#nieuwsbrief192025 — Public Fediverse posts

Nieuwe plek voor informatie digitale toegankelijkheid

De Kennisbank DigiToegankelijk is verhuisd. Inhoudelijke informatie en praktische context over digitale toegankelijkheid vind je nu op de website van het NL Design System.

Updates, nieuwe tools en praktijkvoorbeelden verschijnen daar voortaan. Bezoekers vinden er ook informatie om digitaal toegankelijk te worden en te blijven. Bijvoorbeeld over de toegankelijkheidsnorm (WCAG) en de wet voor digitale toegankelijkheid.

Wat betekent dit concreet voor jou als overheidsorganisatie?

• Zoek je informatie over digitale toegankelijkheid? Ga dan rechtstreeks naar de website van het NL Design System.
• Heb je vragen over wettelijke verplichtingen, uitzonderingen of interpretaties van standaarden? Dan kun je terecht bij DigiToegankelijk.nl.
• Werk je samen met collega’s of andere organisaties aan toegankelijkheid? Meld je dan aan bij de Pleio-community. Dit kan alleen met het e-mailadres van je overheidsinstelling.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#digitaleToegankelijkheid #Kennisbank #nieuwsbrief192025 #NLDesignSystemPlatform_

Overheidsbrede Cyberoefening: samen oefenen en leren van elkaar

Maandag 3 november vond de Overheidsbrede Cyberoefening plaats. De fictieve gemeente Otterwijk krijgt te maken met problemen in de IT, maar ook in haar operationele technologiesystemen (OT).

Een cyberaanval. Stoplichten springen op knipperstand, het is chaos op straat. In het stadhuis blijken ook de systemen van burgerzaken, het sociale domein en de gemeentelijke website plat te liggen. Alle reden om het gemeentelijk crisisteam bijeen te roepen.

Samen oefenen, dilemma’s delen

Dit jaar ligt de focus van de oefening op recovery (herstel), operationele technologiesystemen en ketenafhankelijkheden. Om de oefening nog realistischer en interactiever te maken was er dit jaar de greenroom. Daar oefenden 8 teams van gemeenten, provincies, veiligheidsregio’s, maar ook onder andere de douane ter plekke mee met de centrale tafel. Het doel: samen oefenen, dilemma’s delen en leren van elkaar. Belangrijk, want het huidige dreigingsbeeld wordt door de geopolitieke situatie steeds grimmiger. We hebben elkaar nodig! Ook omdat steeds meer overheidsprocessen met elkaar vervlochten zijn in ketens. Een kleine fout op 1 plek, kan grote gevolgen hebben bij een ketenpartner.

Over het Overheidsbreed Cyberprogramma

Het Overheidsbrede Cyberprogramma is een initiatief van het ministerie van BZK. Het programma bevat interessante webinars en een jaarlijkse masterclass. Je kunt je nog aanmelden voor webinars in november of die van oktober terugkijken. Daarnaast kun je ook de Overheidsbrede Cyberoefening in zijn geheel terugkijken. 

Overheid heeft voorbeeldrol

Directeur CIO Rijk Art de Blaauw opent de oefening. “Digitale weerbaarheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De overheid heeft de maatschappelijke taak om het goede voorbeeld te geven. In digitale weerbaarheid, maar ook in hoe we op een veilige en zorgvuldige manier met gegevens van burgers om moeten gaan.”

Voor weerbaarheid is oefenen ontzettend belangrijk, stelt De Blaauw. “100 procent veiligheid bestaat niet, dus we moeten leren handelen wanneer het misgaat. Tijdens een cybercrisis is de urgentie en de tijdsdruk groot. Daarnaast heb je te maken met dreiging en negatieve effecten. Daarom is het belangrijk om structureel te oefenen. Goed dat 120 organisaties voorafgaand aan de Overheidsbrede Cyberoefening binnen hun eigen organisatie met hetzelfde scenario mee-oefenden.”

“100 procent veiligheid bestaat niet, dus we moeten leren handelen wanneer het misgaat.”Art de Blaauw – Directeur CIO Rijk 

Caribisch Nederland

Ook in Caribisch Nederland werd geoefend, vertelt de CIO van de Rijksdienst voor Caribisch Nederland: Remco Jorna. De Caribische oefening sloot aan op de lokale context. Zo werd er tijdens de oefening steeds gewisseld van rol. Belangrijk om meerdere rollen te beheersen, zegt Jorna: “In zo’n kleine gemeenschap is niet iedereen altijd beschikbaar.” Onder het motto: 1 missie, 1 Koninkrijk werken we allemaal samen aan veiligheid en weerbaarheid in Koninkrijk en samenleving.

Caribische cyberwebinars

Naast de Overheidsbrede Cyberoefening zijn er 5 Caribische cyberwebinars. Houdt daarvoor weerbaredigitaleoverheid.nl en het Carribean News goed in de gaten!

Bob-structuur

Na de opening gingen het centrale crisisteam en de teams in de greenroom in 3 rondes onder leiding van Aart Jochem aan de slag. Verschillende systemen blijken geraakt: wat is er precies misgegaan in de IT en de OT? En hoe gaan de problemen zich ontwikkelen? Is er verdere escalatie te verwachten? Of kan het team al werken aan de stabiele fase en dus het herstel van de systemen?

Gedisciplineerd met de BOB-structuur werken de teams zich een baan door (des)informatie, onwil bij leveranciers, corrupte back-ups en een eis om losgeld voor de buitgemaakte gegevens. Het team werkte onvermoeibaar door. Woordvoeringslijnen worden opgezet en voor getroffen processen zoekt men naar alternatieven. Burgers worden steeds zoveel mogelijk geholpen en persoonlijk te woord gestaan.

Samen digitaal weerbaarder worden

Weerbaarder worden doe je samen, dat bleek ook weer tijdens de oefening. Voorzitter Jochem was maar wat blij met zijn team met professionals uit alle overheidslagen. De Informatiebeveiligingsdienst van de VNG schoof aan en dacht de hele crisis actief mee. Dat is deel van zijn taak. Ook kreeg het team advies van Jasper Nagtegaal van de Rijkdienst Digitale Infrastructuur: welke plichten stelt de nieuwe cyberbeveiligingswet, en wat is het advies voor het crisismanagementteam? Ook de politie stond paraat: wat kan de politie betekenen als je aangifte doet van een cyberaanval? Dat (en meer) vertelt Barend Frans in zijn webinar van dinsdag 18 oktober.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cyberoefening #cybersecurity #nieuwsbrief192025 #overheidsbredeCyberoefening

Zeeland bundelt krachten voor cyberweerbaarheid

Van pentests tot gedeelde rapportages: de Zeeuwse Norm laat zien hoe samenwerking digitale weerbaarheid versterkt. Wat begon als een bestuurlijke afspraak rond veiligheid groeide uit tot een netwerk met alle Zeeuwse overheden, van gemeenten tot waterschap en provincie. “De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen,” zegt Marga Vermue, burgemeester van Sluis.

De Zeeuwse Norm ontstond in 2021, toen drugscriminaliteit zich verplaatste van Brabant naar Zeeland. Vermue: “We zagen dat je zulke problemen niet binnen je eigen grenzen oplost. Vanuit dat besef is het idee gegroeid om breder samen te werken aan weerbaarheid, ook digitaal. Toenmalig commissaris van de Koning Han Polman heeft daar de eerste stap in gezet. Inmiddels werken alle 23 Zeeuwse organisaties structureel samen binnen de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid.”

Vertrouwen

Binnen die samenwerking zijn 9 themagroepen actief, elk met bestuurlijke en ambtelijke trekkers. Eén van de thema’s is digitale veiligheid. Vermue: is bestuurlijk trekker daarvan: “We wilden voorkomen dat iedere organisatie het wiel opnieuw uitvindt. En we wilden dat kennis niet blijft hangen, maar echt wordt gedeeld. De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen. Mensen durven te zeggen: ik weet het even niet, kun jij helpen?”

Hulpmiddelen

Ambtelijk trekker is Hans Quist, Chief Information Security Officer (CISO) van de provincie Zeeland. “Bij sommige gemeenten doet 1 persoon bijna alles, informatiebeveiliging, privacy, ICT. Dan is het fijn dat de provincie of een grotere gemeente kan helpen. Ook praktisch is veel geregeld. We hebben een gezamenlijke appgroep voor CISO’s, een back-upregeling zodat we elkaar kunnen vervangen bij afwezigheid, en we delen beleidsdocumenten en formats. Dat klinkt eenvoudig, maar dit scheelt tijd en geeft vertrouwen dat we allemaal op koers liggen.”

‘Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen.’Hans Quist, CISO provincie Zeeland

Dezelfde taal gebruiken

Het netwerk komt 2 keer per jaar fysiek samen in Yerseke, met werksessies, sprekers en een informele afsluiting. De verbondenheid levert resultaten op. “Bestuurders rapporteren inmiddels op dezelfde manier over digitale dreigingen,” zegt Vermue. “We gebruiken dezelfde taal en iconen. Dat geeft duidelijkheid. Digitale weerbaarheid is niet alleen iets van ICT, het gaat over continuïteit van dienstverlening, over vertrouwen van inwoners. Als bestuurders dat beseffen, krijgt het in de hele organisatie betekenis.”

Gezamenlijke test

Een belangrijk moment was de grootschalige pentest die alle Zeeuwse overheden lieten uitvoeren. “We hebben een hackerscollectief gevraagd om in te breken, van binnen en van buiten,” vertelt de CISO. “Er komen altijd dingen boven water waarvan je denkt: oeps, daar zit nog ruimte voor verbetering. Het was spannend, maar niemand wees naar elkaar. Het ging echt om samen verbeteren.”

Speciale Zeeuwse oefening

Voor de komende periode hopen ze op een grootschalige oefening voor heel Zeeland. Quist: “We willen met alle 23 organisaties tegelijk een realistisch scenario doorlopen. Denk aan een aanval die meerdere gemeenten tegelijk treft. Dan kunnen we echt testen hoe we elkaar ondersteunen en informatie delen. Dat zou de ultieme proef zijn van onze samenwerking. Voordat het zover is oefenen we 3 november mee met de Overheidsbrede Cyberoefening. We hebben een aparte tafel ingericht met mensen van de provincie en enkele Zeeuwse gemeenten.”

‘De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen.’Burgemeester Marga Vermue

De menselijke factor

Zowel de burgemeester als CISO benadrukken dat de kracht van de Zeeuwse Norm niet in techniek zit, maar in mensen. “Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen,” zegt Quist. Vermue vervolgt: “We houden elkaar scherp, maar zonder competitie. Iedereen wil vooruit, en dat doen we samen. En meestal eindigen we met oesters, dat helpt ook.”

Bouw een eigen netwerk

De Zeeuwse aanpak blijft niet onopgemerkt. Andere provincies tonen interesse in de werkwijze en het format van de themagroepen. Vermue: “We krijgen regelmatig vragen. Ons advies is: begin klein, bouw vertrouwen op en breid daarna uit. Dan groeit het vanzelf.”

• Wijs trekkers aan
  Zorg voor 1 of 2 bestuurlijke trekkers en een ambtelijke trekker. Zo speelt het thema op alle niveaus.
• Betrek gemeentesecretarissen
  Koppel aan elke themagroep een gemeentesecretaris voor bestuurlijke verankering en draagvlak in de organisatie.
• Uniformeer rapportages en taal
  Gebruik dezelfde formats, symbolen en terminologie. Dat maakt resultaten vergelijkbaar en gesprekken eenduidig.
• Maak praktische werkafspraken
  Regel een gezamenlijke appgroep, back-ups tussen CISO’s en deel beleidsstukken of formats. Dat houdt de samenwerking levend.
• Zorg voor ritme en verbinding
  Plan vaste halfjaarlijkse sessies met inhoud en ruimte voor ontmoeting. In Zeeland eindigen die steevast met oesters.
• Begin regionaal en houd het schaalbaar
  Start klein met een overzichtelijke groep en breid daarna uit. In grotere provincies werkt een regionale clustering beter dan één groot netwerk.

Overheidsbreed Cyberprogramma

Dit interview is onderdeel van een reeks vanuit het Overheidsbreed Cyberprogramma, waarin samenwerking aan een digitaal veilig en weerbaar Koninkrijk der Nederlanden centraal staat. Het programma organiseert webinars, de jaarlijkse Overheidsbrede Cyberoefening en een masterclass. Doe mee, bekijk de agenda en vind meer informatie op weerbaredigitaleoverheid.nl

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cyberveiligheid #nieuwsbrief192025 #ZeeuwseNorm

Zeeland bundelt krachten voor cyberweerbaarheid

Van pentests tot gedeelde rapportages: de Zeeuwse Norm laat zien hoe samenwerking digitale weerbaarheid versterkt. Wat begon als een bestuurlijke afspraak rond veiligheid groeide uit tot een netwerk met alle Zeeuwse overheden, van gemeenten tot waterschap en provincie. “De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen,” zegt Marga Vermue, burgemeester van Sluis.

De Zeeuwse Norm ontstond in 2021, toen drugscriminaliteit zich verplaatste van Brabant naar Zeeland. Vermue: “We zagen dat je zulke problemen niet binnen je eigen grenzen oplost. Vanuit dat besef is het idee gegroeid om breder samen te werken aan weerbaarheid, ook digitaal. Toenmalig commissaris van de Koning Han Polman heeft daar de eerste stap in gezet. Inmiddels werken alle 23 Zeeuwse organisaties structureel samen binnen de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid.”

Vertrouwen

Binnen die samenwerking zijn 9 themagroepen actief, elk met bestuurlijke en ambtelijke trekkers. Eén van de thema’s is digitale veiligheid. Vermue: is bestuurlijk trekker daarvan: “We wilden voorkomen dat iedere organisatie het wiel opnieuw uitvindt. En we wilden dat kennis niet blijft hangen, maar echt wordt gedeeld. De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen. Mensen durven te zeggen: ik weet het even niet, kun jij helpen?”

Hulpmiddelen

Ambtelijk trekker is Hans Quist, Chief Information Security Officer (CISO) van de provincie Zeeland. “Bij sommige gemeenten doet 1 persoon bijna alles, informatiebeveiliging, privacy, ICT. Dan is het fijn dat de provincie of een grotere gemeente kan helpen. Ook praktisch is veel geregeld. We hebben een gezamenlijke appgroep voor CISO’s, een back-upregeling zodat we elkaar kunnen vervangen bij afwezigheid, en we delen beleidsdocumenten en formats. Dat klinkt eenvoudig, maar dit scheelt tijd en geeft vertrouwen dat we allemaal op koers liggen.”

‘Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen.’Hans Quist, CISO provincie Zeeland

Dezelfde taal gebruiken

Het netwerk komt 2 keer per jaar fysiek samen in Yerseke, met werksessies, sprekers en een informele afsluiting. De verbondenheid levert resultaten op. “Bestuurders rapporteren inmiddels op dezelfde manier over digitale dreigingen,” zegt Vermue. “We gebruiken dezelfde taal en iconen. Dat geeft duidelijkheid. Digitale weerbaarheid is niet alleen iets van ICT, het gaat over continuïteit van dienstverlening, over vertrouwen van inwoners. Als bestuurders dat beseffen, krijgt het in de hele organisatie betekenis.”

Gezamenlijke test

Een belangrijk moment was de grootschalige pentest die alle Zeeuwse overheden lieten uitvoeren. “We hebben een hackerscollectief gevraagd om in te breken, van binnen en van buiten,” vertelt de CISO. “Er komen altijd dingen boven water waarvan je denkt: oeps, daar zit nog ruimte voor verbetering. Het was spannend, maar niemand wees naar elkaar. Het ging echt om samen verbeteren.”

Speciale Zeeuwse oefening

Voor de komende periode hopen ze op een grootschalige oefening voor heel Zeeland. Quist: “We willen met alle 23 organisaties tegelijk een realistisch scenario doorlopen. Denk aan een aanval die meerdere gemeenten tegelijk treft. Dan kunnen we echt testen hoe we elkaar ondersteunen en informatie delen. Dat zou de ultieme proef zijn van onze samenwerking. Voordat het zover is oefenen we 3 november mee met de Overheidsbrede Cyberoefening. We hebben een aparte tafel ingericht met mensen van de provincie en enkele Zeeuwse gemeenten.”

‘De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen.’Burgemeester Marga Vermue

De menselijke factor

Zowel de burgemeester als CISO benadrukken dat de kracht van de Zeeuwse Norm niet in techniek zit, maar in mensen. “Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen,” zegt Quist. Vermue vervolgt: “We houden elkaar scherp, maar zonder competitie. Iedereen wil vooruit, en dat doen we samen. En meestal eindigen we met oesters, dat helpt ook.”

Bouw een eigen netwerk

De Zeeuwse aanpak blijft niet onopgemerkt. Andere provincies tonen interesse in de werkwijze en het format van de themagroepen. Vermue: “We krijgen regelmatig vragen. Ons advies is: begin klein, bouw vertrouwen op en breid daarna uit. Dan groeit het vanzelf.”

• Wijs trekkers aan
  Zorg voor 1 of 2 bestuurlijke trekkers en een ambtelijke trekker. Zo speelt het thema op alle niveaus.
• Betrek gemeentesecretarissen
  Koppel aan elke themagroep een gemeentesecretaris voor bestuurlijke verankering en draagvlak in de organisatie.
• Uniformeer rapportages en taal
  Gebruik dezelfde formats, symbolen en terminologie. Dat maakt resultaten vergelijkbaar en gesprekken eenduidig.
• Maak praktische werkafspraken
  Regel een gezamenlijke appgroep, back-ups tussen CISO’s en deel beleidsstukken of formats. Dat houdt de samenwerking levend.
• Zorg voor ritme en verbinding
  Plan vaste halfjaarlijkse sessies met inhoud en ruimte voor ontmoeting. In Zeeland eindigen die steevast met oesters.
• Begin regionaal en houd het schaalbaar
  Start klein met een overzichtelijke groep en breid daarna uit. In grotere provincies werkt een regionale clustering beter dan één groot netwerk.

Overheidsbreed Cyberprogramma

Dit interview is onderdeel van een reeks vanuit het Overheidsbreed Cyberprogramma, waarin samenwerking aan een digitaal veilig en weerbaar Koninkrijk der Nederlanden centraal staat. Het programma organiseert webinars, de jaarlijkse Overheidsbrede Cyberoefening en een masterclass. Doe mee, bekijk de agenda en vind meer informatie op weerbaredigitaleoverheid.nl

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cyberveiligheid #nieuwsbrief192025 #ZeeuwseNorm

Zeeland bundelt krachten voor cyberweerbaarheid

Van pentests tot gedeelde rapportages: de Zeeuwse Norm laat zien hoe samenwerking digitale weerbaarheid versterkt. Wat begon als een bestuurlijke afspraak rond veiligheid groeide uit tot een netwerk met alle Zeeuwse overheden, van gemeenten tot waterschap en provincie. “De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen,” zegt Marga Vermue, burgemeester van Sluis.

De Zeeuwse Norm ontstond in 2021, toen drugscriminaliteit zich verplaatste van Brabant naar Zeeland. Vermue: “We zagen dat je zulke problemen niet binnen je eigen grenzen oplost. Vanuit dat besef is het idee gegroeid om breder samen te werken aan weerbaarheid, ook digitaal. Toenmalig commissaris van de Koning Han Polman heeft daar de eerste stap in gezet. Inmiddels werken alle 23 Zeeuwse organisaties structureel samen binnen de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid.”

Vertrouwen

Binnen die samenwerking zijn 9 themagroepen actief, elk met bestuurlijke en ambtelijke trekkers. Eén van de thema’s is digitale veiligheid. Vermue: is bestuurlijk trekker daarvan: “We wilden voorkomen dat iedere organisatie het wiel opnieuw uitvindt. En we wilden dat kennis niet blijft hangen, maar echt wordt gedeeld. De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen. Mensen durven te zeggen: ik weet het even niet, kun jij helpen?”

Hulpmiddelen

Ambtelijk trekker is Hans Quist, Chief Information Security Officer (CISO) van de provincie Zeeland. “Bij sommige gemeenten doet 1 persoon bijna alles, informatiebeveiliging, privacy, ICT. Dan is het fijn dat de provincie of een grotere gemeente kan helpen. Ook praktisch is veel geregeld. We hebben een gezamenlijke appgroep voor CISO’s, een back-upregeling zodat we elkaar kunnen vervangen bij afwezigheid, en we delen beleidsdocumenten en formats. Dat klinkt eenvoudig, maar dit scheelt tijd en geeft vertrouwen dat we allemaal op koers liggen.”

‘Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen.’Hans Quist, CISO provincie Zeeland

Dezelfde taal gebruiken

Het netwerk komt 2 keer per jaar fysiek samen in Yerseke, met werksessies, sprekers en een informele afsluiting. De verbondenheid levert resultaten op. “Bestuurders rapporteren inmiddels op dezelfde manier over digitale dreigingen,” zegt Vermue. “We gebruiken dezelfde taal en iconen. Dat geeft duidelijkheid. Digitale weerbaarheid is niet alleen iets van ICT, het gaat over continuïteit van dienstverlening, over vertrouwen van inwoners. Als bestuurders dat beseffen, krijgt het in de hele organisatie betekenis.”

Gezamenlijke test

Een belangrijk moment was de grootschalige pentest die alle Zeeuwse overheden lieten uitvoeren. “We hebben een hackerscollectief gevraagd om in te breken, van binnen en van buiten,” vertelt de CISO. “Er komen altijd dingen boven water waarvan je denkt: oeps, daar zit nog ruimte voor verbetering. Het was spannend, maar niemand wees naar elkaar. Het ging echt om samen verbeteren.”

Speciale Zeeuwse oefening

Voor de komende periode hopen ze op een grootschalige oefening voor heel Zeeland. Quist: “We willen met alle 23 organisaties tegelijk een realistisch scenario doorlopen. Denk aan een aanval die meerdere gemeenten tegelijk treft. Dan kunnen we echt testen hoe we elkaar ondersteunen en informatie delen. Dat zou de ultieme proef zijn van onze samenwerking. Voordat het zover is oefenen we 3 november mee met de Overheidsbrede Cyberoefening. We hebben een aparte tafel ingericht met mensen van de provincie en enkele Zeeuwse gemeenten.”

‘De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen.’Burgemeester Marga Vermue

De menselijke factor

Zowel de burgemeester als CISO benadrukken dat de kracht van de Zeeuwse Norm niet in techniek zit, maar in mensen. “Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen,” zegt Quist. Vermue vervolgt: “We houden elkaar scherp, maar zonder competitie. Iedereen wil vooruit, en dat doen we samen. En meestal eindigen we met oesters, dat helpt ook.”

Bouw een eigen netwerk

De Zeeuwse aanpak blijft niet onopgemerkt. Andere provincies tonen interesse in de werkwijze en het format van de themagroepen. Vermue: “We krijgen regelmatig vragen. Ons advies is: begin klein, bouw vertrouwen op en breid daarna uit. Dan groeit het vanzelf.”

• Wijs trekkers aan
  Zorg voor 1 of 2 bestuurlijke trekkers en een ambtelijke trekker. Zo speelt het thema op alle niveaus.
• Betrek gemeentesecretarissen
  Koppel aan elke themagroep een gemeentesecretaris voor bestuurlijke verankering en draagvlak in de organisatie.
• Uniformeer rapportages en taal
  Gebruik dezelfde formats, symbolen en terminologie. Dat maakt resultaten vergelijkbaar en gesprekken eenduidig.
• Maak praktische werkafspraken
  Regel een gezamenlijke appgroep, back-ups tussen CISO’s en deel beleidsstukken of formats. Dat houdt de samenwerking levend.
• Zorg voor ritme en verbinding
  Plan vaste halfjaarlijkse sessies met inhoud en ruimte voor ontmoeting. In Zeeland eindigen die steevast met oesters.
• Begin regionaal en houd het schaalbaar
  Start klein met een overzichtelijke groep en breid daarna uit. In grotere provincies werkt een regionale clustering beter dan één groot netwerk.

Overheidsbreed Cyberprogramma

Dit interview is onderdeel van een reeks vanuit het Overheidsbreed Cyberprogramma, waarin samenwerking aan een digitaal veilig en weerbaar Koninkrijk der Nederlanden centraal staat. Het programma organiseert webinars, de jaarlijkse Overheidsbrede Cyberoefening en een masterclass. Doe mee, bekijk de agenda en vind meer informatie op weerbaredigitaleoverheid.nl

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cyberveiligheid #nieuwsbrief192025 #ZeeuwseNorm

Zeeland bundelt krachten voor cyberweerbaarheid

Van pentests tot gedeelde rapportages: de Zeeuwse Norm laat zien hoe samenwerking digitale weerbaarheid versterkt. Wat begon als een bestuurlijke afspraak rond veiligheid groeide uit tot een netwerk met alle Zeeuwse overheden, van gemeenten tot waterschap en provincie. “De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen,” zegt Marga Vermue, burgemeester van Sluis.

De Zeeuwse Norm ontstond in 2021, toen drugscriminaliteit zich verplaatste van Brabant naar Zeeland. Vermue: “We zagen dat je zulke problemen niet binnen je eigen grenzen oplost. Vanuit dat besef is het idee gegroeid om breder samen te werken aan weerbaarheid, ook digitaal. Toenmalig commissaris van de Koning Han Polman heeft daar de eerste stap in gezet. Inmiddels werken alle 23 Zeeuwse organisaties structureel samen binnen de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid.”

Vertrouwen

Binnen die samenwerking zijn 9 themagroepen actief, elk met bestuurlijke en ambtelijke trekkers. Eén van de thema’s is digitale veiligheid. Vermue: is bestuurlijk trekker daarvan: “We wilden voorkomen dat iedere organisatie het wiel opnieuw uitvindt. En we wilden dat kennis niet blijft hangen, maar echt wordt gedeeld. De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen. Mensen durven te zeggen: ik weet het even niet, kun jij helpen?”

Hulpmiddelen

Ambtelijk trekker is Hans Quist, Chief Information Security Officer (CISO) van de provincie Zeeland. “Bij sommige gemeenten doet 1 persoon bijna alles, informatiebeveiliging, privacy, ICT. Dan is het fijn dat de provincie of een grotere gemeente kan helpen. Ook praktisch is veel geregeld. We hebben een gezamenlijke appgroep voor CISO’s, een back-upregeling zodat we elkaar kunnen vervangen bij afwezigheid, en we delen beleidsdocumenten en formats. Dat klinkt eenvoudig, maar dit scheelt tijd en geeft vertrouwen dat we allemaal op koers liggen.”

‘Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen.’Hans Quist, CISO provincie Zeeland

Dezelfde taal gebruiken

Het netwerk komt 2 keer per jaar fysiek samen in Yerseke, met werksessies, sprekers en een informele afsluiting. De verbondenheid levert resultaten op. “Bestuurders rapporteren inmiddels op dezelfde manier over digitale dreigingen,” zegt Vermue. “We gebruiken dezelfde taal en iconen. Dat geeft duidelijkheid. Digitale weerbaarheid is niet alleen iets van ICT, het gaat over continuïteit van dienstverlening, over vertrouwen van inwoners. Als bestuurders dat beseffen, krijgt het in de hele organisatie betekenis.”

Gezamenlijke test

Een belangrijk moment was de grootschalige pentest die alle Zeeuwse overheden lieten uitvoeren. “We hebben een hackerscollectief gevraagd om in te breken, van binnen en van buiten,” vertelt de CISO. “Er komen altijd dingen boven water waarvan je denkt: oeps, daar zit nog ruimte voor verbetering. Het was spannend, maar niemand wees naar elkaar. Het ging echt om samen verbeteren.”

Speciale Zeeuwse oefening

Voor de komende periode hopen ze op een grootschalige oefening voor heel Zeeland. Quist: “We willen met alle 23 organisaties tegelijk een realistisch scenario doorlopen. Denk aan een aanval die meerdere gemeenten tegelijk treft. Dan kunnen we echt testen hoe we elkaar ondersteunen en informatie delen. Dat zou de ultieme proef zijn van onze samenwerking. Voordat het zover is oefenen we 3 november mee met de Overheidsbrede Cyberoefening. We hebben een aparte tafel ingericht met mensen van de provincie en enkele Zeeuwse gemeenten.”

‘De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen.’Burgemeester Marga Vermue

De menselijke factor

Zowel de burgemeester als CISO benadrukken dat de kracht van de Zeeuwse Norm niet in techniek zit, maar in mensen. “Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen,” zegt Quist. Vermue vervolgt: “We houden elkaar scherp, maar zonder competitie. Iedereen wil vooruit, en dat doen we samen. En meestal eindigen we met oesters, dat helpt ook.”

Bouw een eigen netwerk

De Zeeuwse aanpak blijft niet onopgemerkt. Andere provincies tonen interesse in de werkwijze en het format van de themagroepen. Vermue: “We krijgen regelmatig vragen. Ons advies is: begin klein, bouw vertrouwen op en breid daarna uit. Dan groeit het vanzelf.”

• Wijs trekkers aan
  Zorg voor 1 of 2 bestuurlijke trekkers en een ambtelijke trekker. Zo speelt het thema op alle niveaus.
• Betrek gemeentesecretarissen
  Koppel aan elke themagroep een gemeentesecretaris voor bestuurlijke verankering en draagvlak in de organisatie.
• Uniformeer rapportages en taal
  Gebruik dezelfde formats, symbolen en terminologie. Dat maakt resultaten vergelijkbaar en gesprekken eenduidig.
• Maak praktische werkafspraken
  Regel een gezamenlijke appgroep, back-ups tussen CISO’s en deel beleidsstukken of formats. Dat houdt de samenwerking levend.
• Zorg voor ritme en verbinding
  Plan vaste halfjaarlijkse sessies met inhoud en ruimte voor ontmoeting. In Zeeland eindigen die steevast met oesters.
• Begin regionaal en houd het schaalbaar
  Start klein met een overzichtelijke groep en breid daarna uit. In grotere provincies werkt een regionale clustering beter dan één groot netwerk.

Overheidsbreed Cyberprogramma

Dit interview is onderdeel van een reeks vanuit het Overheidsbreed Cyberprogramma, waarin samenwerking aan een digitaal veilig en weerbaar Koninkrijk der Nederlanden centraal staat. Het programma organiseert webinars, de jaarlijkse Overheidsbrede Cyberoefening en een masterclass. Doe mee, bekijk de agenda en vind meer informatie op weerbaredigitaleoverheid.nl

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cyberveiligheid #nieuwsbrief192025 #ZeeuwseNorm

Zeeland bundelt krachten voor cyberweerbaarheid

Van pentests tot gedeelde rapportages: de Zeeuwse Norm laat zien hoe samenwerking digitale weerbaarheid versterkt. Wat begon als een bestuurlijke afspraak rond veiligheid groeide uit tot een netwerk met alle Zeeuwse overheden, van gemeenten tot waterschap en provincie. “De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen,” zegt Marga Vermue, burgemeester van Sluis.

De Zeeuwse Norm ontstond in 2021, toen drugscriminaliteit zich verplaatste van Brabant naar Zeeland. Vermue: “We zagen dat je zulke problemen niet binnen je eigen grenzen oplost. Vanuit dat besef is het idee gegroeid om breder samen te werken aan weerbaarheid, ook digitaal. Toenmalig commissaris van de Koning Han Polman heeft daar de eerste stap in gezet. Inmiddels werken alle 23 Zeeuwse organisaties structureel samen binnen de Zeeuwse Norm Weerbare Overheid.”

Vertrouwen

Binnen die samenwerking zijn 9 themagroepen actief, elk met bestuurlijke en ambtelijke trekkers. Eén van de thema’s is digitale veiligheid. Vermue: is bestuurlijk trekker daarvan: “We wilden voorkomen dat iedere organisatie het wiel opnieuw uitvindt. En we wilden dat kennis niet blijft hangen, maar echt wordt gedeeld. De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen. Mensen durven te zeggen: ik weet het even niet, kun jij helpen?”

Hulpmiddelen

Ambtelijk trekker is Hans Quist, Chief Information Security Officer (CISO) van de provincie Zeeland. “Bij sommige gemeenten doet 1 persoon bijna alles, informatiebeveiliging, privacy, ICT. Dan is het fijn dat de provincie of een grotere gemeente kan helpen. Ook praktisch is veel geregeld. We hebben een gezamenlijke appgroep voor CISO’s, een back-upregeling zodat we elkaar kunnen vervangen bij afwezigheid, en we delen beleidsdocumenten en formats. Dat klinkt eenvoudig, maar dit scheelt tijd en geeft vertrouwen dat we allemaal op koers liggen.”

‘Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen.’Hans Quist, CISO provincie Zeeland

Dezelfde taal gebruiken

Het netwerk komt 2 keer per jaar fysiek samen in Yerseke, met werksessies, sprekers en een informele afsluiting. De verbondenheid levert resultaten op. “Bestuurders rapporteren inmiddels op dezelfde manier over digitale dreigingen,” zegt Vermue. “We gebruiken dezelfde taal en iconen. Dat geeft duidelijkheid. Digitale weerbaarheid is niet alleen iets van ICT, het gaat over continuïteit van dienstverlening, over vertrouwen van inwoners. Als bestuurders dat beseffen, krijgt het in de hele organisatie betekenis.”

Gezamenlijke test

Een belangrijk moment was de grootschalige pentest die alle Zeeuwse overheden lieten uitvoeren. “We hebben een hackerscollectief gevraagd om in te breken, van binnen en van buiten,” vertelt de CISO. “Er komen altijd dingen boven water waarvan je denkt: oeps, daar zit nog ruimte voor verbetering. Het was spannend, maar niemand wees naar elkaar. Het ging echt om samen verbeteren.”

Speciale Zeeuwse oefening

Voor de komende periode hopen ze op een grootschalige oefening voor heel Zeeland. Quist: “We willen met alle 23 organisaties tegelijk een realistisch scenario doorlopen. Denk aan een aanval die meerdere gemeenten tegelijk treft. Dan kunnen we echt testen hoe we elkaar ondersteunen en informatie delen. Dat zou de ultieme proef zijn van onze samenwerking. Voordat het zover is oefenen we 3 november mee met de Overheidsbrede Cyberoefening. We hebben een aparte tafel ingericht met mensen van de provincie en enkele Zeeuwse gemeenten.”

‘De meerwaarde zit in het onderlinge vertrouwen.’Burgemeester Marga Vermue

De menselijke factor

Zowel de burgemeester als CISO benadrukken dat de kracht van de Zeeuwse Norm niet in techniek zit, maar in mensen. “Je kunt beleid en protocollen hebben, maar uiteindelijk draait het om vertrouwen en bereidheid om elkaar te helpen,” zegt Quist. Vermue vervolgt: “We houden elkaar scherp, maar zonder competitie. Iedereen wil vooruit, en dat doen we samen. En meestal eindigen we met oesters, dat helpt ook.”

Bouw een eigen netwerk

De Zeeuwse aanpak blijft niet onopgemerkt. Andere provincies tonen interesse in de werkwijze en het format van de themagroepen. Vermue: “We krijgen regelmatig vragen. Ons advies is: begin klein, bouw vertrouwen op en breid daarna uit. Dan groeit het vanzelf.”

• Wijs trekkers aan
  Zorg voor 1 of 2 bestuurlijke trekkers en een ambtelijke trekker. Zo speelt het thema op alle niveaus.
• Betrek gemeentesecretarissen
  Koppel aan elke themagroep een gemeentesecretaris voor bestuurlijke verankering en draagvlak in de organisatie.
• Uniformeer rapportages en taal
  Gebruik dezelfde formats, symbolen en terminologie. Dat maakt resultaten vergelijkbaar en gesprekken eenduidig.
• Maak praktische werkafspraken
  Regel een gezamenlijke appgroep, back-ups tussen CISO’s en deel beleidsstukken of formats. Dat houdt de samenwerking levend.
• Zorg voor ritme en verbinding
  Plan vaste halfjaarlijkse sessies met inhoud en ruimte voor ontmoeting. In Zeeland eindigen die steevast met oesters.
• Begin regionaal en houd het schaalbaar
  Start klein met een overzichtelijke groep en breid daarna uit. In grotere provincies werkt een regionale clustering beter dan één groot netwerk.

Overheidsbreed Cyberprogramma

Dit interview is onderdeel van een reeks vanuit het Overheidsbreed Cyberprogramma, waarin samenwerking aan een digitaal veilig en weerbaar Koninkrijk der Nederlanden centraal staat. Het programma organiseert webinars, de jaarlijkse Overheidsbrede Cyberoefening en een masterclass. Doe mee, bekijk de agenda en vind meer informatie op weerbaredigitaleoverheid.nl

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#cyberveiligheid #nieuwsbrief192025 #ZeeuwseNorm

Sluit aan bij nieuwe campagne ‘Denk vooruit’

72 uur zonder water, stroom of internet. Met de nieuwe campagne ‘Denk vooruit’ helpt de overheid inwoners zich voor te bereiden op noodsituaties.

Niet alleen natuurrampen of stroomstoringen vragen om voorbereiding, ook digitale uitval kan het land ontregelen. Denk aan een grote stroomstoring of cyberaanval, waardoor pinautomaten, internet of het mobiele netwerk niet werken. De campagne Denk vooruit laat zien hoe een noodpakket, noodplan en oog voor elkaar helpen in tijden van crisis. En geeft via de bijbehorende website informatie over risico’s en voorbereiding.

Sluit je aan

Werk je bij een veiligheidsregio, gemeente of andere overheidsorganisatie? Sluit je aan en help inwoners in jouw regio beter voorbereid te zijn. Bekijk de toolkit en gebruik risicobewustzijn als terugkerend onderwerp in je lokale communicatie. De coördinatie van de campagne is in handen van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De uitvoering gebeurt samen met nationale, regionale en lokale overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke partners.

30 procent is voorbereid

De oproep tot voorbereiding komt niet uit het niets. Uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid blijkt dat 6 op de 10 Nederlanders vinden dat de kans op een noodsituatie het afgelopen jaar is toegenomen. Ze maken zich zorgen over een grote stroomstoring, extreem weer of een cyberaanval. Op dit moment zegt 3 op de 10 Nederlanders voorbereid te zijn, bijvoorbeeld met een noodpakket.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#DenkVooruit #nctv #nieuwsbrief192025

Bekijk de Doorverwijsboom Cyberbeveiligingswet

Voor organisaties die onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) vallen is het handig te weten waar ze terecht kunnen voor vragen, meldingen of incidenten. Daarom is er nu een handig overzicht: de Doorverwijsboom.

De Doorverwijsboom van het NCSC is een overzicht met:

• sectoren en hun subsectoren en entiteiten;
• de vakdepartementen waar subsectoren en entiteiten terecht kunnen voor sectorspecifieke vragen en aanwijzingen;
• de CSIRT’s (Computer Security Incident Response Teams) voor ondersteuning bij incidenten;
• wie de toezichthouder is voor (de wijze van) toezicht op naleving van de wet.

Zorgplichtmaatregelen Cbw

Onderaan het overzicht staat ook een link naar 10 zorgplichtmaatregelen. Organisaties die onder de Cbw vallen, moeten namelijk maatregelen nemen om hun netwerk- en informatiesystemen tegen incidenten te beschermen.

• Ga naar de Doorverwijsboom.
• Lees meer over de Cyberbeveiligingswet op DigitaleOverheid.nl. Bijvoorbeeld voor welke overheidsorganisaties de Cyberbeveiligingswet geldt.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#Cbw #CbwZorgplicht #Cyberbeveiligingswet #cybersecurity #nieuwsbrief192025 #NIS2 #NIS2Richtlijn

Bekijk de Doorverwijsboom Cyberbeveiligingswet

Voor organisaties die onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) vallen is het handig te weten waar ze terecht kunnen voor vragen, meldingen of incidenten. Daarom is er nu een handig overzicht: de Doorverwijsboom.

De Doorverwijsboom van het NCSC is een overzicht met:

• sectoren en hun subsectoren en entiteiten;
• de vakdepartementen waar subsectoren en entiteiten terecht kunnen voor sectorspecifieke vragen en aanwijzingen;
• de CSIRT’s (Computer Security Incident Response Teams) voor ondersteuning bij incidenten;
• wie de toezichthouder is voor (de wijze van) toezicht op naleving van de wet.

Zorgplichtmaatregelen Cbw

Onderaan het overzicht staat ook een link naar 10 zorgplichtmaatregelen. Organisaties die onder de Cbw vallen, moeten namelijk maatregelen nemen om hun netwerk- en informatiesystemen tegen incidenten te beschermen.

• Ga naar de Doorverwijsboom.
• Lees meer over de Cyberbeveiligingswet op DigitaleOverheid.nl. Bijvoorbeeld voor welke overheidsorganisaties de Cyberbeveiligingswet geldt.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#Cbw #CbwZorgplicht #Cyberbeveiligingswet #cybersecurity #nieuwsbrief192025 #NIS2 #NIS2Richtlijn

Bekijk de Doorverwijsboom Cyberbeveiligingswet

Voor organisaties die onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) vallen is het handig te weten waar ze terecht kunnen voor vragen, meldingen of incidenten. Daarom is er nu een handig overzicht: de Doorverwijsboom.

De Doorverwijsboom van het NCSC is een overzicht met:

• sectoren en hun subsectoren en entiteiten;
• de vakdepartementen waar subsectoren en entiteiten terecht kunnen voor sectorspecifieke vragen en aanwijzingen;
• de CSIRT’s (Computer Security Incident Response Teams) voor ondersteuning bij incidenten;
• wie de toezichthouder is voor (de wijze van) toezicht op naleving van de wet.

Zorgplichtmaatregelen Cbw

Onderaan het overzicht staat ook een link naar 10 zorgplichtmaatregelen. Organisaties die onder de Cbw vallen, moeten namelijk maatregelen nemen om hun netwerk- en informatiesystemen tegen incidenten te beschermen.

• Ga naar de Doorverwijsboom.
• Lees meer over de Cyberbeveiligingswet op DigitaleOverheid.nl. Bijvoorbeeld voor welke overheidsorganisaties de Cyberbeveiligingswet geldt.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#Cbw #CbwZorgplicht #Cyberbeveiligingswet #cybersecurity #nieuwsbrief192025 #NIS2 #NIS2Richtlijn

Bekijk de Doorverwijsboom Cyberbeveiligingswet

Voor organisaties die onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) vallen is het handig te weten waar ze terecht kunnen voor vragen, meldingen of incidenten. Daarom is er nu een handig overzicht: de Doorverwijsboom.

De Doorverwijsboom van het NCSC is een overzicht met:

• sectoren en hun subsectoren en entiteiten;
• de vakdepartementen waar subsectoren en entiteiten terecht kunnen voor sectorspecifieke vragen en aanwijzingen;
• de CSIRT’s (Computer Security Incident Response Teams) voor ondersteuning bij incidenten;
• wie de toezichthouder is voor (de wijze van) toezicht op naleving van de wet.

Zorgplichtmaatregelen Cbw

Onderaan het overzicht staat ook een link naar 10 zorgplichtmaatregelen. Organisaties die onder de Cbw vallen, moeten namelijk maatregelen nemen om hun netwerk- en informatiesystemen tegen incidenten te beschermen.

• Ga naar de Doorverwijsboom.
• Lees meer over de Cyberbeveiligingswet op DigitaleOverheid.nl. Bijvoorbeeld voor welke overheidsorganisaties de Cyberbeveiligingswet geldt.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#Cbw #CbwZorgplicht #Cyberbeveiligingswet #cybersecurity #nieuwsbrief192025 #NIS2 #NIS2Richtlijn

Bekijk de Doorverwijsboom Cyberbeveiligingswet

Voor organisaties die onder de Cyberbeveiligingswet (Cbw) vallen is het handig te weten waar ze terecht kunnen voor vragen, meldingen of incidenten. Daarom is er nu een handig overzicht: de Doorverwijsboom.

De Doorverwijsboom van het NCSC is een overzicht met:

• sectoren en hun subsectoren en entiteiten;
• de vakdepartementen waar subsectoren en entiteiten terecht kunnen voor sectorspecifieke vragen en aanwijzingen;
• de CSIRT’s (Computer Security Incident Response Teams) voor ondersteuning bij incidenten;
• wie de toezichthouder is voor (de wijze van) toezicht op naleving van de wet.

Zorgplichtmaatregelen Cbw

Onderaan het overzicht staat ook een link naar 10 zorgplichtmaatregelen. Organisaties die onder de Cbw vallen, moeten namelijk maatregelen nemen om hun netwerk- en informatiesystemen tegen incidenten te beschermen.

• Ga naar de Doorverwijsboom.
• Lees meer over de Cyberbeveiligingswet op DigitaleOverheid.nl. Bijvoorbeeld voor welke overheidsorganisaties de Cyberbeveiligingswet geldt.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#Cbw #CbwZorgplicht #Cyberbeveiligingswet #cybersecurity #nieuwsbrief192025 #NIS2 #NIS2Richtlijn

Samen duurzaam digitaal werken: tips en hulpmiddelen

Digitale communicatie en opslag bieden enorme voordelen, maar hebben ook een keerzijde: alles wat we digitaal achterlaten verbruikt energie. Energie bij onszelf, van onze apparaten, en in datacenters voor alle opslag. Wat kunnen teams binnen de (rijks)overheid doen om samen bewuster te werken aan digitaal duurzaamheid?

Om teams en afdelingen hiermee op weg te helpen, is nu de Duurzaam Digitaal Toolkit beschikbaar; ontwikkeld door de RijksAcademie voor Digitalisering en Informatisering Overheid (RADIO), in opdracht van CIO Rijk, onderdeel van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Eerst lezen waarom digitale duurzaamheid belangrijk is? En wat je er zelf aan hebt én vandaag al aan kunt doen? Bekijk deze pagina van RADIO over duurzaam digitaal werken.

Waarom deze toolkit?

Met deze toolkit kun je in een teamoverleg of aparte sessie aan de slag met werkvormen die helpen om slimmer en bewuster om te gaan met data. Denk aan keuzes zoals: moet je elke mail echt beantwoorden? Hoe gaan we om met versiebeheer? En welke rol speelt een AI-chatbot daarin?

Het gebruik van de toolkit levert concrete voordelen op: betere samenwerking, een efficiëntere informatiehuishouding en meer zichtbaarheid van gemaakte afspraken (onder andere in de vorm van een zogenaamde ‘mini-fest’). Ook draagt het bij aan vindbaarheid van overheidsinformatie en vermindert het onnodig verbruik.

Meer informatie en toolkit downloaden

Via de website van RADIO kun je een kijkje nemen in de toolkit en deze downloaden (via website Pleio). Lees voor meer informatie het volledige nieuwsbericht van RADIO over dit onderwerp.

Dit is een automatisch geplaatst bericht. Vragen of opmerkingen kun je richten aan @[email protected]

#dataverbruik #duurzaamDigitaal #duurzaamheid #energieverbruik #nieuwsbrief192025 #RADIO