Augustinus over astrologie
Deel van een diptiek van twee astrologische tabletten (Archeologisch museum, Grand)Van weinig antieke auteurs – misschien wel geen enkele – is het oeuvre zo goed bewaard als dat van de kerkvader Augustinus. Gek genoeg is hij moeilijk te peilen: nu eens denk je dat het een strenge man is geweest die hoge eisen stelde aan de mensheid, dan weer proef je oprechte vriendschap en vergevingsgezindheid. Maar misschien is die tegenstelling wel gewoon menselijk. In elk geval is hij heel intellectueel: hij stelt goede vragen en neemt geen genoegen met gemakkelijke antwoorden. Ook niet met moeilijke antwoorden trouwens. Hij lijkt zijn leven lang zoekend te zijn geweest.
Vandaag citeer ik eens een stukje uit De stad van God, zijn belangrijkste werk. En omdat het een echt klassieke tekst is, heeft menigeen ervan gehoord en heeft niemand het gelezen. Gelukkig is er een tijdje geleden een toegankelijke Nederlandse vertaling verschenen, gemaakt door Chris Dijkhuis. Het sterke ervan is dat deze veel toelichting bevat. Ik ben al een tijdje bezig met het lezen, en dat het niet opschiet, komt doordat er steeds andere boeken tussendoor komen.
In De stad van God haalt Augustinus nogal wat overhoop. Langs de weg maakt hij korte metten met de astrologen van zijn tijd. Hierbij haalt hij als voorbeeld twee tweelingbroers aan die tegelijk ziek werden en tegelijk genazen.
Augustinus over Hippokrates
Eerst citeert Augustinus de verklaring die de Griekse arts Hippokrates van Kos zou hebben gegeven. Wij zouden diens standpunt samenvatten als een overeenkomst in erfelijk materiaal en een overeenkomst in ontwikkeling, identieke nature and nurture dus.
Dit vermoeden is veel aannemelijker en het meest voor de hand liggend. De lichamelijke toestand van de ouders tijdens de paring heeft namelijk zó veel invloed op de kiemcellen van de verwekte kinderen, dat ze na de eerste groeiperiode in het lichaam van hun moeder met een gelijke constitutie geboren werden. Als ze daarna in één huis hetzelfde te eten hadden gekregen – de geneeskunde verklaart dat het klimaat, de woonplaats en de kwaliteit van het water van doorslaggevend belang zijn voor de ontwikkeling van het lichaam in positieve dan wel negatieve zin – en er ook aan gewend waren op dezelfde manier aan hun conditie te werken, dan moesten ze zich lichamelijk wel zó gelijk ontwikkeld hebben dat ze ook tegelijkertijd gelijke ziekteverschijnselen kregen.noot Augustinus, De stad van God 5.2; vert. Chris Dijkhuis.
Ik weet niet of dit hedendaagse artsen overtuigt, want die zouden vermoedelijk zeggen dat er blijkbaar een virus heerste, waardoor de broers én de mensen in omgeving tegelijk besmet raakten, en waarvan ze ruwweg tegelijk herstelden. Maar Augustinus wist niets van virussen en bacteriën, dus hij slaat weliswaar mis, maar wel in een goede richting.
Augustinus over astrologen
Vervolgens rekent Augustinus af met de astrologen. Volgens de christelijke auteur is het bizar om de stand van de sterren bij de geboorte aan te voeren als verklaring voor gelijktijdige ziektegevallen, aangezien zoveel mensen onder dezelfde hemel zijn geboren. Het is bovendien inconsequent, want als tweelingen een verschillend leven hebben, verklaren astrologen dat door te zeggen dat ze juist niet op hetzelfde moment zijn geboren. Wie zo redeneert, kan eventuele overeenkomsten niet verklaren door te zeggen dat het moment van geboorte wél identiek is.
Astrologen maken een punt van het minieme tijdsverschil bij de geboorte van een tweeling vanwege het pietepeuterig stukje hemel op grond waarvan de notering van het uur plaatsvindt. “Horoscoop” noemen ze dat. Maar dat tijdsverschil is óf niet groot genoeg om het verschil te verklaren in de wilskracht, de daden, het karakter en de levensloop van een tweeling, óf juist te groot om de gelijkheid van een tweeling, van eenvoudige of voorname komaf, aanvaardbaar te maken. Ze verklaren immers een behoorlijk verschil tussen de twee, uitsluitend met het uur van ieders geboorte.
Als de kinderen daarom zó snel achter elkaar geboren worden dat de horoscoop voor beiden hetzelfde is, dan verwacht ik dat ze in alle opzichten aan elkaar gelijk zijn en dat is bij geen tweeling aan te treffen. Maar als de tweede met zoveel vertraging komt dat de horoscoop veranderd is, dan stel ik de vraag of ze verschillende ouders hebben en dat is bij een tweeling niet mogelijk.noot Augustinus, De stad van God 5.2; vert. Chris Dijkhuis, met aanpassingen.
Als u nu mocht denken “wat een moderne geest is hier aan het werk”, dan heeft u gedeeltelijk gelijk. Maar ik moet er wel iets bij zeggen. Augustinus is een tijdje een aanhanger geweest van het manicheïsme, waar men nogal veel waarde hechtte aan hemelverschijnselen. Toen de manichese leer niet overeen bleek te komen met de reële waarnemingen, begon Augustinus aan deze opvattingen te twijfelen. Afrekenen met de astrologie was voor hem niet slechts een pleidooi voor rationaliteit, maar tevens een afrekening met de religieuze concurrentie.
Deze blog, die u ook via het Whatsapp-kanaal kunt volgen, is niet mijn enige activiteit. Ik bied ook cursussen aan.
Zelfde tijdvak
Tigranokerta
mei 18, 2019
NWA: Nogmaals de kerstening
december 22, 2016
Heidendom in de Late Oudheid
juni 28, 2016 Deel dit:
#astrologie #Augustinus #ChrisDijkhuis #DeStadVanGod #HippokratesVanKos #tweelingen
