#gerizim — Public Fediverse posts

Pontius Pilatus (5) Pensioen

De berg Gerizim

[Dit is het vijfde van zes blogjes over Pontius Pilatus. Het eerste was hier.]

De samaritaanse geloofsgemeenschap vond haar oorsprong in een conflict dat speelde in het Jeruzalem van de vierde eeuw v.Chr. Eén groep priesters heeft toen de stad verlaten en is opnieuw begonnen in de stad Samaria, bij het huidige Nablus, waar al eerder een belangrijke tempel had gestaan. De samaritanen geloofden dat er ooit een profeet “zoals Mozes” zou zijn, een messiaans figuur die zijn volgelingen zou leiden naar een beter bestaan.

De samaritaanse profeet

In 36 na Chr. beweerde iemand dat hij die “profeet als Mozes” was. Hij beloofde dat hij enkele heilige voorwerpen, begraven op de berg Gerizim, zou tonen, die zouden bewijzen dat hij inderdaad was wie hij zei te zijn. Zijn aanhangers kwamen bewapend naar de berg en Pontius Pilatus greep onmiddellijk in met zo’n duizend soldaten. Hij verspreidde de menigte en beperkte zich ertoe de leiders te executeren. Niettemin beschouwden de samaritanen zijn geweld als buitensporig. Daarom deden ze een beroep op de Syrische gouverneur, Lucius Vitellius, de vader van de latere keizer. Onze enige bron, de Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus, vertelt wat er daarna gebeurde:

Vitellius beval Pilatus om naar Rome terug te keren om de keizer verslag te doen over de zaken waarvan hij door de samaritanen was beschuldigd. En dus, gehoorzaam aan het bevel van Vitellius dat hij niet kon weigeren, haastte Pilatus zich naar Rome, nadat hij tien jaar in Judea was geweest. Maar voordat hij Rome bereikte, was Tiberius al overleden.noot Flavius Josephus, Joodse Oudheden 18.89.

Pensioen

Als de menigte werkelijk bewapend naar de berg was gekomen, is moeilijk te begrijpen wat Pilatus verkeerd heeft gedaan. In tegendeel. Met een minimum aan bloedvergieten had hij een hoop problemen weten te voorkómen.

Het kan heel goed zijn dat de feiten anders zijn: de man mocht na tien jaar met pensioen, en in steden als Samaria werd zijn vertrek uitgelegd alsof hij werd bestraft. Net zoals in de eerder door Josephus beschreven incidenten lijkt Pilatus het slachtoffer te zijn van de agenda van de auteur, die zelden een goed woord over heeft voor de Romeinse gouverneurs, omdat hij zo wil tonen dat de heerschappij behoorde bij een eigen, Joodse koning – in casu Herodes Agrippa II.

Op de achtergrond speelt een tweede probleem, dat ik in mijn eerste blogje al aanstipte. Als Pontius Pilatus gouverneur was, had hij een zelfstandig mandaat, en kon de gouverneur van Syrië hem simpelweg niet wegsturen. Als Pilatus wel kon worden weggestuurd, was hij geen gouverneur en komt de vraag op waarom hij rechtszaken leidde. We weten dat hij zichzelf aanduidde als prefect – zie het volgende blogje – en kunnen deze militaire titel niet matchen met zijn eerdere optreden in Jeruzalem.

Kortom: we begrijpen het allemaal weer eens niet. Het is en blijft oudheidkunde, de wetenschap van de dataschaarste, de wetenschap van het tastend zoeken en de wetenschap van het nadenken over de eigen onwetendheid. Wie dingen over de Oudheid weet, heeft het vak gewoon niet begrepen.

[wordt vervolgd]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Uit Nazaret?! (2)
augustus 14, 2014
Het Romeins Burgerrecht van Paulus
november 12, 2023
De zevende hemel
juni 22, 2025 Deel dit: #FlaviusJosephus #Gerizim #Judea #LuciusVitellius #PontiusPilatus #prefect #Samaria #samaritaanseGeloofsgemeenschap #samaritanen

Barmhartige en andere samaritanen (2)

Samaritanen op de berg Gerizim (© Wikimedia Commons | gebruiker Fade to Black)

Ik schreef gisteren over de oorsprong van de samaritanen en vatte samen dat de cultus van JHWH altijd wijdverbreid is geweest en diverse cultusplaatsen heeft gehad. In de zevende eeuw v.Chr. begon Jeruzalem echter te claimen de enige échte tempel te hebben van de enige werkelijk vererenswaardige godheid. Dit werd gecodificeerd in de Wet van Mozes en dan met name het Bijbelboek Deuteronomium, dat samen met het Deuteronomistisch Geschiedwerk het begin vormt van wat we het jodendom kunnen noemen. Niet iedereen, zo schreef ik, ging mee met deze vernieuwing. Ik bracht Elefantine in herinnering en vertelde dat ook elders oude tradities bleven bestaan, die ertoe leidden dat, toen de noordelijke JHWH-vereerders de Wet aanvaardden, ze daarin enkele wijzigingen aanbrachten.

Tempelbouw

Als jaartal noemde ik “na 500 v.Chr.”. Dat was omdat ik even geen zin had in een discussie over het ontstaan van de Wet van Mozes,. Dat is een mijnenveld. Toch kunnen we iets preciezer zijn. Vlak voor 330 v.Chr. was er verdeeldheid onder de priesters van Jeruzalem en verschillende families verlieten de stad. Volgens Flavius Josephus vestigden zich in Samaria, een belangrijk bestuurscentrum in het toenmalige Perzische Rijk. Daar kregen ze in 332 v.Chr. van de Macedonische veroveraar Alexander de Grote toestemming om een ​​eigen tempel te bouwen op de berg Gerizim, vlakbij Sichem, een paar kilometer ten oosten van Samaria. Archeologisch is de vastgesteld dat Sichem rond dit moment werd herbouwd.

Er waren joodse tempels in Egypte en vermoedelijk ook in Babylonië. In het antieke denken was het sowieso ongebruikelijk voor een godheid maar één tempel te hebben. De eredienst in Sichem was echter te dicht bij Jeruzalem om voor de autoriteiten daar aanvaardbaar te zijn. Terwijl de priesterlijke families in Sichem met wrok keken naar het zuiden, keken de families in Jeruzalem met wrok naar het noorden. Vanaf nu zouden de twee groepen uit elkaar groeien.

Kosmopolitisme

Dat kon ook makkelijk. Samaria, meer kosmopolitisch dan Jeruzalem, had talloze heidense bewoners. Niet alle Samarianen waren samaritanen, zoals ook niet alle samaritanen Samarianen waren. De heidense gewoontes zullen die van hun JHWH-aanbiddende medeburgers echter wel hebben beïnvloed. Dat een Flavius Josephus de samaritanen typeert als heidenen die het jodendom onvolledig hadden meegekregen, is dan ook een begrijpelijk misverstand.

Opvallend is de verschillende reacties op het optreden van de Seleukidische koning Antiochos IV Epifanes, die cultische hervormingen eiste. In het zuiden organiseerde Judas de Makkabeeër een opstand die leidde tot een reiniging van de tempel in Jeruzalem, maar in het noorden waren de mensen van Samaria, minder bereid tot opstand.

Weer een stap verder: toen het zuidelijke tempelstaatje zich had ontdaan van de Seleukidische heerschappij, keerde het zich tegen de noordelijke concurrent. Hogepriester Johannes Hyrkanos (r.134-104) veroverde Samaria en liet de tempel op de Gerizim onmiddellijk verwoesten. Ook dit is archeologisch bevestigd. De bewoningen van het nabijgelegen Sichem kwam in het laatste kwart van de tweede eeuw ten einde.

De Romeinse tijd

Vanaf nu waren er twee groepen monotheïsten, die elkaar geen haarbreed gunden. Enerzijds waren er de joden, gefocust op de tempel in Jeruzalem, en anderzijds de samaritanen, die zich concentreerden op de berg Gerizim. En zoals er joden buiten Juda waren, zo was er ook een samaritaanse diaspora. We kennen bijvoorbeeld samaritanen uit Delos, Thessaloniki en Syracuse.

De leden van de samaritaanse geloofsgemeenschap droomden van het herstel van hun heiligdom. In 36 na Chr. bezetten de bewapende volgelingen van een man die meestal “de samaritaanse profeet” wordt genoemd, de berg Gerizim. Gouverneur Pontius Pilatus verspreidde de menigte. Tijdens de Joodse Oorlog van 66-70 bestormde het Vijfde Legioen Macedonica de berg Gerizim en maakte daarmee een einde aan een nieuwe poging de tempel te herbouwen.

Maar tempel of niet, het hogepriesterschap, dat bij de joden werd afgeschaft, bleef bestaan. Rond 300 reorganiseerde een hogepriester genaamd Baba Rabba de samaritanen en hun ideeën. Mede hierdoor floreerde de geloofsgemeenschap in de Late Oudheid, met synagogen in Palestina en daarbuiten.

Late Oudheid

Desondanks was de positie van de samaritanen niet geweldig. Het Romeinse Rijk onderdrukte hen omdat ze geen christenen waren, de joodse wereld nam hen niet serieus omdat ze niet hoopten op herstel van een tempel in Jeruzalem maar op de berg Gerizim. Achtergesteld als ze waren, kwamen ze in de zesde eeuw weleens in opstand. Die opstanden eindigden met veel bloedvergieten en vormden het begin van de neergang van het samaritanisme.

In de tweede helft van de twintigste eeuw is de samaritaanse gemeenschap onverwachts weer gaan groeien. Waren er in 1948 nog precies 250 Samaritanen, in 2019 waren er 820 in Israël en op de Westelijke Jordaanoever. De voornaamste woonplaatsen zijn Holon bij Tel Aviv en Nablus. De huidige hogepriester heet Aabed-El V.

Mijn boek over Libanon verschijnt donderdag 12 juni, maar u kunt het al bestellen. De opbrengst is geoormerkt voor Cordaid Libanon. U bent welkom bij de presentatie.

PS: u kunt deze blog volgen via het Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

De Grieks-Romeinse natuurwetenschappen
augustus 18, 2023
Bulla Regia
april 1, 2025
Plato (5): Politieke evolutie
augustus 30, 2022 Deel dit:

#BabaRabba #Gerizim #Jeruzalem #Nablus #PontiusPilatus #Samaria #samaritaanseGeloofsgemeenschap #samaritanen #Sichem #VMacedonica