#kruistochten — Public Fediverse posts

Van alle #kruistochten is de Achtste, op onverklaarbare wijze gericht op de stad #Tunis, misschien wel de meest vreemde. Met een wansmakelijke begrafenis en een gastoptreden van planetoïde 148 Gallia.

https://mainzerbeobachter.com/2025/04/08/lodewijk-de-heilige-in-karthago/

Lodewijk de Heilige in Karthago

Een week of drie, vier geleden blogde ik over de Zevende Kruistocht. De Franse koning Lodewijk de Heilige boekte in Egypte aanvankelijk succes, werd daarna verslagen, raakte in krijgsgevangenschap, werd vrijgekocht en concentreerde zich vervolgens op het versterken van de havensteden van het Koninkrijk Jeruzalem. Dat gebeurde allemaal tussen 1248 en 1254. In 1270 trok Lodewijk, zesenvijftig jaar oud, opnieuw ten strijde.

De Achtste Kruistocht

Het was urgent het Heilig Land te verdedigen. De Mammelukse sultan Baybars was bezig de christelijke steunpunten in de Landen van Overzee een voor een uit te schakelen. Desondanks was de eerste bestemming van de Achtste Kruistocht de stad Tunis. We hebben geen idee waarom, al biedt Lodewijks biechtvader een aanwijzing: Lodewijk zou hebben gemeend dat sultan Muhammad I al-Mustansir – hij behoorde tot de Hafsidische dynastie waarover ik al eens blogde – zich wilde bekeren tot het christendom. Zo iemand zou een extra steun kunnen zijn voor het eigenlijke werk in het oosten. Toen dat niet zo bleek te zijn, was het Franse leger al slaags geraakt met het Hafsidische en was er geen weg terug.

Een andere, wellicht plausibeler, verklaring is dat Lodewijks broer Karel van Anjou, koning van Sicilië, zijn broer overhaalde. Tunesië was Sicilië namelijk tribuut verschuldigd, maar betaalde dat niet. Karel zette de koning van Frankrijk dus in als deurwaarder. Feitelijk weten we echter niet waarom Lodewijk naar Tunis zeilde. Tot degenen die eveneens ten strijde trokken, behoorde overigens de Vlaamse graaf Robrecht III, beter bekend als de Leeuw van Vlaanderen.

Op 18 juli 1270 landde het kruisvaardersleger bij Karthago, waar het vooralsnog moest wachten tot het leger van Karel van Anjou arriveerde. Lodewijks manschappen waren te gering in aantal om het platteland af te stropen op zoek naar vers voedsel – het leger van Mohammed al-Mustansir was vooralsnog groter – en de Fransen hadden daardoor niet het allerbeste dieet.

Dood van een koning

Er braken ziektes uit en ook Lodewijk, die het niet beter had dan zijn mannen, werd ziek. Hij kreeg de laatste sacramenten toegediend en overleed op 25 augustus, op het moment dat de schepen van zijn broer de haven binnenliepen. Karel sloot meteen een verdrag met de sultan, die hem verdere betaling van het tribuut toezegde, de Tunesische markten openstelde voor christelijke kooplieden en de christelijke eredienst garandeerde. De expeditie mocht dan als kruistocht zijn mislukt, voor Sicilië was het een zeer gemakkelijke zege.

Het stoffelijk overschot van Lodewijk werd more Teutonico begraven. Dat wil zeggen dat het in stukken werd gesneden en gekookt. Zo kwam het vlees los van de botten. De ingewanden en spieren werden in Karthago begraven, het schoongemaakte gebeente werd op transport gezet. Hoewel Lodewijk had verzocht om een eenvoudig graf, kreeg hij een monument in de kathedraal van Saint-Denis, dat later weer is gesloopt.

De bey van Tunis stond begin negentiende eeuw de Fransen toe om in Karthago een kathedraal te bouwen voor Lodewijk de Heilige. Het is een erg mooi gebouw, met een wonderlijke maar geslaagde mix van bouwstijlen. Even verderop verrees later nog een kapel op de plek waar Lodewijk was overleden.

De planetoïde Gallia

Alleen, die kapel is er niet meer. Sommigen zeggen dat ze na 1956 door de Tunesische autoriteiten is gesloopt, maar dat is niet waar. Zoals iedereen weet die z’n Jules Verne op orde heeft, schampte op 1 januari 1877 de planetoïde 148 Gallia tegen de aarde en nam deze wat stukjes van onze planeet mee op haar baan door het zonnestelsel. Zo komt het dat de kapel niet meer op aarde is.

(Reclame)

Ik kan u de plek aanwijzen waar de planetoïde de grafkapel van Lodewijk de Heilige wegnam, namelijk op de reis naar Tunesië die ik dit najaar organiseer.

En nu ik toch in de reclame-modus ben: woensdagavond verzorg ik in Deventer een lezing over archeologie.

Als u wil helpen dragen in de kosten van deze blog, kunt u een van mijn boeken kopen (en lezen), zoals Goden en halfgoden. Of ga mee op reis naar Tunesië! Of kom een cursus doen. Of doneer. U kunt deze blog ook volgen via het Whatsapp-kanaal.

#AchtsteKruistocht #Baybars #Hafsiden #KarelVanAnjou #kathedraalVanSaintDenis #Kruistochten #LodewijkIXDeHeilige #Mammelukken #MuhammadIAlMustansir #RobrechtIIIVanVlaanderen #Tunesië #Tunis

Lodewijk de Heilige in Sidon

Binnenkort verzorg ik in Amsterdam een cursus over de Kruistochten. Een van de personen die dan aan bod zal komen, is de Franse koning Lodewijk de Heilige of, als u z’n koninklijke serienummer wil gebruiken, Lodewijk IX. In de jaren vóór zijn expeditie naar het Heilig Land was de situatie van de Kruisvaardersstaatjes sterk verbeterd. Keizer Frederik II had tijdens de Zesde Kruistocht (1227) Jeruzalem in handen weten te krijgen en in de daarop volgende jaren hadden westerse troepen, profiterend van de verdeeldheid van de Arabische heersers, het Koninkrijk Jeruzalem nog wat verder vergroot.

Deze terreinwinst werd echter in één klap ongedaan gemaakt door de aankomst van een voordien onbekend leger uit het Verre Oosten. Tot de vele Turkse groepen in Centraal-Azië behoorden ook de Chorasmiërs in het huidige Oezbekistan en Iran, maar hun staat was onder de voet gelopen tijdens de Mongolenstorm. Een deel van het Chorasmische leger was naar het westen getrokken en had zich verbonden met de sultan van Egypte, die deze soldaten aanspoorde Jeruzalem in te nemen. In 1244 verwoestten ze de stad. De christelijke leiders en de emir van Damascus keerden zich nu tegen de Egyptische en Chorasmische troepen, maar werden vlakbij Gaza zo totaal verslagen dat er feitelijk geen christelijk leger meer was in het Koninkrijk Jeruzalem. Dat was eind 1244 gereduceerd tot enkele hgavensteden, en zou zich nooit meer herstellen.

Deze implosie was de aanleiding tot de Zevende Kruistocht (1248-1254), onder leiding van Lodewijk de Heilige. Het werd een mislukking met vérstrekkende gevolgen. Op zoek naar bondgenoten stuurde hij ambassadeurs naar de Mongolen, die de diplomatieke geschenken uitlegden als tribuut en Lodewijk aanmoedigden nog wat vaker zulke blijken van onderwerping te sturen. Ondanks dit diplomatiek debacle zouden de Franse en Mongoolse legers gelijktijdig strijden tegen de islamitische wereld.

Lodewijk landde in Egypte, nam de havenstad Damietta in, kreeg in ruil Jeruzalem aangeboden, weigerde te onderhandelen met de heidenen en begon aan een opmars richting Caïro. Begin 1250 trok sultan Turanshah hem tegemoet en in een gevecht aan de oevers van de Nijl versloeg hij Lodewijk, die hij zelfs krijgsgevangen wist te nemen. De Tempeliers kochten de vernederde koning weer vrij en die reisde af naar Akko, waar hij de havensteden van het Koninkrijk Jeruzalem begon te reorganiseren. Na zijn nederlaag was de uiteindelijke val van deze steden onvermijdelijk, maar de steden konden in staat van verdediging worden gebracht.

Zo begon hij Sidon, waar hij regelmatig verbleef, te versterken volgens alle regels van de middeleeuwse belegeringskunst. Zolang de arbeiders bezig waren, was de stad echter kwetsbaar en het leger van Damascus rukte daarom op naar Sidon. Het kon een bloedbad aanrichten: honderden soldaten werden gedood, vele poorters werden gevangengenomen. Lodewijk arriveerde te laat om in te grijpen, maar hielp wel om de al ontbindende lijken te begraven. Een van de aanwezigen, Jean van Joinville, zou later schrijven dat de vorst persoonlijk de rottende en stinkende lichamen had helpen wegdragen om ze te begraven in greppels. “Hij bedekte nooit zijn neus, hoewel anderen dat wel deden.”  Zie de afbeelding bovenaan dit blogje.

Een archeologisch rapport uit 2021 meldt hoe bij het door Lodewijk gebouwde kasteel in Sidon twee massagraven zijn gevonden uit het midden van de dertiende eeuw. Veel lijken vertoonden sporen van wonden in de rug, die suggereren dat het gaat om vluchtelingen; anderen waren onthoofd. De lichamen moeten enkele weken onbegraven hebben gebleven voordat iemand ze begroef, en het is een fascinerende gedachte dat dit de lijken zijn die koning Lodewijk heeft begraven.

Lodewijk de Heilige en de maronieten

In deze tijd, waarin Lodewijk de christelijke posities in het Heilig Land reorganiseerde, heeft hij ook contact gehad met de maronitische christenen in het Libanongebergte. Ik citeerde de oorkonde uit 1250 al eens. Daarin vroeg Lodewijk de Heilige subtiel om steun: de maronieten “mochten deel hebben aan alle Franse ondernemingen”. Verder zegde Lodewijk namens hemzelf en zijn opvolgers bescherming toe aan de maronieten. Bovendien adviseerde hij ze een eigen aristocratie te ontwikkelen. Dit suggereert dat de verschillen tussen rijk en arm, die in het latere Libanon een belangrijke sociale scheidslijn vormden, rond het midden van de dertiende eeuw nog niet groot waren. Het suggereert bovendien dat de maronitische kerk op dat moment nog geen gedefinieerde hiërarchie kende. Dat maakt deze tekst tot een belangrijk sociologisch document.

Mits het echt is. De authenticiteit van de oorkonde, waarvan de Arabische tekst is ontdekt in de negentiende eeuw, staat ter discussie. Er is namelijk geen afschrift in de Franse archieven. Tegelijk: ze past bij Lodewijks pogingen de christelijke posities in het Heilig Land te versterken. Na de nederlaag in Egypte waren alle bondgenoten welkom en we weten dat Lodewijk in deze tijd ook de Vlaamse franciscaanse monnik Willem van Rubroeck zond naar het Mongoolse hof in Karakorum.

De Mongolen komen

Zonder diplomatie naderden de Mongolen evengoed. Isfahan was al in 1236 gevallen, in het volgende jaar bereikten ze de Tigris. In 1251 kwam het commando in handen van Hulagu Khan. Hij verwoestte in 1258 Bagdad, waarbij de Mongolen de christenen spaarden en alleen de moslims doodden – 200.000 in getal, schreef Hulagu later aan koning Lodewijk.

De gebeurtenis markeert het einde van het eeuwenoude Kalifaat van de Abbasieden en men spreekt wel van het einde van de gouden eeuw van de islam. Het zelfvertrouwen van de moslims, die eeuwenlang de beste legers ter wereld hadden gehad en tegenslagen als de Eerste Kruistocht hadden weten te overwinnen, was aangetast. Bovendien leek het geloofwaardig dat de christenen gemene zaak hadden gemaakt met de Mongolen. De islamitische overheden zouden de druk op christelijke groepen, die op dat moment ongeveer de helft van de Levantijnse bevolking vormden, beginnen op te voeren. In de loop der eeuwen zou het percentage christenen steeds verder afnemen.

In militaire zin was de Zevende Kruistocht volkomen mislukt, maar de gevolgen waren nog veel ingrijpender: in de islamitische wereld zag men christenen niet langer als andersgelovige landgenoten, maar als verraders. Lodewijks mislukking was totaler dan hij zich heeft kunnen voorstellen.

(Reclame)

Op zaterdagmiddagen verzorg ik in Amsterdam een cursus over de Kruistochten, op een boogscheut van station Zuid. U bent welkom! En Lodewijk de Heilige overleed in Tunesië, op een plek die ik u kan aanwijzen als u mee gaat op de reis die ik daarheen organiseer.

Als u wil helpen dragen in de kosten van deze blog, kunt u een van mijn boeken kopen (en lezen), zoals Goden en halfgoden. Of ga mee op reis naar Tunesië! Of kom een cursus doen. Of doneer. U kunt deze blog ook volgen via het Whatsapp-kanaal.

#Akko #Damietta #HulaguKhan #Kruistochten #Libanon #LodewijkIXDeHeilige #maronieten #Mongolen #Mongolenstorm #Sidon #Turanshah #WillemVanRubroeck #ZevendeKruistocht

(3) #PrettiggestoordNL
..hun eigen land en daarom gingen zij op pad naar 'groene weiden en land om te veroveren'.
#vikingen waren beslist niet de eersten die dit deden (denk aan #romeinen) en ook niet de laatsten.
De kerk van Rome stuurde deze jonge mannen zonder #erfrecht, óók op pad tijdens de #kruistochten vanaf de 10e eeuw.
En na de ontdekking van #amerika in 1492 werden die jonge mannen opnieuw op pad gestuurd als #conquistador..(4)

https://nl.wikipedia.org/wiki/Kruistocht
https://nl.wikipedia.org/wiki/Conquist