Text in Turkish (about Fediverse and mobilization campaign of Uncivilization)
Yakın zamanda çıkan yasayla Türkiye'de Instagram, YouTube, TikTok ve X gibi dev platformlara girişlerde e-Devlet üzerinden kimlik doğrulama zorunluluğu getiriliyor. Yasanın 2026 yılı sonuna kadar hayata geçirilmesi planlanıyor.
Bu yasa uygulanmaya başlamadan önce Instagram'daki Uncivilization hesabımızı silmeyi planlıyoruz. Sosyal medyadaki varlığımızı daha farklı ve özgür platformlarda sürdürmeye devam edeceğiz.
Kullandığımız platformlarla ilgili detaylı bilgileri önümüzdeki günlerde paylaşacağız. Sizi bu platformlara katılmaya davet edeceğiz.
Amacımız
Fediverse diye adlandırdığımız, eskisinden çok farklı yeni bir sosyal medya ortamı gelişmekte ve genişlemekte. Pek çok kullanıcı, büyük şirketlerin kurduğu kapalı ve kilitli platformlara alışmış oldukları için Fediverse'ün açık ve özgür yapısını anlamakta güçlük çekiyor.
Bu yüzden herkesin anlayabileceği bir şekilde Fediverse'ü anlatmak ve ilgilenenlere yardımcı olmak amacıyla bir kampanya yürüteceğiz. Bu kampanyanın ilgi görmesini ve kampanya sonunda Fediverse'de iletişim kuran bir topluluk oluşturabilmiş olmayı umuyoruz.
Fediverse Nedir?
Fediverse bir app ya da internet sitesi değildir. Yeni bir sosyal medya ekosistemi için kullandığımız bir terimdir.
Fediverse, birbirine bağlı binlerce bağımsız sosyal platformdan oluşan bir ağdır.
‘Federation’ (Federasyon) ve ‘Universe’ (Evren) kelimeleri birleştirilerek türetilmiştir.
Herşeyi kontrol eden bir merkez yoktur. Ağdaki binlerce platformdan her biri kendi kendini yönetir, kendi kurallarını koyar ve Fediverse'ün geri kalanıyla ilişkilerini kendisi belirler.
ActivityPub Nedir?
Peki birçok farklı platform birbirine nasıl bağlanabiliyor?
Geçtiğimiz yıllarda ActivityPub adında internetin geleceğini tamamen değiştirecek bir teknoloji geliştirildi.
ActivityPub merkezsiz sosyal ağlar için bir protokol ve açık bir standart. ActivityPub, her şeyi tek bir içerik paylaşım sistemine bağlayarak, sosyal platformlar birlikte çalışabilir hale getiriyor. Kullanıcıların paylaşımlarını, beğenilerini, yanıtlarını, veya etkileşimlerini tek bir sisteme bağladığı için ActivityPub kullanan platformlar'ın hepsi bu sistemi ortak bir şekilde kullanabiliyor.
ActivityPub kapalı platformlar değil, açık protokoller tarafından yönetiliyor. Kullanıcılara kontrolü geri vermeyi ve sosyal ağı şirketlerin hegemonyasından kurtarmayı amaçlıyor.
ActivityPub kullanarak oluşturulan ağın tamamını Fediverse olarak adlandırıyoruz.
Çeşitlilik ve Bağlantılılık
Dahası, Fediverse'de birbirine bağlanan platformlar tek tip değil, büyük bir çeşitlilik barındırıyor. Platformlar farklı amaçlara sahip olsalar ya da arayüzleri birbirinden tamamen farklı olsa dahi birbirlerine bağlanabiliyor ve içeriklerini birbirleriyle paylaşabiliyorlar.
Bunu anlamak günümüz kullanıcısının alışkanlıkları nedeniyle zor olabilir ama aslında ortada pek karmaşık birşey yok. Instagram hesabınızdan bir Youtube kanalını takip edebildiğinizi hayal edin. Ya da Twitter'dan atılan bir gönderiyi Instagram'da görebildiğinizi ve beğenip, repost edebildiğinizi düşünün.
Fediverse Projeleri/Servisleri/Yazılımları
Fediverse için Instagram, Twitter, Youtube ve daha bir çok platformun işlevlerine sahip çeşit çeşit açık kaynak yazılım geliştiriliyor. Fediverse'deki platformlar da bu yazılımlardan herhangi birini kullanabiliyor. Yani Fediverse'deki platformlar mikroblog, fotoğraf paylaşımı, video kanalı, podcast, forum, etkinlik ajandası gibi birçok farklı işleve sahip olabilir. Buna rağmen birbirlerine bağlanabiliyorlar.
Bu farklı işlevler için üretilmiş yazılımlara ‘Fediverse Projeleri’ ya da ‘Fediverse Servisleri’ deniyor. Örneğin Mastodon, Twitter benzeri mikroblogging platformlarınca kullanılan bir servis. Pixelfed adındaki bir servis, Instagram benzeri platformlar tarafından kullanılıyor. Peertube adındaki bir başka servis ise Youtube'dakine benzer video kanalları açabileceğiniz platformlar tarafından kullanılıyor.
Fediverse Sunucuları/Oluşumları
Alıştığınız, bildiğiniz bir sosyal medya ağında tüm içerik, web sitesinin sahibi tarafından yönetilen sunucularda barındırılır ve tüm ağ tek bir odak tarafından yönetilir. Fediverse ise merkeziyetsizdir. Herhangi bir birey veya kuruluş kendi sosyal platformunu, kendi sunucularında barındırarak Fediverse'ün bir parçası olabilir.
Fediverse'deki her bir platforma ‘server’ (sunucu) ya da ‘instance’ (oluşum) deniyor. Fediverse'de her ‘oluşum’ bağımsız çalışır ve kendi kurallarını belirleyebilir. Herhangi bir oluşumda hesap açan bir kullanıcı, diğer oluşumlardaki kullanıcılarla bağlantı kurabilir.
Her bir oluşum aslında içinde bir Fediverse yazılımı kurulu fiziksel bir sunucuya denk gelir ve herbirinin ayrı bir internet sitesi olur. Bu internet sitesini ziyaret edip bu oluşumdan kendiniz için bir kullanıcı hesabı talep edebilirsiniz. Eğer talebiniz kabul edilirse de bu siteden hesabınıza girip Fediverse'de sosyalleşebilirsiniz.
Fediverse'deki oluşumlarda toplanan kullanıcı sayısı çok değişken olabiliyor. Kiminde onbinlerce kullanıcı toplanırken, kimisi 50/100 kişilik küçük topluluklar olarak kalmayı tercih edebiliyor. Kimi oluşumlar genel kullanıcıya hitap ederken, kimisi teknoloji, sanat, müzik, politika, altkültür gibi belli ilgi alanlarına odaklanabiliyor. Ayrıca belli bir şehir veya ülke özelinde yerelleşen ya da konuşulan dil bakımından kısıtlanan pek çok oluşum da mevcut.
Gelişen ve Genişleyen bir Evren
Unutmayın ki Fediverse servisleri aktif olarak topluluklar tarafından geliştirilmeye devam ediliyor ve zaman geçtikçe daha iyi bir kullanıcı deneyimi sunmayı hedefliyorlar. Geliştiriciler, yeni kullanıcılların çektikleri zorlukların farkında ve bunları giderecek geliştirmeler için çalışmalar devam ediyor. Ayrıca sistemin esnekliği sayesinde sürekli Fediverse'le entegrasyon içinde olan yeni projeler ve internet siteleri geliştirilmeye devam ediliyor.
Yeni kullanıcıların yaşadığı zorluklar
Fediverse'deki servislerin çeşitliliği ve oluşumların bolluğu onun en güzel taraflarından biri olsa da büyük şirketler tarafından seçeneksiz bırakılmaya alışmış kullanıcılar Fediverse'ün bu özelliği karşısında afallayabiliyor ve nereden başlayacaklarını, nereden hesap açacaklarını bilemiyorlar. Bu yüzden öncelikle aşağıdakileri bilmek yeni kullanıcılar için rahatlatıcı olabilir:
Aynı e-postayı kullanarak istediğiniz kadar Fediverse oluşumunda hesap açabilirsiniz.
Bir oluşumda açtığınız bir hesabı daha sonra (takipçilerinizi koruyarak) başka bir oluşuma taşıyabilirsiniz.
Sık karşılaşılan problemlerden biri yeni kullanıcıların kimi nasıl takip edeceklerini bilememeleri. Fediverse servisleri genel olarak sizi yönlendirmemeyi tercih ediyorlar. Bu yüzden takip edeceğiniz hesaplar bulmak için çaba göstermeniz gerekecek.
Kampanya
Uncivilization, Fediverse kampanyası boyunca size bu ağ hakkında birçok bilgi sunmayı ve zorluk çekenlere yardımcı olmayı hedefliyor. Burada paylaştığımız herşeyi Highlights/ÖneÇıkanlar'da derli toplu bir şekilde gruplayacağız. Başvuru kaynağı olarak kullanabilirsiniz. Ayrıca Fediverse'da (Tumblr benzeri bir) blogumuz var. Buradan paylaştığımız herşeye oradan da ulaşabilirsiniz.
Önümüzdeki aylar boyunca şunları yapmayı planlıyoruz:
- Fediverse servislerini/projelerini tanıtmak.
- Fediverse oluşumlarını (instance) tanıtmak.
- İlgimizi çeken bazı kullanıcı hesaplarını tanıtmak.
- Fediverse hesabı açan arkadaşların hesaplarını paylaşmak ve Fediverse'de birbirimizi kolay bulabilmemiz için bir liste oluşturmak.
- Fediverse hakkındaki sorularınızı yanıtlamak, önerilerde bulunmak.
Nereden Başlamalı?
Fediverse'de bir hesap açmak için önce kendiniz için uygun bir oluşum (instance) seçmeniz gerekiyor. Binlerce seçenek var ve yeni girmek isteyenler birini seçmekte zorlanabiliyor. Her bir oluşumun kendine has özellikleri ve farklı dünya görüşünde olan adminleri var. Hepsine tek tek incelemek çok zaman istiyor. Ama unutmayın ki hesabınızı bir oluşumdan diğerine taşıyabiliyorsunuz. O yüzden tereddüt etmeden ve çok da kafa yormadan bir oluşumda hesap açmanız sorun olmayacaktır. Önümüzdeki günler boyunca Fediverse'deki oluşumları sizlere tanıtacağız ve blog'umuzda sürekli güncellenen bir liste tutacağız. Bunları bekleyip kendinize uygun bir oluşum bulduğunuzda hesap açabilirsiniz. Ya da hemen herhangi bir oluşumdan hesap açıp keşfetmeye başlayabilirsiniz.
Hemen başlamak isteyenler için genel kullanım amaçlı bir kaç Mastodon oluşum'u önerelim:
Fediverse'de birbirimizi kolay bulmak amacıyla hazırlayacağımız profil listesine eklenmek isteyenler lütfen bizimle iletişime geçsin.
#fediverse #decentralization #uncivilization #campaign #mobilization #migration #kampanya #merkeziyetsiz #ağ
