#gregoriusidegrote — Public Fediverse posts

Bleef Paulus in Rome? (1)

Omdat ik op zondag graag blog over het Nieuwe Testament, schrijf ik vandaag weer over de apostel Paulus. Die maakte verschillende reizen, waarvan verslag wordt gedaan in de Handelingen van de Apostelen. In zijn eigen brieven verwijst Paulus ook wel naar die reizen. De Handelingen eindigen met zijn aankomst in de stad Rome, waar hij moest wachten op de behandeling van het hoger beroep in een rechtszaak; dat duurde blijkbaar twee jaar.noot Handelingen 28.30. Omdat bekend is dat Paulus contact heeft gehad met gouverneur Festus en koning Herodes Agrippa II, die we scherp kunnen dateren, mogen we aannemen dat Paulus op z’n laatst in het voorjaar van 61 arriveerde in Rome. In zijn Brief aan de Romeinen vertelt Paulus dat hij van plan is verder te reizen naar Spanje.noot Romeinen 15.23-24. Hij zou in het voorjaar van 63 zijn reis dus hebben kunnen voortzetten.

Het graf van Paulus

Heeft hij die reis werkelijk gemaakt? Tja. De christelijke traditie wil dat hij is onthoofd ten tijde van Nero’s vervolging van de christenen in Rome. Paulus’ graf wordt even buiten het historisch centrum aangewezen, in de door keizer Constantijn de Grote gebouwde Sint-Paulus buiten de Muren (ook wel: “buiten de veste”). Daar hebben archeologen in 2002-2003 de ruimte rond het graf onderzocht. In de oudste fase, dus ten tijde van Constantijn, lag het graf in de apsis, maar in 390 lieten de toen regerende keizers Theodosius I, Arcadius en Valentinianus II de kerk compleet herbouwen. De aanleiding was vermoedelijk wateroverlast.

Er kwam een nieuw, hoger niveau, waar de sarcofaag kwam te staan in een kistvormig marmeren altaar. Aan de korte zijde was het opschrift PAULO te lezen en aan de lange zijde APOSTOLO MART(yri). Rond het midden van de vijfde eeuw verhoogde paus Leo I de vloer opnieuw, liet de sarcofaag waar die was, en bouwde een nieuw, hoger altaar, waarbij de marmerplaten met inscriptie het tafelblad vormden. Een volgende verhoging volgde rond 600, ten tijde van paus Gregorius I de Grote, die een compleet nieuw altaar bouwde boven op het voorafgaande. Dit was een echte tafel, met tussen de poten het tafelblad-met-oudere-inscriptie van paus Leo, en daar onder de sarcofaag.

Tussen 2003 en 2009 is het botmateriaal in die sarcofaag gedateerd aan de hand van de koolstofmethode en het zou gaan om iemand uit de eerste of tweede eeuw.noot Ik had graag het rapport gezien, maar kan het online niet vinden. Dat is een te wijde foutenmarge om vast te stellen dat het gaat om iemand die in het derde kwart van de eerste eeuw is overleden. Om het erger te maken is er sindsdien een herziening van de kalibratiecurve geweest (“IntCal20”), die én de marge verbreedde én alles iets recenter plaatste. Als je eerst een kans had van 66% op een datering in de tweede helft van de eerste eeuw, is nu na kalibratie de kans 66% op een datering tussen pakweg 75 en 200 na Chr. Het gebeente zou nog steeds dat kunnen zijn van Paulus, maar dat is inmiddels wel een stuk minder waarschijnlijk dan in 2009. Om eerlijk te zijn: niet waarschijnlijk.

De huidige uitleg in de kerk noemt wel de kans op datering volgens de oorspronkelijke kalibratie, maar niet de huidige. Dat is misleidend, maar soit: het gaat bij heiligenverering niet om wetenschap. Het archeologisch onderzoek biedt echter geen aanwijzing dat Paulus na zijn gevangenschap in Rome is gebleven.

[Wordt vervolgd. Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]