#cio-cafe — Public Fediverse posts

Nieuwe fundamenten voor de digitale overheid

Wat is gegevensdelingsbeleid? Welke rollen en verantwoordelijkheden brengt dit beleid met zich mee? En welke innovaties vallen daarbij op? Tijdens het CIO-café op dinsdag 24 februari, in het sfeervolle Haagse café Rootz, lieten bijna 40 bestuurders, beleidsmakers en IT-professionals zich bijpraten over deze actuele onderwerpen.

Floor Kloosterman, afdelingshoofd I-stelsel en Vakmanschap bij CIO Rijk, heette alle aanwezigen van harte welkom. “Gegevens die we binnen de overheid hebben vastgelegd, bieden enorme kansen om onze publieke taken effectiever, efficiënter en met oog voor de publieke waarden uit te voeren.”

Daar is wel adequaat gegevensdelingsbeleid voor nodig. “Niet alleen uit oogpunt van compliance en risicobeheersing, maar ook voor een betere beleids- en besluitvorming en effectievere samenwerking binnen het Rijk. Het standaardiseren en professionaliseren van gegevensdeling is dan ook essentieel. Een belangrijke bouwsteen daarbij is de gegevensboekhouding.”

Sleutelrol voor data

Bij die standaardisering en professionalisering is een belangrijke rol weggelegd voor de Chief Data Officer (CDO). Hedwig Miessen, CDO van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO): “De CDO is een betrekkelijk nieuwe rol binnen de overheid, die wordt ingezet om te sturen op doelmatig, veilig en ethisch gebruik van gegevens.”

CDO Office

Het CDO Office van Hedwig Miessen heeft een vaste bezetting met, naast de CDO zelf, een data-adviseur en een projectleider. Met daaromheen een flexibele schil van onder meer data-architecten en -engineers. De grote uitdaging voor het CDO Office is volgens Hedwig het continu afstemmen en op 1 lijn brengen van alle werkzaamheden; niet alleen intern met bestuursadviseurs, beleidsmedewerkers en juristen, maar ook extern met gemeenten, provincies en de Europese Unie.

Hedwig begon 5 jaar geleden als kwartiermaker Data bij BZK en VRO. “Destijds wilden diverse beleidsonderdelen beleid kunnen maken, gebaseerd op een gedeeld en objectief beeld van wat écht speelt. Gegevens spelen daarbij een sleutelrol. Bovendien leefde de wens om bij crises snel gegevens te kunnen verwerken om zo meer grip te kunnen krijgen op maatschappelijke opgaven. Denk aan gegevens over demografische ontwikkelingen, waarmee je bij woningtekort snel kunt visualiseren waar welk type woning nodig is.”

3 sporen

De CDO ondersteunt vooral het primaire proces om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. “Dit impliceert coördinatie en regie, toezicht op datakwaliteit en kennisdeling”, vertelt Hedwig. “Daarbij onderscheiden we 3 sporen. Het eerste spoor is gegevensmanagement: hoe kunnen we de datakwaliteit verhogen en gegevens (her)gebruiken om onze maatschappelijke taken beter te kunnen uitvoeren?”

En de CDO werkt aan governance: aan het inrichten van rechten, plichten en verantwoordelijkheden. “Met als doel om te voldoen aan alle wet- en regelgeving, en zodat we gegevens optimaal en veilig kunnen benutten en delen. Ook houden we ons bezig met het zogenoemde gezamenlijke speelveld. Denk aan gemeenschappelijke voorzieningen, zoals een datacatalogus. Ook gaat het om samenwerking met marktpartijen en kennisinstituten. En om het versterken van de data- en AI-geletterdheid van ambtenaren.”

Digital Twin

Daarna liet Hedwig zien hoe het datagestuurde 3D-model ‘Digital Twin Groningen’ beleidsmakers helpt. Vooral bij ruimtelijke ordening: dit model maakt plannen efficiënter en besluitvorming beter. “Digital Twin Groningen wordt gebruikt als een digitale kopie van de fysieke leefomgeving. Het model helpt bij het visualiseren, simuleren en analyseren van ruimtelijke vraagstukken, bouwplannen en infrastructuur. Bovendien draagt het bij aan burgerparticipatie, omdat bewoners in de interactieve 3D-omgeving kunnen zien hoe hun buurt verandert.”

Bij gegevens kun je denken aan panden, afkomstig uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT), en ook aan bomen, riolering, kabels, leidingen en openbare verlichting. “Je kunt het model bijvoorbeeld gebruiken bij het plaatsen van zonnepanelen op monumentale daken. Via zichtanalyses is het mogelijk nauwkeurig te bepalen welke daken daar wel of niet geschikt voor zijn.”

Kleine foutjes, grote gevolgen

Daarna was de beurt aan Erik Lubbe en Robin Hildebrand van de CDO Offices van de ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV) en Asiel en Migratie (AenM). Zij legden uit wat het belang is van een gegevensboekhouding.

Erik gaf 2 voorbeelden. “Door een foutje van de overheid stond een burger een paar jaar geleden onterecht in een systeem vermeld als verdachte van een drugsdelict. Daardoor kreeg hij jarenlang een reeks overheidsorganisaties achter zich aan. Of neem een Rotterdammer die in 2017 per abuis werd doodverklaard. Via de digitale snelweg ging de boodschap dat hij was overleden razendsnel rond bij tal van organisaties. Het in diverse systemen terugdraaien van zijn dood leek een vrijwel onmogelijke opgave. Deze voorbeelden laten zien dat gebrekkig gegevensbeheer tot fouten leidt, met ernstige gevolgen voor burgers. Gegevensboekhouding kan helpen deze fouten in de toekomst te voorkomen.”

Overal op dezelfde manier met gegevens werken

De 2 voorbeelden tonen volgens Erik aan dat effectief omgaan met gegevens een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. “De komende jaren streven we naar een zorgvuldige, rechtmatige en rechtvaardige gegevenshuishouding komen. Hoe beter we samen tot consensus komen over ons gegevensbeleid, hoe effectiever we gegevens kunnen inzetten voor maatschappelijke opgaven. Dat effect wordt nog groter als we dat beleid ook standaardiseren.”

Concreet werkt het CDO Office van JenV en AenM aan het Afsprakenstelsel Gegevens en Algoritmes (JAGA). Erik: “Dit is een set uniforme regels, standaarden en modellen die zorgen voor een veilige, transparante en gestructureerde manier van gegevensdeling. Denk aan rollen en verantwoordelijkheden, handreikingen en eenheid van taal. Zo werken we straks overheidsbreed op dezelfde manier met gegevens, en bevorderen we hergebruik, efficiëntie en innovatie in de publieke sector.”

Demo: Motie#21

Aan de hand van Motie#21 demonstreerde Robin vervolgens de werking van de gegevensboekhouding. Deze in de Tweede Kamer aangenomen motie verzocht het kabinet het gebruik van nationaliteit, etniciteit en geboorteplaats in data- en risicomodellen te inventariseren. Ook moest het kabinet dit gebruik stopzetten als het onrechtmatig of onbehoorlijk zou zijn.

Robin liet zien hoe je deze informatie snel kunt opzoeken, welke gegevens voor de motie relevant waren, waar deze gegevens vandaan kwamen en wie daarvoor verantwoordelijk was. Robin: “Dit soort informatie kan niet alleen de kwaliteit van beleid en uitvoering versterken, maar ook het vertrouwen van burgers in de overheid.”

Meer informatie

Gegevensdeling en de Gegevensboekhouding

[email protected]

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cdo #ChiefDataOfficers #CIORijk #CIOCafé #data #datacatalogus #digitalTwin #gegevensboekhouding #gegevensdeling #gegevenshuishouding #gezamenlijkeVerantwoordelijkheid

Generatieve AI bij de Rijksoverheid: koers, kansen en kaders

Generatieve Artificial Intelligence, kortweg genAI, ontwikkelt zich in hoog tempo en wordt breed toegepast. Hoe gaat de overheid om met genAI? Dinsdag 8 april op de eerste verdieping van het Haagse café Rootz, lieten zo’n 60 CIO-adviseurs, beleidsmakers, I-professionals en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven zich over dit actuele onderwerp bijpraten.

In haar openingswoord heette Floor Kloosterman, afdelingshoofd I-stelsel en Vakmanschap bij CIO Rijk, alle aanwezigen hartelijk welkom: “Ik zie veel nieuwe gezichten, niet alleen van collega’s, maar ook van professionals uit de markt. Dat zegt veel over het belang van genAI. Deze vorm van kunstmatige intelligentie brengt kansen én risico’s met zich mee, zowel voor de overheid als voor de samenleving. Het komende uur gaan 3 sprekers hierover iets moois vertellen.”

Ruimte voor innovatie, aandacht voor kansen

Allereerst lichtte Yannick God, coördinator AI en Algoritmen bij CIO Rijk, het overheidsbrede standpunt op het gebied van genAI toe: “Sinds 2023 neemt de Rijksoverheid een voorlopig standpunt in. Begin 2024 hebben we een overheidsbrede visie gelanceerd. In dat jaar hebben we bovendien veel pilots en experimenten bij overheden gedaan. Op basis daarvan hebben we ons standpunt doorontwikkeld. Daarbij is er ruimte voor innovatie en aandacht voor de kansen die de technologie biedt. Sinds begin dit jaar vindt er intensieve afstemming plaats over dit overheidsbrede standpunt.”

Overheidsbreed standpunt: wat is dat?

De vraag is natuurlijk wat dit overheidsbrede standpunt is, vervolgde God: ”Jullie hebben een primeur, want het standpunt is nog niet officieel naar buiten gebracht.” Vervolgens somde God de belangrijkste voorwaarden op die gelden voor alle overheidsinstanties die genAI inkopen, ontwikkelen en/of gebruiken. “De inzet van genAI voldoet aan bestaande wet- en regelgeving, het doel van de inzet is helder en transparant geformuleerd en er is een risicoanalyse uitgevoerd. Verder zijn noodzaak en proportionaliteit onderbouwd. Welk probleem wordt er bijvoorbeeld opgelost dat niet op een andere manier kan worden opgelost? Zijn de randvoorwaarden, zoals AI-geletterdheid en governance op orde? Is er een exit-strategie beschikbaar om bij problemen te kunnen stoppen met genAI, zodat de veiligheid is geborgd? De inzet van genAI moet voorts passen binnen en aansluiten op relevante beleidscontext. Ten slotte is genAI niet toegestaan onder consumentenvoorwaarden, zoals ChatGPT via een browser.”

Voor wie en wanneer van toepassing?

Feitelijk weinig nieuws, vindt God: ”Maar het standpunt is ook een aanzet om een gezamenlijke koers vast te stellen, zodat we bij toepassing van genAI snel kunnen voldoen aan alle voorwaarden. Daarbij geldt ons standpunt voor individueel én projectmatig gebruik en is het van toepassing op alle typen werkzaamheden, ook voor externe partijen die genAI inzetten bij hun dienstverlening aan overheden.”
Daarnaast spelen volgens God een aantal organisatorische en maatschappelijke overwegingen mee: “We stimuleren het gebruik van open-source genAI, mits dit veilig gebeurt. We geven prioriteit aan de inzet of inkoop van Europese en Nederlandse genAI-modellen. Bovendien vinden we het belangrijk te investeren in de AI-geletterdheid van overheidsmedewerkers.”

Per pilot een goede afweging

Eén van de aanwezigen vroeg hoe hard het overheidsbrede standpunt is, bijvoorbeeld bij een pilot. “Sowieso moet een pilot voldoen aan wet- en regelgeving en moet er een risicoanalyse worden uitgevoerd”, zei God. “Maar overigens is dit afhankelijk van de context en de inzet. We moeten niet generiek maar pragmatisch naar een pilot kijken en een goede afweging maken tussen enerzijds de businesswaarde en anderzijds de risico’s.”

DefGPT: de AI-chatbot van Defensie

Vervolgens kwam Sofie Berns, afdelingshoofd DATA bij het ministerie van Defensie aan het woord: “Onze afdeling stelt tools, standaarden en een veilig en beheerd platform beschikbaar en vertaalt veelbelovende innovaties naar concrete resultaten. Onze AI-chatbot DefGPT is zo’n resultaat: een intern alternatief voor populaire AI-diensten als ChatGPT, waarmee onze medewerkers sinds november 2024 op basis van enorme hoeveelheden data complexe taaltaken kunnen uitvoeren. DefGPT is specifiek getraind op defensie-informatie en -taken.”

Gevoelige informatie

Voorheen werd ChatGPT bij Defensie duizenden malen per dag gebruikt, schat Berns in: “Dat brengt grote risico’s met zich mee. Gevoelige informatie kan op straat komen te liggen. Daarmee geef je je tegenstander een informatievoorsprong. In deze tijden van geopolitieke spanningen houdt onze bedrijfsvoering rekening met dreiging en wegen we risico’s op een andere manier af. Een gesloten, veilige omgeving als DefGPT is daarbij cruciaal.”

Nieuwe toepassingen

Inmiddels werkt het ministerie van Defensie aan een volgende versie van DefGPT, waaraan je meer informatie en nieuwe context kunt toevoegen en die het intranet kan raadplegen. “Om verder te kunnen versnellen hebben we daarnaast een Roadmap Data Science & AI opgesteld”, aldus Berns. “Daarin kijken we onder meer naar nieuwe toepassingsgebieden en verdere kennisontwikkeling. Ook richten we onze aandacht op data governance: het beheer en de controle over data binnen onze organisatie, zodat deze betrouwbaar is en op de juiste wijze worden gebruikt.”

Mens en machine versterken elkaar

Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) heeft een vergelijkbare interne “AI-assistent” met de roepnaam Robin. “Met dit alternatief voor ChatGPT willen we volledig veilig, betrouwbaar en in control zijn”, zegt projectleider Joost de Haan. Hij benadrukt dat mens en machine elkaar niet vervangen, maar elkaar juist versterken. Bij de ontwikkeling van Robin werkt JenV samen met partners, zoals de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Het mooie van Robin is volgens De Haan dat je bestanden kunt uploaden en op basis daarvan de machine kunt bevragen. En er is meer. “We vatten specifieke kennis in speciale tools, zogenoemde chatbot plugins. Doordat Robin deze plugins kan gebruiken voegen we extra functionaliteit aan de machine toe.”

Kritieke succesfactoren

Voor de ontwikkeling van Robin noemt De Haan 5 kritieke succesfactoren: “Ten 1e hebben we onze eigen ICT-infrastructuur en de JenV Trusted Cloud. Die ondersteunen ons ministerie bij de flexibele, veilige en efficiënte inzet van ICT-middelen en voldoen volledig aan onze strikte beveiligings- en compliance-eisen. Ten 2e werken we in multidisciplinaire teams met zowel technici als niet-technici. Ten 3e hebben we een gezamenlijk doel, namelijk een multi-inzetbare applicatie. De 4e succesfactor is focus: we vragen per persoon een beschikbaarheid van drie dagen per week. Ten slotte richten we bij de productie onze DevOps-processen meteen in en zorgen we ervoor dat onze bouwers en beheerders samenwerken via één gestroomlijnd proces.”

Gecontroleerde groei

De ontwikkeling van Robin vindt plaats in een centrale omgeving op het bestuursdepartement van JenV. Vervolgens wordt de chatbot, samen met relevante plugins, aangeboden aan de verschillende uitvoeringsorganisaties, zoals het CJIB. ”De uitrol van Robin vindt gefaseerd plaats, van pilot naar opschaling, via een zogenoemde plateauplanning”, licht De Haan toe. “Daarbij sluiten we steeds meer gebruikers aan en krijgen we stapsgewijs inzicht in de governance en de gebruikersrisico’s. We zorgen dus voor een gecontroleerde ontwikkeling van Robin, waarbij we ons telkens afvragen: willen, mogen en kunnen we een bedrijfsproces ondersteunen met Robin of een plugin?”

Robuust, schaalbaar, duurzaam

Zijn er ook kritieke faalfactoren, wilde iemand uit de zaal weten. De Haan: “Jazeker. We hebben bijvoorbeeld altijd te maken met de wet van de remmende voorsprong. Daarom is het belangrijk continu na te denken over de vraag of een ontwikkeling robuust, schaalbaar en duurzaam is.”

Aan het einde van de middag dankte Floor Kloosterman alle aanwezigen voor hun belangstelling en kritische vragen: “Nu is het tijd voor de borrel, om elkaar op te zoeken en met elkaar in gesprek te gaan.”

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#AI #CIORijk #CIOCafé #cioDag

CIO-dag 2025: dé plek voor verbinding met andere I-professionals

Wat maakt de CIO-dag zo bijzonder? En welke sessies en workshops staan er dit jaar op de planning? Floor Kloosterman is afdelingshoofd I-stelsel en Vakmanschap bij CIO Rijk en vertelt over het programma met daarin aandacht voor alweer 5 jaar I-strategie Rijk. Naast de maandelijkse CIO-cafés is ze verantwoordelijk voor de organisatie van de jaarlijkse CIO-dag, dit jaar de 3e editie voor Kloosterman.

Sinds 2019 organiseert CIO Rijk de jaarlijkse CIO-dag. Wat houdt deze dag in?

Kloosterman: “Het is een dag vol inspirerende sessies en workshops, speciaal voor de I-professionals van het Rijk en de verschillende Rijksonderdelen. Centraal staan de 10 thema’s van de I-strategie Rijk.” Kloosterman organiseert de CIO-dag sinds 2023, na corona weer als live-bijeenkomst. “Uit de evaluatie destijds bleek een grote behoefte bij de CIO-offices om elkaar weer te ontmoeten. En bij I-professionals zelf, ook die zijn er nu bij betrokken. Daardoor is de omvang van het event gegroeid van 300 naar maar liefst 450 deelnemers. Dat zegt een hoop.”

Wat maakt de CIO-dag zo bijzonder?

“Het evenement zorgt ervoor dat je even uit je eigen werkomgeving stapt en de verbinding kan zoeken. We zijn allemaal druk met ons eigen wereldje; je hebt geen zicht op hoe anderen werken. De CIO-dag faciliteert de verbinding om met elkaar te kunnen zien: we zijn goed bezig. Maar ook om samenwerkingen te stimuleren, te inspireren en toekomstperspectief te bieden, zodat onze collega’s met nieuwe energie kunnen bijdragen aan de digitaliseringsopgaven van de overheid. Deze editie is extra bijzonder omdat er aandacht is voor 5 jaar I-strategie. We maken dit jubileumjaar dan ook een mooie wrap-up; welke dingen zijn er in die 5 jaar bereikt?”

Wat kunnen we verwachten van deze editie?

“Het leuke aan het programma is de diversiteit aan thema’s. De I-strategie dient daarbij als kapstok. Voor de een is dit belangrijk, voor de ander dat.

Het programma is inhoudelijk sterk, met aandacht voor zowel de kansen voor de Rijksoverheid als de bedreigingen. Zo gaat het tijdens de keynote over technologieën die op ons afkomen, maar ook over digitale autonomie. Het wordt een leuke mix tussen ‘doen’ en presentaties.

Bovendien krijgt de wetenschap een podium. 3 hoogleraren geven een masterclass of zijn onderdeel van het plenaire programma. Zo heeft hoogleraar Rogier van de Wetering een inspirerende bijdrage over digitale transformatie binnen organisaties. Daar hebben we allemaal mee te maken.”

In een aparte sessie wordt stilgestaan bij de opvolging van de I-strategie. Kloosterman: “Alle deelnemers kunnen daarover meedenken. En daarnaast is er nog veel meer te doen. Ik zou zeggen: neem eens een kijkje op de site.”

Wat nemen jullie mee uit eerdere evaluaties van de CIO-dag?

“Feedback nemen we ter harte om het event nog beter aan te laten sluiten op de behoeftes. Zo was er de wens meer inzichten ‘van buiten’ mee te nemen. Dat doen we door partijen te betrekken met het perspectief vanuit de Rijksoverheid. We hebben bijvoorbeeld een interessante sessie met start-ups, TNO en Schiphol.

Verder zijn er dit jaar niet alleen presentaties, je kunt ook iets ‘doen’. Bijvoorbeeld tijdens de workshop van RADIO, waar je gaat oefenen met AI.”

Tot slot: waar kijk je het meest naar uit?

“Om in deze veranderende wereld collega’s te spreken en samen terug te blikken op de afgelopen 5 jaar I-strategie Rijk. En natuurlijk om vooruit te kijken.

Daarnaast kijk ik uit naar het experience-plein. Mensen kunnen er met een drankje rondlopen en in gesprek gaan over mooie programma’s en projecten binnen de Rijksoverheid.

Ik weet dat het lastig wordt, maar het liefst zou ik bij alle activiteiten willen zijn!”

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#CIORijk #CIOCafé #cioDag