#domena-publiczna — Public Fediverse posts

Betty Boop, Panna Marple i „Na Zachodzie bez zmian” za darmo. Dzień domeny publicznej 2026 w USA

Wraz z nadejściem nowego roku, tysiące dzieł kultury z 1930 roku traci w Stanach Zjednoczonych ochronę majątkowych praw autorskich. Do domeny publicznej trafiają ikony kina, literatury i animacji, w tym pierwsze powieści o Nancy Drew oraz debiutanckie występy psa Pluto.

Jak co roku, Center for The Study of The Public Domain przy Duke University opublikowało listę dzieł, które 1 stycznia 2026 roku przechodzą do domeny publicznej w USA. Oznacza to, że mogą być one legalnie kopiowane, udostępniane i adaptowane bez konieczności uzyskiwania zgody czy wnoszenia opłat.

Literatura: od Faulknera do Agathy Christie

Rok 1930 był niezwykle płodny dla literatury światowej. Od 1 stycznia w USA uwolnione zostają m.in.:

• William Faulkner, Kiedy umieram (As I Lay Dying).
• Agatha Christie, Morderstwo na plebanii (The Murder at the Vicarage) – pierwsza powieść, w której pojawia się panna Marple.
• Dashiell Hammett, Sokół maltański (The Maltese Falcon).
• Carolyn Keene, Nancy Drew – pierwsze cztery tomy serii, zaczynając od The Secret of the Old Clock.
• Zygmunt Freud, Kultura jako źródło cierpień (Civilization and Its Discontents).

Ikony popkultury: Betty Boop i Pluto

Do domeny publicznej trafiają także pierwotne wersje słynnych postaci animowanych. W 1930 roku w kreskówce Dizzy Dishes zadebiutowała Betty Boop (choć w tej wczesnej wersji posiadała jeszcze psie uszy).

Wolny od praw autorskich staje się również pies Rover (później przemianowany na Pluto), który pojawił się w filmach Disneya The Chain Gang oraz The Picnic. Należy jednak pamiętać, że nowsze wersje tych postaci nadal podlegają ochronie, a ich nazwy i wizerunki są chronione prawami do znaków towarowych.

Kino: Dietrich, Garbo i John Wayne

Wśród filmów, które stają się dobrem wspólnym, znajdują się prawdziwe klasyki:

• Na Zachodzie bez zmian (All Quiet on the Western Front) – zdobywca Oscara za najlepszy film.
• Błękitny anioł (The Blue Angel) oraz
• Maroko (Morocco) z Marleną Dietrich.
• Anna Christie – pierwszy film dźwiękowy z Gretą Garbo.
• Droga olbrzymów (The Big Trail) – pierwsza główna rola Johna Wayne’a.
• Sucharki w kształcie zwierząt (Animal Crackers) z Braćmi Marx.

Muzyka: kompozycje i nagrania

W przypadku muzyki sytuacja jest dwutorowa. Do domeny publicznej trafiają kompozycje muzyczne z 1930 roku, takie jak I Got Rhythm Gershwinów czy Georgia on My Mind Hoagy’ego Carmichaela. Dodatkowo, na mocy ustawy Music Modernization Act, uwolnione zostają nagrania dźwiękowe sprzed 100 lat, czyli z 1925 roku.

Obejmuje to historyczne rejestracje utworów w wykonaniu m.in. Bessie Smith, Louisa Armstronga czy Marian Anderson.

Ważne zastrzeżenie: USA a Europa

Należy pamiętać, że powyższa lista dotyczy prawa amerykańskiego, gdzie ochrona autorska trwa zazwyczaj 95 lat od publikacji. W Polsce i większości krajów Unii Europejskiej obowiązuje zasada „70 lat od śmierci twórcy”. Oznacza to, że niektóre dzieła wolne w USA mogą być wciąż chronione w Europie (np. utwory W. Somerseta Maughama, który zmarł w 1965 roku, w UE będą chronione do 2036 roku). Z drugiej strony, dzieła autorów zmarłych w 1955 roku są już w domenie publicznej w Europie, niezależnie od daty publikacji ich konkretnych utworów.

Z muzyką (nagraniami) jest jeszcze inaczej. Podczas gdy Amerykanie cieszą się właśnie z uwolnienia nagrań Louisa Armstronga z 1925 roku, w Polsce (i krajach UE) ochrona wygasła w 1995 roku, po 70, a nie 100 latach jak w USA.

Edit: backup na ipfs ipfs://bafybeibd3vs5i6lgcjgpwcqwel4lymbasxyxilre2hefdqplmk56e4oyb4

Ma ktoś backup #wolnelektury pl? Mają kryzysową zbiórkę, zbierają kupę kasy i jak w 5 dni nie zbiorą to się zamkną. Słabo by było nie zachować ich archiwum. https://fundacja.wolnelektury.pl/2024/12/06/zbiorka-kryzysowa-na-wolne-lektury/
#publicdomain #domenapubliczna #książki #czytanie #creativecommons

W roku 2024 do domeny publicznej przeszła twórczość Tuwima, Gałczyńskiego i Makuszyńskiego.

Sprawdzam, w których serwisach (Wolne Lektury, Polona, Wikiźródła) znajdziemy bezpłatnie ich utwory.

https://swiatczytnikow.pl/dzien-domeny-publicznej-2024-tuwim-makuszynski-i-galczynski-wreszcie-uwolnieni-a-czy-przeczytamy-ich-na-czytnikach/

#ksiazki @ksiazki #zadarmo #domenapubliczna

Amerykanie czekają na Myszkę Miki — a u nas już za siedem godzin z czyśćca praw autorskich do domeny publicznej wkraczają Tuwim, Gałczyński, Makuszyński. #domenapubliczna

Odliczanie tutaj: https://wolnelektury.pl/katalog/autor/julian-tuwim/

Jako że trochę "lektoruję", postanowiłem zapytać w jednym z dużych wydawnictw, czy wydane przez nich bajki autorów, którzy zmarli ponad 70 lat temu (czyli wyłączonych już spod ochrony prawnej) można nagrywać i umieszczać w sieci w celach edukacyjnych - niekomercyjnych?

I co mi odpisuje pani Program Manager zatrudniona w tym wydawnictwie?

Cytuję: "Powieści (tu nazwa wydawnictwa) w formatach cyfrowych są wydawane zgodnie z obowiązującym prawem".
Tyle.

No ja pierdolę.

#prawo #lektor #licencja #autor #domenapubliczna