#lugatparalama — Public Fediverse posts

37.
#lugatparalama
#Kastamonu

Geçenlerde adından olacak, sigara böreğinden başka bir adla bahseden biriyle karşılaştım. Bazen bu kadar hassasiyete gerek var mı diye düşünmüyor değilim. Neyse hiç konuşmadık mevzuyu. Artık ne dediyse aklımda da yer etmedi. Az önce sözlüğü karıştırırken sigaraböreği karşılığı verilmiş "kölesarığı" sözcüğüne denk geldim. Eğretilemeye bayıldım, çok estetik bir teşbih ama gel gör ki en az diğeri kadar problemli. 😅

36.
#lugatparalama
#konya

kartana
Büyükanne, nine.

Nine lafından sakınan ve sıkılan yaşlı hanımların nineyi bile güle koşa kabul edeceği bir sözcük Kart-Ana (Süper-ana gibi oldu böyle yazınca). Kart "körpeliği kalmamış, ihtiyar" anlamına geliyor. Bugün kullandığımız karı "(kadın) eş" sözüyle kökteş. Bu karı sözü tek kullanıldığında oldukça pejoratif. Karı-koca ikiliğinde ise hiç sorun yok. İşte hem karı hem de koca anlamca "artık evlenmiş, ununu elemiş eleğini asmış" yaşına kinayedir.

Epey bir aradan sonra zincire devam🌼🌾

35.
#lugatparalama
#izmir #erzurum

arpağan:
Yabani arpa

Buradaki +ğan ekinin işlevi belirsiz. Çünkü +(g)An eki fiilden ad yapar. Hâlbuki bu âsî sözcüğün cinsi ad. Belli ki örnekseme yoluyla oluşturulmuş. Bitki adı üretmekte pek seviliyor, âsilik ve asillik kanında var: ısırgan, kurtboğan, namazbozan, sütleğen, gelingüldüren genelgeçer kurala uygun ama baldıran, bodurgan da kuralbükücügillerden nadideler. TDK şu yanlışlığı yapsaydı vay hâllerineydi😅

34.

#lugatparalama

#denizli

cazıgarı(sı):
Halk arasında ay tutulmasına sebepolduğuna inanılan melekler.

Meleğe "cadı karı" demek... Hmm 😅Belli ki ay tutulması kötü bir hâdise, dolayısıyla sebep olan da anca cadı olsa gerek. Fakat tanımlayıcının ona melek demesi yanlış gibime geldi. Olsa olsa doğaüstü bir varlıktır.

33.

#lugatparalama

#Türkiye geneli

caygın:
Vazgeçen, işini ardınıbırakan, dönek.

Aynı anlamda cayak, caypak, cazgır, cızgan vb. sözcükleri de kaydedilmiş.

32.

#lugatparalama

cancoloz:
1. cadı #burdur
2. vampir #manisa

31.
#lugatparalama

#manisa

burnaz:
çok üşüyen.

30.
#lugatparalama

boğanak:
1. Sağnak, şiddetli yağmur. #Türkiye geneli
2.Yağmurdan önceki boğucu hava. #ısparta #giresun #artvin
3. Yağmur bulutu. #kütahya
4. Sıkıntılı, kapalı, havasız yer. #artvin
5. Şiddetli rüzgâr, kar. #erzurum
6. Kasırga. #ağrı
7. Karabasan. #gaziantep

Ne bereketli biz sözcükmüş böyle. Ayrıca #boran sözcüğünü de hatırlamak güzel olur.

29.
#lugatparalama

#çankırı

bir kav bir çakmak:
Kavgaya hazır.

28.
#lugatparalama

#içel

binkulu:
Teşekkür.

Örnek de olaydı iyiydi. Kullanılışını merak ettim.

27.
#lugatparalama

#çankırı

bızağılamak:
Doğurur gibi, çok güçlük çekmek: Mehmet imtihanı verinceye kadar kaç defa bızağıladı.

buzağı>bızağı. Sanırım içinde bulunduğum dönemi daha iyi anlatan bir eylem yok. Yeni bir etikete ihtiyacım var gibi: #BunuKullanırım😄

26.
#lugatparalama

#ardahan #kars

beycan, béycan:
Beyefendi, bey kardeşim anlamında kullanılır.

Kulağa çok tatlı gelen bir hitap. Kullanırım :)

25.
#lugatparalama

#sivas

betco:
Kedi, çok sevimli küçük kedi. :blobcat:

24.
#lugatparalama

#gümüşhane

beşerleme:
Ramazanın yalnız başında, ortasında ve sonunda oruç tutma.

😄

23.
#lugatparalama

#mugla

bengildek:
Kendini beğenmiş, kendini öven, gururlu, kibirli, şımarık.

22.
#lugatparalama

📌
#izmir

bektaş:
akran, eş.

📌
#Canakkale

bektaşlık:
eş olma hâli, eşitlik.

21.
#lugatparalama

#manisa

beçen:
Anası ölmüş oğlak.

🥺

20.
#lugatparalama

#ısparta #çankırı #kilis #sivas #ankara

bayrambeyi olmak:
Midesi bozulmak, ishal olmak: Hediği çok yeyip bayram beyi olmuş.

Enteresan bir "güzel adlandırma".

19.
#lugatparalama

#niğde

bayram ağası:
Dostlarını çok seyrek ziyaret eden, çok az görünen kimse: Gayrı bayram ağası oldun, yüzünü gören cennetlik.

18.
#lugatparalama

#izmir #muğla #trabzon

baştarda:
Meşru olmayan çocuk, piç.

Sizin de kulağınıza Game of Thrones'tan çeşitli replikler gelmiyor mu? 😅 Kıbrıs'ta kelimenin bastarda versiyonu da kullanılıyormuş. Herhâlde Rumcadan yapılmış bir alıntı.

17.
#lugatparalama

#balıkesir

baştan:
Bebeklerin bir elini başına kaldırarak selâm vermesi: Baştan yap çocum biyol.🥰

16.
#lugatparalama

#Zonguldak

bakavu:
Köpeklerin boynuna takılan çivili tasma

Eskiden neden köpeklerin boynuna böyle çivili tasmalar takılır diye mantık arar ancak bulamazdım. Sonraları kurtboğan sıfatının insan için basit bir lakap değil, gerçek ile olan bağını öğrendim. Bilhassa çoban köpeklerine takmak olmazsa olmazmış.

15.
#lugatparalama

#kocaeli

bağnak:
Koyunun karnı yarılarak alınan ve hemen kesilen kuzunun derisi ki kürk yapmakta kullanılır.

Aman Allah'ım! Tüylerim diken diken oldu hakîkaten.

Bu kelimenin #Ordu daki anlamıyla kıyaslayınca daha bir ürperdim: Yeni doğmuş çocuk, üç yaşına kadar olan çocuklara verilen genel ad.

14.
#lugatparalama

#gaziantep

Güncel Türkçe Sözlükte "Bakla, fasulye, bezelye vb. taze sebzelerde, içinde tohumların sıralanmış bulunduğu kabuk; baklamsı meyve." anlamı olan BADIÇ kelimesinin #gaziantep e özgü iki anlamı çok ilginç.

1. Erkeğin cinsiyet organının sünnet olurken kesilen kısmı.
2. Çekirgenin yere gömdüğü yumurtası.

Sünnet derisinin kendine has bir adının olması bir yana, bunun çekirge yumurtasına benzetilip adlandırılması ayrı bir dâvâ. Çekirge yumurtası göreniniz var mı?😅

13.
#lugatparalama

#antalya #kahramanmaras

bağdaşık:
Arkadaş, okul arkadaşı, bir arada bulunan, birlikte iş yapan insanlar, ortak.

bağ "düğüm/bağ"
bağda- "düğümlemek, sarmak, sarmalamak" (bundan bildiğimiz bağdaş sözcüğü.)
bağdaş- "Uygun düşmek, anlaşmak, uzlaşmak". Kubbealtı çocuk oyununda eş tutmak anlamını da vermiş asıl bu benzetme gözüme hoş geldi.

Dün bir tootta "arkadaş, dost, yoldaş vb" anlamında başka 1 sözcüğe ihtiyaç duyduğunu söyleyen 1 mastonot vardı. Ona armağan ediyorum:)

12.
#lugatparalama

#kahramanmaraş

bacak çiftleme:
Evlenme.

Çok enteresan bir fiil. O yörede bu herkesçe kullanılıyor mu yoksa yöre argosuna mahsus bir sözcük grubu mu?🤔

11.
#lugatparalama

#izmir

bacakarası:
Siyah renkli bir çeşit kuş.

Küfreder gibi bir adlandırma olmuş. Benzetmenin böylesi 😅

10.
#lugatparalama

#izmir

ayşe kadın:
Molla Mehmet adı verilen yaban ördeği çeşidinin dişisi.

Allah'ım! Hele isimlere buyurun🤣

9.
#lugatparalama

#kırşehir

aylak:
Geniş zamanın üçüncü şahsı sonuna eklenerek -ir, -mez anlamını belirtir: Gelir aylak (gelir gelmez), okur aylak (okur okumaz).

Çok enteresan bir gramer yapısı.🤔

8.
#lugatparalama

#sinop

ayı bacağı:
Bulutların arasından uzanan güneş demeti.

Çok romantik bir resim ama sanırım çok da şey olmayan bir teşbih :)

7.
#lugatparalama

#muğla

aydın eşi:
kız.

Bana hem estetik hem de oldukça garip geldi bu dolaylama. Maalesef sözlükte örnek cümle olmadığı için ne tür bir bağlamda kullanıldığını pek çıkaramıyorum.

6.
#lugatparalama

#Antalya

avkırmak:
Ağzını havaya açarak ağlayan küçük çocukların ağzına, babasının terlik veya ayakkabısının tersiyle vurmak.

annesinin terliği olmaz mı diye düşüneceğim tuttu da çocuk yetiştirmelerimiz... 😅

5.
#lugatparalama

Avgun sözcüğünün çeşitli yörelerde birbirleriyle ilişkili ya da ilişkisi muğlak birçok anlamı var. Birkaçını vereyim:

1. Yer altındaki su yolu.
2. Lâğım.
3. Birkaç kere sürülüp kabartılmamış tıkız tarla
4. Boğasak, boğa istiyen inek.
5. Ayçiçeği.
6. Avcılıkta kuşlara kurulan tuzak.

Adımın anlamlarından biri ile avgunun 5. anlamı aynı ve sözlükte bu ilk dikkatimi çektiği için sözcüğü sevdim. Fakat diğer birkaç anlamından ötürü gözlerimi devirmem de bir oldu :)