#cappellaamsterdam — Public Fediverse posts

Harry van der Kamp, Dutch Bass and Early Music Pioneer, Dies at 79

Harry van der Kamp, the Dutch bass singer whose decades of work helped define the historically informed performance…
#Netherlands #Nederland #NL #Europe #Europa #EU #Amsterdam #CappellaAmsterdam #FransBrüggen #GesualdoConsortAmsterdam #GustavLeonhardt #HarryvanderKamp #HochschulefürKünsteBremen #JanPieterszoonSweelinck #LesArtsFlorissants #NederlandsKamerkoor #WilliamChristie
https://www.europesays.com/netherlands/38971/

https://www.europesays.com/dk/148748/ Harry van der Kamp, Dutch Bass and Early Music Pioneer, Dies at 79 #Amsterdam #CappellaAmsterdam #FransBrüggen #GesualdoConsortAmsterdam #GustavLeonhardt #HarryVanDerKamp #HochschuleFürKünsteBremen #JanPieterszoonSweelinck #LesArtsFlorissants #NederlandsKamerkoor #Netherlands #WilliamChristie

Merel Vercammen and Maya Fridman release CD Rejoice: hushed music performed with passion

With their latest album, violinist Merel Vercammen and cellist Maya Fridman once again underline their reputation as adventurous musicians who prefer to avoid the beaten track. The album is named after the sonata for violin and cello of the same name composed by Sofia Gubaidulina in 1981. Angel was written for the same combination by Ukrainian composer Maxim Shalygin (2020); Latvian composer Pēteris Vasks adds a choir to this in Plainscapes (2002).

Vasks is the only one who still resides in his native country. Gubaidulina moved to Germany immediately after the fall of the Soviet Union; Shalygin has been living in the Netherlands since 2010. Their different homelands are certainly no political allies, but the composers share a spiritual inclination that is often experienced as Eastern European. Vasks and Shalygin in particular show some affinity with Arvo Pärt with their elongated lines and tranquil soundscapes; Gubaidulina defies comparison. A true sound sorceress, she manages to extract so many nuances from a single note that one remains glued to one’s seat.

This also applies to Rejoice! The work has five movements, named after aphorisms on joy and introspection by the Ukrainian religious philosopher Hryhorii Skovoroda. The sonata opens with sparse, slowly gliding strokes in the highest registers of the violin, now ending in a small flourish, then in a cautiously rising or falling second. The violin and cello engage in a compelling duet in which thoughtful pizzicati, fiery glissandi and loudly swelling tones gradually condense into a tangle of swirling eddies, evoking the atmosphere of a swarm of mosquitoes.

A line from the violin, that seems to be shimmering in the heat, meanders from low to high on a bed of droning sounds from the cello, which unexpectedly shoots up in pitch. At about the golden section, in ‘Rejoice, rabbi’, the violin plays a cheerful tune that then descends into a depth of stillness in a series of steps played with bouncing bow. Vercammen spins stratospheric flourishes and rustlings above Fridman’s deep, sonorous lines, which seem to want to anchor her to the earth like a good-natured mother. The cello ends this mesmerizing sonata with a few firm strokes and veiled pizzicati.

Shalygin’s Angel also exudes a tranquil atmosphere, with fragile violin lines against a drone of double stops on the cello. Sudden silences, slowly repeated notes and stepwise motifs string together to form a passionate, heavenward-reaching argument, which concludes with a series of ascending glissandi that sound like pleas.

In Plainscapes, inspired by the vast plains and impressive landscapes of his homeland, Vasks treats us to a three-part impression of the seasons in which the choir acts as accompanist to the two instruments. Conducted by Daniel Reuss, they sing subdued, softly undulating vocalises against ethereal lines from violin and cello. The elegiac atmosphere is sometimes broken by faster and louder figurations from both strings and singers, though the overall sound remains strikingly homogeneous.

During a fierce passage by the strings, the voices of the choir fan out further and further, and the solo violin even seems to be getting drowned out for a second. Then the singers break into jubilant flute motifs, like chirping birds at the break of day. The mood changes momentarily, with a loud, dissonant cry of fear from the choir, whereafter the ethereal tranquillity of the beginning returns. Plainscapes ends with singers and instrumentalists unanimously glissandoing upwards, into the heavens.

Rejoice! is an album to be cherished. Not only do Vercammen and Fridman master the smallest subtleties of their instruments, but Daniel Reuss and Cappella Amsterdam, bring the most delicate inflections of their parts to life with verve, as well. The recording technique is equally flawless, with a spaciousness that perfectly matches the sacred atmosphere of the music.

https://youtu.be/MzhQXPtQJWw

#CappellaAmsterdam #MayaFridman #MerelVercammen #PēterisVasks #SofiaGubaidulina

Silvia Borzelli: ‘Cuerpo desierto is my Stabat Mater’

Italian-born Silvia Borzelli has lived in the Netherlands for many years. For a concert series around the Stabat Mater by Cappella Amsterdam in January 2025, she composed Cuerpo Desierto. It is based on a text by Mexican poet Susana Chávez, who was murdered in 2011 because of her fierce struggle against femicide.

Silvia Borzelli (Rome, 1978) studied in her homeland and Sweden and obtained her master’s degree in composition in the Netherlands. She works with a minimum of material, which she observes from different points of view and moulds into a coherent whole. With her often hushed music, she deals pinpricks rather than sledgehammer blows.

She received awards from new-music organisations such as the International Rostrum of Composers and the ISCM World New Music Days. Last November, cellist Francesco Dillon and Asko|Schönberg premiered her adventurous Earthbound for cello and large ensemble in the Amsterdam Cello Biennale. In January 2025 Cuerpo Desierto will receive its world premiere by Cappella Amsterdam under the baton of Geoffroy Jourdain.

Music is a private world

Borzelli grew up in a family of two children, her sister developing into a classical singer and vocal coach. Yet her parents were not musicians, she says: ‘My mother taught Latin and Italian literature at a secondary school, my father taught painting at an art school, of which he later became director.’ Nevertheless, music found its way into the family as a matter of course: ‘My grandmother and her sister were gifted amateur pianists, from them we inherited our musical talent.’

At seven, Silvia started classical piano lessons: ‘I wouldn’t claim to have been exceptionally gifted, but I did have a natural flair for the keyboard.’ Over the years, she became increasingly interested in classical composers and developed certain preferences: ‘Bach in particular had –and still has – a special place in my heart. When I played The well-tempered Clavier, it filled me with joy; it gave me a sense of completeness. I also remember how I discovered Debussy and was deeply impressed by his formal world, his sounds and colours.’

Unlike many children taking piano lessons, Borzelli did not immediately start experimenting with composing himself: ‘Only when I was in secondary school did I start writing short pieces of chamber and piano music. Yet I didn’t share those with anyone. Not because I was ashamed of them, but because they belonged to a private world I wanted to keep to myself.’

On the one hand, those early experiments reflected her piano studies, but on the other, Borzelli recognises in them the seeds of her later, distinctive style: ‘My penchant for a minimalist approach to form and rhythm, a strong sense of “economy” are already evident.’

Extra-musical concepts

It was only after her secondary education that she actually decided to study composition. ‘To be honest, composing never felt very immediate or close to me; I expressed myself much more easily through poetry and short stories than through music.’ Paradoxically, this triggered her to choose a career as a composer after all: ‘It was precisely the lack of immediacy that fascinated and challenged me, along with the a-semantic nature of music. Through listening, meeting other musicians, and taking formal composition lessons after secondary school, it became clear to me that this was where my path lay. I wanted to invent and shape that world of music myself and place it against other, more tangible and defined worlds. I still do.’

That fascination helps explain why Borzelli often works with extra-musical concepts. ‘Not to translate them directly, but to think about them, explore them, interpret them correctly or incorrectly and crystallise them into sound.’ Take her five-part amnesia cycle for various line-ups (2009-2013), in which she explores the relationship between music and amnesia: ‘Without forgetfulness, our memory would become oversaturated, I am interested in processes of transformation and recoding of memories.’

Hampered repetition

How does she process these into music? ‘To stay with amnesia cycle for a moment: the five pieces are structured so that repetition could act as a repeated path. But each section has different obstacles and interruptions.’ Borzelli explains this somewhat abstract idea in more detail with reference to the creation of own pace (amnesia 3) for flute and double bass: ‘It is built on a recognisable fragment, which you can think of as a “preserved piece”. This is reworked and re-presented in various ways.’

https://www.youtube.com/watch?v=u_V9y2TuwKQ&ab_channel=Blaurenz

The roughly three-movement piece opens with a long, heavy haul from the double bass, which seems to launch a deep breath from the (bass) flute. This simple motif is constantly scrutinised in different ways, expanded and contracted again, where sometimes the flute, sometimes the double bass takes the lead. In this way, the two musicians build an exciting argument, which gradually becomes more virtuosic and intense and, after an exhilarating middle section, returns to the open structure of the beginning.

Borzelli: ‘Unlike, say, a damaged painting or manuscript, it’s not about restoring what was lost, to me it’s about the two instruments going in that direction together. Their own pace determines both the journey and the goal.’ Amnesia cycle marked a turn in her compositional research: ‘Later pieces like Further In, POLAR and wooden also show my fascination with the essence of musical material and exploring repetition through the filter of difference.’

Luca Francesconi

Borzelli studied piano and composition at the Ottorino Respighi Conservatory in Rome, but went to Sweden in 2006, not the most obvious choice for an Italian. This turns out to have a prosaic reason: ‘I wanted to take lessons from Luca Francesconi and, as it happened, he was teaching at the Malmö School of Music. I saw him as guardian of the musical heritage of Luciano Berio, whom I greatly admired at the time – he had worked closely with him as his assistant.’

It was a lucky choice, continues Borzelli: ‘Two defining experiences stand out vividly in this regard. For instance, Francesconi had me write a piece for the Helsingborg Symphony Orchestra. It was the first time I heard my music performed by a full orchestra, after years of studying and thinking up orchestrations only in my head.’

‘The second was a concert at the Muziekgebouw aan ‘t IJ in 2006, with a premiere of Francesconi by the Orkest de Volharding, the Doelen Ensemble and Irvine Arditti as soloist. I was his copyist and assistant on that occasion and also operated the electronics. It was love at first sight with Amsterdam and the Muziekgebouw, which to me felt like a ‘glass temple’ for new music.’

Move to Amsterdam

Two years later, she applied for a master’s at the Royal Conservatoire in The Hague and moved to Amsterdam: ‘I had finished my studies in Italy, where I had made many discoveries, but had mostly been drilled in rigorous counterpoint (both hated and deeply loved). – And I had written a lot of unperformed compositions.’ There was also a second, more political reason: ‘In 2008 in Rome I had to deal with a fascist mayor, an inquisitorial pope and the re-election of Berlusconi as president. For me, these were unmistakable signs – it was a tipping point, I felt like a stranger in my own country.’

At the time, The Netherlands represented a breath of fresh air for her: ‘I desperately needed this, I saw it as a place characterised by tolerance and freedom, a country where individuality could be embraced without the oppressive weight of millennial traditions and contemporary frustrations. I also felt the need to leave my hometown, to travel and experience the world with new eyes.’

‘I had two beautiful years of study with Yannis Kyriakides, Diderik Wagenaar and very briefly with Louis Andriessen. Afterwards, I decided to stay in the Netherlands. – Of course, over time I came to realise that no place is without problems or contradictions. But here, those challenges feel less insurmountable. I am glad that my children were born and raised in this environment.’

Contrasting teachers

On her website, Borzelli writes that it has meant a lot to her that she had the opportunity to meet such diverse composers as Brian Ferneyhough, Beat Furrer, Bernhard Lang, Yannis Kyriakides and Francesco Filidei, and to study with them. What have they meant for her artistic development? ‘It is great to explore such totally different musical worlds, each of which offers unique and stimulating perspectives. Like musical listening experiences, which can be chaotic, contrasting, brief or intense, they encouraged me to explore and shape my specific artistic needs. I still feel a strong connection with Francesco and Yannis, both musically and personally.’

She stresses that she has come a long way: ‘When I started composing, my musical world did not consist exclusively of classical music. There was my early exposure to a contemporary sound world, such as Donatoni’s work: sharp as a sword, without frills or embellishments.

There was also Ligeti with his otherworldly worlds and, of course, Gubaidoelina, whom I adored in my younger years for her lyricism and sense of form. I also admired Luc Ferrari with his promenades and Helmuth Lachenmann, whose incredible palette of sounds initially overwhelmed me.’

‘Later, almost at the end of my studies, I discovered the music of Fausto Romitelli, with its cyclical and powerful sound. I additionally immersed myself in many other equally influential sound worlds, including the music of Pink Floyd, AreA, The Doors, Laurie Anderson, John Coltrane, free jazz from the 1970s and music of the Aka/Pygmies (Central Africa), to name but a few.’

All these sound worlds somehow found their way into her own style. But, as it goes, to do develop this, she had to commit a kind of parricide: ‘The moment I began to feel that my music was moving in a personal and fruitful direction coincided with a kind of “muting” of my references in both study and listening. Not that I would disown them, but rather I needed to create space. – A place where I no longer had to worry about the genre of music I belonged to and could focus entirely on what I wanted to listen to and share with others.’

Virgin Mary as political idea

When Cappella Amsterdam and conductor Geoffroy Jourdain asked her to compose a piece in Italian or Latin for their programme Stabat Mater, she chose the poem Cuerpo Desierto by Mexican Susana Chávez rather than the standard medieval text. ‘I felt an almost immediate aversion to the figure of the Virgin Mary’, she explains. ‘While I am deeply moved by the theme of a mother grieving for her son, I feel no connection with the image of Mary.

‘For me, she represents more a political idea of womanhood than a spiritual presence. While searching for a suitable text, I ended up with the poem Cuerpo Desierto (‘desert body’) by Susana Chávez. This Mexican poet and activist was brutally killed in her hometown of Ciudad Juárez in 2011. Sadly notorious as the city of femicide, where thousands of women have been kidnapped, raped, murdered and abandoned in the desert, often with the complicity of institutional silence. Susana was a powerful voice against this systemic violence.’

‘I chose her poem Cuerpo Desierto because of the power of its words, which I consider powerful and precise, as of a sacred text. They speak of violated and abandoned bodies, both haunted and persecuted. Her words seem to foretell her own death, resonating with a power I could not ignore. They express both anger and resignation, vulnerability and determination.’

‘It was unthinkable I would not set them in Spanish, Susana’s own language. I moreover decided to insert the phrase ‘Ni una menos – Not one less woman’, attributed to Susana. This has become a global motto, a call to action against gender-related violence. I placed this battle cry at the beginning and end between the words cuerpo and desierto, as a reminder, a prayer and an admonition to the ‘desert’. – In a way, Cuerpo Desierto has become my Stabat Mater, where the one on the cross and the one below coincide.’

Cappella Amsterdam tours Stabat Mater in Holland from 23 through 31 January.

#CappellaAmsterdam #CuerpoDesierto #GeoffroyJourdain #SilviaBorzelli #StabatMater #SusanaChávez

‘May’ Louis Andriessen: impressive swan song

‘Essential to my way of composing is the notion that music is always about other music. (…) This attitude makes one  constantly shift one’s interests. I don’t relate to composers who only ever search in one direction, such as Schoenberg. I feel more akin to the all-rounders: the Purcells and the Stravinskys, who have a broader field of inspiration: stealing something on the right here, borrowing something on the left there.’

Thus Louis Andriessen (1939) once described his attitude towards composing. He found inspiration in sources as diverse as minimalism and jazz, and developed a percussive style based on contrasting musical blocks. His high-energy De Staat (1976) has become a modern classic. The often aggressive brass sound is described as ‘typical Andriessen’, and became known as the ‘Hague School’ when his students at the Royal Conservatoire in The Hague adopted his style.

Andriessen however also incorporated lyricism, as for example in the ethereal second movement of his opera De Materie (1987). And although he once dismissed the symphony orchestra as a reactionary institution, in 2015 he composed Mysteries for the 125th anniversary of the Royal Concertgebouw Orchestra.

Support freelance journalism in times of corona with a gift through PayPal, or direct money transfer to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94.
Any amount, however small, is welcome. Thanks!

On 5 December 2020 the Orchestra of the 18th Century and Cappella Amsterdam premiered May in Concertgebouw Amsterdam. Most likely this in memoriam for his former friend Frans Brüggen (1934-2014) will be Andriessen’s last new composition. He’s been suffering from Alzheimer for some time now, as his wife Monica Germino recently disclosed to the Dutch press. ‘It would be unrealistic to remain silent about it’, she said. ‘I don’t want to keep it secret, Alzheimer is a cruel disease.’

The premiere of May was part of the radio series NTRZaterdagMatinee, and streamed live. It showed that at 81, even suffering from a debilitating disease, Andriessen hasn’t lost any of his musical prowess. He created a haunting setting of some 80 verses from this epic poem Herman Gorter wrote in 1888, in an English translation by Paul Vincent.

Daniel Reuss, chief conductor of Cappella Amsterdam, realized an intense and moving performance. Sadly there wasn’t an audience in the hall to witness this historic moment.

A solo recorder (Lucie Horsch) evokes the spirit of Frans Brüggen with immensely virtuoso flourishes. After a few bars however, the soloist stops and remains silent for the rest of the piece. A simple, yet evocative reference to how dearly Brüggen is missed by both Andriessen and the members of the Orchestra of the 18th Century he founded in 1981.

May seems to have sprung from Andriessen’s more lyrical inclinations. The choir’s celestial harmonies may be spiked with spicy dissonances, but the overall sound is euphonious. The hushed atmosphere is interspersed with riotous trumpets, pounding piano and timpani, and the square rhythms so characteristic for Andriessen. The familiar references to jazz and minimal music are lacking, though.

The piece breathes an atmosphere of Arcadian quietude, with even some hints of Gregorian chant in the choir. A solo soprano sings a heartbreakingly poignant tune, a glockenspiel spills out a memento mori, tubular bells solemnly evoke a death toll. After some twenty minutes Daniel Reuss gently creates a fade-out, the sound of singers and musicians gradually dying away into nothingness.

With May Louis Andriessen has written an impressive swan song if ever there was one. Hopefully he is satisfied himself, too. He couldn’t be present in person, but Monica Germino assured the press she would watch the live stream together with her husband.

As it happens, on Sunday 6 December yet another piece of his will be performed and streamed live from Concertgebouw, Tapdance, composed in 2014, the year Frans Brüggen died. That very year Andriessen celebrated his seventy-fifth birthday and for this occasion he wrote the percussion concerto Tapdance. This will be played and streamed by the Royal Concertgebouw Orchestra and percussionist Dominique Vleeshouwers. This piece does include the saxophones, electric bass guitar and drum kit so typical of Andriessen; the strings are exhorted to play without vibrato.

Tapdance is an exhilarating work, in which the solo percussionist imitates the clicks of a tap dancer, employs rythmical patterns from charleston, plays a boisterous toccata and produces tremoli of eighth triplets. In Andriessen’s own words this creates ‘a haunting memory of the slow jazz blues of the fifties and sixties, referring in particular to the music of Horace Silver’.

The trajectory of the piece moves from energy to melancholy. It’s a kind of homage to Milhaud’s Percussion Concerto, where positive energy is gradually obscured by sadness and despair. One can imagine this might well be an apt reflection of Andriessen’s current state of mind.

Postscript 2021: Louis Andriessen passed away on 1 July 2021 and was buried at Zorgvlied cemetery Amsterdam on 8 July.

#CappellaAmsterdam #FransBrüggen #LouisAndriessen #MonicaGermino #OrchestraOfThe18thCentury

Winnaar Kersjesprijs Lodewijk van der Ree: ‘Taal bepaalt sterk de klank van een koor’

Lodewijk van der Ree – Consensus Vocalis

‘Een bevlogen dirigent, met een intelligente benadering van de partituur, een heldere slag en het vermogen een koor mee te slepen in zijn visie. Aldus de jury van de Kersjesprijs over Lodewijk van der Ree (1986), die dit jaar de directieprijs in ontvangst mocht nemen. Ik werkte al vaker met hem samen en kan deze uitspraak van harte onderschrijven.

In 2018 modereerde ik een openbare repetitie en een inleiding in Muziekgebouw aan ’t IJ, naar aanleiding van de wereldpremière van La porte de l’enfer van de Spaanse componist José Maria Sánchez-Verdú. Het stuk was gecomponeerd in opdracht van de Strijkkwartet Biënnale, voor Cappella Amsterdam en Quarteto Quiroga. Ondanks de beperkte repetitietijd voerde Lodewijk de zangers en musici met verve door de vooral uit fluisteringen, zuchten en mysterieuze klankerupties bestaande compositie.

Een jaar later gaf Cappella Amsterdam hem carte blanche voor een avondvullend concert, eveneens in Muziekgebouw aan ’t IJ. Van der Ree stelde een bijzonder programma samen onder de titel Time and the Bell. Deze verwijst naar een versregel van T.S. Eliot die Sofia Goebaidoelina gebruikte voor haar gelijknamige compositie voor sopraan en strijkoctet, waaruit alleen het deel voor solosopraan werd uitgevoerd.

Het concert vormde een mooie illustratie van de brede oriëntatie van Lodewijk van der Ree. Naast muziek van de Vlaamse polyfonist Johannes Ockeghem plaatste hij de wereldpremière van Kuma van de Estse Liisa Hirsch, geïnspireerd op een van de klokken van de Rostov Kathedraal in Rusland. Mooi ook dat hij de moderne klassieker Mortuos plango van de Britse componist Jonathan Harvey op de lessenaars zette en het concert besloot met het zelden uitgevoerde Nachklänge van de Nederlander Robert Heppener.

Na afloop van de prijsuitreiking op 3 december 2019 in het Concertgebouw vroeg ik Van der Ree naar zijn plannen. Hij blijft – in ieder geval voorlopig – koordirigent. Geen wonder, want hij heeft een grote affiniteit met de menselijke stem en begon zijn carrière als zanger. Vanwege zijn relatie met de Estse componiste Evelin Seppar woont hij tegenwoordig in Tallin, waar hij de veel geroemde koorpraktijk van binnenuit kan bestuderen.

Waar orkesten wereldwijd qua klank steeds meer op elkaar gaan lijken, behouden koren volgens Van der Ree hun eigenheid. ‘De taal bepaalt in sterke mate de klankkleur van een koor.’ Gevraagd naar de verschillen in zang tussen Esten en Nederlanders merkt hij op dat de eerste wat logger zijn. Met als nadeel dat ze muziek van polyfonisten als Monteverdi minder zwierig zingen dan Nederlanders, maar als voordeel dat zij perfect de zwaarmoedige, donkere klank van Russische muziek van bijvoorbeeld Rachmaninov over het voetlicht brengen.

Het prijzengeld van € 15.000 gaat hij besteden aan masterclasses bij bewonderde dirigenten als Grete Pedersen en Marcus Creed. Maar vooral van belang acht hij goeie persfoto’s en een eigen website: ‘Ik ben nu wat onzichtbaar.’

– Daar zal ongetwijfeld snel verandering in komen.

Hier beluister je ons gesprek:

Mijn blog met plezier gelezen? Misschien wil je een kleine donatie doen via PayPal. Elk bedrag is welkom. 

Rechtstreeks overmaken kan natuurlijk ook: NL82INGB0004261694 ten name van TJM Derks Amsterdam.

#CappellaAmsterdam #Kersjesprijs #LodewijkVanDerRee

Cappella Amsterdam presents Baltic Souls: Estonia 100 years independent/non-independent

Cappella Amsterdam

Although Estonia is nearly 4000 square kilometres larger than the Netherlands, it has barely more inhabitants than the province of Utrecht. For centuries, powers such as Denmark, Germany, Russia, Sweden and Poland disputed the rule of this country on the Baltic Sea. Because of its geographical location, it formed an important link between East and West.

It was not until 1918 that Estonia proclaimed its independence, though this sovereignty was regularly violated. From 1944 to 1991 the country sighed under the yoke of the Soviet Union. Nonetheless the Estonians proudly celebrate the centenary of their independence. Cappella Amsterdam joins in with the programme Baltic Souls, conducted by Endrik Üksvärav.

As a matter of course Arvo Pärt is featured, alongside music by lesser known composers such as Pärt Uusberg, Galina Grigorjeva and Veljo Tormis. There are three Dutch premieres, starting with Pärt’s Litanei. The Stabat Mater of Tõnu Kõrvits and the Missa Brevis by Erkki-Sven Tüür were never heard in the Netherlands before, either. Both composers will attend the concert on 28 February in Muziekgebouw aan ‘t IJ, which forms the start of a short tour.

Stabat Mater: the text of texts

Tõnu Kõrvits (1969) composed his Stabat Mater in 2014. It was commissioned by The Sixteen and already appeared on CD.  ‘While composing, I listened to many other settings’, says Kõrvits, ‘for instance those of Pergolesi, Rossini and Pärt. It is the text of texts, long and complicated. It contains everything: substance, sonority, sensitivity and concentration. And above all, it has a lot of empathy. I felt that a composer should deal with this text in the second half of his creative life.’

His colleague Erkki-Sven Tüür (1959), is perhaps better known in the Netherlands. The Radio Philharmonic Orchestra presented the Dutch premiere of his impressive De profundis in 2015; two years later the Royal Concertgebouw Orchestra performed the world premiere of his piccolo concerto Solastalgia. Now Cappella Amsterdam sings the Missa Brevis that Tüür composed in 2013. It was commissioned by the Deutscher Musikrat for the side-programming of a choir competition.

Personal resonance

‘Over the centuries the Latin Mass has been set to music many times’, says Tüür. ‘Therefore there are many archetypes associated with this “oh-so-overused” text, which made composing a new version exciting and challenging. I really had to dig deep to find a way to make my individual voice resonate naturally with the text. Without a personal resonance it would have been impossible – at least for me – to set the Latin mass to music.’

‘Although I had no specific other compositions in mind while composing, I acknowledge that everything in this world is implicitly connected. I have listened to and studied a lot of music from others in my life, which has undoubtedly left its mark on my own. Yet you won’t find any direct quotations in my Missa Brevis. – By the way, the assignment was to write something for a semi-professional choir, which sets limits to the possibilities. On closer inspection, however, the score appears to be more suitable for professional choirs.’

Text dictates form

What is more important: for the listener to understand the text verbatim or to experience its meaning?

‘The one cannot exist without the other. If we do not understand the text, we cannot comprehend its deeper meaning. I have “underlined” some sentences, or even words. For example by making them sound more or less colourful, more or less filled with light, tension or emotion. I use the tools of harmony in order to create these different nuances.’

‘While composing vocal music, my approach is completely different from when I write abstract, instrumental music. The musical form is already largely predetermined by the text. However, there are many ways to mold it. That is what I find most fascinating: how do various composers experience the meaning of these very old phrases? How do they respond to the challenge of adding their voice to the very long tradition of writing a mass? I myself have worked hard to find my own signature.’

Journey into light

You once told me that you want to stimulate the creativity of the listener. How have you tried to achieve this in Missa Brevis?

‘I just write music, I don’t deliberately use tools to manipulate the audience. As soon as the work is finished, I cherish the humble hope that it will appeal to the listener’s inner imagination. While composing, one of my most important criteria is to what extent the music can take me along on a journey into light. All means serve this purpose – how I deal with texture, colours, rhythms, harmonies, dramatic tension etcetera. It must help me. Only then can I hope it will work the same way for others.’

On April 14th, chamber choir Amphion also looks eastwards in the Papegaai, with music by a.o. Indra Rise, Ester Mägi and Veljo Tormis.

Liked this post? You can express your appreciation through a donation via PayPal.  Any amount, however small, is welcome through PayPal, or direct transfer to my bank account: T. Derks, Amsterdam, NL82 INGB 0004 2616 94. A heartfelt thank you for your support!

#ArvoPärt #CappellaAmsterdam #ErkkiSvenTüür #Estonia #GalinaGrigorjeva #MuziekgebouwAanTIJ #PärtUusberg #VeljoTormis

Julia Wolfe: ‘Anthracite Fields is my emotional response to the coal mining history’

Even before I’ve asked one question, Julia Wolfe (1958) blazes away into an enthusiastic account of her multimedia oratorio Anthracite Fields. ‘It took me a year of research, reading, talking to people, visiting museums, going down into mining shafts and what have you. And I tell you, the visuals are a whole different level! Jeff Sugg did the same research and illuminates the story with these very slow, moving projections, incredibly powerful.’

In Anthracite Fields Wolfe zooms in on Pennsylvania coal mining life around the turn of the 20th century. She based her libretto on oral history, interviews, speeches, geographic descriptions, children’s rhymes and coal advertisements. She composed it for the Bang on a Can All Stars and the Mendelssohn Club of Philadelphia. They premiered it in 2014 to rave reviews; a year later it was awarded the Pulitzer Prize. On 2 July Anthracite Fields will have its Dutch première in the Dutch Choir Biennale, with Daniel Reuss conducting Bang on a Can, Cappella Amsterdam and Utrechtse Studenten Cantorij in Muziekgebouw aan ‘t IJ Amsterdam.

First ever commission from home state

It all started when conductor Alan Harler of the Mendelssohn Club asked Wolfe to write a new piece for them. ‘I was quite excited, for it was the first ever commission from my home state: I was born and raised in Montgomeryville Pennsylvania. The choir is based in Philadelphia, but the singers are from across the north-eastern part of the state. Some of them drive all the way down from the coal mining area around Scranton, not so far away from where I grew up. I decided to make our common heritage the subject of an evening long piece, similar to Steel Hammer about the legendary steel driving man John Henry.’

The commissioners gave Wolfe all the support she could wish for. ‘They even teamed me up with a guide to show me the region, Laurie McCants. She’s a theatre person who had made some pieces on subjects pertaining to the region, and had already conducted a lot of research herself. She happened to be a big Bang on a Can fan and we even had some friends in common. Each time I travelled down to Scranton from New York, she’d come and pick me up at the bus station and drive me around.’

Labour history

The idea to look into the life of coal miners came natural to Wolfe, who took classes in social sciences while at college. ‘I’ve always been interested in labour history, and Steel Hammer was the first work of this kind. It was based on the John Henry ballad about a man who dug a tunnel for the railroad but was outdone by a machine. That piece is more mythical, Anthracite Fields is purely based on facts, it’s a form of poetic history. It’s a kind of study and an emotional response to the anthracite coal mining industry in Pennsylvania.’

Wolfe grew up near, not in the coal mining area, which had a mysterious appeal to her as a child. ‘My grandmother was from Scranton, her parents ran a grocery store there. She moved to Philadelphia as soon as she got a chance, from where my parents later moved to Montgomeryville. I spent most of my childhood on a dust road, surrounded by woods. We would regularly drive out to go to concerts or have dinner in a restaurant. Once you got to the 309 you could either turn left to Scranton or right to Philadelphia. We mostly took the right road. I knew the Pocono Mountains were up left, but my parents never explored into that direction.’

Blacker than pitch

During her research Wolfe visited the Pennsylvania Anthracite Heritage Museum in McDade Park in Scranton: ‘It was amazing! You wind down country roads and then find this tiny little museum in the middle of nowhere. It depicts everything about the industry and what the life was there. Three fantastic historians walked me around, explaining, showing slices of earth, photographs, geographical diagrams and other exhibits. Jeff Sugg went there as well. At first he thought he might not use any photographs, because it would be too direct. But they are so beautiful that he wound up incorporating them, along with maps of the region, advertisements and all kinds of other things. His visuals are stunning.’

Wolfe also descended into several mine shafts: ‘Retired miners take you all the way down to the lower part of the earth in this little cart-train-thing, following the original track they formerly used themselves. Once you get to the bottom the guys will walk you through different tunnels and passageways. For them it used to be their daily life, not a fun thing of course, but it’s very beautiful. The walls are shiny, there are these little medical aid stations in case something happened and they have something setup so you can see the scale and how far in they worked. The shafts are lit, but at one place they turn off the lights to make you experience how dark it gets. It’s pitch black! Darker than anything I know, even being in the country when there’s no city lights or anything.’

Image from Anthracite Fields

Eerie whistling

Finding herself in these under-earthly surroundings, sounds and ideas inevitably popped into her mind. ‘When you’re hunting and gathering, you become hyper aware. Some things wound up in the piece as a response to what I saw visually, others are sounds that actually belong to that place. Different gasses escaping, an alarm going off that set everybody hurrying out of the mines. There were all kinds of dangers, and my music reflects on the experience of the workers.’

At several moments in Anthracite Fields we hear eerie whistling. Wolfe: ‘That’s a poetic response. I imagined a sort of cavernous sound, caused by the wind. In Steel Hammer there’s also some whistling, but there it’s a fragment of a tune. Here it’s odd, because the singers have to make harmonies out of it. They are used to finding the pitches singing, but getting the right pitch whistling is a bit more of a challenge. And these are not regular harmonies, but rather more unusual, dissonant ones. This was a new thing for me, I’d never written that kind of sound before.’

Aural memorial list

The whistling occurs for the first time in ‘Foundation’. While Bang on a Can create an inferno of heavy pounding and drilling, the chorus recites names. ‘I came across this Pennsylvania index of mining accidents. Pages and pages of names – of people who didn’t necessarily die, but were definitely injured. I decided to make an aural equivalent of the many powerful visual memorial lists I’ve seen. But there were so many names! So first I just took the one-syllable ones like John and Frank, but there were still too many, so I focussed on the Johns and also got rid of the two-syllable last names. Sung in hoquet: John Ash, John Ayres, John Cain you get a very strong, rhythmic chant. Towards the end I also use some more colourful names, like Sylvester Sokoski, Lino Tarinella, Premo Tonetti; many of the miners were immigrants.’

Setting their names was a demanding affair. Wolfe: ‘The names belong to people who were someone’s grandfather, father, brother or uncle. It’s important the choir should be aware of this, without over-emotionalizing. The interesting thing is, in every city in the States where we’ve performed Anthracite Fields people are responding. We had a performance in Los Angeles and I was like: there’s no coal mining out there. But afterwards someone came up to me and said: my grandfather is on the list! That was chilling. I asked what’s his name? And she said John Coyne – an unusual spelling indeed. These are such incredible moments, to actually meet the live people. For us it’s music, for them it’s family history!’

2 July, Muziekgebouw aan ‘t IJ Amsterdam 3 pm
Julia Wolfe: Anthracite Fields

#AnthraciteFields #BangOnACan #CappellaAmsterdam #DanielReuss #JuliaWolfe #Kooribiënnale #MuziekgebouwAanTIJ #SteehHammer

Fonds Podiumkunsten handhaaft subsidiestop Cappella Amsterdam

‘Utterly mesmerizing and enchanting’, schreef de New York Times over de cd met Kanon Pokajanen van Arvo Pärt die Cappella Amsterdam onlangs uitbracht. De gezaghebbende krant plaatste deze in de top 20 van beste klassieke cd’s wereldwijd van 2016. Toch blijft het Nederlandse Fonds Podiumkunsten bij zijn besluit dit internationaal vermaarde topkoor geen subsidie te geven. Volstrekt onbegrijpelijk.

Koor van wereldformaat

Onder dirigent Daniel Reuss is Cappella Amsterdam namelijk uitgegroeid tot een koor van wereldformaat. In november 2016 werd de dirigent vanwege zijn enorme verdiensten geridderd. Het koor trekt de aandacht met avontuurlijke concerten en gaat dwarsverbanden aan met andere ensembles. Het is tevens een van de initiatiefnemers van het gerenommeerde korenfestival Tenso Days. Jonge componisten krijgen ruim baan, maar ook Nederlandse grootmeesters als Ton de Leeuw en Daan Manneke worden gekoesterd. Opheffing zou een grote aderlating voor het Nederlandse muziekleven betekenen.

Het koor onderzoekt de mogelijkheid van juridische stappen.

Uit het persbericht:

‘Bestuur en directie onderzoeken op dit moment de mogelijkheden tot verdere (juridische) stappen. Tegelijkertijd zet het koor met ondersteuning van particulieren, publieke en private fondsen de activiteiten voort. Gezien het aanzien van Cappella Amsterdam in de Nederlandse en internationale muziekwereld, de (inter)nationale samenwerkingsverbanden en de betekenis van het koor voor de ontwikkeling van en talentontwikkeling in de internationale koormuziek, is het ondenkbaar het koor op te heffen. Cappella Amsterdam wil blijven zingen en zijn toekomstplannen doorzetten!’

Surf voor meer informatie naar Cappella Amsterdam.

#CappellaAmsterdam #DaanManneke #DanielReuss #FondsPodiumkunsten #TonDeLeeuw

David Lang on “solitary”: ‘I made myself miserable’

From Thursday 24 through Sunday 27 November the Tenso Music Days will take place in Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. It’s been seven years since this ambitious choral festival took place in the Netherlands, and this edition features internationally renowned ensembles such as Cappella Amsterdam, Netherlands Chamber Choir, Polski Chór Kameralny and the Frensh chamber choir Aedes.

There are workshops, master classes and concerts that both present the canon of choral master works and new compositions by e.g. Tenso Award winner Georgi Sztjonanov and the upcoming Estonian composer Evelin Seppar. The festival will be opened on Thursday 24 November with the programme again and again, named after a composition by Grammy Award winning David Lang, whose solitary will receive its world première that evening.

Lang wrote solitary for Cappella Amsterdam, and  I will introduce it during a public talk with conductor Daniel Reusss at 4.45 pm, followed by a public rehearsal. I’ll also moderate the pre concert talk from 7.15 to 7.45 in Muziekgebouw aan ‘t IJ. Unfortunately David Lang cannot be present, so I asked him some questions on his new work.

David Lang

What typifies you as a composer?

‘When I was young I got interested in all kinds of music, not just classical. I played jazz trombone in a big band and guitar in a garage band – I didn’t just want to do classical music. When I did eventually focus on classical music it always surprised me that it was seen as something separate from all the other types of music, that it was its own world.’

‘I would tell my friends that I was a classical musician, and they would look at me like I was from Mars. This always made me feel bad, but it also made me feel that we weren’t doing enough, as classical musicians, to advocate for the universality of the musical experience.’

‘Pretty much everything I have done for the past 30 years – composing, teaching, programming, creating Bang on a Can with my friends Michael Gordon and Julia Wolfe – has been about trying to explain to the world that all borders between musical genres are artificial and that they keep people from hearing things they really need to hear.’

Jeremiah lamenting the destruction of Jerusalem (c) Rembrandt van Rijn

How would you describe ‘solitary to a non versed audience?

‘It is a setting of the Book of Lamentations, that I’ve always been a big fan of. Ít seems to see deep inside the weaknesses of people, into the darkest places in our souls, and it is very clear about the punishments we deserve for not being better people. Some biblical texts are much softer encouragements for us to try to do better, but Lamentations is hard core.  I wanted to look closely at just how hard core it is, so I made my lyrics by compiling a list of all the horrible things that will happen to us if we don’t change ourselves, in the order that these are mentioned in the original text.’

What did you do first when you started composing it?

‘In order to write the music, and in keeping with the subject, I made myself as miserable as possible. For me the great thing about composing is that it requires a lot of time spent alone, in my studio, trying to be honest with myself about what I think and feel. I am interested in writing this music not really to entertain people, but because it is important for me, as a person, to spend time examining my own life – trying to imagine how to be a better person, and how music might help that happen.’

‘So I started with my own emotional trajectory. Then I added notes. Since the lyrics are just a list of horrible things, I started composing with the idea that all the singers would sing the list from start to finish, in the most methodical and straightforward way possible.  This became the skeleton of the piece. After that I imagined that individual singers, like individual people, might feel the power of this list at different times and could emerge, as solos, from the texture of the choir.’

In my public introduction I’ll talk to Daniel Reuss and two singers in the hope of giving you some more insight into the music. 

#Aedes #BookOfLamentations #CappellaAmsterdam #DavidLang #GeorgiSztojanov #MuziekgebouwAanTIJ #NetherlandsChamberChoir #PolskiChórKameralny #TensoMusicDays #TheaDerks

Cello Biënnale glanst door kermende glissandi en fluisterend geestenkoor

Tijdens de zesde editie van de Cello Biënnale is het Muziekgebouw aan ’t IJ een bruisende place to be. …

Hoogtepunt van het concert van Cappella Amsterdam op dinsdag 25 oktober is Fuoco Celeste van de Letse Santa Ratniece. Knisperende flageoletten…

Source: Cello Biënnale glanst door kermende glissandi en fluisterend geestenkoor

#CappellaAmsterdam #CelloBiënnale #DanielReuss #SantaRatniece #TheaDerks

Abschied in Panorama de Leeuw XV

A.s. woensdag 6 januari draai ik in Panorama de Leeuw op de Concertzender het grootschalige orkestwerk Abschied, dat Reinbert de Leeuw in 1973 componeerde. Met dit kolkende stuk – ‘een permanent soort razernij’ – in zijn eigen woorden, leek hij voorgoed afscheid  te nemen van de Romantiek, het symfonieorkest én zijn carrière als componist.

Het werd in première gebracht door het Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart en verscheen op een elpee, die echter zelden of nooit op welke zender dan ook te horen is. Op deze langspeler staat ook Hymns & Chorals, dat ik draaide in aflevering XII.

Wat zou het mooi zijn als het nieuwe jaar ook een Abschied zou betekenen van het vele geweld in het afgelopen jaar – en in de jaren daarvóór. Dit zal helaas wel te veel gevraagd zijn, want de mens schijnt nu een keer de onbedwingbare behoefte te hebben de ander zijn of haar wil op te leggen, desnoods met geweld.

Maar hoop doet leven, en op 7 januari speelt het Brodsky Quartet in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de cyclus Trees Walls Cities over de helende kracht van muziek. Ze vroegen acht componisten een stuk te schrijven over een iconische stad waar muren een belangrijke rol spelen: om de vijand buiten te houden, het volk binnen, of om bevolkingsgroepen van elkaar te scheiden.

De wal op Cyprus die werd opgeworpen tussen de Turkse en Griekse bevolking

Een zeer actueel thema, gezien de vele muren die alom worden opgericht om vluchtelingen uit conflictgebieden te weren uit ons comfortabele, rijke Westen. Maar ook de verzoenende werking van muziek heeft zo zijn grenzen. Zo vertelde Daniel Rowland, primarius van het Brodsky Quartet, me in een gesprek voor Cultuurpers dat de burgemeester van Dubrovnik weigerde  de Servische componiste Isidora Žebeljan toe te laten bij de première van haar eigen stuk. Je leest mijn interview hier.

Op zondag 20 december verzorgde ik de inleiding bij een concert van het Residentie Orkest in TivoliVredenburg, met o.a. het Concert voor twee piano’s van Mozart. Solisten waren Lucas en Arthur Jussen, met wie ik sprak over hun aanpak en over mogelijke meningsverschillen over interpretaties. Ze speelden twee varianten voor, waarbij ik het publiek liet kiezen: unaniem opteerde men voor de wat lyrischere interpretatie van Lucas.

Thea Derks – Arthur en Lucas Jussen, TivoliVredenburg 20-12-2015

Een week eerder speelde het Residentie Orkest in de NTR ZaterdagMatinee de wereldpremière van het Pianoconcert Unscrolled van mijn Chinees-Amerikaanse vriend Huang Ruo, dit seizoen composer in residence van het Amsterdamse Concertgebouw. De eerste componist ooit die deze eer te beurt valt, ik ben heel trots op hem. Ik leerde Huang Ruo kennen in 2005, toen hij meedong naar de Gaudeamus Muziekprijs en we werden meteen vrienden. 

Helaas moest ik wegens familieomstandigheden zijn wereldpremière missen, maar we hebben de schade daarna ruimschoots ingehaald. Op dinsdag 15 december was Huang Ruo te gast bij het Conservatorium van Amsterdam, met onder andere een interview en een uitvoering van zijn stuk Leaving Sao. Arnold Marinissen leidde het studentenensemble The Score Collective en Ruo nam zelf de zangpartij voor zijn rekening. Het stuk werd een dag later met groot succes herhaald tijdens een lunchconcert in een uitpuilende Kleine Zaal van het Concertgebouw.  Diezelfde avond kwam hij met zijn vrouw Shelley en zijn zoontje Nike bij me eten.

Nike – Huang Ruo – Thea Derks, 16-12-2015

Ook op 16 december overleed de legendarische Nederlandse alt Aafje Heynis, 91 jaar oud. Ze was niet alleen geliefd vanwege haar warme, diepe timbre, maar ook om haar eenvoudige en bescheiden persoonlijkheid. Ze was altijd dienstbaar aan de muziek en werd wel vergeleken met de Britse alt Kathleen Ferrier, wier docent haar met vooruitziende blik ooit een grootse carrière voorspelde. Ik schreef een in memoriam.

Op donderdag 10 december gaf ik de derde les van mijn cursus over hedendaagse muziek in het Muziekgebouw aan ‘t IJ, ditmaal gewijd aan de Tweede Weense School. Met aansluitend een concert van het Vlaamse Collectief o.l.v. Reinbert de Leeuw, met als soliste de sopraan Katrien Baerts. De uitvoering had helaas niet het hoge niveau dat De Leeuw eerder dat jaar bereikte met een geheel aan Janácek gewijd programma waaraan ook Collegium Vocale Gent meewerkte.

Een dag eerder klonk in het Muziekgebouw aan ‘t IJ de wereldpremière van de opera Eichmann, gemaakt door de componist Alejandra Castro Espejo en de librettist Bo Tarenskeen. Ik sprak met Castro Espejo over haar compositie, maar helaas werd geen van de hooggespannen verwachtingen ingevuld. Ten eerste was er geen sprake van opera: het merendeel van de tijd werd er niet gezongen maar gesproken; elke vorm van drama ontbrak en er was evenmin interactie tussen de personages.

Adolf Eichmann tijdens zijn proces in Jeruzalem, 1961 (c) https://www.timesofisrael.com

Ten tweede bestond het ‘libretto’ uit nietszeggende teksten over van alles en nog wat, maar ging het nergens over de beloofde spanning tussen het volgen van ons eigen geweten of bureaucratisch uitvoeren wat anderen ons opdragen, zoals Adolf Eichmann deed. Dat de antropologe Hannah Arendt hem niet als een bloeddorstig monster beschouwde, maar als een onbetekenend individu, kwam evenmin uit de verf. De thematiek heeft beslist operapotentie, maar kwam geen moment tot leven.

Zoals ik in mijn vorige blog al meldde, verzorgde ik op donderdag 3 december de inleiding bij een uitvoering van Mantra voor twee piano’s en elektronica van Karlheinz Stockhausen. Ik had mijn gesprek met Pierre-Laurent Aimard, Tamara Stefanovich en de elektronicus Marco Stroppa geregistreerd met mijn smartphone. Anders dan ik verwacht had, was de opname van een behoorlijke kwaliteit, dus plaatste ik deze op YouTube.

Het toeval wil dat diezelfde week ensemble Insomnio nóg een keer de 90e verjaardag van Pierre Boulez vierde met een minifestival. Hij was samen met Stockhausen een van de belangrijke vernieuwers van de muziek van na de Tweede Wereldoorlog. Het door hen gepredikte serialisme is allang op zijn retour, maar hun status is er niet minder om.

Tijdens de kerstvakantie sprak ik voor Cappella Amsterdam met dirigente Maria van Nieukerken over haar carte blanche concert rond elegiën, dat 26 en 17 januari wordt uitgevoerd in Utrecht en Amsterdam. En voor het Noord Nederlands Orkest schreef ik een toelichting bij Canto ostinato voor vier piano’s van Simeon ten Holt en bij de wereldpremière van diens orkestwerk Une musique blanche in de Oosterpoort te Groningen op 22 januari 2016.

Op de valreep van het nieuwe jaar werd ik door Huize Gaudeamus gestrikt voor een lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie op donderdag 4 februari. En vanavond heb ik een afscheidsdiner met Huang Ruo, die morgen terugvliegt naar New York.

Mijn jaar kan nu al niet meer stuk. Ik wens ook u een mooi en gelukkig 2016!

#AafjeHeynis #Abschied #AdolfEichmann #ArnoldMarinissen #ArthurJussen #BoTarenskeen #BrodskyQuartet #CantoOstinato #CappellaAmsterdam #CollegiumVocaleGent #ConcertgebouwAmsterdam #Cultuurpers #DanielRowland #EdoDeWaart #HetCollectief #HuangRuo #HuizeGaudeamus #Insomnio #IsidoraZebeljan #KarlheinzStockhausen #LeavingSao #LucasJussen #Mantra #MariaCastraEspejo #MariaCastroEspejo #MariaVanNieukerken #MensOfMelodie #mensOfMelodiePanoramaDeLeeuw #MuziekgebouwAanTIJ #NoordNederlandsOrkest #NTRZaterdagMatinee #Oosterpoort #PanoramaDeLeeuw #PierreBoulez #PierreLaurentAimard #ReinbertDeLeeuw #ResidentieOrkest #RotterdamsPhilharmonischOrkest #ScoreCollective #SimeonTenHolt #TamaraStefanovich #TheaDerks #TivoliVredenburg #TreesWallsCities #TweedeWeenseSchool #UneMusiqueBlanche #Unscrolled

Geslaagde #Reinbertlezing in Drachten

Donderdag 21 mei gaf ik een inleiding bij het concert ‘Ton de Leeuw met de Franse slag’ van Cappella Amsterdam, in de donderdagavondserie van het Muziekgebouw aan ‘t IJ. Ik sprak met Daan Manneke, die studeerde bij De Leeuw en van wie ook twee Franstalige psalmen op het programma stonden. Ik sprak ook met de jonge Franse componist Laurent Durupt, wiens Souffler sur quelques lueurs zijn Nederlandse première beleefde. Bijzonder was, dat de weduwe van De Leeuw en bijna al zijn kinderen aanwezig waren.

Minou de Leeuw, Thea Derks, Arlette + Isabelle de Leeuw, Ina en Daan Manneke MGIJ 21-5-2015

Precies een week later, op donderdag 28 mei was ik bij Boekhandel Van der Velde in Drachten voor een lezing over mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie. Hierin kon ik mooi aansluiten bij de expositie over drie generaties Werkman in Museum Drachten. De componist en pianist Daniel Ruyneman, een belangrijke wegbereider van De Leeuw, was namelijk gerelateerd aan de kunstenaarsvereniging De Ploeg waaraan Hendrik verbonden was. Eerder die middag kreeg ik een rondleiding van curator Annemieke Keizer.

De lezing trok een klein, maar zeer aandachtig publiek, dat na afloop interessante vragen stelde. Een bezoeker was zelfs helemaal uit Emmeloord gekomen om erbij te zijn, die had de biografie al bijna uit. Mijn uitgever Dolf Weverink was ook van de partij, en maakte bovenstaande foto van de signeersessie na afloop. Twee dagen later publiceerde het Friesch Dagblad een groot essay van mij over Reinberts Friese wortels.

Friesch Dagblad 30 mei 2015 Derks

Vrijdag 29 mei was ik bij de wereldpremière van Traurig wie der Tod van Theo Verbey in de omroepserie De Vrijdag van Vredenburg, weer veilig terug in de gerestaureerde Grote Zaal van TivoliVredenburg. Ik had Verbey uitvoerig geïnterviewd en hij vertelde dat zijn stuk een persoonlijke achtergrond had. Hij koos voor de herdichtingen van Chinese poëzie van Hans Bethge, die hij zette voor het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest. Het stuk was bijzonder welluidend en kreeg een ovationeel applaus van de goed gevulde zaal.

Thea Derks signeert Reinbertbio, Boekhandel Van der Velde Drachten 28-5-2015

Twee dagen later verzorgde ik in TivoliVredenburg alweer de inleiding bij het concert ‘De magie van Blechacz’ van Amsterdam Sinfonietta. Het programma was geheel Scandinavisch, met één Oostenrijkse eend in de bijt. Naast werken van Grieg, Sibelius en Rautavaara, klonk het Pianoconcert nr. 23 van Mozart, met als solist de jonge Pool Rafal Blechacz .

Ik sprak voorafgaand over het programma met Willem de Bordes, artistiek coördinator van Amsterdam Sinfonietta. Het werd een memorabele avond: Blechacz heeft een prachtig toucher en de musici speelden onder leiding van concertmeester en artistiek leider Candida Thompson zeer alert, vol energie en spatgelijk. Hartverwarmend is de enorme speelvreugde die zij zonder uitzondering uitstralen.

Op maandag 1 juni was het tijd voor een nieuwe productie van de opera Lulu van Alban Berg van De Nationale Opera & Ballet in het kader van het Holland Festival. Wekenlang gonsde de pers van opwinding, omdat de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge tekende voor de regie. De superlatieven over diens fantastische inzichten vlogen je om de oren, dus de verwachtingen waren zeer hooggespannen.

Helaas liet Kentridge de opera verdrinken in een overdaad aan beelden. Die zijn weliswaar mooi en vindingrijk, maar het toch al problematische libretto ontbeerde elke diepgang en zeggingskracht. Temeer daar ook zijn personenregie te wensen over liet: je begrijpt geen moment wat al die mensen op  het podium drijft, Lulu incluis. Zo werd de voorstelling een deceptie van niet ingeloste beloftes – zoals de Chinese keizer wiens onnoemlijk prachtige nieuwe gewaden onzichtbaar bleken. Ik noemde mijn bespreking dan ook Lulu en de kleren van Kentridge.

Woensdagavond 3 juni klonk bij de Concertzender aflevering IX van Panorama de Leeuw, waarin ik dit keer inzoomde op de controverses rond ‘soniek’ versus ‘muziek’ en de opera Reconstructie. Zoals gebruikelijk, liet ik ook nu weer enkele historische stukken horen: een opname van het Vioolconcert van Henkemans met Theo Olof uit 1951 en een half uur uit de enige bestaande opname van Reconstructie, gemaakt in 1969. Overstuurd, maar vol energie en nooit te horen op de Nederlandse radio. Het programma is hier terug te luisteren.

Inleiding MGIJ op Dorsen Yesterday Tomorrow Holland Festival 4-6-2015

Gisteravond, 4 juni, gaf ik een inleiding bij de wereldpremière van Yesterday Tomorrow van de Amerikaanse regisseur Annie Dorsen. Zij maakt ‘algoritmisch theater’, door met behulp van computers bestaande teksten en muziek te ontrafelen en weer in elkaar te zetten. Dit keer volgden drie zangers een traject waarin het Beatles lied Yesterday transformeert naar de musical song Tomorrow. De algoritmes van de computer bepalen ter plekke welke noten en woorden ze moeten zingen, en zelfs welke bewegingen ze daarbij moeten maken. Helaas bleef het geheel toch ietwat te veel concept om een uur lang echt te blijven boeien. Maar interessant was het zeker!

#AlbanBerg #AmsterdamSinfonietta #AnnemiekeKeizer #CandidaThompson #CappellaAmsterdam #Concertzender #Cultuurpers #DaanManneke #DaniëlRuyneman #DeNationaleOpera #DePloeg #FrieschDagblad #GrootOmroepkoor #HansHenkemans #HendrikWerkman #HollandFestival #LaurentDurupt #Lulu #MensOfMelodie #MuseumDrachten #MuziekgebouwAanTIJ #PanoramaDeLeeuw #RadioFilharmonischOrkest #RafalBlechacz #Reconstructie #ReinbertDeLeeuw #TheaDerks #TheoOlof #TheoVerbey #TivoliVredenburg #TonDeLeeuw #TraurigWieDerTod #VanDerVeldeBoeken #VrijdagVanVredenburg #WillemDeBordes #WilliamKentridge

Roelantsboeken: ‘Bestseller Thea Derks “Reinbert de Leeuw” besproken’

Onlangs schreef Riet de Jong een mooie bespreking van mijn biografie Reinbert de Leeuw, mens of melodie voor de website van Boekhandel Roelants in Nijmegen. Onder de titel Bestseller Thea Derks “Reinbert de Leeuw” besproken, zoomt zij nog even in op mijn lezing van zondag 14 december 2014:

De taak van Thea Derks was niet gemakkelijk, want de belangstelling van De Leeuw gaat voornamelijk uit naar de moderne, atonale muziek, en naar de componisten en uitvoerders van deze stroming. Maar wat precies is atonale muziek? Muziek zonder een vast tooncentrum, muziek die geen vaste toonsoort heeft. Abracadabra voor onwetende liefhebbers!  Thea Derks liet ons de afsluitende toon van een reeks zingen. Intuïtief zongen we de C van een toonladder. In de atonale muziek is dit, simpel gezegd, not done, daar vind je een toonlader met twaalf tonen.

Fotocollage Brigitta den Boer december 2014

De Jong gaat daarna in op de biografie zelf:

Het aantrekkelijke van het boek is dat naast uitvoerige uiteenzettingen over moderne muziek het sociale leven van De Leeuw aan bod komt en daarmee ook de roerselen in het culturele leven van de maatschappij van de tweede helft van de vorige eeuw. Want er werd wat gemanipuleerd en gekonkeld, Reinbert werd in alle besturen en directies gevraagd omdat hij zo ongelooflijk veel wist en zo intelligent was. […]

Niets wordt vergeten of overgeslagen. Thea Derks, zelf muziekwetenschapper, weet wat ze moet vragen en hoe ze het moet weergeven. Waardoor ze een interessant kijkje geeft in dat wat zich niet alleen op het podium maar ook erachter afspeelt! Meer dan de moeite van het lezen waard!

Ondertussen ging ook het gewone leven door. Op 14 januari bezocht ik een concert van Cappella Amsterdam, die de jonge dirigent MaNOj Kamps carte blanche had gegeven voor een door hemzelf gedirigeerd programma. Dat was bijzonder fraai samengesteld, met rondom muziek van de Canadese componist Claude Vivier werken van Olivier Messiaen en Pascal Dusapin.

Ook de enscenering in het Muziekgebouw aan ‘t IJ was treffend: een eenzame soloslagwerker op het podium speelde een van de Cinq chansons pour percussion van Vivier, waarna vanaf de balkons het schitterende O sacrum convivium van Messiaen werd ingezet door het koor. Jammer genoeg was het programma net iets te hoog gegrepen, waardoor de betovering uitbleef die Viviers muziek anders zo vaak teweegbrengt. Ik schreef erover voor Bachtrack.

Voor de concertserie De Vrijdag van Vredenburg toog ik donderdag 22 januari naar Utrecht, voor een gesprek met de inmiddels 79-jarige componist Giya Kantsjeli, wiens grootschalige Styx werd uitgevoerd door het Groot Omroepkoor, het Radio Filharmonisch Orkest en de altviolist Maxim Rysanov. De breekbare Kantsjeli was flink van slag omdat hij verstrikt was geraakt in de Utrechtse afgesloten-stratendoolhof, maar stond mij toch te woord.

Hoewel hij al sinds 1995 in Antwerpen woont, spreekt Kantsjeli nog altijd uitsluitend Georgisch en Russisch. Gelukkig was Khatuna Liluashvili van de Georgische Ambassade beschikbaar om zijn antwoorden te vertalen.

Thea Derks + Giya Kantsjeli 22-1-2015

Gistermiddag 25 januari 2015 verzorgde ik de inleiding bij een uitvoering van Winterreise door de bariton Mattijs van de Woerd en de pianist Edward Janning in de Amstelkerk in Ouderkerk aan de Amstel. Voor mij een heel speciale ervaring, omdat de grootvader van Reinbert de Leeuw hier van 1916 tot 1943 dominee was, temeer daar zijn nicht Ineke Aalbers persoonlijk aanwezig was. Tijdens het onderzoek voor mijn boek had ik er vaker rondgekeken, maar dit was de eerste keer dat ik daadwerkelijk in de kerk was. De huidige dominee Jos de Heer, die mij ook geholpen heeft met mijn biografie, had het persbericht van het concert integraal in het liturgieboekje van deze zondag opgenomen.

Amstelkerk (c) Dolf Weverink

De kerk was behoorlijk gevuld en onder de aanwezigen was dus ook Ineke Aalbers, een kleindochter van Dominee Aalbers en volle nicht van Reinbert de Leeuw. Zij en haar zussen Coby en Joke hebben mij enorm geholpen met het onderzoek voor mijn boek. Ook stelden zij me veel familiekiekjes ter beschikking, die ik dankbaar in mijn boek heb opgenomen.

Het concert was een groot succes. Van de Woerd zong de cyclus geheel uit het hoofd, met een perfecte dictie en intonatie, terwijl Janning hem alert en subtiel aan de piano begeleidde. Het toegestroomde publiek waardeerde ook mijn inleiding, waarin ik onder andere een fragment speelde uit Reinberts zetting van het slotlied ‘Der Leiermann’, uit zijn voor Barbara Sukowa gecomponeerde cyclus Im wunderschönen Monat Mai.

Thea Derks geeft inleiding op Winterreise, Amstelkerk Ouderkerk aan de Amstel, 25-1-2015 (c) Dolf Weverink

Volgende week dinsdag 3 februari wordt het concert herhaald in de Amstelkerk in Amsterdam, mijn inleiding begint om 19.30 uur, het concert om 20.15 uur. De dag erna klinkt op de Concertzender de vijfde aflevering van Panorama de Leeuw, die ik a.s. woensdag ga opnemen. Hier is een link naar nummer vier van 7 januari.

#Bachtrack #BoekhandelRoelants #CappellaAmsterdam #ClaudeVivier #DeVrijdagVanVredenburg #EdwardJanning #ErardEnsemble #GiyaKantjseli #InekeAalbers #JosDeHeer #Kantscheli #MaNOjKamps #MattijsVanDeWoerd #MensOfMelodie #MuziekgebouwAanTIJ #OSacrumConvivium #OlivierMessiaen #PascalDusapin #ReinbertDeLeeuw #RietDeJong #Styx #Winterreise