#grootomroepkoor — Public Fediverse posts

Le grand macabre György Ligeti: Surprisingly topical opera about the end of time

In Le Grand Macabre, the only opera György Ligeti ever composed, the protagonist Nekrotzar announces the end of time, but at the moment supreme he is the only one who perishes. The absurdist work was staged in this country in 1998 by the Netherlands Travelling Opera. On 27 November, the NTRZaterdagMatinee presents a concert performance, with the Netherland Radio Philharmonic Orchestra and Netherlands Radio Choir conducted by regular guest conductor James Gaffigan.

György Ligeti (1923-2006) was an original mind, who did not let anyone dictate the rules. In 1956, he fled the Hungarian dictatorship and knocked on the door of Karlheinz Stockhausen in Cologne, whose tape composition Gesang der Jünglinge had made a deep impression on him. He had once heard it on a German radio station – in a mutilated version, because the Hungarian government distorted Western broadcasts with electronic signals.

AVERSE TO DOGMATISM

Although he was generously included in the circle of avant-garde composers around Stockhausen and Pierre Boulez, Ligeti refused to embrace their serialism, based on mathematical principles. He had not fled a political dictatorship in order to submit to a musical one. In contrast to the strict ordering of all musical parameters, he placed a large degree of freedom. Instead of the imperative tone and rhythm sequences, he used clusters of microtones swarming through each other in a free rhythmic pattern. In 1960, he established his name for good with the orchestral work Apparitions.

But he was too idiosyncratic to limit himself to one particular style and, moreover, cared little for the heavy-handed seriousness of many of his colleagues. In his music there was room for humour and irony. For Die Zukunft der Musik, he chalked only a few instructions on a blackboard in 1961, and a year later he placed 100 metronomes on the stage in Poème symphonique. With their ticking in different tempi, they created a complex ‘micropolyphony’.

https://youtu.be/qOcBSFTu1oI

The world premiere in 1963 in the town hall of Hilversum caused quite a stir. It had been commissioned by the Gaudeamus Music Week and was performed at the closing concert of this international competition for young composers. The audience listened attentively and applauded politely afterwards, but the municipality of Hilversum asked the national broadcasting company NTS not to show the film.

The newspaper Trouw deemed the concert a success, however: ‘It was a delightful parody on the musical experiment that so many young composers are pursuing with deadly seriousness. In 2003, the piece was performed in NTRZaterdagMatinee and in 2020, the filmed recording was recovered and shown at the Gaudeamus Festival.

LE GRAND MACABRE

Time and again, Ligeti chose new paths and continued to surprise his audience. In 1966, for instance, he created harmonic anchor points in his choral work Lux Aeterna. From 1974-77, he worked on what would become his magnum opus, the opera Le Grand Macabre. It is based on the absurdist play Ballade du Grand Macabre by the Belgian author Michel de Ghelderode and is set in Breugel’s time. The hero Nekrotzar – the ‘Grand Macabre’ of the title – announces the end of time, which will take place at midnight. The fear of death constantly haunts the play, but when twelve o’clock finally strikes, Nekrotzar is the only one to die.

In Le Grand Macabre, Ligeti brought together everything he had achieved so far; the music is often downright hilarious. The opera opens with an overture of car horns and juxtaposes Rossini-like arias with alienating recitatives and abyssal screams. The singers burp and we are treated to the sound of whips and other ‘unmusical’ objects. This gives the musical references to predecessors such as Rossini and Monteverdi an ironic charge.

The opera premiered in Stockholm in 1978, but Ligeti radically revised the score in 1996. He made several cuts and set spoken passages to music after all. This revised version was premiered at the Salzburg Festival in 1997, directed by Peter Sellars. His staging greatly displeased Ligeti. Instead of the intended ambiguity the American director had made the approaching Apocalypse explicit with references to the Chernobyl nuclear disaster. By turning it into a ‘pamphlet against nuclear energy’, Sellars had robbed him of his opera, Ligeti felt.

EXTREMES AND BLACK HUMOUR

A year later, the Dutch Travelling Opera staged Le Grand Macabre for the first time in our country, on the occasion of Ligeti’s seventy-fifth birthday. The French director Stanislas Nordey was responsible for the direction. The Asko and Schönberg Ensemble and the Choir of the Travelling Opera were conducted by Reinbert de Leeuw, a great advocate of Ligeti’s music. – Five years later he was the one to put the Poème symphonique on the programme of NTRZaterdagMatinee.

In his biography, De Leeuw calls the opera characteristic of Ligeti, in whom he discerns an almost violent side: ‘That need for madness, hysteria, extreme states of mind, black humour goes a long way. This is most strongly expressed in Le Grand Macabre, in which he ridicules death. Everything is grotesque in the piece. He turns the world upside down with bizarre characters, incongruous stories, absurdist twists, but also in his instrumentation. – Just think of the opening with car horns.’

The production was well received. The newspaper NRC praised the ‘visually sober, almost concertante production’; Trouw lauded the way in which Nekrotzar was immediately recognisable as an outsider. His appearance as a ‘crazy businessman in a blue mackintosh’ contrasted sharply with the white Pierrot outfits of his fellow actors. The Eindhovens Dagblad spoke of an ‘excellent portrayal of Ligeti’s idea of a man who tries to escape death in a monstrous Breugelian landscape’.

Ligeti himself attended a performance on 8 June 1998 in the Stadsschouwburg in Amsterdam. His arrival had been awaited with some trepidation, considering his reaction to Sellars’ 1997 production, but this time he was extremely satisfied. At the final applause, he stepped onto the stage, bowed deeply to the performers and exuberantly shook hands with conductor Reinbert de Leeuw. Only then did he turn to the audience to receive their loud cheering.

TOPICAL THEMES

In two acts and four scenes, we follow the drunkard Piet the Pot, who experiences the wildest of adventures and is relegated to his unwilling help by Nekrotzar (Death). Nekrotzar proclaims in increasingly ominous terms that he will destroy the world. At midnight, a comet will strike: ‘The bodies of the people will be scorched, and all will turn into charred corpses, and will shrink like shrivelled heads!’ – Words that sound frighteningly topical in the light of the climate crisis and corona pandemic.

The libretto is a dazzling parody of the human desire for debauchery, intemperance, sex and power. The names of the love couple Amanda (Servando) and Amanda (Clitoris) speak for themselves, but politics are also ridiculed. Prince Go-Go rides a rocking horse, and from this position he urges two politicians to put the ‘interests of the nation’ above their own. – A parallel with Prime Minister Rutte and Minister of Public Health Hugo de Jonge springs to mind.

The music is a long succession of humorous pastiches and persiflages of (song) styles from earlier days. The second act opens with the ringing of doorbells and alarm clocks, seemingly announcing the end of time. Mutilated quotations from Scott Joplin to Beethoven can be heard. At the end of the third scene, when the planet Saturn crashes, the strings play a raw sort of lament, followed by swelling crescendos and decrescendos in the winds. The apocalypse seems to be a fact.

FAILED APOCALYPSE

In the fourth scene, Ligeti depicts the post-apocalyptic landscape with sweet chords and harmonics in the low strings, accompanied by a prominent harmonica. It appears that everyone is still alive. In a slapstick-like passage with abrasive clusters of woodwinds and furious percussion, three soldiers and Prince Go-Go set off in pursuit of Nekrotzar. He must ultimately acknowledge his defeat and disappears into thin air, under the estranging sounds of a mirror canon in the strings.

The opera concludes with a succession of tonal chords deprived of their functional context. Then the entire cast turns to the audience: The opera concludes with a succession of tonal chords deprived of their functional context. Then the entire cast turns to the audience: ‘Fear not to die, good people all! No one knows when his hour will fall! And when it comes, then let it be… Farewell, till then in cheerfulness!’

This could just as easily be an appeal both to the vaccine opponents who fear unforeseen consequences of the shot, and to those who believe that vaccination should be made mandatory…

https://www.youtube.com/watch?v=0l43g9x_LlE

Groot Omroepkoor sings Kate Moore’s Eclipsed Vision: ‘I hope to unite people from every walk of life, male and female’

On the initiative of their new chief Benjamin Goodson the Dutch Groot Omroepkoor introduces a new variation on the now almost obligatory live stream, In the living room. Designed for the radio series AVROTROSVrijdagconcert, the concerts will be broadcast semi live from TivoliVredenburg Utrecht. – Because of the curfew the actual performance takes place in the afternoon and is aired from 8.15 pm. The kick-off on Friday 19 September, is focussed around Stravinsky. On the roster is also Kate Moore’s Eclipsed Vision.

TivoliVredenburg floridly introduces In the living room on their website: ‘We are invited into the living room of the Groot Omroepkoor. A special concert and webcast, where we can get to know the choir in a very different, much more intimate way. An important role is played by director Jorinde Keesmaat and choreographer Kalpana Raghuraman: through arm and hand gestures the singers contribute to a deepening of the music for both the viewer/listener and the choir itself.’

Sunset over Shoalhaven river, view from Bundanon

The concert opens with Eclipsed Vision – living sound sculpture that Kate Moore composed in 2006.‘Jorinde Keesmaat asked me if I had a piece that would reflect the ritual nature of the works of Stravinsky in a pandemic proof situation for choir’, says the Australian-Dutch composer. ‘I immediately thought of Eclipsed Vision, which has a strong ritual character itself, reflecting the resonance, duration and gradual evolving colours in a sunset. It may sound very different from Stravinsky’s sonic world, but I learned so much about rhythm, metre and duration from studying his music. I consider Stravinsky to be my most important teacher – which is also why I was drawn to study composition with Louis Andriessen.’

Moore wrote Eclipsed Vision in 2006, for amateur and professional singers who each only sing one single note, jointly creating a living sound sculpture. ‘I composed it with the idea that it could be performed in any environment, wherein the place and number of singers is determined by the situation. I envisioned silhouettes of people in slow procession, pitted against the twilight mid-summer sky, emitting expanding harmonies in gradual transformation. The duration and resonance of the melodies emerge as rivulets and streams of notes.’

Whence the title Eclipsed Vision? ‘In late October 2006 I was artist in residence at Bundanon, a Trust in New South Wales Australia that supports the arts. Every evening I was witness to an extraordinary light show: the sinking sun was eclipsed by the mountain peaks on the far side of the river, revealing vivid bright colours slowly changing from pinks and purples to reds and oranges, gold and finally a shimmer of green before the cool blue of twilight.’

‘I had a vision-like dream’, Moore continues, ‘where a procession of people walking along the line of the horizon were singing, each person producing their own note, different from all the others but simultaneously in perfect harmony with them. So there is no text – it is solely about tone and resonance. Each tone is taken for a walk through the acoustic space, followed by a stream of tones following the same path in two directions.’

Kate Moore (c) Renske Vrolijk

Though written in pre corona times Eclipsed Vision could perfectly be incorporated in the pandemic proof line-up of the choir, says Moore. ‘Normally the tones would be taken for a walk by the singers but since they are not allowed to walk or face each other and must stand 1.5 metres apart, they pass on the tone from one to the next, so that it is still taken for a walk.’

For practical reasons the tenor Georgi Sztojanov devised a method for the singers to communicate with each other using hand gestures. ‘This proved to be very effective’, says Moore. ‘The tones are transmitted through the line from first to last singer. There are two lines, one for higher voices, and one for lower voices. During rehearsals Georgi very quickly became nicknamed “patient zero”, for he is the one to initiate the stream of notes both to the left and to the right. He is like the wellspring.’

Moore likes writing for choir: ‘I find it fascinating that all the singers are both individuals and part of the whole. Eclipsed Vision is no exception. It is very much about the individual and the way a single person is part of the whole. Each singer must be carefully attuned to their personal rhythm of breathing and concentration but must at the same time listen closely to everyone else. The notes and the musical lines follow their own path like the tides and currents of rivers, like water that is always moving though the people stand still.’

Listening to Eclipsed Vision on Moore’s website associations pop up with the Sonic Meditations Pauline Oliveros developed in the seventies. ‘I am a fan of Pauline Oliveros’, says Moore, ‘but she wasn’t on my mind while composing. Apart from the breath-taking colour scheme of the Bundanon sunset I was inspired by medieval philosophy and science, and by Yves Klein’s Monotone Symphony. My aim was to unite people from every walk of life, male and female, by making them create a communal living sound sculpture.’

Liked my post? A gift, however small, is welcome through PayPal, or direct money transfer to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94. Thanks!

Friday 19 February 2021 8.15 pm, AVROTROSVrijdagconcertIn the Living Room, broadcast and webcamGroot Omroepkoor / Benjamin GoodsonJorinde Keesmaat, director / Kalpana Raghuraman, choreography

#AVROTROSVrijdagconcert #BenjaminGoodson #EclipsedVision #GrootOmroepkoor #JorindeKeesmaat #KateMoore

Theo Verbey Foundation launched online: ‘A composer is primarily a songwriter’

On 13 October 2019 the Dutch composer Theo Verbey (1959-2019) died prematurely, after a long history of depression. Barely one and a half years later the Theo Verbey Foundation will be launched, on Tuesday 12 January 2021 at 3 pm Central European Time. The event can be attended online via the recently renewed website www.theoverbey.com

Some board members and a former colleague of Theo Verbey will present the plans of the foundation and discuss the meaning of Verbey’s work. Martín Alvarez, master student cello at the Royal Conservatoire in The Hague, will play fragments from Verbey’s Five Pieces for Violoncello Solo (2006).

The aim of the Theo Verbey Foundation is to keep his legacy alive by organizing concerts, stimulating scientific research into his work, and perhaps even initiate a Theo Verbey Composition prize for students.

A welcome inititative, for Verbey’s music is far too seldom heard these days.

In 2015 he composed Traurig wie der Tod, an extensive choral-orchestral song cycle for Netherlands Radio Choir and Radio Philharmonic Orchestra, commissioned by the radio series De vrijdag van Vredenburg. I interviewed him prior to the premiere, for an article in Dutch. Here’s my English translation.

Theo Verbey on Traurig wie der Tod: ‘A composer is primarily a songwriter’
– Amsterdam, 22 May 2015

The Dutch composer Theo Verbey (Delft 1959) writes music with a sumptuous beauty of sound, in which the achievements of centuries of musical tradition resound. He made a name for himself with works such as Triad (1991) for orchestra and Expulsion (1988) for large ensemble, and with orchestrations of pieces by composers such as Modest Mussorgsky and Alban Berg. For the final concert of the radio concert series De Vrijdag van Vredenburg he wrote Traurig Wie der Tod, for the Netherlands Radio Choir and Radio Philharmonic Orchestra. It was will be premiered on Friday 29 May in TivoliVredenburg. Six questions to Theo Verbey.

In the annual brochure of the series your new work is announced as ‘Elysium’, why did you change the title?

I had been planning to compose a piece of considerable length for large choir and orchestra for some years, envisioning a ‘large space in sound’. The opportunity to realize my plans arose when programmer Astrid in ‘t Veld asked me to write a piece for the Netherlands Radio Choir and Radio Philharmonic Orchestra.

Originally I had the title Elysium in mind, named for the Greek god’s residence in the hereafter. I had already made a number of sketches, but when I was ready to turn my ideas into music in the summer of 2014, I was confronted by several disconcerting events. The health of my mother was deteriorating, and on 17 July 2014 the MH17 of Malaysia Airlines crashed, killing its entire crew and all its passengers. Shaken, I decided to throw away my sketches and begin anew.

For Elysium I had had a number Latin and German texts in mind, from various classical poets, including Virgil and Goethe. However, I did not get around to a setting – the verses I had selected turned out to be unsuitable for a musical form, due to their complicated style and choice of words. The poems by Hans Bethge I have now chosen are direct and accessible.

How did you decide on Bethge?

The search for suitable poetry took a lot of time and effort. The choice of texts is very important, because for me a composer is primarily a songwriter, also within the context of classical music. So the verses must dovetail with my vision of the final result, otherwise there would be no point in composing. At some point I had placed all the volumes of German poetry from my bookcase side by side, and Bethge stood out.

I had acquired his collection The Chinese Flute [German-language reinterpretations of ancient Chinese poems, 1907] long ago in an antiquarian music store. His poems are characterised by simple imagery, but above all by sombre content. The final selection was relatively simple, as was determining the order of the poems. I chose five of them, which fit within the set-up of a continuous cycle; the actual composition process took approximately half a year.

What form did you give the five songs?

Each song has its own character, which originates from the text and is reflected in a separate motif and key. Sorrow is eulogized in each instance from a different perspective. In the first song, ‘Mond und Menschen’ (Moon and people) nature is presented as stable and unchanging, while human beings are confused and restless. Towards the end the music accelerates, leading into a first orchestral interlude.

The next song, ‘Die Einsame’(The lonely one), is about the sorrow and pain of someone who is separated from her loved one. After an orchestral eruption, the third song, ‘Ein junger Dichter denkt an die Geliebte’(A young poet thinks of his beloved), is reduced to just one stanza, in a highly contrasting idiom.

After another orchestral break follows the fourth song, ‘Verzweiflung’ (Despair). This mirrors the second and describes the sadness of boredom in seclusion. It is immediately followed by the final song, ‘Das Los des Menschen’ (Man’s fate), about the uniqueness of human existence. It is like a sigh of the wind and results in a decayed hill on which weeds grow. Both lyrics and music reflect the first song.

Thus the cycle has the structure of a palindrome: ABCBA, the end is a recurrence of the beginning. It appeals to me how Bethge puts time – which only flows in one direction – into perspective. When composing a cycle, the use of a circular form is an obvious choice, of course. I chose not only the poems themselves, but also their order according to this principle.

The palindrome returns in the musical style as well, for I want to match form and content. The first song references the achievements of the twentieth century, after which we modulate back in jolts to the 19th century, to eventually end up in an archaic, early eighteenth-century musical style. Then the route is taken in the opposite direction.

By the way, for me ‘style’ simply refers to common characteristics determined by time and place, such as the German Baroque, French Impressionism or the English Renaissance. I would not want to imply individual composers lacked a personal style.

The victims of MH17 all perished; can ‘Traurig wie der Tod’ be seen as a requiem?

No, I would not dream of appropriating the grief of the bereaved. However I do try to articulate certain aspects of our times, such as the combination of mere chance with criminal behaviour. In the case of MH17: a random flight falls prey to the immoral behaviour of soldiers and administrators. Another aspect I address is the slippage towards very large differences in civilisation and human manners.

And how is the health of your mother now?

I’d rather keep that to myself.

What do you hope to bring about in the listener?

There is no such thing as the listener, of course. The only one who understands all the intentions I put into the piece is myself. But naturally I hope that Traurig wie der Tod will give the listener a meaningful experience.

Underneath is the video of the online launch of the Theo Verbey Foundation

https://youtu.be/dTggUskKhIU

Liked my post? Show your appreciation with a gift PayPal, or direct money transfer to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94.
Any amount, however small, is welcome. Thanks!

On 4 July 2024 the live recoding of Traurig wie der Tod was released on YouTube.

#GrootOmroepkoor #HansBethge #RadioFilharmonischOrkest #TheoVerbey #TraurigWieDerTod

Atlantis by Robin de Raaff on CD: ‘It’s not a doomsday scenario, the world keeps on turning’

It’s become a good tradition: the AVROTROSVrijdagconcert series opens each new season with a composition from a Dutch composer for the combined forces of the Radio Philharmonic Orchestra and the Groot Omroepkoor. – This year their ranks had to be cut back considerably, but in 2016 covid-19 was nowhere yet in sight, so Robin de Raaff was not hampered by impeding corona-measures.

His oratorio Atlantis, inspired by the dilapidated Tropicana swimming paradise in Rotterdam, made a deep impression on both public and press. Recently the ambitious work for large choir, orchestra, soprano, baritone and two solo harps appeared on CD.

After its premiere in 2016, the newspaper NRC wrote: ‘The pulsating, swelling, seething and hissing sound brews created a fabulous glow.’ Four years later the live recording was again received enthusiastically. ‘An impressive piece […] like a gigantic fresco’, judged Bas van Putten in the weekly magazine De Groene; ‘a kind of elaborate and layered Lied von der Erde opined Maarten Brandt on the weblog Opusklassiek; ‘an orchestration that is both rich and colourful’ concluded the French reviewer Thierry Vagne.

‘As a public broadcaster, we have a duty to be distinctive’, says programmer Astrid in ‘t Veld. ‘Dutch, lesser-known and adventurous repertoire are of paramount importance anyway. The festive opening of the season is the ideal opportunity to surprise the audience with a brand new composition for our two house ensembles. Earlier, composers such as Theo Verbey, Rob Zuidam and Joey Roukens wrote memorable opening pieces for the AVROTROSVrijdag concert.’

The question which criteria she uses when choosing a composer generates the brief and powerful reply: ‘Quality!’ Robin de Raaff therefore came into the picture as a matter of course: ‘Robin already had an impressive career as a composer, but a piece for large symphonic choir and orchestra was not yet on his worklist. He found it extraordinarily interesting to be able to write for such a large ensemble; it was the realisation of a dream.’

De Raaff agrees: ‘I loved being able to employ the maximum line-up of the Radio Philharmonic Orchestra and the Groot Omroepkoor. I used six horns! Once I had opted for Atlantis, the final part of Hart Crane’s collection of poems The bridge, I decided to bring the orchestral harps forward as soloists as well. They represent the Pillars of Hercules, which had supposedly formed the entrance to this mythical island. Crane describes them as “twin monoliths, two frosted capes”. This immediately evoked images of two imposing harps.’

The reason he chose Crane’s poem is rooted in his love of the music of the Dutch composer Tristan Keuris. ‘Tristan had based his orchestral work Brooklyn Bridge on the first movement from Crane’s collection and I was so impressed that I bought his collected poems.’ However, he did not want to make a one-on-one setting of the verses. ‘I turned the poem inside out, as it were. Crane wrote it in 1930 and draws an almost idyllic picture of Atlantis. I gradually flood this vision with reflections from our time about rising sea levels and the impact this has on our life on earth. Like a kind of yesterday’s future.’

In addition to verses by Crane, De Raaff also selected texts by Plato; at the end, the singers stammer statements by survivors of flood disasters. In this way my piece flashes back and forth between several time parallels. From the 1930s of the 20th century, the Greek Antiquity in which Plato describes the downfall of the once mighty Atlantis, and the 21st century with our concerns about global warming.’

In order to mould all these different, ever-changing visions into a musical form, De Raaff added two solo singers. ‘I wanted to highlight a few phrases, as moments of reflection and introspection. In the first instance this became a solo soprano, representing the voice of Gaia, the primeval mother of the earth. But soon I felt the need to place a male figure next to her, as the voice of Plato; this is embodied by the baritone.’

Programmer Astrid in ‘t Veld left him free in his choices, De Raaff emphasises. ‘Her only request was to give the choir a prominent role. In ‘t Veld: ‘We had indeed started from the maximum occupation of the choir, so it was a bit of a fit and measure with those extra soloists. Fortunately, the commission was subsidised by the Performing Arts Fund, so that we had some leeway. Unfortunately, their support is no longer a matter of course these days.’

De Raaff: ‘I think it’s been a good choice to have the choir play an important role. In the first verse the singers stand up as one mass, as it were. That remains the case up to the very last line, in which this anonymous crowd disintegrates completely into individuals.’ But even though the singers quote fragments of text from tsunami survivors, and the first inspiration was the dilapidated Tropicana swimming pool, Atlantis does not necessarily sketch a doomsday scenario, he stresses.

‘Although my piece sinks further into the depths with each episode and ends on the very lowest A of the piano, at the same time the very highest tones of the white piano keys sound. Like twinkling stars they convey a message of hope: the world does not end, it keeps turning without ending.’

Musically, the piece has a bridge structure, built on the note A of Atlantis, he explains. ‘It begins and ends with it. Because each new verse starts a semitone lower, after thirteen steps we land again on an A, albeit an octave lower. Roughly speaking, you can say that Atlantis moves from A major to A minor, whereby the two A’s can be seen as the pillars of a bridge.’

De Raaff neither lets the world perish in Atlantis, nor does he bury modernism, as the subtitle ‘In memoriam Pierre Boulez’ seems to imply. ‘Of course not!’, he reacts somewhat upset. ‘Boulez was, in my opinion, the last great one of the first hour. Together with composers such as Karlheinz Stockhausen and Luigi Nono he created a radical break with romantic music. They banished every musical reference to the past and developed serialism, based on complex compositional methods. That radicalism is behind us, but I use stylistic elements from it, perhaps we should speak of “neo-modernism”.’

It was De Raaff’s own initiative to put Atlantis on CD, says Astrid in ‘t Veld. ‘That is quite an undertaking, because the release of a live recording requires the consent of everyone involved. Conductor, soloists, choir, orchestra, broadcaster and so on, it’s an enormous task. Fortunately, Robin himself was a great help with the final editing.’

That can’t have been easy either. At the premiere there were some balance problems, as a result of which the four soloists were sometimes drowned out by orchestra and choir. ‘That’s right,’ says De Raaff. ‘TivoliVredenburg’s stage had been expanded considerably because of the large line-up. As a result, the soloists sang up against a wall, as it were, which didn’t help the sound balance. I was allowed to remix the whole recording, which was a difficult but rewarding job.’

Astrid in ‘t Veld is also satisfied. ‘The only thing Robin didn’t stick to at the time was the specified length. The intention was that Atlantis would last thirty minutes, but it expanded into fifty. As a result, the programme became too long and rehearsal times were exceeded. All in all, it was quite a puzzle, but it was worth all the effort. Atlantis has become an impressive piece and I’m glad it’s now available on CD.’

https://www.youtube.com/watch?v=87IL8mDBU1g

Liked my post? Show your appreciation with a gift PayPal, or direct money transfer to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94.
Any amount, however small, is welcome. Thanks!

#AstridInTVeld #AVROTROSVrijdagconcert #GrootOmroepkoor #PierreBoulez #RadioFilharmonischOrkest #RobinDeRaaff

Conductor Markus Stenz: ‘Sometimes I feel: now it’s music’.

Markus Stenz (c) Josep Molina

In 2012 Markus Stenz was appointed chief conductor of the Dutch Radio Philharmonic Orchestra, based in Hilversum. He conducted both classical masterworks, world premières and lesser known repertoire by Dutch composers, in NTRZaterdagMatinee in Concertgebouw Amsterdam and AVROTROSVrijdagconcert in TivoliVredenburg Utrecht.

On 7 June he takes his leave as chief conductor with Szenen aus Goethes Faust Robert Schumann. We know Stenz as a passionate and well-informed conductor, who always strives for the best result. But what is his background, and how did he end up in music?

Markus Stenz (1965) grew up in the village of Kaltenborn in the Rhineland-Palatinate: ‘A hamlet with two farmhouses, a church, a pub and a village school of which my father was headmaster. We lived above it. It was deadly boring and my parents made music to drive away the boredom. My mother was always singing, whether she was cooking, ironing, or doing any other household chores. My father was a skilled amateur musician, who, besides piano and organ, also played wind instruments and conducted a choir. As a toddler of two, I crawled under the grand piano, that’s how beautiful I thought it was.’3333

Little Markus also bangs the keys himself and at the age of five his parents send him to piano lessons. ‘They chose the best teacher in the region, Mrs. Haas-Paquet in Ahrweiler. She was such a typical gnome woman: small, with bony fingers and a bun. For my first lesson I refused to go inside, because I thought she was so ugly. I clasped myself to the door of the car. When my mother told her in distress what was going on, Mrs. Haas said wittily: “You’re right, I’m ugly! And now we’re going to start.” – And then I had lessons from her for ten years.’

This wasn’t a matter of course, however. ‘It was 45 minutes’ drive and I always got sick in the car. Both on the way up and back the question arose where to stop: in Kempenich or in Ramersbach, so that I could throw up.’ Moreover Haas-Paquet proved to be a strict teacher: ‘I drove her to madness because I improvised rather more than I practiced, so when I played she often corrected me: “You missed that note again!” – But she was also very sensitive, and I learned a lot from her.’

Although he grows up in a musical environment, Stenz only visits a concert once as a child: ‘Around my tenth my father took me to the Beethovenhalle in Bonn. I don’t remember what was played, but I do remember the conductor. With his bald head he looked very much like Professor Charivari from my children’s book Raumschiff Monitor, which I liked. I suspect it was Georg Solti.’

A few years later he sees Leonard Bernstein’s Norton Lectures on television. ‘A key moment! I thought it great that he brought jazz and classical music together in a self-evident way. He was so free in his thinking and illustrated his lectures with live music, from The Beatles to Beethoven, electrifying.’ At the age of eighteen he started studying conducting with Volker Wangenheim in Cologne and after that he took a course in Tanglewood with his hero Bernstein.

Stenz enjoys working with the Radio Philharmonic Orchestra, where he will regularly return as a guest conductor in the coming season. ‘I like the adventurous programming and the unconditional commitment of the musicians. The repertoire ranges from the classical canon – from Haydn to Beethoven through Mahler – to Dutch composers such as Rudolf Escher, Peter Schat and Joey Roukens. We’ve also performed a lot of concertante opera, often in combination with the Radio Choir, as last week we performed Die Gezeichneten Franz Schreker, and in 2017 we played the world première of Babylon Jörg Widmann.’

‘I hardly know of an orchestra that plays with more dedication and passion. We faced hard times because of the ongoing cuts on funding in the Netherlands, but we’ve responded to this with highly motivated playing. For me it is essential that an orchestra is able to play commissioned compositions. Discovering new avenues is a basic instinct, for all musicians. The great thing is that the public here has always been very open to the very latest notes.’

The reactions of the audience are of vital importance to Stenz anyway: ‘Without an audience there is no concert, they are the determining factor! We musicians are experience artists, we create art in the moment, and hopefully the audience will be carried away. It’s great when people come and tell us from the bottom of their hearts how much they liked a concert.’

‘I drew a lot of inspiration from the book Zen in the art of archery. It describes how in the perfect case it is not the shooter or the archer who shoots, but ‘it’. It may sound a bit ethereal, but at concerts I sometimes feel: now it becomes music, not I conduct, but ‘it’. – Those are magical moments.’

I interviewed Markus Stenz on Goethes Faust and his leave as chief conductor for the live broadcast of the concert on Radio 4.

#AVROTROSVrijdagconcert #GrootOmroepkoor #MarkusStenz #NTRZaterdagmatinee #RadioFilharmmonischOrkest #SzenenAusGoethesFaust

Mathilde Wantenaar: Lush harmonies in new piece for Dutch Radio Choir

Mathilde Wantenaar

This season NTRZaterdagMatinee makes up for decades of neglecting female composers, featuring well-known names such as Kaija Saariaho and Unsuk Chin next to lesser-known composers such as Calliope Tsoupaki and Kate Whitley. On Saturday 23 March the Dutch Radio Choir will present both Gubaidulina’s Canticle of the Sun and Dit zijn de bleeke, bleeklichte weken by Mathilde Wantenaar.

This piece for choir a cappella was commissioned by the renowned radio series in Concertgebouw Amsterdam. As always the concert will be aired live on Radio 4. Underneath you find the translation of my text for the programme booklet.

Mathilde Wantenaar (Amsterdam, 1993) has been steadfastly working on her development for years. In 2011 she attracted attention with her entry for the annual composition competition of the Nederlands Blazers Ensemble. Seven years later the wind players asked her for their project Bach & Sufi. “She sliced up the Hohe Messe, inclined her ears towards Persia, and arranged a musical treat that amply transcends good intentions”, opined de Volkskrant.

In 2014 she won the Alba Rosa Viëtor Composition Prize with Sprookjes 1, 2 & 3 for violin and piano, and a year later her Song of Songs for soprano, guitar and percussion won an award in the Princess Christina Composition Competition. She composed pieces for pianist Ralph van Raat, vocal ensemble Wishful Singing and soprano Johannette Zomer. In 2016 she presented the successful chamber opera p e r s o n a r for the Opera Forward Festival of Dutch National Opera. Her Octet for Strings, written for violinist Liza Ferschtman, represented the Netherlands in 2017 at the International Rostrum of Composers.

She studied composition with such diverse teachers as Willem Jeths and Wim Henderickx at the Conservatory of Amsterdam, graduating in 2016. Wantenaar does not limit herself to composing, however. During her studies she also took cello lessons and vocal training, and currently she is enrolled at the Royal Conservatoire in The Hague to become a professional singer. She has a great affinity with the human voice and even her purely instrumental compositions are remarkably melodious.

Elusive atmosphere

No wonder her first commission for NTRZaterdagMatinee is a composition for the Dutch Radio Choir. For this a cappella piece she chose a poem by Herman Gorter, Dit zijn de bleeke, bleeklichte weken (which roughly translates as These are the pale, pale weeks). This is not the first time she was inspired by Gorter’s poetry. In 2017 she made a setting of De stille weg (The silent road) for chorus, piano and violin, a commission from the Festival De Muze van Zuid.

Wantenaar was attracted by ‘the stillness, the stratification, the visual, the elusive and the transient’ in Dit zijn de bleeke, bleeklichte weken. The poem evoked strong images in her: ‘In my mind’s eye I envisioned the poet sitting in a quiet room at a table next to the window. The sun is hidden behind an endless expansive cover of white clouds, it is as if the world has been drained of all colour, even though there is a lot of light.’

‘Outside there is life, but in the poet’s room everything sounds muted, it feels as if time is standing still and the sky has solidified. We sit under a bell jar, shimmering dust particles float in the air and in the meantime the world slowly passes us by. It is nice to be there, but at the same time also oppressive and lonely.’

Wantenaar translated this static, somewhat floating feeling into a 3/2 metre, which we often associate with older music. The text is sung largely homophonic and the tempo is low, time seems to stand still. Under the calm atmosphere, however a ‘mildly longing romantic undercurrent is simmering’, says the composer. Underneath this yet another layer is concealed, with a ‘darker feeling of constriction’. The play of light and dark finds its equivalent in a varied dynamic, the tranquillity is expressed in sonorous harmonies. A single dissonant chord echoes the subcutaneous tension that shimmers through the poem.

Concertgebouw 23 March 2.15 pm: NTR ZaterdagMatinee
Dutch Radio Choir /Philipp Ahmann; Ivan Monighetti, cello
Wantenaar – Dit zijn de bleeke, bleeklichte weken (commissoned by NTR ZaterdagMatinee, WP)
Tchaikovsky – Nine Sacred Pieces
Gubaidulina – Canticle of the Sun

#DutchRadioChoir #GrootOmroepkoor #MathildeWantenaar #NTRZaterdagmatinee #SofiaGubaidulina

Willem Jeths: ‘Goede muziek neemt de luisteraar bij de hand’

Thea Derks + Willem Jeths, 16-3-2015

Het zal u niet ontgaan zijn: 40 jaar geleden werd Muziekcentrum Vredenburg geopend. Edo de Waart leidde het Utrechts Symfonie Orkest in de Vierde Symfonie van Johannes Brahms. Otto Ketting dirigeerde zijn speciaal voor de gelegenheid gecomponeerde liederencyclus The Light of the Sun. Het concert werd op Hilversum 4 uitgezonden en vormde de opmaat voor vier decennia succesvolle omroepseries vanuit Utrecht.

Sindsdien is er veel veranderd. Het Utrechts Symfonie Orkest viel in 1985 ten prooi aan de bezuinigingswoede van minister van cultuur Elco Brinkman. Noodgedwongen fuseerde het met het Amsterdams Philharmonisch Orkest en het Nederlands Kamerorkest tot het huidige Nederlands Philharmonisch Orkest. Ook Vredenburg bleef niet zelfstandig, maar ging samen met popcentrum Tivoli. Na een zeven jaar durende verbouwing opende het nieuwe TivoliVredenburg zijn deuren in 2014. Hilversum 4 heet tegenwoordig NPO Radio4, Otto Ketting overleed in 2012.

‘Anfang und Ende, immer fort dasselbe’ dichtte Goethe begin 19e eeuw. Want ook al zijn dingen eindig, veel blijft desondanks hetzelfde. Nog altijd vormt TivoliVredenburg het hart van het AVROTROS Vrijdagconcert, met vaste bespelers Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor. Edo de Waart dirigeerde het orkest op 25 januari in de Derde Symfonie van Brahms en leidt vrijdag 8 februari de wereldpremière van Du bist älter, Du bist neuer. Willem Jeths componeerde dit werk voor koor en orkest speciaal voor het 40-jarig jubileum. Uiteraard zijn de concerten (terug) te beluisteren op NPO Radio4.

‘Ik dacht onmiddellijk aan het gedicht Unbegrenzt van Goethe toen ik de opdracht kreeg’, vertelt Willem Jeths enthousiast. ‘Dat beschrijft de cyclus van leven en sterven, waarbij elk einde ook een nieuw begin betekent. Ik koos de slotzin als titel, omdat deze de thematiek van het jubileum in het hart treft: “Du bist älter, Du bist neuer”. De omroepseries bestaan tenslotte al veertig jaar – zijn dus al wat älter – maar gaan onverminderd door. Ze zijn ook neuer, want ze blijven zich vernieuwen en presenteren niet enkel het standaardrepertoire, maar ook eigentijdse muziek.’

Het verzoek om een jubileumcompositie kwam als geroepen. ‘Ik had Unbegrenzt al in mijn Eerste Symfonie gezet voor mezzosopraan en orkest, samen met Selige Sehnsucht, maar wilde die solopartij altijd al eens omwerken voor koor. Beide gedichten komen uit Goethes bundel West-östlicher Divan, die tussen 1814-19 ontstond. Hij was toen erg geïnspireerd door de Perzische dichter Hafiz, ze hebben een bespiegelend karakter. Het eerste gedicht bezingt de cyclus van het leven, het tweede is persoonlijker van toon.

Selige Sehnsucht beschrijft een vlinder die zijn vleugels verbrandt als hij te dicht bij de zon komt, het Icarusthema. Toch moet je volgens Goethe die vlucht juist wél aangaan, want wie niet streeft naar het hogere is slechts ‘ein trüber Gast auf dieser dunklen Erde’. Dan ben je een armzalig mens op een sombere, donkere aarde. Het beeld van een vlinder die hoopvol naar de zon vliegt vind ik zó ongelooflijk mooi en raak getroffen.’

Maar hoe vertaal je een mezzosopraanpartij naar een meerstemmig koor? ‘Eigenlijk moet je helemaal opnieuw beginnen’, zegt Jeths. ‘Een mezzo heeft maar één bepaalde stemomvang, nu werk je met vier verschillende stemtypes. Dat vergt een heroverweging van wat je wilt zeggen en hoe je dat aanpakt. De teneur van het origineel is overigens niet veranderd.’

Jeths zette daarbij bewust in op welluidendheid: ‘Daar rustte na de Tweede Wereldoorlog een taboe op maar we leven nu in andere tijden en hebben het modernistische juk afgeschud. Bij de koorpartijen heb ik er sterk op gelet dat alles zingbaar en toegankelijk blijft. Je kunt wel iets schrijven dat er op papier prachtig uitziet, maar je hebt niks aan Augenmusik. Zwaar dissonante samenklanken worden in een koor gauw lelijk. Alleen als zangers hun klank een zekere kwaliteit mee kunnen geven, kun je werken aan muzikaliteit. Daarom gebruik ik veel tertsen, dat geeft mooie harmonieën.’

‘Voor het orkest heb ik deels materiaal van het origineel hergebruikt. De twee liederen klinken in principe attacca, dus zonder pauze ertussen. Daar heb ik namelijk een hekel aan, want mensen gaan dan kuchen en hoesten. Ze landen even op aarde, terwijl de bedoeling is dat ze in de muziek blijven – zelfs in mijn soloconcerten gaan de delen zonder pauze in elkaar over. In Du bist älter, Du bist neuer heb ik daarom een orkestrale brug gemaakt tussen het eerste en het tweede lied. In die overgang klinken al wat motieven die ik verder uitdiep in het tweede deel.’

Het koor zingt veelal vierstemmig, behalve op de frase “Anfang und Ende, immer fort dasselbe”. Jeths: ‘Dat is een spiegelmoment in het stuk, daar heb ik de tekst letterlijk muzikaal vertaald. Ik gebruik namelijk een retrograde, de muzikale equivalent van een palindroom, waarbij een zin in omgekeerde volgorde hetzelfde blijft. Zoals in Ein Neger mit Gazelle zagt im Regen nie. Dat was trouwens een heel gepuzzel, want wat stijgend was wordt dalend en vice versa, waardoor de muziek een heel andere lading krijgt. Maar het is me gelukt! Het orkest wordt dichter en voller en zwijgt dan, waarop het koor uitwaaiert over 12 stemmen. Daarna wordt het koor langzaam weer kleiner en keert ook het orkest terug.’ Trots: ‘Ik heb niet gesjoemeld.’

Niet zomaar een opmerking, want Jeths hecht aan vakwerk. ‘Als je iets doet, moet je het goed doen. Ik zing bijvoorbeeld ook alle partijen zelf door. Mijn partner wordt daar wel eens gek van, want een goeie zanger ben ik niet.’ Hij citeert met instemming zijn docent Tristan Keuris. ‘Die zei altijd: je moet niet je muzikale neus achternalopen, maar je materiaal zo ordenen dat het familie blijft. Oftewel: je moet elke gedachte volledig uitwerken, anders overvoer je de luisteraar met informatie. Dat wordt op den duur gratuit. Goede muziek moet je bij de hand nemen, je door het stuk loodsen. Als je dat niet kunt, ben je geen goede componist.’ 

Thea Derks maakt voor de live uitzending van het AVROTROS Vrijdagconcert op 8-2-2019 een reportage van het repetitieproces.

Radio Filharmonisch Orkest + Groot Omroepkoor / Edo de Waart
Tristan Keuris: Sinfonia
Willem Jeths: Du bist älter, Du bist neuer (WP)
Anton Bruckner: Derde Mis in f

#AVROTROSVrijdagconcert #DuBistälter #DuBistNeuer #EdoDeWaart #GrootOmroepkoor #RadioFilharmonischOrkest #WillemJeths

Eerste Wereldoorlog – een slachtpartij die prachtige muziek opleverde

Zojuist verschenen: Een os op het dak: moderne muziek na 1900 in vogelvlucht

Matthijs Vermeulen, 1920 (bron Website Matthijs Vermeulen)

Het zal niemand ontgaan zijn dat de Eerste Wereldoorlog honderd jaar geleden eindigde. Wrang genoeg leverde de grootste slachtpartij in de geschiedenis de meest schitterende composities op. Zo klonk onlangs het monumentale War Requiem van Benjamin Britten in het Concertgebouw, met inkervende poëzie van Wilfred Owen, die een week voor het einde sneuvelde.

Op 2 november presenteert het Radio Filharmonisch Orkest ‘Tijden van Oorlog’. Naast het bekende Pianoconcert voor de linkerhand van Ravel staat de door Alphons Diepenbrock georkestreerde Berceuse héroique van Debussy. Ook klinkt het veel te zelden uitgevoerde orkestlied La veille van Matthijs Vermeulen.

Heroïsch slaapliedje

Toen de Eerste Wereldoorlog eind juli 1914 uitbrak zat Claude Debussy in Londen. Hij vluchtte naar Angers maar keerde later terug naar Parijs. De Britse krant The Daily Telegraph vroeg hem een bijdrage te leveren aan hun King Albert’s Book. Met de opbrengst hiervan wilden zij het Belgische volk ondersteunen dat zojuist in de oorlog betrokken was geraakt. Debussy dacht meteen aan een ‘marche héroïque’, maar verwierp dat idee. Hij vond het ‘belachelijk heldhaftigheid te bezingen in de rust van een muziekkamer ’.

Daarom schreef  hij zijn Berceuse héroïque voor piano solo, een ‘heroïsch slaapliedje’. Hoe paradoxaal de titel ook is, Debussy droeg zijn stuk op aan Koning Albert I en diens soldaten. In zijn muziek verwerkte hij bovendien  referenties aan het Belgische volkslied. Een jaar later maakte hij een orkestratie, die volgens tijdgenoten ‘meer een gevoel van nostalgie dan van heroïsme’ oproept. Het Radio Filharmonisch Orkest speelt een orkestbewerking die de Nederlandse componist Alphons Diepenbrock in 1916 maakte.

Diepenbrock was een Francofiel, die vanuit het neutrale Nederland nauwlettend de oorlogperikelen in Frankrijk volgde. Zijn landgenoot Matthijs Vermeulen was eveneens een verklaard bewonderaar van de Franse muziek en zou jarenlang als muziekcorrespondent in Parijs wonen. Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak meldde hij zich onmiddellijk bij De Tijd als oorlogscorrespondent.

Beklemmend wiegelied

Hij vertrok naar België, waar hij diep geraakt werd door de gruwelen van de oorlog en zich kwaad maakte over de desinteresse in Nederland. Woedend schreef hij: ‘Een volk, dat onze taal spreekt, wordt geplunderd, uitgemoord, vernietigd achter prikkeldraad onzer grenzen, zonder dat ik een kreet hoor van sympathie.’

In 1917 vertaalde hij zijn ontzetting muzikaal in La Veille, een lied voor mezzosopraan en piano op een beklemmende tekst van François Porché. Een moeder mijmert aan de wieg van haar kind over de oorlog die al wat haar lief is bedreigt.

Vermeulens zetting is zeer aangrijpend. Het lied opent met duistere, spaarzame akkoorden van de piano en een reciterende stem vol ingehouden woede. Gaandeweg wordt de pianopartij geagiteerder en zingt de soliste steeds wanhopiger lijnen, die uiteindelijk wegebben in melancholieke berusting.

In 1932, toen hij met zijn gezin in Frankrijk woonde en de Tweede Wereldoorlog al in de lucht hing, bewerkte Vermeulen La veille voor orkest. Deze versie is zo mogelijk nog huiveringwekkender dan het pianolied, maar wordt bijna nooit uitgevoerd. Het werd in 1994 wel op cd gezet door Jard van Nes en het Utrechts Symfonie Orkest onder leiding van Otto Ketting. Een buitenkans om dit stuk eens live uitgevoerd te horen!

Grimmige wals

Op het programma staat ook La Valse van Maurice Ravel, dat hij direct na de Eerste Wereldoorlog componeerde. Hierin verwordt de wufte Weense walse tot een grimmige klankorgie die de gruwelen van de oorlog lijkt te weerspiegelen. Lichtvoetiger is het Pianoconcert voor de linkerhand dat Ravel in 1929 componeerde voor Paul Wittgenstein, die in de oorlog zijn rechterarm verloren had. De partij is zo spetterend en virtuoos dat je nauwelijks hoort dat deze met maar één hand gespeeld wordt. Elke zichzelf respecterende pianist zet het daarom vroeg of laat op zijn repertoire.

Minder bekend is Rudi Stephan, die in 1887 in Worms werd geboren en gold als een van de meest veelbelovende talenten van zijn generatie. Zijn laatromantische stijl is verwant aan die van Richard Strauss en de vroege Arnold Schönberg. In 1913 brak hij door met zijn twintig minuten durende Musik für Orchester. In dit schuimende stuk wordt heroïsch klaroengeschal afgewisseld met intieme soli van houtblazers en verfijnde arabesken van de strijkers.

Helaas sneuvelde Stephan in 1915 aan het Oekraïense front en kon hij zijn grote belofte voor de muziek niet inlossen. – Zo leverde WOI weliswaar schitterende muziek op, maar heeft deze ook veel moois in de knop gebroken

2-11-2018 AVROTROSVrijdagconcert 20.15 uur
RFO / Kevin John Edusei; Severin von Eckardstein, piano; Ève-Maud Hubeaux, mezzosopraan
Het concert wordt live uitgezonden op Radio 4.

#AlphonsDiebenbrock #AVROTROSVrijdagconcert #GrootOmroepkoor #LaVeille #MatthijsVermeulen #RadioFilharmmonischOrkest

Du fond de l’abîme Lili Boulanger: heartrending plea for a glimmer of light

Lili boulanger, foto credit Wikipedia

Although Lili Boulanger (1893-1918) is considered one of the most important French composers of the early twentieth century, her music is rarely performed. On Friday 10 November Du fond de l’abîme will sound in AVROTROS Vrijdagconcert. An extraordinary opportunity, because this setting of psalm 130 is heart-wrenching. Boulanger completed it in 1917, a year before her death. The American conductor James Gaffigan will lead the Dutch Radio Choir and Radio Philharmonic Orchestra. The concert is broadcast live on Radio 4.

The first – and only – time I heard Du fond de l’abîme live was in 1993. Then the same broadcasting ensembles were conducted by Ed Spanjaard in the Amsterdam Concertgebouw. I was studying musicology at the time, but no teacher had ever mentioned the name of Lili Boulanger. Also during the rest of my studies she got zero attention. But what music! Du fond de l’abîme is a powerful, intense lament of a human being pleading for a glimmer of light. I remember even now how, during the performance, I got goosebumps all over and felt my hair roots tickle.

Ill but resilient

Lili Boulanger was born in Paris in 1893 as the second child of the Russian princess and singer Raïssa Mischetzky and the French composer Ernest Boulanger. Even at the very tender age of two she showed great musical talent, which her parents cherished. At the same age, however, she got pneumonia, which severely damaged her immune system. Boulanger would remain sickly throughout her life and be dependent on the care of others.

That’s why she mainly received private education, at first from her parents and her sister Nadia, who was six years older. From the age of five she regularly went along with Nadia to her lessons at the Paris Conservatoire. There she also read music theory and studied organ with Louis Vierne. Moreover she learned to sing and to play the violin, cello and harp. She compensated her delicate constitution with an iron perseverance; in her short life she realized an impressive oeuvre.

Gift for melody

Boulanger received composition lessons from George Caussade and Gabriel Fauré, among others. The latter was particularly impressed by her talent and often brought her songs. She studied these carefully and wrote a lot of vocal music herself, yet also her purely instrumental compositions excel in melodiousness. After Nadia had made several unsuccessful attempts to win the Prix de Rome, Lili decided to have a go at this much coveted composition prize. The family honour was at stake since their father had won it in 1835.

Her first attempt failed, but in 1913 her cantata Faust et Hélène was indeed crowned with the Prix de Rome. Le Monde Musical wrote: ‘Her work ranks far above that of the other applicants. It holds everyone in its grip, even on a first encounter.’ Despite her bad health, she left for Rome to work in the Villa Medici for a year. She also signed a contract with the renowned Italian publisher Ricordi.

Socially involved

The outbreak of the First World War forced Boulanger to return to Paris. There she set up the Comité Franco-Américain du Conservatoire National. Together with her sister Nadia she raised funds to give both material and moral support tot musicians at the front. Her music also attests of her commitment to the fate of soldiers. For example in Pour les funérailles d’ un soldat for baritone, choir and piano three-handed, which describes the burial of a soldier, including the associated tribute.

In 1916 Lili Boulanger returned to the Villa Medici in Rome. There she started the opera La princesse Maleine, based on a fairy tale in which war plays a central role. She wasn’t able to complete it, but did compose the famous Vieille Prière Bouddique. The Buddhist text begs for freedom and tolerance between people. In particular, it calls for the peaceful coexistence of Aryan and non-Aryan people. As if Boulanger had premonitions of the impending horrors of the Second World War.

Composing with death on her heels

An outbreak of the intestinal tuberculosis that had plagued her for years forced her to return to Paris again in mid-1916. From that moment on, she knew she wouldn’t have much longer to live. Although she was confined to bed most of the time, she continued to work with admirable perseverance. She dictated her notes to Nadia and in 1917 she completed her setting of psalm 130, Du fond de l’ abîme. She dedicated this moving work for alto, tenor, two choirs, organ and orchestra to her father.

She had lost him in her sixth year; Ernest Boulanger was already 77 when Lili was born. She never completely managed to overcome her grief, which also found its way to Du fond de l’ abîme (‘From the abyss I cry to you, Oh Lord’). The profoundly experienced and forcefully expressed despair clearly betrays her Russian roots, while the sheer beauty of the music at times outshines Debussy’s best works.

The piece opens with dark harmonies and ominously rumbling timpani; a tuba and a cello play a Gregorian melody. Agitated rhythms and strong dissonances suggest both despair and anger. There are heartrending outcries of the choir on the names ‘Jahweh’, and ‘Adonai’. It is impossible not to be carried away by this highly personal outcry, which reverberates through the concert hall like a tidal wave.

With Du fond de l’abîme, Lili Boulanger wrote her own requiem, as it were. Not long after completion she died, only 24 years old.

In 1993 the 3rd International Women Composers Festival was dedicated to Boulanger. 

#AVROTROSVrijdagconcert #DuFondDeLAbîme #GrootOmroepkoor #JamesGaffigan #LiliBoulanger #RadioFilharmonischOrkest

Cd-box Kurtág: already historic

Kurtág’s existentialist music has been performed in The Netherlands since the mid-1970s, by pioneers such as the pianist Geoffrey Madge and Residentie Orkest (The Hague Philharmonic). However it gained real fame only after the 1990s, when Reinbert de Leeuw became its tireless promoter. De Leeuw dedicated many memorable concerts to this master of the concise gesture, with whom he forged a close bond.

The three-piece CD box with choir and ensemble works by György Kurtág is overwhelming. His soul-piercing sounds are sublimely interpreted by Reinbert de Leeuw et al. Also, the recording is impeccable. This box is already historic, a monument to the Hungarian master, who turned 91 last February.

Language

On this edition of the adventurous German label ECM, Reinbert has even surpassed himself. With his unwavering urge to push for the essence of a composition, he inspired Asko|Schönberg, Dutch Radio Choir, Cappella Amsterdam and a selection of soloists to realize intense and animated interpretations.

Kurtág was too fragile to attend the recordings personally, but was consulted extensively before and after each session. He is very pleased with the result: “It’s as though they had recorded the music in their mother tongue.” He spoke these words in a moving video message during a portrait concert in Muziekgebouw aan het IJ in 2016.

A telling statement, for language is extremely important to Kurtág – in more ways than one. He created a completely personal grammar from tormented, aphoristic sounds, that well up from a deep inner necessity. Reinbert de Leeuw mastered this language like no other. Seven of the eleven pieces on the compilation are vocal. Kurtág even learnt Russian to read Dostoevsky; three cycles are set in this language.

Complete novel in seconds

Of these the best known is Messages from the late Miss R.V. Troussova, which signalled his breakthrough in Western Europe in the 1980s. In 21 miniatures, a soprano relates bitter love experiences. The longest song lasts 3 minutes, the shortest 22 seconds. However, in these brief periods of time, Kurtág sketches complete novels.

The Russian soprano Natalia Zagorinskaya brings across every subtle nuance, her pure and secure voice moving effortlessly between the highest and lowest registers. In the equally flawless ensemble – with atmospheric horn and cimbalom – we hear references to Schönberg’s Pierrot lunaire. Zagorinskaya also shines in Achmatova Songs which Kurtág dedicated to her, and in Four Capriccios on texts by István Bálint. These originated between 1959 and 1973 and form the opening of the CD-box, which is chronologically arranged.

Lesser known gems

Some pieces may almost be called popular. For instance Grabstein für Stephan, with its simple, recognizable motif on the guitar’s open strings. The Beethoven-inspired … quasi una fantasia … for piano and ensemble is a modern classic, too. Equally well known, but less often played is the Double Concerto for piano, cello and ensemble, with pianist Tamara Stefanovich and cellist Jean-Guihen Queyras as superb soloists.

There are also lesser known pearls. Like the Four Songs on Poems by János Pilinszky, with the glorious baritone Harry van der Kamp. The Songs of Despair and Sorrow for choir and instruments are not often performed either. In some 20 minutes, the Dutch Radio Choir switches between ultra-soft whispering, shattering shrieks, desolate lament and excited joy. At times we seem to find ourselves at a Russian village party – Kurtág even included a bayan, a Russian accordion.

Highlight

The highlight is Samuel Beckett: What is the Word, composed in 1991 for the Hungarian actress and singer Ildikó Monyók. She lost her voice in a traffic accident, but recovered it with utmost effort. Grunting and groaning, her pain almost tangible for the audience, she sang a poem about aphasia by Samuel Beckett, in a Hungarian translation. A crushing experience – live as well as on cd.

Monyók died in 2012, but Reinbert de Leeuw was determined to record the piece anew. The extremely critical Kurtág resolutely rejected every suggestion – until he heard a recording by the mezzosoprano Gerrie de Vries. “We found her!”, he called out. And he is right. With her hoarse, gritty voice De Vries makes you involuntary grab your throat. – As if you are prevented from speaking yourself.

In short, music, performance and recording are immaculate. The only minor point is the somewhat awkward documentation. The performers are not listed together with the pieces, but elsewhere in the booklet, and the name of Cappella Amsterdam is missing. You have to find out for yourself how long a piece lasts; on the individual cd-covers even track numbers are missing.

Troublesome for radio programmers such as me. For the rest: nothing but praise. As a matter of fact I’m airing the recordings in several episodes of my programme Panorama de Leeuw. – Kurtág’s music cannot be heard often enough.

Panorama de Leeuw 5 juli 2017: Kurtág: 4 Capriccio’s; What is the Word; …quasi una fantasia…; Double Concerto opus 27 nr. 2
Panorama de Leeuw 2 augustus 2017: Kurtág: Four Songs to Poems by János Pilinszky; Messages fom the Late Miss R.V. Troussova; Songs of Despair and Sorrow. J.S. Bach/ arr. György Kurtág: Das alte Jahr vergangen ist. Hommage à R.de Leeuw

The biography  Reinbert de Leeuw: mens of melodie zooms in on the relation between De Leeuw en Kurtág.

AVROTROS Vrijdagconcert: menselijke en hemelse extase

Traditioneel zet het AVROTROS Vrijdagconcert een feestelijke punt achter het seizoen met een gezamenlijk concert van het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor. Op 9 juni voert de Amerikaanse sterdirigent David Robertson hen tijdens het slotconcert door het meeslepende ballet Daphnis et Chloé van Maurice Ravel. Daarnaast klinken het orkestwerk L’Ascension van diens landgenoot Olivier Messiaen en een selectie uit de Vespers van Rachmaninov.

Extatische liefde

Ravel componeerde Daphnis et Chloé in 1909 voor de Ballets Russes. Dit dansgezelschap van de Russische impresario Sergej Diaghilev maakte begin twintigste eeuw furore in Parijs. Hij had een goede neus voor jong talent en initieerde talloze avontuurlijke, vaak baanbrekende composities en choreografieën. Deze gingen niet zelden gepaard  met een vleugje schandaal. – Maar de Parijzenaren smulden ervan.

Voor het ballet Daphnis et Chloé bracht Diaghilev de choreograaf Michel Fokine samen met de componist Ravel. Het is geïnspireerd op een verhaal uit de Griekse mythologie over de liefde tussen de geitenhoeder Daphnis en de schaapsherderin Chloé. Wanneer Chloé door een groep piraten wordt ontvoerd, schiet de god Pan het ontroostbare liefdespaar te hulp. Na een extatische liefdesdans vallen de twee geliefden elkaar gelukzalig in de armen.

Climax voor koor en orkest

Fokine ontwikkelde een nieuwe balletvorm, met gestileerde lichaamsbewegingen die hij baseerde op de hoekig-statische afbeeldingen op oud-Griekse vazen. Tegelijkertijd zette Ravel met zijn verfijnde klankgevoel een nieuwe norm voor instrumentatiekunst. Hij liet zich inspireren door zijn dromen over ‘de antieke wereld zoals die is afgebeeld op achttiende-eeuwse schilderijen’.

Ravel schreef Daphnis et Chloé voor groot koor en orkest en de muziek zit vol wufte krullerigheid en gefilterd zonlicht. Voor de dansers was dat niet altijd makkelijk, want de muziek blinkt uit in ritmische onregelmatigheden en ongewone maatsoorten. Om een voor hen lastige vijfkwartsmaat onder de knie te krijgen, scandeerden de dansers steeds opnieuw: ‘Ser-ge-Dja-ghi-lev, Ser-ge-Dja-ghi-lev’.

Daphnis et Chloé wordt meestal uitgevoerd in de twee orkestsuites die Ravel er later uit destilleerde. Maar tijdens dit concert klinkt de oorspronkelijke versie, met een van de allermooiste climaxen die ooit voor koor en orkest zijn geschreven.

Hemelse extase

Een heel ander soort extase ademen de twee stukken voor de pauze, beide gerelateerd aan christelijke feestdagen. Weliswaar zijn die net achter de rug, maar de muziek is er niet minder mooi om.

Sergej Rachmaninov schreef zijn Vespers in 1915, ter gelegenheid van de nachtwake voor Pasen. Hierin roept een onbegeleid koor de zegen af van God. Het is gebaseerd op het Russisch-orthodoxe kerkgezang en is met zijn kenmerkende lage bassen een van de meest geliefde werken van Rachmaninov.

De diepgelovige Olivier Messiaen bezingt een vorm van hemelse extase in L’Ascension  (Hemelvaart) voor symfonieorkest. Elk van de vier delen van deze ‘meditaties voor orkest’ belicht een ander aspect van ons verlangen naar eenwording met God. Dat wordt bijna tastbaar in het etherische tweede deel: ‘Serene halleluja’s van een ziel die zoekt naar het hemelse.’

Messiaen componeerde L’Ascension in 1933. Het geldt als een van zijn belangrijkste vroege orkestwerken, ook al werd het bekender in de versie voor orgel die hij er later van maakte. Dat het Radio Filharmonisch Orkest dit bijzondere stuk nu uitvoert onder leiding van modernemuziekspecialist David Robertson is iets om naar uit te zien.

Het concert is live te beluisteren op Radio 4. Ik maakte hiervoor een radio-essay over L’Ascension. Helaas is de link inmiddels van de site verwijderd.

vrijdag 9 juni 2017 – 20u15
TivoliVredenburg, Utrecht – Grote Zaal
Radio Filharmonisch Orkest + Groot Omroepkoor
David Robertson, dirigent
Martina Batič, koordirigent

#DaphnisEtChloé #DavidRobertson #GrootOmroepkoor #MauriceRavel #OlivierMessiaen #RadioFilharmonischOrkest #SergejDiaghilev #SergejRachmaninov

Deus Passus Wolfgang Rihm: lijden van Christus gekoppeld aan Holocaust

In deze periode voor Pasen lijken de Passies van Johann Sebastian Bach schier onontkoombaar. Maar de alternatieven zijn in opmars. Afgelopen week presenteerden het Koninklijk Concertgebouworkest en het Groot Omroepkoor twee zeer succesvolle nieuwe Passies.

Alternatieve Passies uit alle windstreken

De Servische componist Djuro Zivkovic baseerde Mystical Sacrifice op de paasliturgie van de Slavisch-orthodoxe kerk. Het stuwende oratorium voor koor, orkest en tenor heeft een ongekende zuigkracht, die mij en het publiek van begin tot eind aan onze stoelen genageld hield.

De Azerbeidjaanse Franghiz Ali-Zadeh vond zowel inspiratie in Bach als in de Mersyie-traditie van haar vaderland (klaagzangen van een voorganger met antwoord van een koor, uitgevoerd bij begrafenissen). Ook dit wat traditionelere, maar zeer afwisselende werk voor koor, orkest en bariton was boeiend en kreeg een ovationeel applaus.

Op Goede Vrijdag 14 april presenteert het AVROTROS Vrijdagconcert Deus Passus van de Duitse componist Wolfgang Rihm. Het wordt uitgevoerd door het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van chef-dirigent Markus Stenz. Rihm componeerde dit ruim anderhalf uur durende oratorium in 2000, ter gelegenheid van de 250e sterfdag van Bach. Het was onderdeel van een project van de Internationale Bachakademie Stuttgart. Die vroeg vier componisten een nieuwe, meer hedendaagse passie te schrijven.

De Chinese Amerikaan Tan Dun vermengde in zijn Water Passion teksten uit het evangelie van Lucas met elementen uit de Chinese cultuur. De Argentijn Osvaldo Golijov volgde het evangelie van Marcus in zijn op verschillende talen gezette La Pasión según San Marcos. De Russische Sofia Goebaidoelina koppelde in haar Johannes-Passion teksten uit het evangelie van Johannes aan verzen uit het Laatste Oordeel.

Evangelie Lucas naast gedicht Holocaust-overlever

Rihm baseerde zich grotendeels op het evangelie van Lucas in Deus Passus: Passions-Stücke nach Lukas. Daarnaast gebruikte hij teksten van Jesaja, de liturgie van de Goede Week, het Stabat Mater en een gedicht van Paul Celan. Vooral dit laatste is opmerkelijk. Door een tekst te kiezen van deze Holocaust-overlever koppelt Rihm het lijdensverhaal van Christus aan het lijden van de Joden.

Hij zei hierover: ‘Deus Passus – de ‘lijdende God’ – staat centraal in het christelijke denken. Maar we moeten ook verantwoording afleggen voor het leed dat de wereld is aangedaan in naam van deze christelijke God.’ – Niet voor niets koos Rihm grotendeels teksten van Lucas, wiens evangelie het minst antisemitisch is.

In de gangbare opvatting worden de Joden er immers van beschuldigd de kruisiging van Christus te hebben afgedwongen. Rihm volgt in Deus Passus de controversiële opvatting dat zij juist vroegen om diens vrijlating. Hij haakt hiermee aan bij sommige wetenschappers die betogen dat de evangelisten het verhaal bewust verdraaid zouden hebben om de Joden in een kwaad daglicht te stellen.

Donker maar ingetogen

In Deus Passus blijft Rihm dichtbij de taal en sfeer van Bach. Toch is zijn muziek onmiskenbaar geworteld in het modernisme. De sfeer is donker, maar ingetogen, met enkele felle uitbarstingen op cruciale momenten. Een waar meesterwerk, dat meteen al bij de première in 2000 het publiek ademloos deed toehoren.

Ik maakte voor de live uitzending op Radio 4 een podcast over dit intens aangrijpende stuk.

#Bach #DeusPassus #DjuroZivkovic #FranghizAliZadeh #GrootOmroepkoor #KoninklijkConcertgebouworkest #MarkusStenz #PaulCelan #RadioFilharmonischOrkest #WolfganRihm

Panorama de Leeuw XII plaatst Aktie Notenkraker in context van zijn tijd

Hoe nuttig en noodzakelijk was de beruchte Aktie Notenkraker op 17 november 1969? Die vraag beantwoordde ik gisteren op de Concertzender in de twaalfde aflevering van Panorama de Leeuw, een kroniek van de hedendaagse muziek in Nederland aan de hand van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Net als in mijn boek plaats ik in de radio-uitzendingen het leven van De Leeuw en diens kompanen in de context van zijn tijd.

Zo belichtte ik in aflevering XI uitvoerig het studentenoproer in Tilburg in oktober 1969, dat succesvoller was dan de hierop geïnspireerde Aktie Notenkraker. Dankzij de opstand in Tilburg ging het Brabants Orkest vaker muziek van levende componisten uitvoeren. Dat geldt niet voor het Concertgebouworkest, waarop ‘de Notenkrakers’ het op 17 november 1969 gemunt hadden. Hierna presenteerde het orkest namelijk eerder minder dan meer moderne noten.

Minder vreemd dan het lijkt, want van oudsher had het Amsterdamse orkest veel aandacht besteed aan avant-gardisten, wier muziek hierna echter steeds vaker door gespecialiseerde ensembles werd uitgevoerd. De Aktie Notenkraker was des te opmerkelijker aangezien het orkest daarvoor al geregeld muziek van Reinberts kompanen Louis Andriessen, Peter Schat en Jan van Vlijmen op de lessenaars had gezet. Sterker nog, op de dag van het protest gaf Andriessen een opdracht voor een blokfluitconcert terug. Hoewel de Aktie Notenkraker in wezen nut noch noodzaak had, ging deze de muzikale annalen in als baanbrekend.

Het toeval wil dat ik op 1 oktober in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de eerste les verzorgde van mijn nieuwe cursus hedendaagse muziek, bij een concert van het Asko|Schönberg o.l.v. Reinbert de Leeuw. Thema van de les was ‘De Russen’, want Reinbert dirigeerde onder anderen twee stukken van Sofia Goebaidoelina en Galina Oestvolskaja. Deze powerladies hebben ook veel betekend voor mijn carrière. Ik schreef erover voor Cultuurpers.

Ook de rest van de maand was ik druk met nieuwe muziek. Zo interviewde ik Giya Kantsjeli op 18 september over zijn stuk Dixi, tijdens de inleiding op een concert van het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor in het AVROTROSVrijdagconcert. Ik maakte voor de live uitzending op Radio 4 ook een reportage van een repetitie van dit grootse werk.

Een week later speelde het collectief Ludwig een concert in deze radioserie onder de titel ‘Met psalmenpomp en hakkebord’, waarover ik ook een voorbeschouwing schreef. Voor Radio 4 sprak ik met Dirk Luijmes over het harmonium (psalmenpomp”) en met Jan Rokyta over de cimbalom (‘hakkebord’). Luijmes soleerde in het First Harmonium Concerto van Martijn Padding; Rokyta schitterde in het stuk da capo van Peter Eötvös en het Cimbalom Concerto van Florian Maier.

Afgelopen vrijdag 2 oktober was ik de hele dag in touw voor een portret van de Oekraïense componist Valentin Silvestrov, wiens Zevende Symfonie die avond zijn Nederlandse première beleefde in het AVROTROSVrijdagconcert. Een bijzondere ervaring, want de 77-jarige componist verlaat zelden zijn flatje in Kiev en spreekt alleen Russisch. Gelukkig vond ik een begenadigde tolk in jonge, de eveneens Oekraïense componist Maxim Shalygin, die tegenwoordig in Den Haag woont.

Silvestrov bleek een ongelooflijke spraakwaterval en het monteren van al die verschillende talen (Russisch – Engels – Nederlands) was een hels karwei, maar het is me gelukt; ik kreeg veel complimenten voor mijn portret.

Het concert was een groot succes, met een minutenlange ovatie voor een dankbare Silvestrov, die te bescheiden was om het podium te beklimmen en het applaus vanuit de zaal ontving. Bijzonder was dat ook Giya Kantsjeli naar TivoliVredenburg gekomen was; hij is een goede vriend van Silvestrov.

Een stuk jonger is de Grieks-Nederlandse componist Calliope Tsoupaki, over wier nieuwe opera Mariken in de tuin der lusten ik al in mijn vorige twee updates berichtte. Ik schreef voor het muziekblad Luister een interview met haar en publiceerde gisteren nog eens vier vragen die ik haar stelde.

Geslaagde #Reinbertlezing in Drachten

Donderdag 21 mei gaf ik een inleiding bij het concert ‘Ton de Leeuw met de Franse slag’ van Cappella Amsterdam, in de donderdagavondserie van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak met Daan Manneke, die studeerde bij De Leeuw en van wie ook twee Franstalige psalmen op het programma stonden. Ik sprak ook met de jonge Franse componist Laurent Durupt, wiens Souffler sur quelques lueurs zijn Nederlandse première beleefde. Bijzonder was, dat de weduwe van De Leeuw en bijna al zijn kinderen aanwezig waren.

Minou de Leeuw, Thea Derks, Arlette + Isabelle de Leeuw, Ina en Daan Manneke MGIJ 21-5-2015

Precies een week later, op donderdag 28 mei was ik bij Boekhandel Van der Velde in Drachten voor een lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Hierin kon ik mooi aansluiten bij de expositie over drie generaties Werkman in Museum Drachten. De componist en pianist Daniel Ruyneman, een belangrijke wegbereider van De Leeuw, was namelijk gerelateerd aan de kunstenaarsvereniging De Ploeg waaraan Hendrik verbonden was. Eerder die middag kreeg ik een rondleiding van curator Annemieke Keizer.

De lezing trok een klein, maar zeer aandachtig publiek, dat na afloop interessante vragen stelde. Een bezoeker was zelfs helemaal uit Emmeloord gekomen om erbij te zijn, die had de biografie al bijna uit. Mijn uitgever Dolf Weverink was ook van de partij, en maakte bovenstaande foto van de signeersessie na afloop. Twee dagen later publiceerde het Friesch Dagblad een groot essay van mij over Reinberts Friese wortels.

Friesch Dagblad 30 mei 2015 Derks

Vrijdag 29 mei was ik bij de wereldpremière van Traurig wie der Tod van Theo Verbey in de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg, weer veilig terug in de gerestaureerde Grote Zaal van TivoliVredenburg. Ik had Verbey uitvoerig geïnterviewd en hij vertelde dat zijn stuk een persoonlijke achtergrond had. Hij koos voor de herdichtingen van Chinese poëzie van Hans Bethge, die hij zette voor het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest. Het stuk was bijzonder welluidend en kreeg een ovationeel applaus van de goed gevulde zaal.

Thea Derks signeert Reinbertbio, Boekhandel Van der Velde Drachten 28-5-2015

Twee dagen later verzorgde ik in TivoliVredenburg alweer de inleiding bij het concert ‘De magie van Blechacz’ van Amsterdam Sinfonietta. Het programma was geheel Scandinavisch, met één Oostenrijkse eend in de bijt. Naast werken van Grieg, Sibelius en Rautavaara, klonk het Pianoconcert nr. 23 van Mozart, met als solist de jonge Pool Rafal Blechacz .

Ik sprak voorafgaand over het programma met Willem de Bordes, artistiek coördinator van Amsterdam Sinfonietta. Het werd een memorabele avond: Blechacz heeft een prachtig toucher en de musici speelden onder leiding van concertmeester en artistiek leider Candida Thompson zeer alert, vol energie en spatgelijk. Hartverwarmend is de enorme speelvreugde die zij zonder uitzondering uitstralen.

Op maandag 1 juni was het tijd voor een nieuwe productie van de opera Lulu van Alban Berg van De Nationale Opera & Ballet in het kader van het Holland Festival. Wekenlang gonsde de pers van opwinding, omdat de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge tekende voor de regie. De superlatieven over diens fantastische inzichten vlogen je om de oren, dus de verwachtingen waren zeer hooggespannen.

Helaas liet Kentridge de opera verdrinken in een overdaad aan beelden. Die zijn weliswaar mooi en vindingrijk, maar het toch al problematische libretto ontbeerde elke diepgang en zeggingskracht. Temeer daar ook zijn personenregie te wensen over liet: je begrijpt geen moment wat al die mensen op  het podium drijft, Lulu incluis. Zo werd de voorstelling een deceptie van niet ingeloste beloftes – zoals de Chinese keizer wiens onnoemlijk prachtige nieuwe gewaden onzichtbaar bleken. Ik noemde mijn bespreking dan ook Lulu en de kleren van Kentridge.

Woensdagavond 3 juni klonk bij de Concertzender aflevering IX van Panorama de Leeuw, waarin ik dit keer inzoomde op de controverses rond ‘soniek’ versus ‘muziek’ en de opera Reconstructie. Zoals gebruikelijk, liet ik ook nu weer enkele historische stukken horen: een opname van het Vioolconcert van Henkemans met Theo Olof uit 1951 en een half uur uit de enige bestaande opname van Reconstructie, gemaakt in 1969. Overstuurd, maar vol energie en nooit te horen op de Nederlandse radio. Het programma is hier terug te luisteren.

Inleiding MGIJ op Dorsen Yesterday Tomorrow Holland Festival 4-6-2015

Gisteravond, 4 juni, gaf ik een inleiding bij de wereldpremière van Yesterday Tomorrow van de Amerikaanse regisseur Annie Dorsen. Zij maakt ‘algoritmisch theater’, door met behulp van computers bestaande teksten en muziek te ontrafelen en weer in elkaar te zetten. Dit keer volgden drie zangers een traject waarin het Beatles lied Yesterday transformeert naar de musical song Tomorrow. De algoritmes van de computer bepalen ter plekke welke noten en woorden ze moeten zingen, en zelfs welke bewegingen ze daarbij moeten maken. Helaas bleef het geheel toch ietwat te veel concept om een uur lang echt te blijven boeien. Maar interessant was het zeker!

#AlbanBerg #AmsterdamSinfonietta #AnnemiekeKeizer #CandidaThompson #CappellaAmsterdam #Concertzender #Cultuurpers #DaanManneke #DaniëlRuyneman #DeNationaleOpera #DePloeg #FrieschDagblad #GrootOmroepkoor #HansHenkemans #HendrikWerkman #HollandFestival #LaurentDurupt #Lulu #MensOfMelodie #MuseumDrachten #MuziekgebouwAanTIJ #PanoramaDeLeeuw #RadioFilharmonischOrkest #RafalBlechacz #Reconstructie #ReinbertDeLeeuw #TheaDerks #TheoOlof #TheoVerbey #TivoliVredenburg #TonDeLeeuw #TraurigWieDerTod #VanDerVeldeBoeken #VrijdagVanVredenburg #WillemDeBordes #WilliamKentridge

Portret Thea Derks in SOMTimes

In het nieuwste nummer van de SOMTimes, het personeelsblad van het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor en de Stichting Omroepmuziek verscheen een twee pagina’s tellend portret van mij. Onder de titel ‘Van harmonie en popmuziek naar radio en muziekjournalistiek’ vertel ik over mijn muzikale en journalistieke Werdegang.

Hier ben ik erg trots op, want ik werk sinds jaar en dag met veel plezier samen met de omroepensembles en kreeg van hen veel hulp bij het onderzoek voor mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie.

SOMTimes april 2015 ‘Van harmonie en popmuziek naar radio en muziekjournalistiek’

Helaas kwam de foto waarop ik spreek met dirigent Kenneth Montgomery niet helemaal uit de verf. Het artikel werd overgenomen door mijn vroegere harmonie Sub Matris Tutela. Zij plaatsten tevens een link naar mijn #Reinbertlezing op 10 mei in de Schouwburg van Venray. Vanwege het grote succes van de live muziek bij boekhandel Roelants in Nijmegen, zullen mijn neef Will Derks en zangeres Irma Bogers ook dan weer de muzikale omlijsting verzorgen.

Op 1 april klonk alweer de zevende aflevering van mijn programma Panorama de Leeuw op de Concertzender. Hierin zoomde ik nog even in op twee belangrijke voorlopers van Reinbert de Leeuw: de componist en concertorganisator Daniel Ruyneman en de componist Rob du Bois. Dankzij een door hen opgezette concertserie brak Reinbert de Leeuw in 1966 door. U luistert het programma hier terug.

Van 8 tot 12 april vond in het Muziekgebouw aan ‘t IJ het vierde World Minimal Music Festival plaats, met als speciale gast een van de oervaders van de minimal music, Terry Riley. Ik schreef een korte voorbeschouwing. Donderdag 9 april bezocht ik de opera Macbeth van De Nationale Opera, waarvan de première unaniem door de Nederlandse pers werd neergesabeld. Inderdaad viel er veel op de voorstelling en de zangers aan te merken, maar moest het werkelijk zó vernietigend? Mijn evaluatie was iets genuanceerder.

Voor deze culturele website interviewde ik ook de Estse componist Erkki-Sven Tüür over zijn orkestwerk De profundis. Dit beleefde op 17 april zijn Nederlandse première in de AVROTROS serie De Vrijdag van Vredenburg, met het Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Olari Elts.

Thea Derks & Erkki-Sven Tüür MCO 16-4-

Ook het klarinetconcert D’om le vrai sens van de Finse componiste Kaija Saariaho beleefde die avond zijn Nederlandse première, met de fantastische Finse klarinettist Kari Kriikku. Gevolgd door een spotlight, dook hij alle hoeken en gaten op, terwijl hij de meest onwaarschijnlijke, soms angstaanjagende, dan weer betoverende klanken aan zijn instrument ontlokte. Ik maakte een reportage voor de live uitzending op Radio 4.

Voor het Holland Festival sprak ik met de componist en filmregisseur Arnoud Noordegraaf over zijn nieuwe multimedia opera As Big as the Sky, die op 11 juni in première gaat in het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Samen met de Britse librettist Adrian Hornsby neemt hij de Chinese bouwwoede onder de loep, die steden tot gigantische proporties opblaast en dorpjes in ministeden verandert. Centrale vraag is wat ‘authenticiteit’ eigenlijk inhoudt. De decors worden verzorgd door de Chinese kunstenaar Ai Weiwei. Ik ga op 11, 12 en 14 juni ook de inleidingen verzorgen. Zie er erg naar uit!

Thea Derks + Arnoud Noordegraaf voor het ‘moodboard’ van As Big as the Sky 14-4-2015

Afgelopen zondag 19 april ging de nieuwe kameropera Polen in Plan Zuid van Caroline Ansink en librettist Olaf Tempel in première in de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam. Onderwerp is een jongetje dat de oorlog overleeft in de onderduik, maar daarna terugkeert naar een hem onbekende moeder, die Bergen-Belsen heeft overleefd. Ik had hierover een kort gesprek met Ansink.

#AdrianHornsby #AiWeiwei #ArnoudNoordegraaf #AsBigAsTheSky #CarolineAnsink #ErkkiSvenTüür #GrootOmroepkoor #HollandFestival #IrmaBogers #KaijaSaariaho #KennethMontgomery #MuziekgebouwAanTIJ #OlariElts #PolenInPlanZuid #RadioFilharmonischOrkest #Reinbertlezing #VrijdagVanVredenburg #WillDerks

Sinterklaas stimuleert verkoop #Reinbertbio

De afgelopen weken toerde Sinterklaas door ons land en hij gaf aardig wat Reinbertbio’s cadeau. In Nijmegen werd ik zelfs door twee Zwarte Pieten benaderd tijdens de opnames van een interview van Edwin Mensink voor de lokale zender N1 over mijn lezing bij Boekhandel Roelants op zondag 14 december om 16.00 uur.

Uiteraard ging ik ook even langs bij Boekhandel Roelants om kennis te maken en alvast de sfeer te proeven. De locatie naast cultuurcentrum Lux is ideaal, de medewerkers zijn bijzonder bevlogen en mijn boek ligt op een prominente plaats in de winkel. Ik zie uit naar mijn lezing a.s. zondag en verheug me op de muzikale intermezzi van gitarist Will Derks (mijn neef) en zangeres Irma Bogers. De Gelderlander wijdde er een bericht aan in de rubriek Geniet. Ik hoop dat er veel bezoekers komen en ben heel benieuwd naar het filmpje van N1, dat a.s. woensdag wordt uitgezonden.

Edwin Mensink van N1 interviewt me over Reinbertlezing

De avond ervoor was ik bij de wereldpremière van Rising Phenix van Joey Roukens in de Vrijdag van Vredenburg. Ik had hem eerder al over dit monumentale werk geïnterviewd en maakte voor Radio 4 een reportage van het repetitieproces. Het meeslepende stuk werd door het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest geweldig uitgevoerd en kreeg een bijzonder enthousiast applaus.

Op zondag 30 november was ik bij het feest ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan van Camerata Trajectina in de Geertekerk in Utrecht. In de beste traditie van dit in oude Nederlandse muziek gespecialiseerde ensemble was het een bijzonder geanimeerd evenement. Zo waren er niet alleen optredens van de huidige leden, maar traden ook de oprichters aan, Jos van Veldhoven en Jan Nuchelmans. Tevens werd het jubileumboek Van Peeckelharing tot Pierlala van Jolande van der Klis gepresenteerd en ontving het ensemble de Visser-Neerlandiaprijs. Nuchelmans gaf later op de avond zelfs een kostbare blokfluit cadeau aan Saskia Coolen. .

Alle musici zingen het slotlied, Peeckelharing

Woensdag 3 december was op de ConcertZender alweer de derde aflevering te beluisteren van Panorama de Leeuw. Dit keer speelde ik onder andere een bijzondere opname van een vroeg vioolstuk van Reinbert de Leeuw, Drei Positionen. Ook draaide ik de zelden uitgevoerde elektronische balletmuziek bij Kain en Abel van Henk Badings. De uitzending is hier terug te luisteren (klikken op het luidsprekertje naast de titel).

Op donderdag 4 december bezocht ik in het Ostadetheater in Amsterdam, de try-out van Sisters van de Russisch-Nederlandse componist Anna Mikhailova en librettist/regisseur Isabel Schröder. Het was een geslaagde voorstelling, waarin met minimale middelen maximale zeggingskracht werd bereikt. De première op zaterdag 6 december vormde tevens de opening van de Muziektheaterdagen van het Ostadetheater en productiekern Diamantfabriek.  Ook hierover schreef ik voor Cultuurpers.

#AnnaMikhailova #BoekhandelRoelants #CamerataTrajectina #Cultuurpers #Diamantfabriek #EdwinMensink #Gelderlander #GrootOmroepkoor #IrmaBogers #IsabelSchröder #JanNuchelmans #JoeyRoukens #JolandeVanDerKlis #JosVanVeldhoven #muziektheater #N1 #Ostadetheater #RadioFilharmonischOrkest #RisingPhenix #SaskiaCoolen #Sisters #TheaDerks #VrijdagVanVredenburg #WillDerks

Duitse interesse in #Reinbertbio

Op dinsdag 14 oktober trof ik de Duitse musicoloog Werner Klüppelholz in Amsterdam. Hij is een groot kenner van het werk van Mauricio Kagel, over wie hij verschillende boeken publiceerde. Ik leerde hem kennen tijdens mijn onderzoek voor de biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie, waarvoor hij belangrijke informatie verschafte. Klüppelholz had mijn boek gelezen en stelde er zeer inhoudelijke vragen over, voor een radioprogramma bij de Zuid-Duitse omroep SWR.

Thea Derks + Werner Klüppelholz, Amsterdam 14 oktober 2014

Klüppelholz had mijn boek noodgedwongen in het Nederlands gelezen, maar was er zo enthousiast over dat hij het heeft aanbevolen bij Pit Mischung van Wolke Verlag. Ook die reageert opgetogen en wil de biografie in het Duits vertalen en uitgeven. Geweldig nieuws, want ook in Duitsland bestaat veel belangstelling voor hedendaagse muziek, en Reinbert de Leeuw trad er geregeld op met het Schönberg Ensemble. Kijken of we tot een mooie overeenkomst kunnen komen.

Eerder die week werd ik gevraagd voor een lezing over mijn biografie bij de faculteit Geesteswetenschappen van Universiteit van Amsterdam. Deze zal plaatsvinden op 19 februari 2015 tussen 15.30 en 17.00 uur in het Universiteitstheater aan de Nieuwe Doelenstraat 16 in Amsterdam.

Donderdag 23 oktober vertelde ik over mijn biografie bij Boekhandel Broekhuis in Enschede voor een klein, maar select gezelschap. Het publiek luisterde aandachtig en was ook zeer persoonlijk betrokken, zodat  levendige discussies ontstonden over nut en noodzaak naar de vraag wat ‘mooi’ is en hoe je zo’n term definieert. Bijzonder was de aanwezigheid van de bariton Lodewijk Meeuwsen, die begin jaren zeventig mede aan de basis stond van het Schönberg Ensemble.

Thea Derks bij boekhandel Broekhuis, 21 oktober 2014

Meeuwsen verschafte waardevolle oor- en ooggetuigenverslagen. Zo vertelde hij  dat Reinbert de Leeuw dankzij het succes van zijn elpees met de vroege pianomuziek van Satie in de jaren zeventig in een Porsche naar het Koninklijk Conservatorium in Den Haag kwam. – Die hij overigens al snel weer als ‘te burgerlijk’ van de hand deed. Na afloop kreeg ik een fles ‘Broekhuis boekenwijn’ mee. De verrukkelijke wijn is speciaal voor Broekhuis gebotteld, een bijzonder initiatief dat het lezen aanzienlijk kan veraangenamen.

Ondertussen gaat ook het gewone muziekjournalistieke leven door. Ik schreef een recensie over de wereldpremière van Theo Loevendie’s opera The Rise of Spinoza voor Bachtrack, en sprak voor muziekvan.nu met Seung-Ah Oh over haar nieuwe muziektheaterwerk Words & Beyond II: Nan Sul Hun. Morgen praat ik voorafgaand aan de wereldpremière door Slagwerk Den Haag in het Muziekgebouw aan ‘t IJ met Seungh-Ah Oh en Jinnie Seo, die tekent voor de kostuums en de fraaie installatie.

Gisteren publiceerde ik een dubbelportret van James MacMillan en Joey Roukens, naar aanleiding van de composities die zij schreven in opdracht van De Vrijdag van Vredenburg van de AVROTROS op Radio 4.

MacMillan componeerde zijn Percussion Concerto No. 2 voor de slagwerker Colin Currie en het Radio Filharmonisch Orkest. Het beleeft op 7 november zijn wereldpremière in de Grote Zaal van TivoliVredenburg in Utrecht. Roukens componeerde Rising Phenix voor het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, die het op vrijdag 28 november aldaar in première brengen. Ik ga voor de live uitzendingen op Radio 4 reportages maken van het repetitieproces.

#AVROTROS #Bachtrack #BoekhandelBroekhuis #ColinCurrie #Cultuurpers #DeVrijdagVanVredenburg #GeesteswetenschappenUvA #GrootOmroepkoor #JamesMacMillan #JinnieSeo #JoeyRoukens #LodewijkMeeuwsen #MauricioKagel #MuziekgebouwAanTIJ #MuziekvanNu #PercussionConcertoNo2 #radio4 #RadioFilharmoinischOrkest #ReinbertDeLeeuwMensOfMelodie #RisingPhenix #SeungAhOh #SlagwerkDenHaag #TheRiseOfSpinoza #TheaDerks #TheoLoevendie #TivoliVredenburg #WernerKlüppelholz #WordsBeyondIINanSulHun

Jeanne d’Arc in Vrijdag van Vredenburg

Vanavond klinkt het oratorium Jeanne d’Arc au bûcher van Arthur Honegger in de concertserie de Vrijdag van Vredenburg van AVROTROS op Radio 4. Markus Stenz leidt het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor, het Nationaal Kinderkoor en een keur aan solisten in dit indringende werk, dat vanwege zijn grootschaligheid niet vaak wordt uitgevoerd.

De laatste keer dat het door de omroepensembles werd uitgevoerd was in 1988. Toen dirigeerde Kent Nagano het Radio Symfonie Orkest, het Groot Omroepkoor en het Stedelijk Helmonds Concertkoor. Dit koor bestond uit jongens en meisjes van 10 tot 17 jaar oud.

Vandaag zingt het geheel uit meisjes bestaande Nationaal Kinderkoor, waarvan sommigen nog maar 9 jaar oud zijn. Ik bezocht gisteren een repetitie en vroeg wat ze vonden van de muziek en van Jeanne d’Arc. Mijn reportage wordt vanavond uitgezonden op Radio 4.

Groot Omroepkoor a cappella

Het Groot Omroepkoor is meestal te horen in combinatie met een van de radio-orkesten. Sinds de ontbinding van de Radio Kamer Filharmonie afgelopen augustus resteert overigens nog maar één radio-orkest, het Radio Filharmonisch. Het Groot Omroepkoor brengt over het algemeen het groot bezette klassieke en romantische repertoire, maar is vanavond te horen in een geheel onbegeleid programma in de Jacobikerk in Utrecht. Het concert vormt onderdeel van de concertserie De Vrijdag van Vredenburg van de TROS en de AVRO, die wordt geprogrammeerd door Astrid in ‘t Veld.

Vanavond staat het concert in het teken van het vijftigste sterfjaar van Francis Poulenc, en het Groot Omroepkoor zingt drie van zijn koorwerken, waaronder Quatre motets pour le temps de Noël. Deze worden gecompleteerd door de prachtige Mis voor dubbelkoor van Frank Martin. Het concert wordt geopend met Qui Habitat, een zesstemmige canon van Josquin des Prez, die leefde van ca 1440 tot 1521. Tussen de vocale stukken door bespeelt Leo van Doeselaar het imposante orgel van de Jacobikerk in werken van Louis Couperin en Johann Sebastian Bach.

Gisteren al repeteerde het koor in de Jacobikerk, waar de akoestiek wezenlijk anders is dan in Vredenburg Leidsche Rijn. De repetitie werd bijgewoond door leden van de eerder dit jaar opgerichte vereniging Vrienden van het Groot Omroepkoor. Ik was erbij en sprak met koorleden en vrienden en met chef-dirigent Gijs Leenaars, die het noodzakelijk vindt dat zijn koor ook onbegeleide concerten kan verzorgen. Dit bevordert niet alleen de kwaliteit maar ook het saamhorigheidsgevoel. De gesprekken worden vanavond live uitgezonden in het Avondconcert van de TROS op Radio 4, maar zijn ook hier al te beluisteren.

#FrancisPoulenc #FrankMartin #GijsLeenaars #GrootOmroepkoor #Jacobikerk #JosquinDesPrez #RadioFilharmmonischOrkest #RadioKamerFilharmonie #TheaDerks #TROSRadio4 #VrijdagVanVredenburg

Nationaal Jeugdkoor in slotconcert Vrijdag van Vredenburg

Hilversum/Utrecht – 30-5-2013 – Morgenavond is alweer het laatste concert in de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg van TROS en AVRO op Radio 4. Vanwege de Vrede van Utrecht stond dit seizoen de stad Utrecht centraal en tijdens dit slotconcert klinkt de zelden uitgevoerd Lebensmesse van de Utrechtse componist Jan van Gilse.

Dit grootschalige werk op een tekst van Richard Dehmel is allesbehalve een ‘mis’ in de christelijke zin: Dehmel geeft juist aan dat een mens zijn eigen weg moet kiezen en zijn of haar seksuele driften niet moet onderdrukken. De Lebensmesse van Van Gilse wordt uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor onder leiding van Markus Stenz, chef van het RFO.

Een kleine, maar belangrijke rol is weggelegd voor de dames van het Nationaal Jeugdkoor, die gisteren samen met Stenz hun partij doornamen. Ik nam een kijkje achter de schermen en sprak met hun vaste dirigent Wilma ten Wolde en met een aantal zangeressen. Het is harverwarmend met welk enthousiasme deze jongedames zich wijden aan de koorzang. De reportage wordt morgenavond (31 mei 2013) uitgezonden in het Avondconcert op Radio 4, maar is helaas inmiddels van de site verwijderd.