De principes van Hercule Poirot
Hallowe’en Party is niet het beste dat Agatha Christie heeft geschreven, maar ach, het leest vlot weg en de zijdelingse observaties zijn bij Christie altijd het amusantst. Ook dit keer. Het boek is geschreven in de late jaren zestig en hoewel het er allemaal niet met zoveel woorden staat, merk je dat Hercule Poirot en zijn tijdgenoten de nieuwe tijd maar niks vinden. De naoorlogse babyboom bereikte de volwassenheid, met rellen, drugsgebruik, langharig werkschuw tuig, de wrange nasleep van de Summer of Love. Christie benut haar personages om eens onderhoudend te mopperen.
Maar wat ik vooral leuk vind in haar boeken: de redenaties van de detective. Ik bedoel niet de ontknoping, die dit keer ronduit vergezocht is, maar de principes waarop de redenaties zijn gebaseerd. Zeg maar: de vuistregels van het gezonde verstand. Hier zijn er drie, waarvan u de eerste twee terugvindt in het achttiende hoofdstuk.
Eén
Een meisje heeft gezegd dat ze ooit een moord heeft gezien. De vraag lijkt te zijn of dit werkelijk het geval is, en iedereen die met Poirot spreekt, zegt dat het meisje in kwestie een talent had voor het vertellen van stoere verhalen. Waar of niet waar? Hercule Poirot:
Nobody believes it is true. The probability is, therefore, that it was not true.
Waar Christie de lezer op het verkeerde been zet met een te simpele vraag, namelijk of iets waar of onwaar is, gaat haar personage een niveau dieper: kunnen we een uitspraak doen over de waarschijnlijkheid?
Toepassing: de digitale paleografie. De vraag is niet of deze of gene klerk een tekst heeft geschreven, maar met welke waarschijnlijkheid we kunnen zeggen dat hij dat heeft gedaan. Als we dat kunnen uitdrukken in een percentage, is onze kennis robuuster geworden.
De praktijk. Het gebeurt nogal eens dat een oudheidkundige een beroep moet doen op een communis opinio, waarmee hij feitelijk een redenering grondvest op een als feit gepresenteerde aanname. Zulke schijnzekerheid is onvermijdelijk, laat dat vooropstaan, want de oudheidkundige kampt altijd met tekortschietende data. Maar zoals je je veel loos gezever bespaart door bij het gebruik van het woord “interdisciplinair” te vragen op welke waarheidstheorie de spreker zich baseert, zo moet je bij “communis opinio” even vragen of de waarschijnlijkheid 80% of 90% of 100% bedraagt. Hoe robuust is die communis opinio?
Twee
In de loop van het verhaal heeft een collega van Poirot enkele sterfgevallen geïdentificeerd waarbij vraagtekens waren. Er waren al wat geruchten dat sommige sterfgevallen iets met elkaar van doen hadden. Hercule Poirot:
I have the idea that a lot of separated incidents might tie up more closely than anyone has thought … Probably not all of them, but several of them.
In jargon heet dit excess empirical content. Je kunt diverse theorieën hebben, en nooit zal een daarvan ooit alle verschijnselen verklaren (dat wil zeggen: met elkaar in verband brengen). Alles verklaren kan sowieso niet, en zolang dat zo is, is die theorie de beste, die de meeste verschijnselen met elkaar verbindt. Nauwkeuriger geformuleerd: die theorie is de beste, die het meeste verband aanbrengt tussen de meeste verschijnselen van de meest uiteenlopende aard.
Toepassing. We stellen voortdurend andere vragen aan het verleden. De antwoorden zullen echter moeten komen vanuit de data. Als we het geschiedbeeld willen veranderen, moet er van excess empirical content sprake zijn.
De praktijk. Als een archeoloog claimt dat na zijn vondst de geschiedenisboeken moeten worden herschreven, moet hij kunnen aangeven hoe sprake is van excess empirical content. Al het overige is hype.
Drie
Een vrouw is vermist en er zijn allerlei verklaringen. Hercule Poirot:
When a girl disappears, there are not many reasons. The first is that she has gone away with a man. The second is that she is dead. Anything else is far-fetched and practically never happens.
Oké, dat zei Poirot in 1969, en vermoedelijk zou hij nu zeggen dat als een vrouw verdwijnt, het wel zal zijn om een stalkende man te ontlopen. Maar over het algemeen is een verklaring die in veel andere gevallen de juiste is gebleken, de beste werkhypothese.
Toepassing. Als je wil reconstrueren hoe de piramiden zijn gebouwd, hoef je niet verder te kijken dan bouwtechnieken die vaak zijn gedocumenteerd en dus waarschijnlijker zijn dan technieken die zelden of nooit zijn gedocumenteerd. Laat die aliens er dus maar buiten.
De praktijk. Als weer iemand een pseudowetenschappelijke theorie verkondigt, doe zo iemand een Agatha Christie cadeau.
#AgathaChristie #digitalePaleografie #excessEmpiricalContent #HerculePoirot #piramide #waarschijnlijkheid