#uncivilization — Public Fediverse posts

Fediverse'e dalış

This text is in Turkish and prepared for Uncivilization's Fediverse Migration Campaign that aims to encourage our Instagram followers to open an account in Fediverse.

Hızlı Başlangıç Klavuzu

Bu klavuz hızlı bir şekilde hesap açmak isteyenler için hazırlandı. Detaylara girmedik; seçenekler sunmadık; basit bir şekilde yol gösterici olmasını amaçladık.

Bir Fediverse profili oluşturmak oldukça kolay. Önce bir oluşum (instance) seçiyorsunuz. Ardından da bu oluşumun internet sayfasına gidip e-posta ve şifrenizle kayıt oluyorsunuz.

Her bir oluşum kendi seçtiği bir platformu kullanıyor. Mastodon ilk ortaya çıkan ve en yaygın kullanılan platform. Bu yüzden Fediverse'e yeni gelenlere Mastodon oluşumlarından birine üye olmaları öneriliyor.

Kullanıcı Adresi (Handle)

Her hesabın eşsiz bir kullanıcı adresi (handle) oluyor.  Diğer kullanıcılar sizi bu adres sayesinde bulabiliyor. Kullanıcı adreslerinin mantığı e-posta adresleriyle aynı. Başında kullanıcı isminiz ve ardında da üye olduğunuz oluşum/sunucu adı yeralıyor. E-posta adreslerinden farkını belirtmek amacıyla da adresin en başında bir ‘@’ işareti daha kullanılıyor.

@[email protected]

Kullanıcı adresinin profilde nasıl gösterildiğine bakmak için profilimize bir göz atabilirsiniz: @uncivilization

Kullanıcı adını bir oluşuma kayıt olurken siz seçiyorsunuz. Aynı kullanıcı adını kullanarak farklı oluşumlarda hesap açmak mümkün.

Sonda yer alan oluşum (instance) adı ise sizin gönderilerinizin tutulduğu yeri belirtiyor. Burası sizin Fediverse'deki dijital mahalleniz olarak düşünülebilir. Eğer bulunduğunuz yerden memnun kalmazsanız başka bir oluşuma taşınabilirsiniz. Taşınma durumunda sizi takip edenler otomatik olarak yeni hesabınızı takibe geçiyor, eski hesabınızdaki takipçiler ise sıfırlanıyor. (Nereden nereye taşındığınıza bağlı olarak farklı senaryolar söz konusu. İleride bu konuyla ilgili daha detaylı bilgiler paylaşacağız. Eğer üzerinde çok emek harcadığınız hesapları taşımaya karar verirseniz yeterince bilgilenmeden taşınma işlemini gerçekleştirmemenizi tavsiye ederiz.)

Nereden Başlamalı?

Fediverse'de bir hesap açmak için önce kendiniz için uygun bir oluşum (instance) seçmeniz gerekiyor. Binlerce seçenek var ve yeni girmek isteyenler seçmekte zorlanabiliyor. Her bir oluşumun kendine has özellikleri ve farklı dünya görüşünde olan adminleri var. Hepsini tek tek incelemek çok zaman istiyor. Ama unutmayın ki hesabınızı bir oluşumdan diğerine taşıyabiliyorsunuz. O yüzden en başta tereddüt etmeden ve çok da kafa yormadan bir oluşumda hesap açmanız sorun olmayacaktır. Fediverse'de zaman geçirirken kendinize daha uygun bir oluşum keşfedebilirsiniz.

Başvuru süreci oluşumdan oluşuma farklılık gösteriyor. Kimi oluşumlar tamamen açık ve başurur başvurmaz katılabiliyorsunuz. Kimisinde kendinizi tanıttığınız bir metin yollamanız ve oluşumun yöneticilerinin başvurunuzu değerlendirmesini beklemeniz gerekiyor. Bazılarına katılmak içinse o oluşumdaki bir kullanıcıdan davetiye almış olmanız gerekiyor. Bazı oluşumlar ise başvuruya tamamen kapalı. Biz burada tamamen açık olan oluşumlardaki başvuru sürecini anlattık.

Yeni Hesap oluşturma

Oluşum seçme kısmını atlayıp hemen başlamak isteyenler için ieji.de sunucusunu tavsiye ediyoruz. (Bazı alternatiflere bakmak isteyenler hazırladığımız listeyi inceleyebilir.) Buradan itibaren anlattıklarımız Mastodon oluşumlarına özel. Diğer platformlarda üye olma ve profil oluşturma farklılık gösteriyor. 

1. Tarayıcınıza ieji.de adresini yazıp oluşumun internet sitesine girin.
2. Create Account butonuna tıklayın.
3. Accept butonuna tıklayarak oluşumun uymanızı istediği kuralları kabul edin.
4. Kullanıcı adınızı, E-posta adresinizi girin. Yeni bir şifre oluşturun. Gizlilik politikasını kabul ediip Sign up butonuna tıklayın.
5. E-postanıza gelen bağlantıya tıklayarak E-posta adresinizi onaylayın.
6. E-postanızın onaylandığına dair ikinci bir mail aldıktan sonra hesabınıza girebilir ve kendinize bir profil oluşturabilirsiniz.

Profil oluşturma

Fediverse'de takipçi edinmek için iyi bir profil oluşturmak çok önemli çünkü sizi takip etmeyenlerin gönderilerinizi görememe ihtimali var (Metnin sonlarına doğru bunun nedenini anlatıyoruz). Bu yüzden bio'nuzda kendiniz ve ilgi alanlarınız hakkında mümkün olduğunca bilgiye yer vermeniz iyi olacaktır. Fediverse'de uzun bio'lar yaygın ve bu normal karşılanıyor. Instagramdaki gibi bir kısıtlama yok. Aramalar yapıldığında bio'nuzda yer alan kelimeler kullanıldığında profiliniz listeleniyor. Hashtagler kullanmanızda da fayda var.

Ayrıca dilediğiniz gibi kullanabileceğiniz ekstra alanlar var. Buraya da istediğiniz bilgileri ve bağlantıları yerleştirebilirsiniz. 

Tanıtım Gönderisi (# introduction)

Fediverse'e yeni girenlerin introduction hashtag'i kullanarak kendilerini anlattıkları bir gönderi atmaları bir gelenek haline geldi. Kendinizi tanıttığınız bu gönderiyle Fediverse'de bir hesap açtığınızı insanlara bildirmiş oluyorsunuz ve gönderinizi görenlerden bazıları size hoşgeldin diyor, ilk bir kaç takipçinizi ediniyorsunuz.

Feed Oluşturma

İlk hesap açtığınızda bomboş bir feed'iniz oluyor. Size herhangi birini takip etmeniz önerilmiyor. Önerilen gönderi yok. Reklam yok. Algoritma yok. Yaşayacağınız deneyimi tamamen sizin oluşturmanız bekleniyor. Bu yüzden bir feed oluşturmaya başlamanız gerekiyor. 

Arama kutusuna bişeyler yazıp keşif yapmaya başlayın. Arama yaptığınızda Fediverse'deki herşeyin listelenmesini beklemeyin. Çıkan sonuçlar her oluşum için farklılık gösterecektir (Metnin sonlarına doğru bunun mantığını açıklıyoruz).

Feed oluşturmak için şunları yapabilirsiniz:

• Aramaya bazı anahtar kelimeler girerek çıkan sonuçlara bakın. Sekmelerden profillere, hashtag'lere ve gönderilere ayrı ayrı bakabiliir ve takip edecek profiller bulabilirsiniz. Arama yaptığınız anahtar kelimelerin hashtag sayfalarına da bakabilirsiniz (Go to hashtag #something). Bu sayfadaki Follow hashtag butonuna tıklayın.
• Aramaya bazı anahtar kelimeler girin ve bununla ilgili profilleri listeleyin (Profiles matching something). Listede ilginizi çeken profilleri takibe alın.
• Kullanıcı adresini bildiğiniz kişilerin kullanıcı adreslerini kopyalayıp arama kutusuna yapıştırın (Go to profile @[email protected]) ve açılan profilden onu takip edin.
• İlginizi çekecek profiller aramanın bir yolu da başka Fediverse oluşumlarının sitelerine gidip feedleri taramak. Bunun için tarayıcıda yeni bir sekme açıp herhangi bi oluşumun internet sitesine girin. Live Feeds butonuna tıkladığınızda sadece bu oluşumdan atılan gönderiler listelenecektir. Buradan hoşunuza giden profiller keşfedebilir ve bunların kullanıcı adreslerini kopyaladıktan sonra kendi oluşumunuza dönüp arama kutusuna yapıştırabilirsiniz. Bu özellikle benzer profilleri birarada görmek istediğinizde kullanışlı bir yöntem. Belli ilgi alanına odaklanmış oluşumların live feed'lerine bakabilirsiniz. Arama sonuçlarında çıkma ihtimali düşük olan çok küçük oluşumlardaki profilleri de bu yolla keşfedebilirsiniz.
• Ayrıca internette kullanıcı adreslerinin listelendiği birçok rehber var (Fediverse Directory). Bunlara da bakıp ilginizi çeken profillerin kullanıcı adreslerini kopyalayıp yapıştırarak takibe alabilirsiniz.
• Bunlar dışında Trending butonuna tıklayarak o sırada yoğun ilgi gören gönderileri listeleyebilir ve takip edecek hesaplar bulabilirsiniz.

Bu şekilde bir başlangıç feed'i oluşturduktan sonra insanların boost'ladığı (repost) gönderiler ve kullandığı hashtag'ler karşınıza çıktıkça diğer içerik ve profillere ulaşmak kolaylaşıyor.

Önemli Notlar

Kimi zaman takip etmediğiniz birinin profilini ziyaret ettiğinizde timeline'ının boş ve takipçi sayısının sıfır olduğunu görürsünüz. Ama aslında bu hesap bir çok gönderi yayınlamış olabiliyor ve birçok takipçiye sahip olabiliyor. Arama kutusunu kullandığınızda da arama sonuçlarında Fediverse'ün sadece bir kısmına ait sonuçler görüyorsunuz. Bilin ki bunlar bir tasarım hatası veya 'bug'dan kaynaklanmıyor. Fediverse'ün doğasından kaynaklanıyor.

Temel mantık şöyle: Eğer bulunduğunuz oluşumda hiç kimse başka bir oluşumda bulunan birisini takip etmiyorsa o oluşumdan edinebildiğiniz bilgi kısıtlı oluyor. O oluşumdaki profillerdeki bilginin tamamına ulaşamıyorsunuz ya da o oluşumun tamamında bulunan içerikle ilgili sonuçlar alamıyorsunuz. Bulunduğunuz oluşumdan biri diğer oluşumdaki birini takip ediyorsa o oluşumdaki bilgilere erişebilir hale geliyorsunuz. Aslında bu şekilde bulunduğunuz oluşumdaki herkes birbirinin deneyimine etki etmiş oluyor ve ortaklaşan ve özelleşmiş bir ortam yaratmış oluyorsunuz.

Ama şunu bilmek de fayda var. Arama kutusunda aradığınız bir şeyi (kullanıcı adı ya da gönderi bağlantısı) eksiksiz tam olarak yazdığınız takdirde kimin kimi takip ettiğine bağlı olmaksızın aradığınız şeye (profil ya da gönderiye) ulaşabiliyorsunuz. Bu yüzden kullanıcı adlarını ve gönderi bağlantılarını kopyalayıp arama kutusuna yapıştırma yöntemi Fediverse'de sık kullanan bir şey. Buna alışmanızı tavsiye ederiz. Eğer bu şekilde de istediğiniz şeye ulaşamıyorsanız bilin ki bulunduğunuz oluşum aradığınız profilin ya da gönderinin bulunduğu oluşumu engellemiştir.

Taksonomi

Fediverse'ün kendine has bir dilinin olduğunu bilmenizde fayda var. Post'lara Toot, Repost'lara Boost deniyor. Bu tarz teknik terimler yanında yaygınlaşmış şakalardan ya da kullanılan hashtaglerden dolayı yeni yeni kelimelerin ve takma adların da türetilmiş olduğunu göreceksiniz 

Wep App

Bir çok insan internet sitelerinin ve mobil aplikasyonların birbirinden tamamen ayrı şeyler olduğunu sanıyor. Ama günümüzde artık bir çok site mobil aplikasyon olarak çalışacak şekilde tasarlanıyor ve bu siteler aplikasyon deneyimi sunacak şekilde telefonlara yüklenebiliyor. Bunlara ‘Wep App’ deniyor. Birçok Fediverse platformu da bu şekilde tasarlanıyor. Yani oluşumunuzun internet sitesini basit bir şekilde bir aplikasyona çevirebiliyorsunuz. 

Bunun için yapmanız gerekenler şöyle:

1. Telefonununzun tarayıcısını açın ve üye olduğunuz oluşumun internet sitesine girin.
2. Hesabınıza giriş yapın
3. Tarayıcınızın seçenekler kısmına girin (genelde üst üste üç nokta şeklinde (︙) bir buton oluyor).
4. Buradan internet sitesini aplikasyona çevirecek seçeneği bulun.
   1. Chrome'da Install App butonu.
   2. Firefox'da Add app to Home screen butonu.
5. İşlemi onayladıktan sonra artık telefonunuzda internet sitesinin bir ikonunun oluştuğunu göreceksiniz. Artık bu ikona tıklayarak Fediverse'e ulaşabilirsiniz.

Kullanıcı Listemiz

Fediverse'de birbirimizi kolay bulmak amacıyla bir kullanıcı adresleri listesi hazırladık. Eğer bu profil listesine eklenmek isterseniz hesabınızı açtıktan sonra bizimle iletişime geçin ve kullanıcı adresinizi yollayın. Profilinize ve introduction postunuza bakıp burdan aldığımız ufak bir bilgiyi de listemize not olarak ekleyebiliriz.

Text in Turkish (about Fediverse and mobilization campaign of Uncivilization)

Yakın zamanda çıkan yasayla Türkiye'de Instagram, YouTube, TikTok ve X gibi dev platformlara girişlerde e-Devlet üzerinden kimlik doğrulama zorunluluğu getiriliyor. Yasanın 2026 yılı sonuna kadar hayata geçirilmesi planlanıyor.

Bu yasa uygulanmaya başlamadan önce Instagram'daki Uncivilization hesabımızı silmeyi planlıyoruz. Sosyal medyadaki varlığımızı daha farklı ve özgür platformlarda sürdürmeye devam edeceğiz.

Kullandığımız platformlarla ilgili detaylı bilgileri önümüzdeki günlerde paylaşacağız. Sizi bu platformlara katılmaya davet edeceğiz.

Amacımız

Fediverse diye adlandırdığımız, eskisinden çok farklı yeni bir sosyal medya ortamı gelişmekte ve genişlemekte. Pek çok kullanıcı, büyük şirketlerin kurduğu kapalı ve kilitli platformlara alışmış oldukları için Fediverse'ün açık ve özgür yapısını anlamakta güçlük çekiyor.

Bu yüzden herkesin anlayabileceği bir şekilde Fediverse'ü anlatmak ve ilgilenenlere yardımcı olmak amacıyla bir kampanya yürüteceğiz. Bu kampanyanın ilgi görmesini ve kampanya sonunda Fediverse'de iletişim kuran bir topluluk oluşturabilmiş olmayı umuyoruz.

Fediverse Nedir?

Fediverse bir app ya da internet sitesi değildir. Yeni bir sosyal medya ekosistemi için kullandığımız bir terimdir.

Fediverse, birbirine bağlı binlerce bağımsız sosyal platformdan oluşan bir ağdır.

‘Federation’ (Federasyon) ve ‘Universe’ (Evren) kelimeleri birleştirilerek türetilmiştir.

Herşeyi kontrol eden bir merkez yoktur. Ağdaki binlerce platformdan her biri kendi kendini yönetir, kendi kurallarını koyar ve Fediverse'ün geri kalanıyla ilişkilerini kendisi belirler.

ActivityPub Nedir?

Peki birçok farklı platform birbirine nasıl bağlanabiliyor?

Geçtiğimiz yıllarda ActivityPub adında internetin geleceğini tamamen değiştirecek bir teknoloji geliştirildi.

ActivityPub merkezsiz sosyal ağlar için bir protokol ve açık bir standart. ActivityPub, her şeyi tek bir içerik paylaşım sistemine bağlayarak, sosyal platformlar birlikte çalışabilir hale getiriyor. Kullanıcıların paylaşımlarını, beğenilerini, yanıtlarını, veya etkileşimlerini tek bir sisteme bağladığı için ActivityPub kullanan platformlar'ın hepsi bu sistemi ortak bir şekilde kullanabiliyor.

ActivityPub kapalı platformlar değil, açık protokoller tarafından yönetiliyor. Kullanıcılara kontrolü geri vermeyi ve sosyal ağı şirketlerin hegemonyasından kurtarmayı amaçlıyor.

ActivityPub kullanarak oluşturulan ağın tamamını Fediverse olarak adlandırıyoruz.

Çeşitlilik ve Bağlantılılık

Dahası, Fediverse'de birbirine bağlanan platformlar tek tip değil, büyük bir çeşitlilik barındırıyor. Platformlar farklı amaçlara sahip olsalar ya da arayüzleri birbirinden tamamen farklı olsa dahi birbirlerine bağlanabiliyor ve içeriklerini birbirleriyle paylaşabiliyorlar.

Bunu anlamak günümüz kullanıcısının alışkanlıkları nedeniyle zor olabilir ama aslında ortada pek karmaşık birşey yok. Instagram hesabınızdan bir Youtube kanalını takip edebildiğinizi hayal edin. Ya da Twitter'dan atılan bir gönderiyi Instagram'da görebildiğinizi ve beğenip, repost edebildiğinizi düşünün.

Fediverse Projeleri/Servisleri/Yazılımları

Fediverse için Instagram, Twitter, Youtube ve daha bir çok platformun işlevlerine sahip çeşit çeşit açık kaynak yazılım geliştiriliyor. Fediverse'deki platformlar da bu yazılımlardan herhangi birini kullanabiliyor. Yani Fediverse'deki platformlar mikroblog, fotoğraf paylaşımı, video kanalı, podcast, forum, etkinlik ajandası gibi birçok farklı işleve sahip olabilir. Buna rağmen birbirlerine bağlanabiliyorlar.

Bu farklı işlevler için üretilmiş yazılımlara ‘Fediverse Projeleri’ ya da ‘Fediverse Servisleri’ deniyor. Örneğin Mastodon, Twitter benzeri mikroblogging platformlarınca kullanılan bir servis. Pixelfed adındaki bir servis, Instagram benzeri platformlar tarafından kullanılıyor. Peertube adındaki bir başka servis ise Youtube'dakine benzer video kanalları açabileceğiniz platformlar tarafından kullanılıyor.

Fediverse Sunucuları/Oluşumları

Alıştığınız, bildiğiniz bir sosyal medya ağında tüm içerik, web sitesinin sahibi tarafından yönetilen sunucularda barındırılır ve tüm ağ tek bir odak tarafından yönetilir. Fediverse ise merkeziyetsizdir. Herhangi bir birey veya kuruluş kendi sosyal platformunu, kendi sunucularında barındırarak Fediverse'ün bir parçası olabilir.

Fediverse'deki her bir platforma ‘server’ (sunucu) ya da ‘instance’ (oluşum) deniyor. Fediverse'de her ‘oluşum’ bağımsız çalışır ve kendi kurallarını belirleyebilir. Herhangi bir oluşumda hesap açan bir kullanıcı, diğer oluşumlardaki kullanıcılarla bağlantı kurabilir.

Her bir oluşum aslında içinde bir Fediverse yazılımı kurulu fiziksel bir sunucuya denk gelir ve herbirinin ayrı bir internet sitesi olur. Bu internet sitesini ziyaret edip bu oluşumdan kendiniz için bir kullanıcı hesabı talep edebilirsiniz. Eğer talebiniz kabul edilirse de bu siteden hesabınıza girip Fediverse'de sosyalleşebilirsiniz.

Fediverse'deki oluşumlarda toplanan kullanıcı sayısı çok değişken olabiliyor. Kiminde onbinlerce kullanıcı toplanırken, kimisi 50/100 kişilik küçük topluluklar olarak kalmayı tercih edebiliyor. Kimi oluşumlar genel kullanıcıya hitap ederken, kimisi teknoloji, sanat, müzik, politika, altkültür gibi belli ilgi alanlarına odaklanabiliyor. Ayrıca belli bir şehir veya ülke özelinde yerelleşen ya da konuşulan dil bakımından kısıtlanan pek çok oluşum da mevcut.

Gelişen ve Genişleyen bir Evren

Unutmayın ki Fediverse servisleri aktif olarak topluluklar tarafından geliştirilmeye devam ediliyor ve zaman geçtikçe daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunmayı hedefliyorlar. Geliştiriciler, yeni kullanıcılların çektikleri zorlukların farkında ve bunları giderecek geliştirmeler için çalışmalar devam ediyor. Ayrıca sistemin esnekliği sayesinde sürekli Fediverse'le entegrasyon içinde olan yeni projeler ve internet siteleri geliştirilmeye devam ediliyor.

Yeni kullanıcıların yaşadığı zorluklar

Fediverse'deki servislerin çeşitliliği ve oluşumların bolluğu onun en güzel taraflarından biri olsa da büyük şirketler tarafından seçeneksiz bırakılmaya alışmış kullanıcılar Fediverse'ün bu özelliği karşısında afallayabiliyor ve nereden başlayacaklarını, nereden hesap açacaklarını bilemiyorlar. Bu yüzden öncelikle aşağıdakileri bilmek yeni kullanıcılar için rahatlatıcı olabilir:

Aynı e-postayı kullanarak istediğiniz kadar Fediverse oluşumunda hesap açabilirsiniz.

Bir oluşumda açtığınız bir hesabı daha sonra (takipçilerinizi koruyarak) başka bir oluşuma taşıyabilirsiniz.

Sık karşılaşılan problemlerden biri yeni kullanıcıların kimi nasıl takip edeceklerini bilememeleri. Fediverse servisleri genel olarak sizi yönlendirmemeyi tercih ediyorlar. Bu yüzden takip edeceğiniz hesaplar bulmak için çaba göstermeniz gerekecek.

Kampanya

Uncivilization, Fediverse kampanyası boyunca size bu ağ hakkında birçok bilgi sunmayı ve zorluk çekenlere yardımcı olmayı hedefliyor. Burada paylaştığımız herşeyi Highlights/ÖneÇıkanlar'da derli toplu bir şekilde gruplayacağız. Başvuru kaynağı olarak kullanabilirsiniz. Ayrıca Fediverse'da (Tumblr benzeri bir) blogumuz var. Buradan paylaştığımız herşeye oradan da ulaşabilirsiniz.

Önümüzdeki aylar boyunca şunları yapmayı planlıyoruz:

• Fediverse servislerini/projelerini tanıtmak.
• Fediverse oluşumlarını (instance) tanıtmak.
• İlgimizi çeken bazı kullanıcı hesaplarını tanıtmak.
• Fediverse hesabı açan arkadaşların hesaplarını paylaşmak ve Fediverse'de birbirimizi kolay bulabilmemiz için bir liste oluşturmak.
• Fediverse hakkındaki sorularınızı yanıtlamak, önerilerde bulunmak.

Nereden Başlamalı?

Fediverse'de bir hesap açmak için önce kendiniz için uygun bir oluşum (instance) seçmeniz gerekiyor. Binlerce seçenek var ve yeni girmek isteyenler birini seçmekte zorlanabiliyor. Her bir oluşumun kendine has özellikleri ve farklı dünya görüşünde olan adminleri var. Hepsine tek tek incelemek çok zaman istiyor. Ama unutmayın ki hesabınızı bir oluşumdan diğerine taşıyabiliyorsunuz. O yüzden tereddüt etmeden ve çok da kafa yormadan bir oluşumda hesap açmanız sorun olmayacaktır. Önümüzdeki günler boyunca Fediverse'deki oluşumları sizlere tanıtacağız ve blog'umuzda sürekli güncellenen bir liste tutacağız. Bunları bekleyip kendinize uygun bir oluşum bulduğunuzda hesap açabilirsiniz. Ya da hemen herhangi bir oluşumdan hesap açıp keşfetmeye başlayabilirsiniz.

Hemen başlamak isteyenler için genel kullanım amaçlı bir kaç Mastodon oluşum'u önerelim:

• toot.community
• ieji.de
• mstdn.social
• mastodon.social

Fediverse'de birbirimizi kolay bulmak amacıyla hazırlayacağımız profil listesine eklenmek isteyenler lütfen bizimle iletişime geçsin.

Text in Turkish (about Fediverse and mobilization campaign of Uncivilization)

Yakın zamanda çıkan yasayla Türkiye'de Instagram, YouTube, TikTok ve X gibi dev platformlara girişlerde e-Devlet üzerinden kimlik doğrulama zorunluluğu getiriliyor. Yasanın 2026 yılı sonuna kadar hayata geçirilmesi planlanıyor.

Bu yasa uygulanmaya başlamadan önce Instagram'daki Uncivilization hesabımızı silmeyi planlıyoruz. Sosyal medyadaki varlığımızı daha farklı ve özgür platformlarda sürdürmeye devam edeceğiz.

Kullandığımız platformlarla ilgili detaylı bilgileri önümüzdeki günlerde paylaşacağız. Sizi bu platformlara katılmaya davet edeceğiz.

Amacımız

Fediverse diye adlandırdığımız, eskisinden çok farklı yeni bir sosyal medya ortamı gelişmekte ve genişlemekte. Pek çok kullanıcı, büyük şirketlerin kurduğu kapalı ve kilitli platformlara alışmış oldukları için Fediverse'ün açık ve özgür yapısını anlamakta güçlük çekiyor.

Bu yüzden herkesin anlayabileceği bir şekilde Fediverse'ü anlatmak ve ilgilenenlere yardımcı olmak amacıyla bir kampanya yürüteceğiz. Bu kampanyanın ilgi görmesini ve kampanya sonunda Fediverse'de iletişim kuran bir topluluk oluşturabilmiş olmayı umuyoruz.

Fediverse Nedir?

Fediverse bir app ya da internet sitesi değildir. Yeni bir sosyal medya ekosistemi için kullandığımız bir terimdir.

Fediverse, birbirine bağlı binlerce bağımsız sosyal platformdan oluşan bir ağdır.

‘Federation’ (Federasyon) ve ‘Universe’ (Evren) kelimeleri birleştirilerek türetilmiştir.

Herşeyi kontrol eden bir merkez yoktur. Ağdaki binlerce platformdan her biri kendi kendini yönetir, kendi kurallarını koyar ve Fediverse'ün geri kalanıyla ilişkilerini kendisi belirler.

ActivityPub Nedir?

Peki birçok farklı platform birbirine nasıl bağlanabiliyor?

Geçtiğimiz yıllarda ActivityPub adında internetin geleceğini tamamen değiştirecek bir teknoloji geliştirildi.

ActivityPub merkezsiz sosyal ağlar için bir protokol ve açık bir standart. ActivityPub, her şeyi tek bir içerik paylaşım sistemine bağlayarak, sosyal platformlar birlikte çalışabilir hale getiriyor. Kullanıcıların paylaşımlarını, beğenilerini, yanıtlarını, veya etkileşimlerini tek bir sisteme bağladığı için ActivityPub kullanan platformlar'ın hepsi bu sistemi ortak bir şekilde kullanabiliyor.

ActivityPub kapalı platformlar değil, açık protokoller tarafından yönetiliyor. Kullanıcılara kontrolü geri vermeyi ve sosyal ağı şirketlerin hegemonyasından kurtarmayı amaçlıyor.

ActivityPub kullanarak oluşturulan ağın tamamını Fediverse olarak adlandırıyoruz.

Çeşitlilik ve Bağlantılılık

Dahası, Fediverse'de birbirine bağlanan platformlar tek tip değil, büyük bir çeşitlilik barındırıyor. Platformlar farklı amaçlara sahip olsalar ya da arayüzleri birbirinden tamamen farklı olsa dahi birbirlerine bağlanabiliyor ve içeriklerini birbirleriyle paylaşabiliyorlar.

Bunu anlamak günümüz kullanıcısının alışkanlıkları nedeniyle zor olabilir ama aslında ortada pek karmaşık birşey yok. Instagram hesabınızdan bir Youtube kanalını takip edebildiğinizi hayal edin. Ya da Twitter'dan atılan bir gönderiyi Instagram'da görebildiğinizi ve beğenip, repost edebildiğinizi düşünün.

Fediverse Projeleri/Servisleri/Yazılımları

Fediverse için Instagram, Twitter, Youtube ve daha bir çok platformun işlevlerine sahip çeşit çeşit açık kaynak yazılım geliştiriliyor. Fediverse'deki platformlar da bu yazılımlardan herhangi birini kullanabiliyor. Yani Fediverse'deki platformlar mikroblog, fotoğraf paylaşımı, video kanalı, podcast, forum, etkinlik ajandası gibi birçok farklı işleve sahip olabilir. Buna rağmen birbirlerine bağlanabiliyorlar.

Bu farklı işlevler için üretilmiş yazılımlara ‘Fediverse Projeleri’ ya da ‘Fediverse Servisleri’ deniyor. Örneğin Mastodon, Twitter benzeri mikroblogging platformlarınca kullanılan bir servis. Pixelfed adındaki bir servis, Instagram benzeri platformlar tarafından kullanılıyor. Peertube adındaki bir başka servis ise Youtube'dakine benzer video kanalları açabileceğiniz platformlar tarafından kullanılıyor.

Fediverse Sunucuları/Oluşumları

Alıştığınız, bildiğiniz bir sosyal medya ağında tüm içerik, web sitesinin sahibi tarafından yönetilen sunucularda barındırılır ve tüm ağ tek bir odak tarafından yönetilir. Fediverse ise merkeziyetsizdir. Herhangi bir birey veya kuruluş kendi sosyal platformunu, kendi sunucularında barındırarak Fediverse'ün bir parçası olabilir.

Fediverse'deki her bir platforma ‘server’ (sunucu) ya da ‘instance’ (oluşum) deniyor. Fediverse'de her ‘oluşum’ bağımsız çalışır ve kendi kurallarını belirleyebilir. Herhangi bir oluşumda hesap açan bir kullanıcı, diğer oluşumlardaki kullanıcılarla bağlantı kurabilir.

Her bir oluşum aslında içinde bir Fediverse yazılımı kurulu fiziksel bir sunucuya denk gelir ve herbirinin ayrı bir internet sitesi olur. Bu internet sitesini ziyaret edip bu oluşumdan kendiniz için bir kullanıcı hesabı talep edebilirsiniz. Eğer talebiniz kabul edilirse de bu siteden hesabınıza girip Fediverse'de sosyalleşebilirsiniz.

Fediverse'deki oluşumlarda toplanan kullanıcı sayısı çok değişken olabiliyor. Kiminde onbinlerce kullanıcı toplanırken, kimisi 50/100 kişilik küçük topluluklar olarak kalmayı tercih edebiliyor. Kimi oluşumlar genel kullanıcıya hitap ederken, kimisi teknoloji, sanat, müzik, politika, altkültür gibi belli ilgi alanlarına odaklanabiliyor. Ayrıca belli bir şehir veya ülke özelinde yerelleşen ya da konuşulan dil bakımından kısıtlanan pek çok oluşum da mevcut.

Gelişen ve Genişleyen bir Evren

Unutmayın ki Fediverse servisleri aktif olarak topluluklar tarafından geliştirilmeye devam ediliyor ve zaman geçtikçe daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunmayı hedefliyorlar. Geliştiriciler, yeni kullanıcılların çektikleri zorlukların farkında ve bunları giderecek geliştirmeler için çalışmalar devam ediyor. Ayrıca sistemin esnekliği sayesinde sürekli Fediverse'le entegrasyon içinde olan yeni projeler ve internet siteleri geliştirilmeye devam ediliyor.

Yeni kullanıcıların yaşadığı zorluklar

Fediverse'deki servislerin çeşitliliği ve oluşumların bolluğu onun en güzel taraflarından biri olsa da büyük şirketler tarafından seçeneksiz bırakılmaya alışmış kullanıcılar Fediverse'ün bu özelliği karşısında afallayabiliyor ve nereden başlayacaklarını, nereden hesap açacaklarını bilemiyorlar. Bu yüzden öncelikle aşağıdakileri bilmek yeni kullanıcılar için rahatlatıcı olabilir:

Aynı e-postayı kullanarak istediğiniz kadar Fediverse oluşumunda hesap açabilirsiniz.

Bir oluşumda açtığınız bir hesabı daha sonra (takipçilerinizi koruyarak) başka bir oluşuma taşıyabilirsiniz.

Sık karşılaşılan problemlerden biri yeni kullanıcıların kimi nasıl takip edeceklerini bilememeleri. Fediverse servisleri genel olarak sizi yönlendirmemeyi tercih ediyorlar. Bu yüzden takip edeceğiniz hesaplar bulmak için çaba göstermeniz gerekecek.

Kampanya

Uncivilization, Fediverse kampanyası boyunca size bu ağ hakkında birçok bilgi sunmayı ve zorluk çekenlere yardımcı olmayı hedefliyor. Burada paylaştığımız herşeyi Highlights/ÖneÇıkanlar'da derli toplu bir şekilde gruplayacağız. Başvuru kaynağı olarak kullanabilirsiniz. Ayrıca Fediverse'da (Tumblr benzeri bir) blogumuz var. Buradan paylaştığımız herşeye oradan da ulaşabilirsiniz.

Önümüzdeki aylar boyunca şunları yapmayı planlıyoruz:

• Fediverse servislerini/projelerini tanıtmak.
• Fediverse oluşumlarını (instance) tanıtmak.
• İlgimizi çeken bazı kullanıcı hesaplarını tanıtmak.
• Fediverse hesabı açan arkadaşların hesaplarını paylaşmak ve Fediverse'de birbirimizi kolay bulabilmemiz için bir liste oluşturmak.
• Fediverse hakkındaki sorularınızı yanıtlamak, önerilerde bulunmak.

Nereden Başlamalı?

Fediverse'de bir hesap açmak için önce kendiniz için uygun bir oluşum (instance) seçmeniz gerekiyor. Binlerce seçenek var ve yeni girmek isteyenler birini seçmekte zorlanabiliyor. Her bir oluşumun kendine has özellikleri ve farklı dünya görüşünde olan adminleri var. Hepsine tek tek incelemek çok zaman istiyor. Ama unutmayın ki hesabınızı bir oluşumdan diğerine taşıyabiliyorsunuz. O yüzden tereddüt etmeden ve çok da kafa yormadan bir oluşumda hesap açmanız sorun olmayacaktır. Önümüzdeki günler boyunca Fediverse'deki oluşumları sizlere tanıtacağız ve blog'umuzda sürekli güncellenen bir liste tutacağız. Bunları bekleyip kendinize uygun bir oluşum bulduğunuzda hesap açabilirsiniz. Ya da hemen herhangi bir oluşumdan hesap açıp keşfetmeye başlayabilirsiniz.

Hemen başlamak isteyenler için genel kullanım amaçlı bir kaç Mastodon oluşum'u önerelim:

• toot.community
• ieji.de
• mstdn.social
• mastodon.social

Fediverse'de birbirimizi kolay bulmak amacıyla hazırlayacağımız profil listesine eklenmek isteyenler lütfen bizimle iletişime geçsin.

Collage from event photos of Uncivilization music and art market event: Çöpüşüm 🤡
4.7.2025 - Che, Alsancak, İzmir
Performance: Gowno @peacefulchaos
Live Painting: Böcek

DJs:
Ox @Oxomo
Random Input @randominput
Balgum @engin

Photos by İdil @kuduruk & Eylül
Collage by Random Input

Collage for Rejenere event 🖼️
16.12.2023 - Karargah, Darağaç, İzmir
Exhibition: Lvna, Böcek, Bixbite, Musbucc, Dcntrlzd, Abyssal Area, Hypn
Music: 500001K & H0P3, Balgum, Random Input, Ox | VJ: Kage Bunshin

Collage for Rejenere event 🖼️
16.12.2023 - Karargah, Darağaç, İzmir
Exhibition: Lvna, Böcek, Bixbite, Musbucc, Dcntrlzd, Abyssal Area, Hypn
Music: 500001K & H0P3, Balgum, Random Input, Ox | VJ: Kage Bunshin