#mishna — Public Fediverse posts

"Modern #textual #scholarship has shown that #ToledotYeshu never existed as a single, fixed #composition. Unlike the #Mishna or the #Talmud, whose textual traditions gradually stabilized through widespread printing, Toledot Yeshu remained fluid for centuries. #Scribes copied from whatever exemplars were available, frequently introducing additions, omissions, stylistic revisions, and entirely new #narrative episodes. Rather than preserving a single "original" version, the #manuscript tradition reflects a living #text continually reshaped by its transmitters.

The #Łomżamanuscript is especially noteworthy because it preserves a substantially expanded #recension. Its elaborate title-page introduction immediately distinguishes it from many simpler copies. Throughout the text, the #Hebrew is unusually polished, employing a consciously #biblical style that lends the narrative an air of #antiquity and #literary refinement."

https://jewishpress.com/a-medieval-jewish-counter-narrative-about-the-life-of-the-founder-of-christianity/

"Modern #textual #scholarship has shown that #ToledotYeshu never existed as a single, fixed #composition. Unlike the #Mishna or the #Talmud, whose textual traditions gradually stabilized through widespread printing, Toledot Yeshu remained fluid for centuries. #Scribes copied from whatever exemplars were available, frequently introducing additions, omissions, stylistic revisions, and entirely new #narrative episodes. Rather than preserving a single "original" version, the #manuscript tradition reflects a living #text continually reshaped by its transmitters.

The #Łomżamanuscript is especially noteworthy because it preserves a substantially expanded #recension. Its elaborate title-page introduction immediately distinguishes it from many simpler copies. Throughout the text, the #Hebrew is unusually polished, employing a consciously #biblical style that lends the narrative an air of #antiquity and #literary refinement."

https://jewishpress.com/a-medieval-jewish-counter-narrative-about-the-life-of-the-founder-of-christianity/

"Modern #textual #scholarship has shown that #ToledotYeshu never existed as a single, fixed #composition. Unlike the #Mishna or the #Talmud, whose textual traditions gradually stabilized through widespread printing, Toledot Yeshu remained fluid for centuries. #Scribes copied from whatever exemplars were available, frequently introducing additions, omissions, stylistic revisions, and entirely new #narrative episodes. Rather than preserving a single "original" version, the #manuscript tradition reflects a living #text continually reshaped by its transmitters.

The #Łomżamanuscript is especially noteworthy because it preserves a substantially expanded #recension. Its elaborate title-page introduction immediately distinguishes it from many simpler copies. Throughout the text, the #Hebrew is unusually polished, employing a consciously #biblical style that lends the narrative an air of #antiquity and #literary refinement."

https://jewishpress.com/a-medieval-jewish-counter-narrative-about-the-life-of-the-founder-of-christianity/

"Modern #textual #scholarship has shown that #ToledotYeshu never existed as a single, fixed #composition. Unlike the #Mishna or the #Talmud, whose textual traditions gradually stabilized through widespread printing, Toledot Yeshu remained fluid for centuries. #Scribes copied from whatever exemplars were available, frequently introducing additions, omissions, stylistic revisions, and entirely new #narrative episodes. Rather than preserving a single "original" version, the #manuscript tradition reflects a living #text continually reshaped by its transmitters.

The #Łomżamanuscript is especially noteworthy because it preserves a substantially expanded #recension. Its elaborate title-page introduction immediately distinguishes it from many simpler copies. Throughout the text, the #Hebrew is unusually polished, employing a consciously #biblical style that lends the narrative an air of #antiquity and #literary refinement."

https://jewishpress.com/a-medieval-jewish-counter-narrative-about-the-life-of-the-founder-of-christianity/

Paulus in Spanje

De apostel Paulus lijkt rond het jaar 56 na Chr., toen hij op reis was door Griekenland, het voornemen gehad te hebben om nog eens verder te gaan naar Rome. Ter voorbereiding van dat bezoek schreef hij aan de plaatselijke christelijke gemeenschap de Brief aan de Romeinen. Aan het einde vertelt hij:

Ik heb mijn taak in deze streken nu beëindigd, en omdat ik er zo naar verlang om na al die jaren naar u toe te komen, hoop ik dat te doen wanneer ik naar Spanje ga.noot Romeinen 15.23-24; NBV21.

Dat hij vanuit Griekenland – mogelijk iets preciezer: Korinthe – door wilde reizen naar Italië en Spanje, paste uitstekend bij Paulus’ ambitie het christendom te verspreiden. Maar je vraagt je af hoe hij dat wilde aanpakken. Je krijgt uit Paulus’ brieven de indruk dat hij een heel netwerk van mensen had, joden en godvrezenden, op wie hij overal kon terugvallen. Maar had hij zulke contacten ook in het verre Spanje? Had hij daar, om zo te zeggen, al wat logeeradressen?

In elk geval geen joden. Tot voor kort werd als oudste onomstreden bewijs voor joodse aanwezigheid op het Iberische Schiereiland een grafsteen uit Mérida aangewezen (niet de bovenstaande), maar ik hoorde in januari, toen ik het Sefardische Museum van Toledo bezocht, dat die inmiddels in de zevende eeuw wordt gedateerd. Een derde-eeuwse inscriptie uit de omgeving van Málaga, die ik in het plaatselijke museum niet heb gezien, is nu het oudste onomstreden materiële bewijs. Er zijn wel wat oudere aanwijzingen, maar die zijn te ambigu om doorslaggevend te zijn. Hebreeuwse letters op bijvoorbeeld een potscherf kunnen evengoed Aramees zijn.

Niet dat de Joden niet zouden hebben geweten van het bestaan van Spanje. Er is een theorie dat het Tarsis waarheen de profeet Jona wil vluchten,noot Jona 1.3. feitelijk het Andalusische Tartessos is.

Ten slotte is er het bewijs van usucapio. Dit is een procedure uit het Romeins Recht die erop neerkomt dat je eigenaar kunt worden van iets als je dat te goeder trouw in handen hebt gekregen en lange tijd hebt gebruikt zonder dat de feitelijke eigenaar van zich liet horen. Dus ongeveer zoals je iets mag houden dat je op straat hebt gevonden zonder dat de eigenaar zich bekendmaakt. Usucapio speelde in de Late Oudheid een rol toen mensen zich vestigden op onbeheerde landgoederen, de zogeheten bona vacantia.

Ook de rabbijnen bespraken deze procedure. De Mishna, de eerste grote optekening van rabbijnse wijsheid, noteert dat iemand die drie jaar onafgebroken en zonder bezwaar gebruik heeft kunnen maken van een huis, een cisterne, een gracht, een opslagruimte, een duiventil, een badhuis, een olijfpers, een veld of een slaaf, deze verwerft. Een van de geciteerde rechtsgeleerden, een rabbijn uit het midden van de tweede eeuw na Chr., vertelt dan dat de periode van drie jaar is bedacht omdat dit lang genoeg is om iemand in Spanje (Ispamia) te laten vernemen dat iets in het Land van Israël door een ander in gebruik is genomen en bezwaar te laten maken.noot Mishna, Baba Bathra 3.2.

Je kunt de rabbijnse discussie niet zomaar extrapoleren naar de tijd van de apostel Paulus. Alle in de discussie over usucapio geciteerde rabbijnen leefden in de tweede eeuw en je krijgt de indruk dat de ongebruikte huizen, cisternen, grachten, opslagruimten, duiventillen, badhuizen, olijfpersen, velden en slaven bona vacantia waren na een van de Joods-Romeinse oorlogen. Kortom, ik heb niet het idee dat als Paulus werkelijk verder naar Spanje is gereisd, hij daar veel joodse geloofsgenoten zal hebben ontmoet.

[Ik organiseer een reis naar Spanje. Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

In april 2027 organiseer ik een mooie reis naar Spanje. Heeft u belangstelling? Kijk eens hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

De hoofddoek (2)

Ik gaf gisteren aan dat het hoofddoekje in het oude Nabije Oosten en in de Mediterrane wereld gold als het privilege van een getrouwde vrouw. Negatief geformuleerd: het onbedekte haar van slavinnen, prostituees en ongetrouwde meisjes was een aanwijzing dat ze seksueel beschikbaar waren – uiteraard na toestemming van de eigenaar, na betaling of na huwelijkssluiting. Ik attendeerde er ook op dat vrouwenportretten een andere werkelijkheid documenteren: vrouwen waarvan we zeker weten dat ze getrouwd waren, worden doorgaans met onbedekt haar afgebeeld. Ik ben er vrij zeker van dat niemand de Romeinse keizerin beschouwde als seksueel beschikbaar.

Dat er in elk geval in de Romeinse keizertijd diverse normen bestonden, blijkt wel uit de teksten die het joodse leven documenteren. De traditionele norm, dat een getrouwde vrouw een hoofddoek mocht dragen, wordt verondersteld in de rond 200 na Chr. samengestelde Mishna. Deze eerste grote optekening van rabbijnse opvattingen legt het vertrouwde verband tussen het dragen van een hoofddoek en het huwelijk: een man mocht zijn echtgenote verstoten als ze met onbedekt haar over straat ging, en hoefde dan de bruidsschat niet terug te betalen.noot Mishna, Ketuboth 7.6.

Eeuwen later, ten tijde van het Kalifaat, documenteert de Babylonische Talmoed een rabbijnse discussie over de vraag of een vrouw die een mand op haar hoofd droeg, haar haar voldoende had bedekt, en tevens de vraag of dit ook binnenshuis gold. Zoals te doen gebruikelijk staan de diverse meningen naast elkaar en is er geen eenduidig antwoord, maar het interessante is dat de rabbijnen als vanzelfsprekend de norm aannemen dat een getrouwde vrouw een hoofddoek draagt. (Ik zeg er volledigheidshalve bij dat de rabbijnen niet vroegen om een vrouwelijke mening.)

Een andere joodse stem is die van de apostel Paulus die, toen hij de Eerste Brief aan de Korintiërs schreef, nog niet kon weten dat latere generaties hem tot het christendom zouden rekenen. Nadat hij heeft verteld dat een man het beste blootshoofds kan gaan, schrijft de leerling van rabbijn Gamaliël:

Een vrouw maakt haar hoofd te schande wanneer ze met onbedekt hoofd bidt of profeteert, want dat is even schandelijk als met een kaalgeschoren hoofd. Een vrouw die haar hoofd niet bedekt, kan zich net zo goed laten kaalknippen of kaalscheren.noot 1 Korintiërs 11.5-6.

Toch is er een verschil met de opvattingen uit joods Babylonië. Waar de rabbijnen de norm konden veronderstellen toen ze de details bespraken, adviseert Paulus de mensen om zich aan de norm te houden. Anders gezegd: het was in Korinthe niet langer vanzelfsprekend. Het advies staat bovendien niet op zichzelf. De christelijke auteur Tertullianus wijdde, ruwweg op het moment dat elders de Mishna werd samengesteld, dus rond 200 na Chr., een compleet traktaat aan de hoofddoek voor maagden – met andere woorden, aan niet-getrouwde vrouwen.

Hij erkent daarbij dat hij redeneert vanuit de christelijke waarheid en dat hij zich niet beroepen kan op de traditie, die dus anders was. Van een auteur die zich ook afvroeg wat Jeruzalem met Athene van doen had – met andere woorden: een auteur die de gangbare Mediterrane beschaving afwees – hadden we geen ander standpunt verwacht. Tertullianus bleef dan ook een minderheid en het latere canonieke recht bepaalde slechts dat mensen zich in een kerkgebouw netjes moesten kleden, waarbij men het advies van Paulus overnam: mannen blootshoofds, vrouwen liever met bedekt haar.

[Wordt vervolgd; een overzicht van passages uit het Nieuwe Testament is hier.]

In september organiseer ik een reis Algerije en waarom die de moeite waard is leest u hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Great jewish argument why #zionism is contreary to #judaism:

"It was only the irreparable consequences of these national calamities [the failed uprising under r. Akiva and Bar Kokhba] that finally persuaded the rising Rabbinic leadership of the third century CE to temper the potent messianic illusions that were the legacy of the Maccabean victory.

According to the Talmud, those embarking to leave the land were required to take multiple oaths of passivity: not to retake the land, not to take up arms against their neighbors and not to tinker with the calendar to find out when the Messiah might come (BT Ketuvot 111a). As in so much of Judaism, moderation was henceforth irrevocably preferred to extremism."

https://www.jassberlin.org/post/a-hard-tisha-b-av-rabbi-dr-ismar-schorschchancellor-emeritusjewish-theological-seminary-7-6-2025

#judaism #mishna #messiah #zionism #tishabeav

Echtscheiding in Romeins Judea

Het is een waarheid als een koe: waar twee culturen contact maken, nemen ze zaken van elkaar over. Dat geldt dus ook voor de Joodse cultuur, waar ik op zondag altijd over blog, en de Grieks-Romeinse cultuur, die momenteel aandacht krijgt in de Week van de Klassieken. Van Romeins-Joods cultuurcontact zijn allerlei voorbeelden en een speculatief voorbeeld schoot me vorige week te binnen: echtscheiding.

Joodse echtscheidingen

Een van de hardste gegevens over de leer van Jezus van Nazaret is zijn afwijzing van scheiding. Die is heel breed gedocumenteerd: Marcus 10.2-9 is een voorbeeld, de Bergrede bevat een ander.noot Matteüs 5.32. Het verbod is ook te vinden bij de apostel Paulus.noot Romeinen 7.2-6. We hebben dus documentatie uit minimaal drie bronnen: Marcus, Q en Paulus. Het zal bovendien niet in een Joodse context zijn verzonnen, aangezien het een breuk vormt met het gangbare jodendom. Echtscheiding was immers toegestaan, zij het met regels. De procedure rond de echtscheidingsbrief staat beschreven in Deuteronomium.noot Deuteronomium 24.1-4 en 21.14, 22.29.. De uitwerking van die regels staat in het Mishna-traktaat Gittin.

Jezus’ afwijzing van echtscheiding hing niet in het luchtledige. Ook de sekte van de Dode-Zee-rollen had er moeite mee, met als argument dat wie veel vrouwen heeft, ook zijn joodse geloof zou verliezen. Dat had koning Salomo immers bewezen.

Romeinse echtscheidingen

Maar wellicht is er een tweede reden waarom Jezus tegen echtscheiding was. Ik verzin die, maar het is niet onmogelijk dat er in zijn tijd een toename was van het aantal echtscheidingen, omdat dit onder het Romeinse recht heel eenvoudig was. In de Romeinse wereld kon een scheiding tot stand komen zonder formaliteiten, eenvoudigweg doordat de twee partners stopten met gemeenschappelijk leven. Dat kon met wederzijdse goedkeuring gebeuren, of doordat een van de twee partners wegging.

Ik kan het niet bewijzen, maar het zou me niet verbazen als iemand nog eens aantoonde dat er met de komst van Rome in de Joodse wereld meer echtscheidingen waren. Waar twee culturen contact maken, nemen ze zaken van elkaar over: dat is een waarheid als een koe. En het is ook een waarheid als een koe dat als de leden van twee culturen elkaar kennen, ze elkaars gebruiken kunnen afwijzen.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]

Als u wil helpen dragen in de kosten van deze blog, kunt u een van mijn boeken kopen (en lezen), zoals Goden en halfgoden. Of ga mee op reis naar Tunesië! Of kom een cursus doen. Of doneer. U kunt deze blog ook volgen via het Whatsapp-kanaal.

#Bergrede #BriefAanDeRomeinen #Deuteronomium #DodeZeeRollen #echtscheiding #koningSalomo #Mishna #Paulus #QBron #RomeinsRecht

@Dianora https://www.sefaria.org.il/Tractate_Derekh_Eretz_Zuta.3.3?vhe=Talmud_Bavli,_Vilna_1883_ed.&lang=he&with=all&lang2=he

"Teach your tongue to say 'I don't know'" - #Mishna Tractate Derech Eretz Zuta, ch 3

@Dianora https://www.sefaria.org.il/Tractate_Derekh_Eretz_Zuta.3.3?vhe=Talmud_Bavli,_Vilna_1883_ed.&lang=he&with=all&lang2=he

"Teach your tongue to say 'I don't know'" - #Mishna Tractate Derech Eretz Zuta, ch 3

@selfagency Your dad's method was still more gentle than the method used in the #BeitHamikdash for a #Levi who fell asleep on the job! #sefaria #mishna #midot

@selfagency Your dad's method was still more gentle than the method used in the #BeitHamikdash for a #Levi who fell asleep on the job! #sefaria #mishna #midot

@selfagency Your dad's method was still more gentle than the method used in the #BeitHamikdash for a #Levi who fell asleep on the job! #sefaria #mishna #midot

Today we found this gem in the #Mishna:

https://www.sefaria.org/Mishnah_Berakhot.4.3?lang=bi&with=all&lang2=en

"Rabban Gamliel says: Each and every day a person recites the prayer of eighteen blessings. Rabbi Yehoshua says: A short prayer is sufficient" etc. check out the whole paragraph.

Davening seems to have been a lot more low-key in Mishnaic times!

Also R' Akiva says that if you are not fluent, you can pray less...!

#Jewish #Judaism #TIL #WaitWhat #Mazeldon

Today we found this gem in the #Mishna:

https://www.sefaria.org/Mishnah_Berakhot.4.3?lang=bi&with=all&lang2=en

"Rabban Gamliel says: Each and every day a person recites the prayer of eighteen blessings. Rabbi Yehoshua says: A short prayer is sufficient" etc. check out the whole paragraph.

Davening seems to have been a lot more low-key in Mishnaic times!

Also R' Akiva says that if you are not fluent, you can pray less...!

#Jewish #Judaism #TIL #WaitWhat #Mazeldon

Today we found this gem in the #Mishna:

https://www.sefaria.org/Mishnah_Berakhot.4.3?lang=bi&with=all&lang2=en

"Rabban Gamliel says: Each and every day a person recites the prayer of eighteen blessings. Rabbi Yehoshua says: A short prayer is sufficient" etc. check out the whole paragraph.

Davening seems to have been a lot more low-key in Mishnaic times!

Also R' Akiva says that if you are not fluent, you can pray less...!

#Jewish #Judaism #TIL #WaitWhat #Mazeldon