#sofiagoebaidoelina — Public Fediverse posts

Mayke Nas: ‘Je omgeving beïnvloedt je manier van componeren’

Mayke Nas (c) Maurice Haak

De immer avontuurlijke Mayke Nas, Componist des Vaderlands van 2016-18, presenteert donderdag 3 mei haar nieuwste project in Muziekgebouw aan ’t IJ, Radio Rusland. Ze ontwikkelde dit theatrale concert samen met de vier dames van het Ragazze Quartet, voor wie ze in 2012 ook al het strijkkwartet In & Out componeerde. Ze gaan op zoek naar de betekenis van artistieke vrijheid, op teksten van Ilja Leonard Pfeiffer en bijgestaan door acteur Noël Keulen. Hiertoe wordt de Grote Zaal van muziekgebouw aan ‘t IJ omgebouwd tot radiostudio. Na afloop spreek ik op Foyerdeck 1 met Nas en de uitvoerenden.

‘Ik wilde al langere tijd weer eens werken met het Ragazze Quartet, liefst in een avondvullend theaterproject’, vertelt Mayke Nas. Daartoe haakte ze aan bij een van hun programma’s, met kwartetten van Sjostakovitsj, Goebaidoelina en Rachmaninov. ‘Wij vroegen ons af waarom Rusland nog altijd zoveel grote talenten heeft die het land verlaten. Ik ben vervolgens gaan lezen over die drie componisten, die allemaal in een beknellende situatie moesten componeren.’

Knellend korset

Rachmaninov vluchtte uit Rusland toen de communisten in 1917 de macht overnamen. Sjostakovitsj zuchtte onder het Sovjetbewind, en werd door Stalin gedwongen in de Verenigde Staten een voorgekauwde speech voor te dragen. Goebaidoelina verliet de Sovjet-Unie pas nadat de Berlijnse muur in 1989 gevallen was. ‘Zouden ze andere muziek geschreven hebben als ze elders gewoond hadden, vroeg ik mij af. Ik ben ervan overtuigd dat elke componist beïnvloed wordt door zijn of haar omgeving.’

In haar hoedanigheid als Componist des Vaderlands kijkt zij met een kritische blik naar maatschappelijke ontwikkelingen en werpt zij zich op als ambassadeur van haar collega’s. ‘Ook in het moderne Nederland zitten wij als kunstenaars in een steeds benauwender korset. Er zijn veel knelpunten, waarvan het gebrek aan financiële mogelijkheden er maar één is. Een misschien nog wel belangrijker probleem is het dédain waarmee kunstenaars tegenwoordig vaak worden bejegend.’

Kratje bier voor nieuwe compositie

Zelf werd Nas hier op pijnlijke wijze mee geconfronteerd toen ze in 2017 een nieuw belsignaal componeerde voor de Tweede Kamer. Zij maakte haar compositie geheel onbezoldigd, als geschenk aan onze volksvertegenwoordigers. In plaats van haar te bedanken maakte Klaas Dijkhoff, fractievoorzitter van de VVD, haar stuk op zijn Facebookpagina met de grond gelijk.

‘Tweede Kamer doet onderzoek naar nieuwe Kamerbel. De nieuwe variant vind ik niks & kost bovendien veel geld. Heb jij een beter geluid? Mail je eigen compositie naar [email protected] Beste inzending krijgt van mij een kratje bier.’

Met dit alles in het achterhoofd maakte Nas Radio Rusland met het Ragazze Quartet, een ‘geënsceneerde, getheatraliseerde radio-uitzending’, waarvoor Pfeiffer de tekst leverde. De voorstelling speelt zich af in de ether.  Centrale gast is een componist die via de telefoon live wordt geïnterviewd in een radioprogramma. Hij komt terecht in een absurde situatie waarin hij probeert zich te verdedigen tegen niet expliciet geuite verwijten. Wat hij als componist wil zeggen en wat van hem verwacht wordt lopen mijlenver uiteen, twee werelden botsen op elkaar.

Tussendoor klinken opnames van onder anderen Stalin, Poetin en Klaas Dijkhoff, maar ook een fragment waarin Goebaidoelina vertelt hoe belangrijk Sjostakovitsj voor haar is geweest. Die drukte haar immers bij haar diplomering op het hart haar eigen ‘foute weg’ te blijven volgen. Het Ragazze Quartet speelt haar Tweede Strijkkwartet en het Tiende Strijkkwartet van Sjostakovitsj, naast enkele delen uit Rachmaninovs Eerste Strijkkwartet.

Speciaal voor de gelegenheid componeerde Mayke Nas haar Etherkwartet nr.9. Het cijfer in de titel is een schalkse knipoog naar Revolution No.9 van The Beatles – dit is pas haar derde strijkkwartet. Nas: ‘Ik ben een groot fan van The Beatles. In hun song lopen heel veel stemmen door elkaar, net als in Radio Rusland. Dus ik vond die verwijzing wel terecht.’

22-07-2018 ‘s-Graveland, Wonderfeel
28-10-2018 Asten, In de Gloria kerk
23-11-2018 Groningen, Oosterpoort
05-03-2019 Zaandam, Zaantheater

#IljaLeonardPfeiffer #Kamerbel #KlaasDijkhoff #MaykeNas #MuziekgebouwAanHetIJ #NoëlKeulen #RadioRusland #RagazzeQuartet #SofiaGoebaidoelina

Freudiaans: ‘Sofia Goebaidoelina, een vrouwelijke componist’

Vandaag de vijfde herpublicatie van een van mijn columns over de veronachtzaming van vrouwelijke componisten. Hierin riep ik de violiste Liza Ferschtman op de componerende dames in haar Delft Chamber Music Festival niet te vergeten. en zowaar, ze had geluisterd!

Voor de eerste editie vroeg ze de Amerikaans Nederlandse Vanessa Lann een stuk te componerenen voor viool en piano. Dat werd Springs Eternal, geïnspireerd op de Frühlingsssonate van Beethoven. In 2014 schreeflijn opnieuw een stuk voor Ferschtman, Moonshadow Sunshadow voor twee violen.

En donderdag 23 maart presenteert Ferschtman in het Muziekgebouw aan het IJ een voor haar in haar muzikale vrienden gecomponeerd octet van Mathilde Mathilde Wantenaar. Anno 2017 lijken de vrouwen dan toch bezig aan een gestage opmars.

Componist m/v (4)

Verschenen in muziektijdschrift Luister, maart 2007

Weet u het nog, van dat water en die steen? Het duurt even, maar uiteindelijk wordt zelfs een rots door vallende druppels uitgehold. Daarom nu mijn vierde spetter op de gloeiende plaat van de veronachtzaming van vrouwelijke componisten. Want mijn gedram begint langzaam vruchten af te werpen.

Zo bracht het Rotterdams Philharmonisch Orkest onlangs een geheel aan composities van vrouwen gewijd concert en presenteerden de celliste Iris van Eck en de pianiste Ariëlle Vernède een cd met muziek van Henriëtte Bosmans, Louise Farrenc en Rebecca Clarke. Nu ben ik niet dol op gettovorming, maar de muziekwereld lijkt zich eindelijk bewust te worden van het bestaan van vrouwelijke toondichters.

Vaak komt dit soort initiatieven uit de koker van dames, maar ook heren beginnen zich te realiseren dat componeren niet uitsluitend een mannenzaak betreft. Dat besef vertoont soms ietwat Freudiaanse trekjes.

Zo meldde een Vlaamse dirigent in het tijdschrift van zijn orkest dat hij een stuk van Sofia Goebaidoelina had geprogrammeerd, ‘een vrouwelijke componist’. Dito de presentator op Radio 4, die een compositie aankondigde van Isabelle Mundry, ‘een vrouwelijke componist’. Ik hoor nooit ‘Ludwig van Beethoven, een mannelijke componist’ – de toevoeging verraadt hun ongeloof.

Maar, het zaadje is ontkiemd, dus ik tel mijn zegeningen. Daartoe behoren helaas niet de viooltijgers Isabelle van Keulen en Janine Jansen. Juist van de jongere generaties zou ik een toewijding aan de goede zaak verwachten, maar dat is tot nu toe ijdele hoop gebleken.

Noch op het afgelopen zomer door Van Keulen geprogrammeerde Delft Chamber Music Festival, noch tijdens het in december gehouden Kamermuziekfestival van Jansen in Vredenburg, klonk één noot van vrouwen. En dat in een tijd waarin velen, musici incluis, op hoge toon de islam beschuldigen van een vermeende discriminatie van vrouwen. Typisch geval van ‘de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet’.

Komende zomer programmeert Liza Ferschtman het Delftse evenement. Dus, kom op, Liza: doe er wat aan!!!

#AriëlleVernède #HenriëtteBosmans #LizaFerschtman #MathildeWantenaar #SofiaGoebaidoelina

Componist = Henriëtte Bosmans of Johannes Brahms?

Woensdag 8 maart is het internationale vrouwendag. Ook in de muziekwereld wordt extra aandacht besteed aan vrouwelijke componisten. Jammer genoeg nog altijd vaak als een categorie apart, ook door de Concertzender. Opvallend genoeg is de ‘componist van de maand’ in maart overigens niet Barbara Strozzi is, maar Claudio Monteverdi.

Sinds jaar en dag strijd ik voor meer vrouwelijke noten op de muziekpodia, vaak tegen taaie weerstand in. Zo presenteert het Koninklijk Concertgebouw het komende seizoen slechts één werk van een vrouwelijke componist, de Doodenmarsch van Henriëtte Bosmans. 

In deze ‘vrouwenmaand’ herpubliceer ik een reeks columns die ik de afgelopen decennia schreef over de veronachtzaming van vrouwelijke componisten. Zaterdag 4 maart verscheen mijn column over Ethel Smyth, vandaag een stukje uit 2004 over de blinde vlek van beleidsmakers.

Componist m/v

Verschenen in het tijdschrift Luister, januari 2004

Eerlijk zeggen: welke namen schieten u te binnen bij het woord componist? Hildegard von Bingen, Josina van Boetzelaer en Henriëtte Bosmans – of Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven en Johannes Brahms? Het is dat ik nooit wed, anders zou ik de eer van mijn moeder inzetten op het tweede antwoord. Een componist is voor hele volksstammen nog altijd vanzelfsprekend een persoon van mannelijke kunne.

Zo niet voor minister De Geus, die onlangs stelde dat de vrouwenemancipatie geheel en al voltooid was. Nu ben ik dol op positief nieuws – mijn tranen gaan al stromen als ik lees dat een kind uit de gracht wordt gered – maar dit kon ik eenvoudig niet geloven. Had ik de afgelopen twintig jaar mijn ogen dan in mijn zakken gehad en waren al die poenerige baasjes op mijn pad eigenlijk vermomde vrouwen?

Ik las de tekst opnieuw: ‘De aanwezigheid van vrouwen op nagenoeg alle plekken van de Nederlandse samenleving is nagenoeg vanzelfsprekend.’ Was ik dan blind voor hun aanwezigheid op onze veelgeroemde concertpodia?

Het tweemaal gebruikte ‘nagenoeg’ kietelde mijn speurzin. Ik vlooide de seizoensfolders van de tien landelijke orkesten door en vond welgeteld twee dames: Lili Boulanger bij het Noord-Nederlands Orkest en Sofia Goebaidoelina bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. De drie klassieke omroeporkesten dan?

Eerst maar eens gekeken naar de Zaterdagmatinee, die de naam heeft licht progressief – dus geëmancipeerd? – te zijn. Op een totaal van veertig programma’s prijkt niet één werk van een vrouwelijke componist. Het Zondagochtendconcert van de AVRO presenteert een compositie van Thea Musgrave; de immer verguisde TROS wint met twee componerende dames: Pauline Viardot en Viera Janarcekova.

Misschien ben ik een beetje dom, maar van ‘voltooide emancipatie’ lijkt me hier geen sprake. Dat er deze maand toch ‘vrouwelijke’ noten tot klinken komen danken we aan enkele kamermusici, die optreden in Groningen, Amsterdam en Heemstede. – Nagenoeg op alle concertpodia van Nederland…

#000000 #Bach #EthelSmyth #HenriëtteBosmans #HildegardVonBingen #LiliBoulanger #PaulGoodman #SofiaGoebaidoelina #TheaMusgrave #VieraJanarcekova

Van Han-Na Chang tot Marie Jaëll, Olga Neuwirth en meer

Ik heb mijn blog schandelijk verwaarloosd de afgelopen periode, het was een beetje druk….

Op 9 mei kwam mijn vriend Huang Ruo weer naar Amsterdam, voor het tweede deel van zijn verblijf op uitnodiging van het Concertgebouw, waar hij dit seizoen huiscomponist is. We gingen samen naar een uitvoering van Don Giovanni van Mozart in de Stopera. De regie viel helaas niet mee… Een maand later sprak ik Huang Ruo voor het coverartikel van het oktobernummer van Preludium. Die maand speelt het Carducci Quartet het voor hen gecomponeerde strijkkwartet The Flag Project.

Huang Ruo + Thea Derks, Stadskantine A’dam 6-6-2016

Voor Cultuurpers deed ik een interview met de Koreaans-Amerikaanse cellist/dirigent Han-Na Chang. Zij maakte haar Nederlandse dirigentendebuut met het Noord Nederlands Orkest, waarmee zij het Eerste Pianoconcert van Tsjaikovski uitvoerde, met Nelson Goerner aan de piano. Na de pauze stond de Tiende Symfonie van Sjostakovitsj op het programma.

Chang is een interessante, frisse vrouw, die de musici zelfverzekerd en met veel elan door de muziek voerde. Ik bezocht het concert op 27 mei in het Concertgebouw in Amsterdam en werd getroffen door het hoge niveau van de uitvoering.  Na afloop: op de foto!

Han-Na Chang + Thea Derks Concertgebouw 27-5-2016 NNO

Een week eerder, op 15 mei, overleed de Nederlandse componist Bernard van Beurden. Een charmante en enthousiasmerende persoonlijkheid, die zich zijn leven lang inzette voor amateurmuziek. Hij schreef aansprekende stukken, waarin hij niet op de hurken ging maar veel van de musici vergde. Maar nooit té veel, hij wist hen te overtuigen ook de moeilijkere noten met vuur te verdedigen. Ik schreef een in memoriam voor Cultuurpers. Als eerbetoon draaide ik in Panorama de Leeuw XX zijn Mis voor sopraan, accordeon, cello en harmonieorkest uit 1989.

Donderdag 19 mei verzorgde ik de inleiding bij het concert ‘Chopin in Bohemen’ van Amsterdam Sinfonietta in TivoliVredenburg in Utrecht. Op het programma stond – uiteraard – het Tweede Pianoconcert van Chopin, met Khatia Buniatishvili aan de piano. De overige componisten waren Tsjechen: Antonín Dvorák, Erwin Schulhoff en Pavel Haas. Ik sprak o.a. met de – Hongaarse! – cellist Ors Kószeghy.

Ors Köszeghy + Thea Derks TivoliVredenburg 19-5-2016

Zondag 29 mei was ik bij een concert in Museum Kröller-Müller in Otterlo, georganiseerd door 401 Nederlandse Opera’s, een organisatie die zich inzet voor vergeten Nederlands operarepertoire. Er werd een hele reeks onbekende aria’s en duetten uitgevoerd, gelardeerd met enkele instrumentale intermezzi. Ik schreef een bespreking voor Cultuurpers.

De hele maand mei luisterde ik met veel plezier naar de muziek van Marie Jaëll, een Franse pianist en componist die geweldige muziek componeerde, waarin ze haar tijd vaak ver vooruit was. Heel fijn dat Palazzetto Bru-Zane nu een boekje met daarin drie cd’s heeft uitgebracht, met uitmuntende uitvoeringen. Dat laat bij vrouwelijke componisten nogal eens te wensen over helaas. Kortom, voorbeeldig, zoals te lezen in mijn recensie. Jaëll is voor mij een grote ontdekking, die veel meer bekendheid zou moeten krijgen.

Marie Jaëll

Op 31 mei sprak ik uitgebreid met Louis Andriessen, jarenlange kompaan van Reinbert de Leeuw, die ook zijn nieuwste opera, Theatre of the World in première bracht. Plaats van handeling was Los Angeles, maar aangezien het een coproductie betrof met het Holland Festival, werd zijn opera ook in Nederland uitgevoerd, in Theater Carré. Het – behoorlijk onnavolgbare – libretto is geïnspireerd op de laatste levensuren van de Jezuïtische wetenschapper Athanasius Kircher (1601-1680). Ons gesprek was er niet minder geanimeerd om. En de muziek was mooi en zeer afwisselend.

Thea Derks + Louis Andriessen 31-5-2016

Vanwege het Holland Festival zit de agenda deze maand sowieso stevig vol. Op 9 juni speelde London Sinfonietta de double-bill The Cure/The Corridor van Harrison Birtwistle in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik schreef een voorbeschouwing en trof na afloop de altviolist Paul Silverthorne, met wie ik enkele malen een nieuwemuziekfestival in Odessa had bezocht. Tot mijn verrassing was ook Birtwistle zelf aanwezig, die ik in het verleden vaker heb geïnterviewd. We gingen samen met dirigent Geoffrey Paterson op de foto.

Geoffrey Paterson – Harry Birtwistle – Thea Derks MGIJ 9 June 2016

Een dag later deed ik de inleiding bij de Nederlandse première van Oh komm, Heiliger Geist voor koor, orkest, bas en sopraan van Sofia Goebaidoelina. Een bijzonder werk, zoals eigenlijk al haar stukken. Meeslepend in zijn heftige geloofsbelijdenis, met een indrukwekkend stamelend koor, dat als het ware huivert voor de komst van de goddelijke genade. Ik maakte voor de live uitzending van het AVROTROS Vrijdoncert een reportage.

Woensdag 15 juni zat ik alweer in de Stopera, voor een uitvoering van Pique Dame van Tsjaikovski. Prachtige muziek, piekfijn uitgevoerd door het Koor van De Nationale Opera en het Koninklijk Concertgebouw o.l.v. Mariss Jansons. Jammer van de wonderlijke regie, waarin Tsjaikovski zelf als handelend personage werd opgevoerd. Dat is op zich nog niet zo erg, maar dat hij samenviel met Vorst Jeletski was buitengewoon verwarrend.

Focus componist van het Holland Festival was dit jaar Olga Neuwirth, de Oostenrijkse componist wier opera Bählamms Fest ik zeer bewonder. Die stond echter niet op het programma, wel drie andere stukken. Ik schreef alle toelichtingen en een muzikaal portret voor het Holland Festival.

Haar in de Gashouder uitgevoerde, avondvullende Le Encantadas viel een beetje tegen. Neuwirth wil er te veel inhoud in stoppen en blijft qua muzikaal idioom een beetje hangen in de vroegere avant-garde. Ook haar stuk Torsion voor fagot solo stond op de rol, tijdens een puntgaaf concert van de Franse meesterfagottist Pascal Gallois in het Bimhuis op zondag 19 juni. Klapper van de avond was Dialogue de l’ombre double van de eerder dit jaar overleden Pierre Boulez.

Joey Roukens na afloop van Morphic Waves, Concertgebouw Amsterdam, 20-6-2016

Last but not least bezocht ik maandag 20 juni een concert van het Nederlands Philharmonisch Orkest in het Concertgebouw. Joey Roukens is dit seizoen hun huiscomponist en had een nieuw stuk gecomponeerd, Morphic Waves. Een zinderend werk, dat in grote golven de zaal overspoelde, maar af en toe tot rust kwam met lyrische en ingetogen soli van fluit, viool en andere instrumenten. Ik genoot van het uitbundige slagwerk, waarop ik vanaf mijn podiumplaats uitstekend zicht had.

Tussen de bedrijven door werk werk ik aan een toelichting bij Der nächtliche Wanderer van Reinbert de Leeuw, voor een concert in de vermaarde BBC Proms op 4 augustus.

#401NederlandseOperaS #AmsterdamSinfonietta #AthanasiusKircher #AVROTROSVrijdagconcert #BählammsFest #BernardVanBeurden #Concertgebouw #Cultuurpers #DeNationaleOpera #DonGiovanni #GeoffreyPaterson #HanNaChang #HarrisonBirtwistle #HollandFestival #HuangRuo #JoeyRoukens #KröllerMüller #LouisAndriessen #MarieJaëll #MorphicWaves #MuziekgebouwAanTIJ #NederlandsPhilharmonischOrkest #NelsonGoerner #NoordNederlandsOrkest #OlgaNeuwirth #OrsKöszeghy #PanoramaDeLeeuw #PascalGallois #PaulSilverthorne #PierreBoulez #PiqueDame #ReinbertDeLeeuw #Sjostakovitsj #SofiaGoebaidoelina #TheCorridorTheCure #TheaDerks #TheatreOfTheWorld #TivoliVredenburg

Panorama de Leeuw XII plaatst Aktie Notenkraker in context van zijn tijd

Hoe nuttig en noodzakelijk was de beruchte Aktie Notenkraker op 17 november 1969? Die vraag beantwoordde ik gisteren op de Concertzender in de twaalfde aflevering van Panorama de Leeuw, een kroniek van de hedendaagse muziek in Nederland aan de hand van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Net als in mijn boek plaats ik in de radio-uitzendingen het leven van De Leeuw en diens kompanen in de context van zijn tijd.

Zo belichtte ik in aflevering XI uitvoerig het studentenoproer in Tilburg in oktober 1969, dat succesvoller was dan de hierop geïnspireerde Aktie Notenkraker. Dankzij de opstand in Tilburg ging het Brabants Orkest vaker muziek van levende componisten uitvoeren. Dat geldt niet voor het Concertgebouworkest, waarop ‘de Notenkrakers’ het op 17 november 1969 gemunt hadden. Hierna presenteerde het orkest namelijk eerder minder dan meer moderne noten.

Minder vreemd dan het lijkt, want van oudsher had het Amsterdamse orkest veel aandacht besteed aan avant-gardisten, wier muziek hierna echter steeds vaker door gespecialiseerde ensembles werd uitgevoerd. De Aktie Notenkraker was des te opmerkelijker aangezien het orkest daarvoor al geregeld muziek van Reinberts kompanen Louis Andriessen, Peter Schat en Jan van Vlijmen op de lessenaars had gezet. Sterker nog, op de dag van het protest gaf Andriessen een opdracht voor een blokfluitconcert terug. Hoewel de Aktie Notenkraker in wezen nut noch noodzaak had, ging deze de muzikale annalen in als baanbrekend.

Het toeval wil dat ik op 1 oktober in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de eerste les verzorgde van mijn nieuwe cursus hedendaagse muziek, bij een concert van het Asko|Schönberg o.l.v. Reinbert de Leeuw. Thema van de les was ‘De Russen’, want Reinbert dirigeerde onder anderen twee stukken van Sofia Goebaidoelina en Galina Oestvolskaja. Deze powerladies hebben ook veel betekend voor mijn carrière. Ik schreef erover voor Cultuurpers.

Ook de rest van de maand was ik druk met nieuwe muziek. Zo interviewde ik Giya Kantsjeli op 18 september over zijn stuk Dixi, tijdens de inleiding op een concert van het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor in het AVROTROSVrijdagconcert. Ik maakte voor de live uitzending op Radio 4 ook een reportage van een repetitie van dit grootse werk.

Een week later speelde het collectief Ludwig een concert in deze radioserie onder de titel ‘Met psalmenpomp en hakkebord’, waarover ik ook een voorbeschouwing schreef. Voor Radio 4 sprak ik met Dirk Luijmes over het harmonium (psalmenpomp”) en met Jan Rokyta over de cimbalom (‘hakkebord’). Luijmes soleerde in het First Harmonium Concerto van Martijn Padding; Rokyta schitterde in het stuk da capo van Peter Eötvös en het Cimbalom Concerto van Florian Maier.

Afgelopen vrijdag 2 oktober was ik de hele dag in touw voor een portret van de Oekraïense componist Valentin Silvestrov, wiens Zevende Symfonie die avond zijn Nederlandse première beleefde in het AVROTROSVrijdagconcert. Een bijzondere ervaring, want de 77-jarige componist verlaat zelden zijn flatje in Kiev en spreekt alleen Russisch. Gelukkig vond ik een begenadigde tolk in jonge, de eveneens Oekraïense componist Maxim Shalygin, die tegenwoordig in Den Haag woont.

Silvestrov bleek een ongelooflijke spraakwaterval en het monteren van al die verschillende talen (Russisch – Engels – Nederlands) was een hels karwei, maar het is me gelukt; ik kreeg veel complimenten voor mijn portret.

Het concert was een groot succes, met een minutenlange ovatie voor een dankbare Silvestrov, die te bescheiden was om het podium te beklimmen en het applaus vanuit de zaal ontving. Bijzonder was dat ook Giya Kantsjeli naar TivoliVredenburg gekomen was; hij is een goede vriend van Silvestrov.

Een stuk jonger is de Grieks-Nederlandse componist Calliope Tsoupaki, over wier nieuwe opera Mariken in de tuin der lusten ik al in mijn vorige twee updates berichtte. Ik schreef voor het muziekblad Luister een interview met haar en publiceerde gisteren nog eens vier vragen die ik haar stelde.

Tweede programma over Reinbert de Leeuw op VPRO Radio 4

Hilversum, 16-5-2013 – Aangezien pianist, componist en dirigent Reinbert de Leeuw later dit jaar 75 jaar oud wordt, vroeg producer Aad van Nieuwkerk van VPRO Radio 4 mij een drietal programma’s over deze nestor van de nieuwe muziek te maken. Samen spitten we het omvangrijke opnamearchief door en kozen hieruit de mooiste stukken, die veelal nog niet eerder op cd verschenen. – Het was letterlijk schatgraven in het omroeparchief nu het nog kan.

De opnames worden gelardeerd met gesprekken die ik voerde met Reinbert de Leeuw over de onderhavige componisten. Vandaag beginnen we met Arnold Schönberg, de grote vernieuwer die begin 20e eeuw de atanole en later de twaalftoonsmuziek ontwikkelde. Diens Suite opus 25 komt tot klinken in een bewerking voor dubbelblaaskwintet en contrabas van Jan van Vlijmen, levenslange vriend van De Leeuw. Van Oliver Knussen, eveneens een goede vriend van Reinbert de Leeuw, klinken Songs for Sue en Songs without Voices. 

De ouderen onder u herinneren zich vast nog wel de ultratrage uitvoeringen waarmee De Leeuw in de jaren zeventig de vroege pianomuziek van Erik Satie op de kaart zette. – Zijn opnames werden zo populair dat ze zelfs de populaire hitlijsten aanvoerden. Van hem klinkt het geestige ballet Relâche, dat hij in 1924 maakte met Francis Picabia. Dit stuk wordt gevolgd door Quartets I-VIII van John Cage, met wie De Leeuw nog persoonlijk werkte en die een directe geestverwant is van Satie. Vanavond hoort u een op cd verschenen opname van diens Gnossiennes, uiteraard met Reinbert de Leeuw aan de piano.

In 1989 ontdekte Reinbert de Leeuw ‘De Russen’, dankzij de programmering van Elmer Schönberger, die dat jaar muziek uit de Sovjet-Unie centraal stelde in het Holland Festival. De Leeuw was meteen geboeid, vooral door Galina Oestvolskaja en Sofia Goebaidoelina, wier spirituele composities getuigen van een ongekend raffinement aan klankkleur en zeggingskracht. Vanavond hoort u een vroeg werk van Goebaidoelina, Rubayat, op teksten van Omar Kayyám. In ons gesprek vertelt De Leeuw dat hierin al onmiskenbaar de eigen stem van Goebaidoelina doorklinkt.

Het programma wordt uitgezonden door de VPRO op Radio 4 van 20.00-23.00 uur. Veel luisterplezier! Aad van Nieuwkerk zette de gefilmde versie van mijn gesprekken met De Leeuw op YouTube. Hieronder het gesprek met Goebaidoelina, de gesprekken over Schönberg en Satie vindt u als link onder hun namen hierboven. Ik schreef vorige week al een artikel voor Cultuurpers over de drie programma’s. Die leest u hier.

#AadVanNieuwkerk #ArnoldSchönberg #Cultuurpers #ElenaFirsova #ElmerSchönberger #ErikSatie #HollandFestival #JohnCage #OliverKnussen #ReinbertDeLeeuw #SofiaGoebaidoelina #TheaDerks #VPRO