekent in de zin ‘een ongeautoriseerde biografie’. […]
“Ik vertrouw geen enkel citaat uit die biografie”, zei hij toen De Jong een vleiend citaat van een muze-actrice voorlas uit de biografie, waarmee hij alles over die biografie had gezegd.

Een andere vriend stuurde me een filmpje waarin Maarten ‘t Hart mijn biografie aanprijst, samen met Van Bach tot Bernstein van Thierry Baudet en Arie Boomsma. Hij noemt Reinbert de Leeuw ‘een nurkse man, een Einzelgänger’, en vindt mijn boek ‘juist zo leuk, omdat het een mooi, afgerond portret schetst van een fanaticus […] Ik vind dat mevrouw Derks een pluim verdient.’

Gistermiddag werd ik in het programma ‘Matinee’ geïnterviewd door RTV Apeldoorn over mijn lezing volgende week donderdag 4 september bij boekhandel Nawijn & Polak in Apeldoorn.

#ArieBoomsma #FestivalOudeMuziek #GeenstijlNl #HenkBrussen #NawijnPolak #NJOZomeracademie #NTRZaterdagmatinee #ReinbertDeLeeuw #RTVApeldoorn #Spinoza #TheaDerks #TheoLoevendie #ThierryBaudet #VPROZomergasten