#achaimeniden — Public Fediverse posts

De Oudheid samengevat (door artificiële intelligentie)

Een van de lezers van deze blog, Bart Strörmann, stuurde me eind vorige maand een door artificiële intelligentie gegenereerd lijstje van tien belangrijke gebeurtenissen uit de Oudheid en vroeg mijn commentaar daarop. “Wat een leuke vraag!”, dacht ik, “daar zit een tof blogje in”. En vervolgens raakte ik dat lijstje kwijt. Sorry Bart. Ik heb Claude gevraagd een nieuw en iets langer lijstje te genereren.

Goedemorgen! Zou u een lijst kunnen geven van de vijftien belangrijkste gebeurtenissen uit de Oudheid?

Hier is het antwoord.

1. Uitvinding van het schrift (rond 3200 v.Chr., Sumerië) Het spijkerschrift in Uruk markeert het begin van de geschreven geschiedenis.
2. Eenwording van Egypte (rond 3100 v.Chr.) Boven- en Beneden-Egypte worden één rijk onder de farao’s.
3. Bloei van de Indusbeschaving (rond 2600-1900 v.Chr.) Steden als Harappa en Mohenjodaro kennen geavanceerde stadsplanning en een tot nu toe onontcijferd schrift, een van de grootste vroege beschavingen naast Sumerië en Egypte.

Dit lijkt me een perfect begin. Het feit dat het schrift wordt genoemd, betekent dat de AI begrijpt (of reproduceert) dat dit echt een game changer was. Het staat natuurlijk op alle websites. Schrift was een zogeheten “container”: iemand doet er informatie in die er op een andere plek of op een ander tijdstip uit kan worden gehaald.

1. Wetten van Hammurabi (rond 1750 v.Chr.) Een van de oudste uitgebreide wetscodes uit Babylon, fundamenteel voor bestuur en recht.

De tekst is belangrijk, maar niet omdat ze fundamenteel was voor bestuur en recht. Geen mens kon de lange spijkerschrifttekst lezen. Het vertelt wel iets over het verlangen van de vorst om zichzelf te presenteren als rechtvaardig.

1. Shang-dynastie en het ontstaan van het Chinese schrift (rond 1600-1046 v.Chr.) De orakelbotinscripties vormen de vroegste vorm van Chinees schrift en markeren het begin van de historische Chinese beschaving.
2. Ineenstorting van de Bronstijd (rond 1200 v.Chr.) Gelijktijdige val van het Rijk van de Hittieten, Mykene en andere machten in het oostelijk Middellandse Zeegebied, gevolgd door een donkere periode.

Leuk geprobeerd, en gebaseerd op gangbare websites, maar zo duister is die periode niet meer. En het idee van een “val” is ook wat uit de mode aan het raken. Bonuspunt voor het vermijden van het woord Zeevolken.

1. De Axiale tijd (rond 8e-3e eeuw v.Chr., met een piek rond 500 v.Chr.) Confucius en Lao Zi in China, Boeddha in India, Zarathuštra in Perzië, de Hebreeuwse profeten en de Griekse filosofen (Sokrates, Plato) ontwikkelen vrijwel tegelijkertijd fundamenteel nieuwe ideeën over ethiek en het bestaan, verspreid over heel Eurazië.

Dit is flauwekul. Het idee van een Achsenzeit waarin alles tegelijk zou zijn gebeurd, is chronologisch niet houdbaar. Zarathuštra leefde een paar eeuwen eerder en niet in Perzië. Als je een periode van 800 tot 200 aanwijst, tja: dat is wel heel vaag.

1. Opkomst van Achaimenidisch Perzië (vanaf 550 v.Chr.) Cyrus de Grote bouwt het grootste rijk dat de wereld tot dan toe had gezien, van Egypte tot de Indusvallei.

De Assyriërs legden de grondslagen van dat rijk, maar vooruit: ik reken het goed, al waren het Cyrus’ opvolgers die het rijk uitbreidden tot de genoemde omvang.

1. Grieks-Perzische Oorlogen en Atheense democratie (5e eeuw v.Chr.) De Griekse stadstaten weerstaan de Perzische expansie, terwijl Athene experimenteert met de eerste vorm van democratie.

Oei. Wat de AI hier feitelijk reproduceert, al staat het er niet expliciet, is het negentiende-eeuwse verhaal dat er een oosterse cultuur was en een westerse, en dat die laatste dankzij de Griekse overwinning in de Perzische Oorlogen overleefde. Zo bleven democratie, vrijheid en humanisme bestaan, die anders zouden zijn gestikt in oosters despotisme en obscurantisme. Weber veegde al ruim een eeuw geleden de vloer in met dit soort kletspraat. Meer hier.

1. Veroveringen van Alexander de Grote (336-323 v.Chr.) Alexander verslaat het Perzische Rijk en trekt tot in India, waardoor Griekse en Aziatische culturen zich vermengen (hellenisme).

Woordkeuze: de diverse culturen vermengden niet maar bestonden naast elkaar. Dat is wezenlijk anders.

1. Maurya-rijk en keizer Ashoka (rond 268-232 v.Chr.) Ashoka verenigt vrijwel het hele Indiase subcontinent en bekeert zich tot het boeddhisme, wat bijdraagt aan de verspreiding ervan door Azië.
2. Eenwording van China en opening van de Zijderoute (221 v.Chr. – 130 v.Chr.) Qin Shi Huangdi verenigt China en bouwt aan de Grote Muur; onder de Han-dynastie opent Zhang Qian de Zijderoute, die Rome, Perzië, India en China met elkaar verbindt.

Dit lijkt me in orde.

1. Van Romeinse Republiek naar Keizerrijk (27 v.Chr.) Na de Punische Oorlogen en burgeroorlogen wordt Augustus de eerste keizer, wat de Pax Romana inluidt.

Ik zou hebben gezegd: vanuit Italië wordt het Middellandse-Zeegebied verenigd. Maar het belang is correct geïdentificeerd. Ik zou de gelijktijdigheid van de bloei van dat Mediterrane Rijk en Han-China hebben genoteerd.

1. Val van West-Rome en bloei van het Guptarijk (5e-6e eeuw na Chr.) Terwijl West-Rome in 476 uiteenvalt, beleeft India onder de Gupta’s een “gouden eeuw” van wetenschap, wiskunde (het cijfer nul) en kunst – een teken dat het einde van de Oudheid zich niet overal gelijktijdig voltrekt.

Beter: het keizerlijk hof in Constantinopel verliest tijdelijk het gezag over Italië en de Maghreb, en voorgoed over de westelijke periferie.  De parallel met Gupta-India zou ik zelf niet hebben bedacht, dus hier pikte ik iets leuks op.

1. Opkomst van de islam (eerste helft 7e eeuw na Chr.) Mohammeds prediking vanaf 610 en de snelle Arabische veroveringen vormen het slot van de Oudheid en de opmaat naar de Middeleeuwen in het hele continent.

Hier zou ik zelf ook eindigen. Kortom, ik vind het al met al een aardig lijstje, dat precies biedt wat je verwacht: namelijk de grootste gemene deler van wat de artificiële intelligentie online heeft kunnen vinden. Het is knap dat Claude uit die ongedifferentieerde nevenschikking van zinvolle en onzinnige informatie een hoofdlijn weet te distilleren, en het is jammer dat het een verouderd verhaal oplevert.

Ik weet niet of ik vooruitzie naar de toepassing van artificiële intelligentie. Het lijkt me wél een handig middel om al die nooit geciteerde archeologische rapporten eens samen te vatten en patronen te ontdekken. Een oefening als deze levert echter een verhaal op dat op één punt meer dan een eeuw verouderd is. Dat is bedenkelijk en ik vrees dat de toekomst ons een nieuwe waarheidstheorie zal brengen, waarin waarheid niet langer betekent dat een bewering correspondeert met de feiten of consistent is met eerdere waarheden, maar waarin als waar geldt wat de AI zegt. We leven in interessante tijden, zullen we maar zeggen.

Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Deel dit: #Achaimeniden #Achsenzeit #AlexanderDeGrote #artificiëleIntelligentie #Ashoka #AtheenseDemocratie #Augustus #Boeddha #Confucius #Constantinopel #container #CyrusDeGrote #HanDynastie #Harappa #Hittieten #LaoZi #Maurya #MaxWeber #Mohammed #Mohenjodaro #PerzischeOorlogen #Plato #QinShiHuangdi #ShangDynastie #Sokrates #Uruk #waarheid #WettenVanHammurabi #Zarathuštra #Zeevolken #ZhangQian #Zijderoute

De Oudheid samengevat (door artificiële intelligentie)

Een van de lezers van deze blog, Bart Strörmann, stuurde me eind vorige maand een door artificiële intelligentie gegenereerd lijstje van tien belangrijke gebeurtenissen uit de Oudheid en vroeg mijn commentaar daarop. “Wat een leuke vraag!”, dacht ik, “daar zit een tof blogje in”. En vervolgens raakte ik dat lijstje kwijt. Sorry Bart. Ik heb Claude gevraagd een nieuw en iets langer lijstje te genereren.

Goedemorgen! Zou u een lijst kunnen geven van de vijftien belangrijkste gebeurtenissen uit de Oudheid?

Hier is het antwoord.

1. Uitvinding van het schrift (rond 3200 v.Chr., Sumerië) Het spijkerschrift in Uruk markeert het begin van de geschreven geschiedenis.
2. Eenwording van Egypte (rond 3100 v.Chr.) Boven- en Beneden-Egypte worden één rijk onder de farao’s.
3. Bloei van de Indusbeschaving (rond 2600-1900 v.Chr.) Steden als Harappa en Mohenjodaro kennen geavanceerde stadsplanning en een tot nu toe onontcijferd schrift, een van de grootste vroege beschavingen naast Sumerië en Egypte.

Dit lijkt me een perfect begin. Het feit dat het schrift wordt genoemd, betekent dat de AI begrijpt (of reproduceert) dat dit echt een game changer was. Het staat natuurlijk op alle websites. Schrift was een zogeheten “container”: iemand doet er informatie in die er op een andere plek of op een ander tijdstip uit kan worden gehaald.

1. Wetten van Hammurabi (rond 1750 v.Chr.) Een van de oudste uitgebreide wetscodes uit Babylon, fundamenteel voor bestuur en recht.

De tekst is belangrijk, maar niet omdat ze fundamenteel was voor bestuur en recht. Geen mens kon de lange spijkerschrifttekst lezen. Het vertelt wel iets over het verlangen van de vorst om zichzelf te presenteren als rechtvaardig.

1. Shang-dynastie en het ontstaan van het Chinese schrift (rond 1600-1046 v.Chr.) De orakelbotinscripties vormen de vroegste vorm van Chinees schrift en markeren het begin van de historische Chinese beschaving.
2. Ineenstorting van de Bronstijd (rond 1200 v.Chr.) Gelijktijdige val van het Rijk van de Hittieten, Mykene en andere machten in het oostelijk Middellandse Zeegebied, gevolgd door een donkere periode.

Leuk geprobeerd, en gebaseerd op gangbare websites, maar zo duister is die periode niet meer. En het idee van een “val” is ook wat uit de mode aan het raken. Bonuspunt voor het vermijden van het woord Zeevolken.

1. De Axiale tijd (rond 8e-3e eeuw v.Chr., met een piek rond 500 v.Chr.) Confucius en Lao Zi in China, Boeddha in India, Zarathuštra in Perzië, de Hebreeuwse profeten en de Griekse filosofen (Sokrates, Plato) ontwikkelen vrijwel tegelijkertijd fundamenteel nieuwe ideeën over ethiek en het bestaan, verspreid over heel Eurazië.

Dit is flauwekul. Het idee van een Achsenzeit waarin alles tegelijk zou zijn gebeurd, is chronologisch niet houdbaar. Zarathuštra leefde een paar eeuwen eerder en niet in Perzië. Als je een periode van 800 tot 200 aanwijst, tja: dat is wel heel vaag.

1. Opkomst van Achaimenidisch Perzië (vanaf 550 v.Chr.) Cyrus de Grote bouwt het grootste rijk dat de wereld tot dan toe had gezien, van Egypte tot de Indusvallei.

De Assyriërs legden de grondslagen van dat rijk, maar vooruit: ik reken het goed, al waren het Cyrus’ opvolgers die het rijk uitbreidden tot de genoemde omvang.

1. Grieks-Perzische Oorlogen en Atheense democratie (5e eeuw v.Chr.) De Griekse stadstaten weerstaan de Perzische expansie, terwijl Athene experimenteert met de eerste vorm van democratie.

Oei. Wat de AI hier feitelijk reproduceert, al staat het er niet expliciet, is het negentiende-eeuwse verhaal dat er een oosterse cultuur was en een westerse, en dat die laatste dankzij de Griekse overwinning in de Perzische Oorlogen overleefde. Zo bleven democratie, vrijheid en humanisme bestaan, die anders zouden zijn gestikt in oosters despotisme en obscurantisme. Weber veegde al ruim een eeuw geleden de vloer in met dit soort kletspraat. Meer hier.

1. Veroveringen van Alexander de Grote (336-323 v.Chr.) Alexander verslaat het Perzische Rijk en trekt tot in India, waardoor Griekse en Aziatische culturen zich vermengen (hellenisme).

Woordkeuze: de diverse culturen vermengden niet maar bestonden naast elkaar. Dat is wezenlijk anders.

1. Maurya-rijk en keizer Ashoka (rond 268-232 v.Chr.) Ashoka verenigt vrijwel het hele Indiase subcontinent en bekeert zich tot het boeddhisme, wat bijdraagt aan de verspreiding ervan door Azië.
2. Eenwording van China en opening van de Zijderoute (221 v.Chr. – 130 v.Chr.) Qin Shi Huangdi verenigt China en bouwt aan de Grote Muur; onder de Han-dynastie opent Zhang Qian de Zijderoute, die Rome, Perzië, India en China met elkaar verbindt.

Dit lijkt me in orde.

1. Van Romeinse Republiek naar Keizerrijk (27 v.Chr.) Na de Punische Oorlogen en burgeroorlogen wordt Augustus de eerste keizer, wat de Pax Romana inluidt.

Ik zou hebben gezegd: vanuit Italië wordt het Middellandse-Zeegebied verenigd. Maar het belang is correct geïdentificeerd. Ik zou de gelijktijdigheid van de bloei van dat Mediterrane Rijk en Han-China hebben genoteerd.

1. Val van West-Rome en bloei van het Guptarijk (5e-6e eeuw na Chr.) Terwijl West-Rome in 476 uiteenvalt, beleeft India onder de Gupta’s een “gouden eeuw” van wetenschap, wiskunde (het cijfer nul) en kunst – een teken dat het einde van de Oudheid zich niet overal gelijktijdig voltrekt.

Beter: het keizerlijk hof in Constantinopel verliest tijdelijk het gezag over Italië en de Maghreb, en voorgoed over de westelijke periferie.  De parallel met Gupta-India zou ik zelf niet hebben bedacht, dus hier pikte ik iets leuks op.

1. Opkomst van de islam (eerste helft 7e eeuw na Chr.) Mohammeds prediking vanaf 610 en de snelle Arabische veroveringen vormen het slot van de Oudheid en de opmaat naar de Middeleeuwen in het hele continent.

Hier zou ik zelf ook eindigen. Kortom, ik vind het al met al een aardig lijstje, dat precies biedt wat je verwacht: namelijk de grootste gemene deler van wat de artificiële intelligentie online heeft kunnen vinden. Het is knap dat Claude uit die ongedifferentieerde nevenschikking van zinvolle en onzinnige informatie een hoofdlijn weet te distilleren, en het is jammer dat het een verouderd verhaal oplevert.

Ik weet niet of ik vooruitzie naar de toepassing van artificiële intelligentie. Het lijkt me wél een handig middel om al die nooit geciteerde archeologische rapporten eens samen te vatten en patronen te ontdekken. Een oefening als deze levert echter een verhaal op dat op één punt meer dan een eeuw verouderd is. Dat is bedenkelijk en ik vrees dat de toekomst ons een nieuwe waarheidstheorie zal brengen, waarin waarheid niet langer betekent dat een bewering correspondeert met de feiten of consistent is met eerdere waarheden, maar waarin als waar geldt wat de AI zegt. We leven in interessante tijden, zullen we maar zeggen.

Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Deel dit: #Achaimeniden #Achsenzeit #AlexanderDeGrote #artificiëleIntelligentie #Ashoka #AtheenseDemocratie #Augustus #Boeddha #Confucius #Constantinopel #container #CyrusDeGrote #HanDynastie #Harappa #Hittieten #LaoZi #Maurya #MaxWeber #Mohammed #Mohenjodaro #PerzischeOorlogen #Plato #QinShiHuangdi #ShangDynastie #Sokrates #Uruk #waarheid #WettenVanHammurabi #Zarathuštra #Zeevolken #ZhangQian #Zijderoute

Ekbatana

Gouden rhyton uit Ekbatana (Nationaal Museum, Teheran)

Een van de vele wonderlijke verhalen die de Griekse onderzoeker Herodotos van Halikarnassos vertelt, is zijn beschrijving van Ekbatana, dat volgens hem de hoofdstad was van het Iraanse volk der Meden. Het gaat met zekerheid om de huidige stad Hamadan in het westen van Iran: beide plaatsnamen gaan terug op een oud-Iraans woord Hagmatana, “verzamelplaats”. Herodotos vertelt dat een zekere Deïokes, een onkreukbare rechter, de verschillende Medische groepen tot een eenheid maakte en een hoofdstad stichtte.

Ekbatana is vanwege de concentrisch gebouwde muren onneembaar. Ze zijn zo aangelegd dat iedere ringmuur slechts met zijn tinnen boven de volgende uitsteekt. Deze constructie werd vergemakkelijkt door het feit dat de vesting zich op een heuvel bevindt, maar het is voornamelijk het werk van mensenhanden geweest. In totaal zijn er zeven van dergelijke cirkels en in het middelpunt staat het paleis met de schatkamers. … De tinnen van de eerste vijf zijn fel beschilderd in verschillende kleuren: wit voor de eerste, dan zwart, de derde rood, de vierde blauw en de vijfde oranje. De twee binnenste muren zijn respectievelijk verzilverd en verguld. Dit vestingwerk diende om de koning en zijn onderkomen te beschermen. Op bevel van Deïokes moest het volk zijn huizen in een kring om de buitenmuur heen bouwen.noot Herodotos, Historiën 1.98; vert. Hein van Dolen.

Bronzen potje om vuur te verplaatsen (Nationaal Museum, Teheran)

Geen stad maar een landstreek

Tot op heden is dit paleis niet gevonden, al heeft het niet ontbroken aan pogingen. Ik heb ooit een Hamadaanse familie gekend die op elke ruïneheuvel in de omgeving was wezen picknicken in de hoop aan de praat te raken met mensen die weleens iets hadden gevonden. Ik denk echter dat het vergeefs zoeken is, want een stad met zeven muren is een sprookjesmotief. (In onze eigen literatuur duikt het op in de Walewein.) De cirkelvorm is vermoedelijk wél authentiek: het is de vorm waarin nomadische groepen hun kampen bouwen. En het Medische koninkrijk was ontstaan doordat Iraanse nomadengroepen zich aaneensloten. De huidige cirkelvorm van Hamadan is overigens een gevolg van moderne stadsplanning.

Dat Ekbatana aanvankelijk geen stad in onze zin van het woord is geweest, blijkt ook uit de woordkeuze van de zesde-eeuwse Naboniduskroniek. Die vermeldt A-gam-ta-nu als residentie van de laatste Medische koning Ištumegu (Astyages), en voorziet de plaatsnaam van een extra teken dat aangeeft dat het een landstreek is, een KUR. Als het een stad zou zijn geweest, had er URU gestaan.

Een speelgoedram (Archeologisch Museum, Hamadan)

Ik stel me voor dat er ergens een paleis is geweest; het zal hebben geleken op een tent, net zoals de paleizen die de eerste Perzische koningen bouwden. Bij verschillende gelegenheden kwamen de Medische stammen samen en plaatsten ze hun tenten eromheen. We mogen hopen dat archeologen dat paleis nog eens identificeren. Maar zeven muren? Nee, daar geloof ik niet in.

Residentie

Hoe dit alles ook zij, ook nadat de Perzische koning Cyrus de Grote de Meden rond het midden van de zesde eeuw v.Chr. had onderworpen, bleef Ekbatana een belangrijke nederzetting. Ze lag immers gunstig aan de grote weg van de Iraanse hoogvlakte naar Mesopotamië.

De massieve huizen van Ekbatana

Volgens de Griekse geschiedschrijver Xenofon was Ekbatana de zomerresidentie van de Perzische koningen.noot Xenofon, Anabasis, 3.5.15. Een andere Griekse geschiedschrijver, Polybios, beschrijft het paleis dat er in zijn tijd stond.noot Polybios, Wereldgeschiedenis 10.27.3-13. De stad zou ooit rijker en mooier zijn geweest dan alle andere steden in de wereld; hoewel er geen stadsmuur was – Polybios polemiseert tegen Herodotos! – was het paleis gebouwd op een kunstmatig terras. Dat zou ongeveer 1¼ kilometer omtrek hebben gehad, en dat is vergelijkbaar met de terrassen waarop de paleizen van Persepolis en Sousa zijn gebouwd. Een in 2000 ontdekte inscriptie vermeldt werkzaamheden ten tijde van koning Artaxerxes II Mnemon (r.404-358).

Polybios voegt toe dat ooit de dakpannen en zuilen bekleed waren geweest met zilver en goud, maar dat Alexander de Grote dat had laten verwijderen. Die is hier zeker geweest: zijn geliefde Hefaistion is er in 324 overleden.

De leeuw van Hamadan

De Parthen

Ter plekke zal men u vertellen dat een stenen leeuw behoorde bij het grafmonument dat Alexander voor Hefaistion oprichtte. Dit is flauwekul: de leeuw is gevonden op een grafveld uit de tijd van het Parthische Rijk. En de Parthen namen de macht in deze regio pas een à twee eeuwen later over. Ook zij benutten Ekbatana als een van hun residenties.noot Strabon, Geografie 11.13.5.]

Deze periode begrijpen we het beste. Een deel van een ruim negen meter hoge terrasmuur, een ondergronds aquaduct en diverse huizen met ongelooflijk zware muren zijn geïdentificeerd. Die huizen, ruim zeventien bij zeventien meter groot, zijn te massief gebouwd om gewone woonhuizen te zijn, maar wat het wel kan zijn geweest is onduidelijk. Ze bewijzen echter dat Ekbatana inmiddels van een tentenkamp was geëvolueerd tot een echte stad met monumentale architectuur.

Sasanidische schaal (Reza Abbasi-museum, Teheran)

Puzzel

En zo is Ekbatana eigenlijk vooral een puzzel. We hebben mooie verhalen, er is wat archeologische informatie, maar het komt niet samen. Het bewijs is asymmetrisch, om er eens een jargonterm tegenaan te smijten. Ik blijf hopen dat we nog eens een krantenbericht krijgen dat archeologen het “mystery” oplossen van “the lost city”.

En nu we toch archeoclichés slaken: archeologen identificeren nooit wetenschappelijke data, maar vinden altijd “schatten”. En ja, gouden voorwerpen zijn uit Ekbatana bekend, zie het bovenste plaatje, maar de vindplaatsen zijn dat niet. Zulke voorwerpen spreken tot de verbeelding en bevestigen dat Ekbatana ooit een rijke nederzetting was, maar feitelijk bieden ze geen aanvullende informatie.

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Precolumbiaanse culturen
november 2, 2024
Griekse politicologie
mei 12, 2022
De Meden (1): een fictief koninkrijk
oktober 2, 2023 Deel dit: #Achaimeniden #AlexanderDeGrote #Astyages #CyrusDeGrote #Deïokes #Ekbatana #Hefaistion #HerodotosVanHalikarnassos #Meden #Naboniduskroniek #ParthischeRijk #Polybios #Walewein #Xenofon