Flevoland: Swifterbantcultuur
Aardewerk van de Swifterbantcultuur (Museum Schokland)Op 14 juli 2011 plaatste ik het eerste stukje op deze blog. Anders gezegd: vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar. Dit is het 7400e stukje en u schreef meer dan 60.000 reacties. Tot voor kort waren er ongeveer 4000 bezoekers per dag, maar sinds Google automatisch antwoorden genereert, is dat ingezakt tot ongeveer 3000. Om de vijftiende verjaardag te vieren, plaats ik vandaag vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftien Nederlandstalige provincies. (De slimmerik die opmerkt dat dat meer zijn, mag concluderen dat ik het historische onrecht ongedaan maak dat Vlaanderen en Holland ooit zijn gesplitst.) Vijftien blogjes dus, van de Prehistorie tot de Merovingische tijd.
De Swifterbantcultuur
Deze reeks kan niet anders dan beginnen in de Prehistorie, en uit het rijke aanbod selecteer ik de Swifterbantcultuur, die is ontdekt toen Oostelijk Flevoland in de jaren vijftig droogviel. Aan de noordrand van de polder bleek een oud krekenlandschap te liggen – door slimme aanplant opnieuw herkenbaar – waarin ooit mensen hadden gewoond met een eigen, in de naoorlogse jaren nog nergens gedocumenteerde archeologische cultuur. Inmiddels kennen archeologen wel meer vindplaatsen en is bekend dat de Swifterbantcultuur heeft bestaan tussen ongeveer 5600 en 3400 v.Chr.
Aanvankelijk leefden de Swifterbanters van visserij, jacht en het verzamelen van vruchten, wortels en wat dies meer zij. Men zwierf van kamp naar kamp. Uiteraard leefden ze niet alleen in de delta van wat nu de Overijsselse Vecht is. Er zijn vondsten bekend uit Duitsland, maar het meest spectaculair is dat bij de aanleg van de Betuweroute het skelet werd gevonden van een ongeveer vijftig jaar oude Swifterbantse vrouw die rond 5600 v.Chr. moet zijn overleden. “Trijntje”, zoals ze is genoemd, heeft gewoond aan de benedenloop van de Merwede. Deze ontdekking schoof het begin van de Swifterbantcultuur drie eeuwen dieper het verleden in.
Min of meer tegelijk bestond op de lössgronden in Haspengouw en Nederlands Zuid-Limburg de Bandkeramiekcultuur. Dit waren boeren, en het staat vast dat ze contact hadden met de Swifterbanters in het rivierenland. Het idee dat jagers en verzamelaars altijd werden overvleugeld door landbouwers, is al heel lang geleden weerlegd, als het überhaupt ooit de communis opinio is geweest. De Bandkeramiekers en Swifterbanters zijn een mooi voorbeeld: de laatsten namen de levenswijze van de eersten niet over.
Althans, eeuwenlang niet. Rond het midden van het vijfde millennium ontstond er in het noorden toch wat veeteelt (runderen en varkens), later ook wat akkerbouw (tarwe en gerst). Toen ontstonden ook permanent bewoonde dorpjes, maar de Swifterbanters zijn nooit allemaal sedentair geweest. Dat geldt eveneens voor de cultuur die volgde op de Swifterbantcultuur: ook de mensen van de Trechterbeker-cultuur (de “hunebedbouwers”) moeten ook seizoenmigratie hebben gekend, zoals eigenlijk alle samenlevingen.
[Ik zal eerlijk zijn, deze blog kost geld. Dat is ook niet erg, want ik beleef plezier aan het maken ervan. Maar als u een financiële bijdrage wil leveren, dan kan het hier. Dit was overigens het 534e voorwerp in de reeks museumstukken.]
#Flevoland #MainzerBeobachter #OverijsselseVecht #Swifterbantcultuur #TrechterbekerCultuur
