#ναζι — Public Fediverse posts

24 Ιούλη 1944
Η Μεγάλη Μάχη της #Καλλιθέας
#ΕΑΜ #ΕΛΑΣ #ΟΠΛΑ #Κατοχή #Ναζι #Ναζισμος #Χιτλερ #Αντάρτες

Η Καλλιθέα, συνοικία Κων/πολιτών και Πόντιων προσφύγων, δοκιμασμένη άσχημα τον καιρό του λιμού και με μεγάλη συμμετοχή στο ΕΑΜ, διέθετε θεωρητικά κάπου εκατό ένοπλους αντάρτες του ΕΛΑΣ που έλεγχαν ένα τεράστιο κομμάτι της νοτιοανατολικής παρυφής του κέντρου της Αθήνας, από τα Παλαιά Σφαγεία (Πετράλωνα) μέχρι τις Τζιτζιφιές, με προσβάσεις ακόμα και στις λεωφόρους Συγγρού. Χαμοστέρνας και Πειραιώς. Κέντρο ήταν ο ποντιακός συνοικισμός του Χαροκόπου, μια πραγματική τενεκεδούπολη που είχε το παρωνύμιο «Σαγκάη» λόγω των δαιδαλωδών στενών, που μερικά δεν ξεπερνούσαν σε πλάτος τους 50 πόντους.

Με το πλεονέκτημα της εύκολης εξόδου από τα χωράφια στα νότια «μέτωπο» θεωρούνταν τα Παλαιά Σφαγεία και η γέφυρα του Κουκακίου, τα οποία διέθε ταν πάντα ισχυρές προφυλακές. Το αμυντικό σχέδιο ήταν απλό και βασιζόταν σε γραμμική άμυνα με στηρίγματα στο Λόφο Σικελίας έναν πελώριο βράχο στη θέση του οποίου βρίσκεται σήμερα το Στάδιο Καλλιθέας, το Εργοστάσιο ΕΛΒΙΕΛΑ και τη Χαροκόπειο Σχολή, δηλαδή συνεχόμενο μέτωπο από τη λεωφόρο Συγγρού ώς το ρέμα του Ιλισού, με ανοιχτό δρόμο υποχώρησης προς Νέα Σμύρνη και Αγία Ελεούσα.

Σύμφωνα με τον Γιάννη Κιλισμανή, αφορμή της επιχείρησης στάθηκε ο θάνατος δύο γερμανών στρατιωτών και ο τραυματισμός τριών ακόμα στη Γέφυρα του Κουκακίου, αλλά κάτι τέτοιο δεν επιβεβαιώνεται. Είναι πολύ πιθανότερο η διαταγή εκκαθάρισης της Καλλιθέας να συνδέεται με τον πρόσφατο φόνο (19 Ιουλίου) ενός αστυφύλακα από μια ομάδα του ΕΛΑΣ που είχε φυλάκιο στη Σχολή Λαζαροπούλου και τη γενικότερη επί ταση της ένοπλης δράσης στη συνοικία.

Η διοίκηση της 1ης Ταξιαρχίας (αντισυνταγματάρχης ΠΒ Στάθης Δεληβοριάς) διείδε την απειλή σαν ευκαιρία να δοκιμαστεί για πρώτη φορά μια δυναμική ένοπλη εστία σε αμυντική «μάχη εκ παρατάξεως». Σε έκτακτη σύσκεψη στη Νέα Ελβετία την παραμονή της μάχης, ο Δεληβοριάς επιβεβαίωσε το σχέδιο και επέμεινε για αυστηρές οδηγίες στους μαχητές να μην υποχωρούν, παρά μόνο σε άμεσα κίνδυνο κύκλωσης.

Όλοι ήταν έτοιμοι, όταν περίπου στις 06.00 της 24ης η συνοικία ξύπνησε από πυκνά πυρά στα βόρεια. Οι προφυλακές των Παλαιών Σφαγείων απάντησαν με όλα τους τα πυρά και κατόπιν αποσύρθηκαν αφήνοντας τους πενήντα περίπου μαχητές του Λόφου Σικελίας και της ΕΛΒΙΕΛΑ να αντιμετωπίσουν την κύρια επίθεση. Εκεί βρισκόταν ο καπετάνιος του Τάγματος Καλλιθέας Σόλωνας Ψωμιάδης («Λάμπης»). Το αριστερό άκρο κάλυπταν η ομάδα της Χαροκοπείου Σχολής με επικεφαλής τον καπετάνιο λόχου Γιάννη Μαυρομάτη και η δεκαμελής ομάδα του Γιώργου Γυμνόπουλου, εγκατεστημένη στη σχολή Λαζαροπούλου στην οδό Λασκαρίδου.

Σύντομα, οι ομάδες αναδιπλώθηκαν τη στιγμή που στα νώτα τους έφταναν τρέχοντας ενισχύσεις από τους πολεμιστές του 2ου Τάγματος σκορπισμένες σε όλη την έκταση από τις Τζιτζιφιές μέχρι τα περιβόλια της Σιβιτανίδειου Σχολής. Ο Στράτος Μουτσογιάννης ξύπνησε απότομα εκείνο το πρωί: «Ο Χάρης ο Ταυρίδης αναπήδησε φωνάζοντας και βρίζοντας σε ποντιακή διάλεκτο ότι χαζεύαμε και έπειτα άρπαξε το αυτόματό του, τη σάκκα με τις δεσμίδες και έτρεξε να βγη πρώτος από τα περιβόλια. Ακολουθήσαμε όλοι και, να, τώρα οι πυροβολισμοί που έφταναν από το κέντρο της Καλλιθέας μας συνετάραξαν κι αρχίσαμε να πηδάμε τα συρματοπλέγματα και τις ηλεκτροφόρες σιδηροτροχιές του τρένου (...) η εικόνα μας ήταν σκηνή κινηματογραφικού θεάματος στην όψι της εμφανίσεως, καθώς ανηφορίζαμε τρέχοντας με τα όπλα στα χέρια».

Πολυβόλα, χειροβομβίδες και ατομικοί όλμοι δημιουργούσαν πανδαιμόνιο σε όλους τους κάθε τους δρόμους. Οι ταγματασφαλίτες πολεμούσαν με τον ήλιο πίσω τους και εντοπίζονταν εύκολα από τις εκπυρσοκροτήσεις των όπλων τους. Νεοσμυρνιώτες και δουργουτιώτες μαχητές, αφού εμπόδισαν κυκλωτική κίνηση από τη Συγγρού, διέσχισαν τη λεωφόρο και ενίσχυσαν το μέτωπο που είχε σταθεροποιηθεί στις οδούς Μενελάου και Δημητρακοπούλου, όταν κυκλοφόρησε σαν αστραπή πως κάτι συνέβαινε στην οδό Μπιζανίου. Εκεί, οι δέκα νεαροί μαχητές της ομάδας του Γυμνόπουλου αποκόπηκαν σε ένα μονώροφο σπιτάκι και ξεκίνησαν μια απελπισμένη μάχη με τους άνδρες του Μηχανοκίνητου. Αρκετά μακρύτερα, ο 2ος Λόχος έχανε τον καπετάνιο του, Χάρη Ταυρίδη (ή Ταυρόπουλο) που σκοτώθηκε στην οδό Δημητρακοπούλου, «μανιασμένος και μεθυσμένος από τα πυρά κι εκείνους που είδε να πέφτουν από τις ριπές της "Μπερέττας" του», ενώ κοντά στη Φιλαρέτου εβρισκε το θάνατο και ο ΚOΒάρχης της Καλλιθέας, ανάπηρος της Αλβανίας, Μιλτιάδης Κασσωτάκης. Την ίδια ώρα, στη Μπίζανίου εκτυλίσσονταν δραματικές σκηνές: Οι άνδρες του Μηχανοκίνητου, έχοντας αγκιστρωθεί μπροστά στο σπίτι, χρειάστηκαν τη βοήθεια μιας διμοιρίας Ευζώνων και μιας ομάδας Γερμανών με δύο ατομικούς όλμους για να εκτοπίσουν τους πολιορκημένους Ελασίτες, ενώ και ο ίδιος ο αρχηγός της Γενικής Ασφάλειας, Νίκος Μπουραντάς, έφτασε στην Καλλιθέα για να παρακολουθήσει τι συνέβαινε. Πολεμώντας μέχρι τελευταίου φυσιγγίου, οι επτά μαχητές σκοτώθηκαν κατ' άλλους αυτοκτόνησαν ομαδικά και οι τρεις αιχμαλωτίστηκαν για να εκτελεστούν επί τόπου από τους Γερμανούς που είχαν έναν τραυματία. Ένας υπαρχιφύλακας του Μηχανοκίνητου κείτονταν επίσης νεκρός και άλλοι δύο είχαν τραυματιστεί γύρω από το οίκημα-φρούριο.

Κατά τις 11.30, οι άνδρες του ΕΛΑΣ άρχισαν να υποχωρούν προς τη Νέα Σμύρνη, Νέα Σφαγεία και Αγία Ελεούσα, όπου έκρυψαν τους βαριά τραυματίες σε σπίτια και υπόγεια. Η ένταση και η κούραση της πεντάωρης μάχης ήταν ζωγραφισμένη στα πρόσωπα όλων. Το μεσημέρι Γερμανοί και Εύζωνοι έφτασαν στο αμαξοστάσιο της Καλλιθέας βαλλόμενοι σποραδικά από ταράτσες και σοκάκια και αποχώρησαν άπρακτοι χωρίς να πραγματοποιήσουν συλλήψεις. Το βράδυ τα Φρουραρχεία επανήλθαν στις θέσεις τους. Εξακριβωμένες απώλειες των επιτιθέμενων ήταν δύο Εύζωνοι και ένας υπαρχιφύλακας του Μηχανοκίνητου. Από την πλευρά του ΕΛΑΣ, υπήρξαν τριάντα τραυματίες στις πολύνεκρες οδομαχίες και δεκατρείς έως δεκάξι νεκροί, από τους οποίους ξεχώρισαν αμέσως οι δέκα του Μπιζανίου, Θανάσης Αλεξίου, Γιάννης Ιωακειμίδης, Σπύρος Πουλημένος (ή Χατζηπουλημένος), Δημήτρης Γαλιάτσος, Δημήτρης Βασιλειάδης, Ιορδάνης Παπαδόπουλος, Γιώργος Γυμνόπουλος, Γαβριήλ Μυrιδινός και Παύλος Λιγνόπουλος. Ο ηρωισμός των Καλλιθεατών πήρε γρήγορα παναθηναϊκές διαστάσεις, το ίδιο και το σπιτάκι της Μπιζανίου 5 που έγινε τόπος λαϊκού προσκυνήματος.

ΠΗΓΗ: "Το τιμωρό χέρι του λαού: Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στη κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944" - Ιάσονας Χανδρινός